Қазақстанның сыртқы саясатының стратегиялық мақсаттары мен міндеттері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
І. Қазақстанның сыртқы саясатының стратегиялық мақсаттары
мен міндеттері
1.1. Қазақстанның сыртқы саясатының тұжырымдамасы және оның жүзеге асырылуының негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.2. Қазақстан Республикасының сыртқы экономикалық байланыстарының басты бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...44

ІІ. Қазақстан және Халықаралық қауіпсіздік.
2.1. Қазақстанның Халықаралық қауіпсіздігін қамтамасыз ету
және нығайтудағы ұстанымдары, олардың маңыздылығы ... ... ... .64
2.2. Аймақтық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі Қазақстанның
орны мен ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..80

ІІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..92
ІҮ. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 94
Зерттеу тақырыбының өзектілігі: Тәуелсіз еліміздің географиялық орналасуы және оның ұлттық мүдделері сияқты ұзақ мерзімді сипаты бар факторлардың ықпалымен Қазақстан Республикасының сыртқы саясатының басымдық берілетін бағыттары қалыптасуда. Планеталық сипаттағы қауіп-қатердің пайда болуына ғаламдану (жаһандану) процесін және жаңа технологиялардың дамуына, жаңа экономикалық құрылымның қалыптасуына аймақтық деңгейдегі халықаралық ынтымақтастықтың тереңдеуінің сан алуандығына байланысты дүние жүзінде болып жатқан түбірлі де дүбірлі өзгерістер – мұның бәрі мемлекетіміздің сыртқы саясатының бағытына түзетулер енгізуге мәжбүр етеді. Өзекті халықаралық проблемаларды шешуге қатысты жедел әрі әрі икемді үн қатысуға осы мәселелерде жаңа көзқарастарды әзірлеуді және жүзеге асыруды талап етеді. Дегенмен сыртқы саясаттың негізге алынатын қағидаттары өзгеріссіз қала береді.
Қазақстанның Азия мен Еуропалық қиылысындағы геосаяси орналасуы экономикалық және әскери саяси мүдделері, сонымен қатар қазіргі бар экономикалық әуелетінің болуы, оны ірі аймақтық мемлекет ретінде қалыптастырудың алғы шарттары болды. Қазақстан өзара қауіпсіздікке, егемендікті құрмет тұту аумақтық тұтастық принциптерімен өзінің төңірегінде тұрақтылық пен ізгі көршілік аймағын қалыптастыруға мүдделі. Осы жағдайлар тақырыптың өзектілігін білдірді.
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы. //Егеменді Қазақстан, 1992 ж. 16-мамыр-12 б.
2. Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы. //Егеменді Қазақстан, 1992 ж. 16-мамыр-13 б.
3. Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы. //Егеменді Қазақстан, 1992 ж. 16-мамыр-14 б.
4. Назарбаев Н.Ә. Ішкі және сыртқы саясаттың 2004 жылға арналған негізгі бағыттары. Алматы: Юрист – 2004 – 44 б.
5. Тоқаев Қ.Қ. Қазақстан Республикасының дипломатииясы. Алматы: ҒӨПбк «Қайнар»-2002-52 б.
6. Назарбаев Н.Ә. Сыртқы саясат және ұлттық қауіпсіздік саласының стратегиясы. //Егеменді Қазақстан, 1992 ж, 16 мамыр – 12 б.
7. Абдулпаттаев С. Халықаралық қатынастар жүйесіндегі Қазақстанның орны мен ролі.//Ақиқат, 1998. №2 – 31 б.
8. Назарбаев Н.Ә. Ұлттық қауіпсіздік жүйесі және әскери доктрина. Алматы, 1992 – 11 б.
9. Абдулпаттаев С. Қазақстан-Қытай қарым-қатынастары. //Ақиқат, 2004. №8-14,15 бб.
10. Тоқаев Қ.Қ. Қазақстан Республикасының дипломатиясы. Алматы, 2002, 203 б.
11. Тоқаев Қ.Қ. Қазақстан Республикасының дипломатиясы. Алматы, 2002, 209 б
12. Тоқаев Қ.Қ. Қазақстан Республикасының дипломатиясы. Алматы, 2002, 213 б
13. Еуразиялық одақ: идеядан нақтылыққа.//Егеменді Қазақстан, 2004, 27-наурыз. 2 б.
14. Назарбаев Н.Ә. Еуразиялық одақ тығыз қарым-қатынас орнатудың оңтайлы жолы.//Егеменді Қазақстан, 2004 ж. 3 сәуір.
15. Назарбаев Н.Ә. Еуразияшылдық идеядан нақтылыққа . Халықаралық ғылыми конференцияда сөйлеген сөзі. //Егеменді Қазақстан. 2004 ж., 31 сәуір.
16. Тәжин М.М. Еуразия Одағы уақыт және қауіпсіздіктің ортақ жүйесі.//Егеменді Қазақстан., 2004 ж., 17 мамыр.
17. Дугин А. Еуразия Одағы уақыт және қауіпсіздіктің ортақ жүйесі.//Егеменді Қазақстан., 2004 ж., 17 мамыр.
18. Сейдуманов С. Еуразиялық Одақ қазіргі қазіргі заманғы даму үрдістері мен жаһандану сабақтары. //Егеменді Қазақстан, 2004 ж. 30 наурыз.
19. Нысанбаев Ә. Дербес даму және жаһандану. //Егемен Қазақстан. 2001 ж. 9 қараша – 2 б.
20. Әшімбаев М. Жаһандану процесі және Қазақстан. // Егемен Қазақстан, 2004 ж. 28 сәуір.
21. Нысанбаев Ә. Жаһандану Еуразияшылдық, Тәуелсіздік. // Егемен Қазақстан., 2004 ж. 27 наурыз-3 б.
22. Назарбаев Н.Ә. Үшінші Еуразиялық медиафорумда сөйлеген сөзі.//Егемен Қазақстан. 2004 ж., 24 сәуір. 1 б
23. Әшімбаев М. Жаһандану процесі және Қазақстан. // Егемен Қазақстан, 2004 ж. 28 сәуір. 3 б.
24. Тоқаев Қ. Қазақстан Республикасының дипломатиясы. Алматы, 2002, 264 б.
25. Тоқаев Қ. Қазақстан Республикасының дипломатиясы. Алматы, 2002, 268 б.
26. Адамзат мүддесі үшін керек ұйым. // Егемен Қазақстан, 2004 ж. 28 сәуір.
27. Тоқаев Қ. Қазақстанның сыртқы саясаты: бесленділік және бастамашылдық. //Егемен Қазақстан, 2005 ж., 10 қыркүйек. 3 б
28. Тоқаев Қ. Қазақстанның сыртқы саясаты. Белсенділік және бастамашылдық. // Егемен Қазақстан, 2005 ж., 10 қыркүйек 3 бет
29. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2030. Алматы: Юрист. 2004 ж., 16 бет
30. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2030. Алматы: Юрист. 2004 ж., 17 бет
31. Алтынбаев М. Қазақстан қарулы күштері – сенімді қолда. //Егемен Қазақстан. 2005 ж., 5 қараша – 1 б.
32. Тоқаев Қ.Қ. Қазақстан Республикасының дипломатиясы. Алматы, 2002-215 б.
33. Қазақстан – АҚШ сенімді стратегиялық серіктестік. // Егемен Қазақстан, 2006 ж., мамыр.
34. Алтынбаев М. Қазақстанның кәсіби армиясы – жаңа мыңжылдықтың армиясы. //Егемен Қазақстан. 2006 ж., мамыр. 2 б
35. Қазақстан – Ресей достығын нығайту – ортақ парыз. // Егемен Қазақстан, 2006 – 1 бет, 6 сәуір. 1 б.
36. Қазақстан – Ресей достығын нығайту – ортақ парыз. // Егемен Қазақстан, 2006 – 2 бет, 6 сәуір.
Назарбьаев Н.Ә. Сыртқы экономикалық байланыстар стратегиясы. //Егемен Қазақстан, 1992 ж., 16 мамыр – 2 бет.
37. Назарбаев Н.Ә. Сыртқы экономикалық байланыс стратегиясы. //Егемен Қазақстан, 1992 ж., 16 мамыр – 16 бет.
38. Тоқаев Қ. Қазақстан Республикасының дипломатиясы. Алматы «Юрист», 2002 ж., - 73 б.
39. Тоқаев Қ. Қазақстан Республикасының дипломатиясы. Алматы «Юрист», 2002 ж., - 82, 86 б.
40. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030.
41. Тоқаев Қ. Қазақстан Республикасының дипломатиясы. Алматы «Юрист», 2002 ж., - 88 б.
42. Абдулпаттаев С. Қазақстан – Қытай қарым-қатынастары. // Ақиқат, 2004 ж., №8, 14-15 бб.
43. Тоқаев Қ. Қазақстан Республикасының дипломатиясы. Алматы «Юрист», 2002 ж., - 209, 215 б. б.
44. Тоқаев Қ. Қазақстан және АҚШ: бетбұрыс кезеңіндегі ынтымақтастық. //Егемен Қазақстан, 2002 ж., 4 сәуір, 1б.
45. Тоқаев Қ. Қазақстан Республикасының дипломатиясы. Алматы «Юрист», 2002 ж., - 233 б.
46. Тоқаев Қ. Қазақстан Республикасының дипломатиясы. Алматы «Юрист», 2002 ж., - 176-177 б. б.
47. Қазақстан – АҚШ сенімді стратегиялық серіктестік. //Егемен Қазақстан. 2006 ж., 6 мамыр. 2 бет.
48. Алекперов Б. Қазақстан әлемдік көсірутегі рыногының белсенді қатысушысы. //Егемен Қазақстан., 2006, 5 сәуір.
49. Назарбаев Н.Ә. Бейбітшілік кепілдігі. Алматы «Атамұра», 2003 б., 46 б.
50. Қазақстан халықаралық қауіпсіздікті нығайтуға берік қолдау көрсетті. //Егемен Қазақстан, 1998, 22 мамыр – 6 б.
51. Назарбаев Н.Ә. Біріккен Ұлттар Ұйымының бас Ассамблеясының 47 сессиясында сөйлеген сөзі. //Егемен Қазақстан, 1992 ж., 8 қазан – 1 б.
52. Тоқаев Қ. Қазақстан және халықаралық қауіпсіздік. // Егемен Қазақстан, 2004 ж., 27 қазан, - 2 б.
53. Қазақстан Республикасының конституциясы. 1995 жылы, 30 тамыз.Алматы, 1995
54. Назарбаев Н.Ә. Тұрақты даму – адамзаттың аман қалуы. //Егемен Қазақстан. 2002 ж., 4 қыркүйек.
55. Азиядағы өзара ынтымақтастық және өзара сенім шаралары жөніндегі кеңесте қабылдаған. Алматы актісі, 2002 жылы, 4 маусым.
56. Абдулпаттаев С. Қырып-жоятын қару-жарақ қауіпі. //Ақиқат. 2004 ж., №11 – 23 б.
57. Тоқаев Қ. Беласу. Алматы, 2004 ж., 124 б.
58. Тоқаев Қ. Беласу. Алматы, 2004 ж., 124 б.
59. Назарбаев Н.Ә. Әлемнің кіндік қазығы. Алматы, 2002, 48 б.
60. Тоқаев Қ. Қазақстан Республикасының дипломатиясы. Алматы «Юрист», 2002 ж., - 349 б.
61. Назарбаев Н.Ә. Тәуелсіздік белестері. Алматы, Атамұра, 2003 ж. 205 б.
62. Борбасов С. Лаңкестік сабақтары. //Ақиқат. 2005, №8-21 б.
63. Тоқаев Қ. Қазақстан және халықаралық қауіпсіздік.//Егемен Қазақстан, 2005, 27 қазан, 2 б.
64. Ұжымдық қауіпсіздік ұйымы күш алып өңірлік және халықаралық тұрғыда беделі артып келеді.// Егемен Қазақстан, 2005, 24 маусым – 1 б.
65. Тоқаев Қ. Қазақстан Республикасының дипломатиясы. Алматы «Юрист», 2002 ж., - 176-177 б. б.
66. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан әлеуметтік-экономикалық және саяси жедел жаңару жолында. Қазақстан халқына Жолдауы. 2005 ж. 18 ақпан. //Егемен Қазақстан. 2005 ж., 19 ақпан.
67. АӨСШК-нің «Терроризмді аластату және өркениеттер арасындағы үнқатысуға жәрдем көрсету туралы Декларациясы. Алматы, 2002 ж., 5 маусым – 13 б.
68. Назарбаев Н.Ә. Тарих толқынында. Алматы «Атамұра», 1999 ж., 49 б.
69. Абдулпаттаев С. Шанхай ынтымақтастық ұйымы. //Ақиқат, 2002 ж., №3 – 63 б.
70. Абдулпаттаев С. Шанхай ынтымақтастық ұйымы. //Ақиқат, 2002 ж., №3 – 63-64 б. б.
71. Шанхай ынтымақтастық ұйымына қатысушы мемлекеттер үкімет басшыларының кездесуінде жарияланған сәлімдеме.//Егемен Қазақстан, 2002, 15 қыркүйек – 2 б.
72. Назарбаев н.Ә. Сыртқы істер министрлігінің кеңейтілген алқа мәжілісінде сөйлеген сөзі. //Егемен Қазақстан, 2005 ж., 8 маусым. – 4 б.
73. Тоқаев Қ.К. Қазақстан Республикасының Дипломатиясы. – Алматы: «Юрист» - 2002-73 бет.
74. Тоқаев Қ.К. Қазақстан Республикасының Дипломатиясы. – Алматы: «Юрист» - 2002-73 бет. 82, 86 б б.
75. Н.Ә.Назарбаев Қазақстан – 2030.
76. Тоқаев Қ.К. Қазақстан Республикасының Дипломатиясы. – Алматы: «Юрист» - 2002-88 бет.
77. Абдулпаттаев С Қазақстан –Қытай қарым-қатынастары. – Ақиқат, 2004 № 8 – 14-15 б б.
78. Тоқаев Қ.К. Қазақстан Республикасының Дипломатиясы. – Алматы: «Юрист» - 2002- 209,215 бб.
79. Тоқаев Қ.К. Қазақстан және АҚШ бетбұрыс кезеңіндегі ынтымақтастық «Егемен Қазақстан», 2002 4-сәуір -1 б.
80. Тоқаев Қ.К. Қазақстан Респубоикасының Дипломатиясы. – Алматы: «Юрист» - 2002-233 бет.
81. Тоқаев Қ.К. Қазақстан Респубоикасының Дипломатиясы. – Алматы: «Юрист» - 2002-176-177 бет.
82. Қазақстан – АҚШ сенімді стратегиялық серіктестігі. «Егемен Қазақстан», 2006, 6 мамыр – 2 б.
83. Алекперов В. Қазақстан -әлемдік көмірсутегі рыногының белсенді қатысушы. «Егемен Қазақстан», 2006 ж. 28 –сәуір -3 б.
84. Назарбаев Н.Ә. Бейбітшілік кіндігі – Алматы – 2003-46 бет.
85. Қазақстан халықаралық қауіпсіздікті нығайтуға берік қолдау көрсетті - //Егемен Қазақстан. 1998, 22 мамыр – 6 б.
86. Назарбаев Н.Ә. Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының 47 сессиясында сөйлеген сөзі. Қазақстан, 1992 8 қазан- 1 б.
87. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпінмен жасау қарсаңында. Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кірігу стратегиясы. Қазақстан халқына жолдауы. Астана 2006 ж, 1 наурыз. Егемен Қазақстан 2006 – 2 наурыз.
        
        Мазмұны:
Кіріспе.....................................................................
..........................................3
І. Қазақстанның сыртқы саясатының стратегиялық мақсаттары
мен міндеттері
1.1. Қазақстанның сыртқы саясатының тұжырымдамасы және оның ... ... ... Республикасының сыртқы экономикалық байланыстарының басты
бағыттары...........................................................44
ІІ. ... және ... ... Қазақстанның Халықаралық қауіпсіздігін қамтамасыз ету
және нығайтудағы ұстанымдары, олардың маңыздылығы.............64
2.2. Аймақтық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі Қазақстанның
орны мен
ролі........................................................................
......................80
ІІІ.
Қорытынды...................................................................
...............................92
ІҮ. Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі............................................................94
КІРІСПЕ
Зерттеу ... ... ... ... ... және оның ... мүдделері сияқты ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... сыртқы саясатының басымдық
берілетін бағыттары қалыптасуда. Планеталық сипаттағы қауіп-қатердің пайда
болуына ғаламдану (жаһандану) процесін және жаңа ... ... ... ... ... ... деңгейдегі халықаралық
ынтымақтастықтың тереңдеуінің сан алуандығына байланысты дүние жүзінде
болып жатқан түбірлі де ... ...... бәрі ... ... ... ... енгізуге мәжбүр етеді. Өзекті
халықаралық проблемаларды шешуге қатысты жедел әрі әрі ... үн ... ... жаңа ... әзірлеуді және жүзеге асыруды талап
етеді. Дегенмен сыртқы саясаттың негізге алынатын ... ... ... Азия мен Еуропалық қиылысындағы геосаяси орналасуы
экономикалық және ... ... ... сонымен қатар қазіргі бар
экономикалық әуелетінің ... оны ірі ... ... ... алғы ... болды. Қазақстан өзара қауіпсіздікке,
егемендікті құрмет тұту аумақтық тұтастық принциптерімен ... ... пен ізгі ... ... ... мүдделі. Осы жағдайлар
тақырыптың өзектілігін білдірді.
ХХ ... ... ... ... ... ... процесі
басталып тез қарқынмен дамып келеді. Дамыған елдер барынша үстемдік жүргізу
әрекеттеріне ... (АҚШ және оның ең ... ... географиялық
орналасуына қарай (Батыс ... ... ... Азия елдері)
көмірсутегі шикізатын шығару мүмкіндігіне қарай (ОПЕК елдері) ... ... ... ... үшін ... талас басталды. Жаһанданудың
басты бір талабы ... ... ... ... бір ... кіру ... ... қалды.
Осындай жағдайда Қазақстан өзінше дербес дамуын жаһандану процесімен
үйлестіруге мәжбүр ... ... алып ... ... өз ... ... ... бар сияқты. Қазба ... ... ... бірге жаңа технологиялар да келіп жатыр. Еліміздегі
байлықтарымызды өндіру де оны ... ... ... ... сату да
Қазақстанның әлемдегі талай-талай елдермен ықпалдастықта ... ... ... түсуін талап етеді. Бүгінгі күні жаһандану заманында
тұрақтылық пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету тұрғысынан ... пен ... ... ... ... ... ... қатынасы мен
интеграциясы іспетті аса тарихи қажеттілікке ... ... ... мен ... техника мен адамгершілік, ислам мен христиандық, ұлттық
пен жалпы адамзаттық құндылықтар ... ... аса зор ... барлық адамзаттың жойылуына апарып соқтыруы мүмкін.
Қазақстан Президенті Н.Ә.Назарбаев ұсынған Еуразияшылдық ... ... ... түріндегі мәдени-философиялық доктрина ретінде іске
асыру осы ... ... ... жолы, адам тіршілігінің әр түрлі
тараптарын үйлестірудің бірден-бір тәсілі болар еді.
Бүгінгі таңда ... ... ... ... ... ... қадамдарының арасында көрші мемлекеттермен ... ... әрі тең ... ... ... негізінде біртұтас
экономикалық кеңестік Еуразиялық экономикалық қоғамдастық құру секілді
өміршең үрдістер ... ... ... ықпалдастық жүйесі айқындала
түсуде.
Жас тәуелсіз мемлекет ... ... оның ... ... ... ... қазіргі заманда
елдер мен халықтарға бейбіт ... ... ... ... мен экстремизмге қарсы тосқауыл қою ... ... ... ... көлденең тартылды. Бұл әсіресе өз тәуелсіздігін
алып жатқан әлемдік ... әлі орны ... ... ... ... ... әлі шыға қоймаған ел үшін аса ... Осы ... ... бәрі ... ... ... да ... түседі.
Тақырыптың зерттелу деңгейі: Еліміздің тәуелсіздікке қол жеткізгеніне
көп уақыт өтпесе де Қазақстанның ... ... ... ... ... ғылыми диссертациялар мен монографиялар, мақалалар да
барлық. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... егеменді еліміздің тұңғыш президенті
Н.Ә.Назарбаевтың есімімен байланыстырылады. Елбасы өзінің «Қазақстанның
егеменді ... ... ... ... ... «Ғасырлар
тоғысында», «сындарлы он жыл» және тағы ... ... ... ... ... ... еді. ... еліміздің сыртқы саясатының негізгі бағыттарына және Қазақстанның
халықаралық поэзияларын нығайту жөніндегі ... ... күш ... ... Қазақстан Республикасының сыртқы істер министрі
Қ.К.Тоқаевтың «Қазақстан Республикасының ... ... және ... да ... жасалды. Қазақстанның сыртқы саясатындағы әлемдік
державалар дың Қазақстандағы саясаты және ... ... ... ... ғалымдар мен зерттеушілер: М.Тәжин, А.Дугин,
С.Сейдуманов, Б.Сұлтанов, Л.Мұзапаров, ... ... және ... ... ... ... Алайда, Қазақстанның біртұтас
экономикалық кеңістіктегі орны мен ролі ... Азия ... ... ... ... және тағы ... ... өзінің
зерттеушілерін күтуде.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері: Диссертацияның мақсатына
жаһандану процесі даму ... ... ... масштабы, қауіп-қатердің
күшейе түсуі жаңа технологиялардың және экономикалық ... ... ... ... ... ... мен
әр алуандылығына орай қазіргі дүниеде болып жатқан өзгерістер – ... ... ... сыртқы саясатына түзетулер енгізуге мәжбүр етеді. Өзекті
халықаралық проблемаларды өлшеуге қатысты ... ... үн ... ... жаңа көзқарастарды әзірлеуді және іске асыруды талап ... ... ... зерттеудің мынадай міндеттері туындады: саяси ғылымның онық
құрамдас бөлімі сыртқы саясаттың теориялық және методологиялық мәселелерін
қарастыру:
- аймақтық және ... ... ... Қазақстан мүдделілігін
ескеретін теңдестірілген және жауапты сыртқы саяси бағытын одан әрі жүзеге
асырудың ... ... ... ... ... ... ... –Ресей
стратегиялық серіктестік қатынастарын дамыту туралы өзіндік пікір білдіру;
- ... ... ... Қазақстан арасындағы экономикалық
ынтымақтастық, халықаралық қауіпсіздік проблемалары бойынша белсенді саяси
үн қатысуды бекемдеуге талдау ... және АҚШ ... ... ... ... ... ... өзіндік қорытындыға келу;
- Еуропалық Одақ елдерімен ынтымақтастықты дамыту деңгейін анықтау;
- Орта Азия мемлекеттерімен ынтмақтастықтың жаһандану ... баға ... ... діне ... және ... ... ... күрестегі саясаттың іске асырылуындағы Қазақстанның алатын орны
мен атқаратын роліне бағалар беру.
Зерттеу жұмысының деректік ... ... ... ... ... ... саяси қызметінің өзекті мәселелеріне арналып жатқан және
бұрынырақ жазылып, ... ... ... ... ... ... ... сипаттағы монографиялық диссертациялық зерттеулер, ғылыми
мақалалар құрайды. ... ... ... ... жылдар
аралығында жарық көрген арнайы ғылыми еңбектер мен зерттеулер атап ... ... ... ... және ... ... ... ғылыми зерттеулерінің қорытындылары мен мақалалар
құрайды.
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... тәуелсіздік жағдайындағы ... ... ... ... оның еліміздің ұлттық қауіпсіздігін
қамтамасыз етудегі орны мен роліне ерекше ... ... ... ... жетістіктер сарапталды;
- тәуелсіз еліміздің сыртқы экономикалық байланыстарының стратегиясы
оның нақты жүзеге ... ... ... ... тұрғыдан талдау
жасалды. Осы саладағы кемшіліктер мен жетістіктер сараланды;
- ... ... ... ... ... ұстанымдары қарастырылып, оларға объективті түрде баға
берілді;
- Қазақстан Орталық Азия өңіріндегі ... ... ... ... ... ... ... қарау ұсынылды.
Зерттеу жұмысының методолгиялық және әдістемелік негіздері: Тәуелсіздік
алғаннан кейінгі жылдардағы Қазақстандағы саяси ... ... ... ... ... методолгиялық интерактиві статусын иемденуші
тәуелсіз диалектикалық материалистік философиялық методолгия және нақты
теорияның мазмұнынан ... ... ... ... ... ғылыми методолгия синтезделген екі деңгей ретінде көрініс беруде.
Осыған байланысты ... ... ... ... ... ... ... өзгеше тән принциптері алынды. ... ... ... ... ... диалектикалық принцип және ғылыми
объективтілік принциптері ... ... ... алға қойған мақсатқа
жету үшін мынадай арнаулы саяси ғылымның әдістері ... ... ... ... ... Бұл ... басқа жалпы
ғылыми әдістер ... ... ... индукция, диалектикалық
материализм қолданылды.
Зерттеу жұмысының ғылыми және қолданыстық маңызы.
Зерттеу жұмысында көтерілген теориялық және ... ... ... саяси ғылымның қалыптасуына ықпал етеді және оның бір
саласы сыртқы саясатты теориялық және методолгиялық жағынан байытуда ... да ... ... да ... роль ... ... ... берілген сыртқы саясат халықаралық саясат және ... ... ... және ... тұрғыдан талдауларды жоғары оқу
орындарының философиялық және ... ... ... ... ... оқуға, семинар сабақтарында арнайы курстарда
пайдалануға болады.
Зерттеу жұмысының сыннан өтуі мен мақұлдануы: Диссертация ... ... ... ... ... ... кафедрасында талқыланып, қорғауға ұсынылды.
Диссертацияның негізгі мәселелері мен ... ... ... ... үлес» тақырыбында Шымкент қаласындағы
Шымкент әлеуметтік-педагогикалық университетінің «Әлеуметтік ғылымдардың
өзекті мәселелері» ғылыми ... ... ... ... 2006).
Жұмыстың құрылымы: Зерттеу жұмысы: кіріспеден, екі ... ... ... және ... ... тізімінен тұрады.
І. Қазақстанның сыртқы саясатының стратегиялық мақсаттары мен міндеттері
1.1 Қазақстанның сыртқы саясатының тұжырымдамасы және оның жүзеге
асырылуының негізгі бағыттары.
Егемендік ... ... ... ... және ... ... мүше ... Қазақстан өзі үшін жаңа проблемалармен өзінің сыртқы
саясатының, қорғанысы мен ... ... ... мен дүниежүзілік қауымдастыққа дербес ену проблемаларымен бетпе-
бет келіп отыр.
Халықаралық сахнаға шыққан Қазақстан ... ... өзге ... ... ал онда оның сыртқы саяси бағыты, кез-келген басқа мемлекеттікі
сияқты ұлттық ... ... ... ... өз ... ... ... осының барлығына қарамастан Қазақстанның ... ... ... ... да алып ... ... ... өзі болашақта оның
халқына дүниежүзілік қоғамдастықта лайықты орынды қамтамасыз етеді.
Қазақстанның геосаяси ... мен ... ... экономикасының дамуы мен әскери құрылысының деңгейі ... ... ... әскери құралдарды емес, қайта ең алдымен өз
күшіне және парасатты, салмақты дипломатияға сүйене отырып, ... ... ... мемлекеттігі қалыптасуының қазіргі күрделі кезеңінде
саяси құралдарды басым етеді.
Кеңес империясының ыдырауы нәтижесінде ... жаңа ... ... онда ... ... Азия ... ... аймағымен байланыстыратын
сыртқы саяси және стратегиялық тиімді кеңістікті алып жатыр.
Бірақ ашық теңізге тікелей шыға ... ... ... орналасу біздің халықаралық экономикалық байланыстарға қатысуымызды
қиындатады. Сондықтан көршілес мемлекеттермен, ең ... біз үшін ... ... ... ... ... табылатын Ресеймен және Қытаймен
толық сенім принципінде өзара тиімді достастық қатынастық ерекше мәні бар.
Қазақстан ... ... ... ... біз, ... ... ... негізінде барлық басқа елдермен кең байланыстарды дамытуды
жақтаймыз.
Бізге ортақ шекарасымен қалыптасқан ... ... ... ... ... және ... тәуелділігімен
қоян-қолтық араласып отырған, тарихи және мәдени-этникалық игіліктері ... Азия ... де ... ... арақатынас жасау өте маңызды.
Қазақстан мен Туркия, Пәкістан, Үндістан арасында келісімге қол қою,
сондай-ақ Ашғабат кездесуінің ... (осы ... ... ... ... Иран ... ... осы және басқа мемлекеттерімен ынтымақтастықтың
дамуы туралы айтуға ... ... ... ... ... технологиялардың, шикізат және
өнеркәсіп өнімдерінің нарығына еркін кіру мақсатында Азия-Тынық ... ... және ... ... ... Таяу және ... қосылу процестеріне Қазақстанның қатысуы жандандырыла түседі.
Батыс Еуропа мен ... ... ... ... ... ... ... стратегиялық бағыт болып қалады.
Дүниежүзі қауымдастығына ену ... ... ... үш ... – АҚШ, ... және ... ... серіктестік мүмкіндігін тиісті
бағалай отырып құру қажет және нақ ... ... ... ... ... күші болғанын есте сақтаған жөн. Олармен
өзара ... ... ... ... және ... институттарына жол
ашады, ал олардың ролі дүние жүзінде айтарлықтай өсті. Халықаралық ұйымдар
- Біріккен Ұлттар Ұйымы, ... ... ... ... дүние жүзілік
банкі, тарифтар мен сауда жөніндегі бас келісім, халықаралық даму және
қайта құру ... және ... көп ... ... ... біз өз ... ашықтығына деген бағыттың, экономикалық және
ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... ... ... ... сауда экономикалық қатынастарды дамыту, осы қатынастарды
барынша диверсификациялау үшін Қазақстанға қазіргі заманға халықаралық
құқыққа ... өзі үшін ... ... баянды ету қажет.
Бұл құқықты көршілермен екі жақты шарттарда және келісімдерде баянды
етпейінше және нақтыландырмайынша Қазақстан ... ... ... ал ... тек ... ғана ... ... саяси дербестігіне де нұқсан
келтіруі мүмкін. Өз тарапымыздан біз, өзіміздің әуе ... ... ... жол және ... ... ... ... барлық бағытта транзитті жүріп-тұруы үшін пайдаланыла
алатынына кепілдік береміз. ... ... біз ... ... арқылы
Жерорта және Қара теңізге шығу мүмкіндігін ... ... ... және ... ... ... ... Жерорта теңізіне дейін
транзитті темір жол ... құру ... қол ... ... мәні ... ... ... қатысушылармен екі жақты шарттар мен келісімдер
шеңберінде шекаралардың ашықтығы, азаматтардың ... ... ... беру ... ... жүзеге асыру қажет. Шартарда қауіпсіздік
(әскери ... ... ... әр жақтың бір-біріне
қандай да болмасын түрде, соның ... ... ... ... үшінші
елдердің территориясын, территориялық суы мен әуе ... ... күш ... немесе күш қолдануға қоқанлоққы жасамау міндеттемесі
баянды етілуі керек.
Ұлттық қауіпсіздікті құру кезінде біз екі ...... мен ... жеріндегі» өзіміздің геостратегиялық жағдайымызды басшылыққа
аламыз. Ол ұжымдық қауіпсіздік ... ... ... өзіміздің қорғаныс
құралдарымызды үйлестіру негізінде қамтамасыз етілуі мүмкін.
Қазақстанның қауіпсіздік жүйесі ... және ... ... ... ... ... керек.
Географиялық, саяси, этникалық және ... ... ... ... ... біз үшін ең маңызды мәселе болып ... ... ... біз ... ... ... онымен өзара
қауіпсіздік туралы келісімлер мен ұзақ мерзімді шарттар жасауға тырысамыз
және бұл ... оның да ... ... қарымта мүдделігіне сенім артамыз.
Варшава Шартты Ұйымы тарағаннан кейін қазіргі заманғы ... ... ролі ... ... Онда ... ... ... міндет
бар. Шығыс және Орталық Еуропа мен ТМД елдерінің демократиялық дамуына
жәрдесдесу, ... ... ... аймақтық қақтығыстардың алдын-алу
міндеті бар. НАТО, сондай-ақ Еуропа ... да, ... ... арасындағы өзінің ықпалын кеңейтуге мүдделі. Үстіміздегі
жылғы сәуірдің 1-інде НАТО-ның штаб пәтерінде өткен ... ... ... ... бұл үшін ... ... ... ынтымақтастығы кеңесі шеңберінде қорғаныс саласындағы диалогты,
серіктестік пен ... ... екі ... ... ... дамытуға әзірлік көрсетілген, НАТО-ға мүше елдер осы мақсатта
өздері жинаған айтарлықтай ... ... мен ... ... шешу ... беруге міндеттеме алды.
Осыны ескере отырып, біз НАТО-мен байланысты кеңейтетін боламыз, ТМД
шеңберіндегі әскери ... ... екі ... ... ... ... ... саласы мен шегін айқын белгіледік.
Әскери байланыстарды қатаң салыстырылған шеңберде диверсификациялау,
Еуропа ... ... ... қосылу республика мүддесіне сай
келеді. Хельсинки қорытынды актісінің он принципінің арасында ... ... ... ... мен күш ... ... қолданамын деп қоқан-лоққы жасамау бар. Бір осының өзі Қазақстанның
НАТО-мен байланысты ... ... ... пен ... ... жұмысына қосылу ниетін ақтайды, ал біз бұрынғы одақтың
құқықты мирасқорларының бірі ретінде кеңеске ... ... ... ... ... ... қару Ресеймен, АҚШ-пен, ал
болашақта қалған ядролық державалармен шарт ... ... ... ... ... де ... қорғаныс міндетін орындауын
жалғастыра беретіні айқын және ... шарт ... ... ... бос ... ... Өз қауіпсіздігіміздің мүддесін ескере отырып,
біздің түпкі ниетіміз – ядролық ... ... ... пен
келіспеушілік кепілдігіне ие болу.
Ислам Қазақстандағы жалғыз дін болмағанымен және ... ... жоқ ... да, біз қазіргі заманғы халықаралық қатынастағы
оның нақты мәніне қарай ... ... ... ... ... ... үшін бұл діни ... анықталмасынан, ал барлық қазақстандықтар
үшін, олардың қай конфессияға жататынына ... ... ... ... ... ... геосаяси жағдайдағы болған өзгерістерге және
Қазақстанның тәуелсіздігін ... ... оның өз ... күштерін
құру туралы мәселе туындады, ал мұның өзі бүкіл өркениетті ... ... ... ... ... ... табылады. Қазақстанның
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы ... ... ... сақтауға
тырысқанына қарамастан достастықтың ... ... ... ... ... ... ... қарулы күштерін құру ісіне қарай
итермеледі. ... ... бұл ... ... да ... ... жүйесі мынадай принциптер бойынша құруымыз тиіс деп ... ... оның ... және ... ... ең
алдымен саяси шаралардың ... және ... ... іс-қимылды
тереңдету арқылы, кепілдікті қамтамасыз ету.
Ұлттық қауіпсіздікке жауап беретін ведомоствалардың ... ... мен ... ... ... ... ... болатын шешім
ашықтықтың жағдайында, бақылауда болды.
Қарулы күштерді ұйымдастырудың құрал жабдықтармен жәнен ... ... ... ... ... ... ... қауіп жағдайында бара-бар болды.
Ұлттық қауіпсіздік жүйесін құрудың ұлттықтанған дәстүрлерді ... ... ... ... құқықтық мемлекет пен халықаралық
құқық ... ... ... ... ... ... бөлігі - әскери
қауіптік жолын кесу және осы қауіпке қарсы әрекет механизмі бар ... ... ... ... ... ... ... және
әлемнің бірде-бір мемлекетіне территориялық ... ... ... ... ... ... ... әкеліп соғатыны
жөніндегі өзіміздің жауапкерлікті түсіне және сезіне отырып:
- Қазақстанның мемлекеттің саясатының ... ... ... ... ... ... экономикалық және басқа да мақсаттарға жетудің ... ... және күш ... ... ... ... қарусыз мемлекет мәртебесін ашуға және ядролық ... ... ... қосылуға ұмтылады;
- Жаппай қырып-жоятын қаруды бірінші болып қолданатын принципін
және осы ... ... жүзі ... ... ... ... ... шекаралардың бұзылмауы, басқа мемлекеттердің ішкі
істеріне араласпау принциптерін ұстанады.[2].
Қазіргі кезде дүниежүзілік ядролық және ... ... ... ... ... ... әлемде экономикалық, территориялық діни, этникалық
және басқа да сипаттағы ... ... ... ... Ал бұл
қайшылықтар Қазақстанның және ол өзара қорғаныс ... ... ... ... ... ... да мемлекеттердің мүддесін қозғайтын
қарулы жан-жалдарға әкеліп соғуы мүмкін.
Ықтимал әскери қауіптің көзі ретінде мына төмендегілерді ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік
қоғамдастықта немесе аймақтарда басымдыққа ие болуға және қаулы
мәселелерді соғыс құралдарымен шешуге тырысуы;
- бірқатар ... ... ... ... қарулы
күштердің қуатты тобының болуы және ... база ... ... ... ... ... шекарасына таяу
жерде сақталуы;
- бірқатар мемлекеттерде ішкі саяси ... ... ... арасындағы қарулы жан-жалдардың орын алуы;
- мемлекеттердің ... бір ... ... әскери қуатын
арттыруы.
Дүние жүзі қоғамдастығында Қазақстан ұжымдық қауіпсіздік жүйесін құруға
қатысуды өзінің ... ... етіп ... және ... ... ... ... түрде көмектесуге міндеттеме қабылдайды.
Республика осы ... ... ... тек қана бейбіт жолмен халықаралық құқық
теңсіздігіндегі келіссөздер арқылы реттеуге;
- жер бетінде жанталаса қарулануды тоқтатуды және оның ... жол ... ... қоғамдастықтың барлық мемлекеттерінің өз қарулы
күштерін қорғанысқа жеткілікті ең аз ... ... ... қысқартуына;
- Жаппай қырып-жоятын қарудың барлық түрлерін өндіруді және
сынауды және ең ... ... ... ... ... жою мақсатымен қысқартуға;
- Қазіргі барлық қырып жоятын қаруларды қолдануға және оны ... жаңа ... ... тиым ... ... ... ... жасауға жәрдесдесетін материалдар мен
технологияларды сыртқа шығаруға жол бермеуге;
- Химиялық ... ... ... әскери-саяси одақтарды ұжымдық және кең ... ... ... жаңа ... ... ... қол ... беретін болады.
Тәуелсіз Мемлекеттер Достығының басқа елдермен және ... ... және ... ... ... тани ... ... Ұлттар Ұйымына мүше болып мемлекеттермен халықаралық қауіпсіздікті
нығайту жөніндегі өз күш жігерін ... ... ... ... мемлекет сияқты өзінің қорғаныс қабілетін
сақтауды маңызды мемлекеттік ... бірі және оның ... ... деп ... Бәрін де қамтитын халықаралық қауіпсіздік жүйесі құрылғанға
дейін өзімен бірге қорғаныс одағына ... ниет ... ... ... ... ... ... болады. Еліміздің ең
басты мақсаты – Қазақстанның егемендігі мен ... ... ... ... отырып, Қазақстан Республикасының қарулы күштерін немесе
армиясын құру қорғаныс стратегиясының ... ... ... ... ... оның оның құрамында құрлықтағы әскерлер, әскери әуе
күштері әуе шабуылына ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, қызмет көрсету құралдары мен бөлімдері ... ... ішкі ... мен ... ... оның резерві болып
табылады.
Қазақстан Республикасының армиясы Қазақстан мен оның ... ... ... ... ... мен ... одағына қатысушы
мемлекеттердің егемендігі мен ... ... ... ... пен әскери қызметке шарт бойынша ерікті қабылдауды үйлестіру
мен республиканың барлық азаматтарының әскери ... ... ... ... ... ... ... асырылады. Тәуелсіз еліміз өзінің әскери
доктринасының қорғаныс ... мен ... ... ... ... ... ... халықаралық құқықтық актілермен ... ... ... ... ... ... тәуелсіздік алған алғашқы жылдарында-ақ өзінің
сыртқы саясатын тездетіп, ... ... ... ... ... ... зор нұқсан келуі мүмкін еді.
КСРО-ның таралуына байланысты желік пайда ... да ... ... ... мен ... идеялар бірінші кезекке шаққанда, ... ... ... ... жоқ ... көрінеді. Бірақ кейінгі
оқиғалар сауық-сайранмен ... ... да ... ... ... ... өту ... ол сөз айтпай тұрмайды. Осы ... мен ... ... ... ... бастады. Белорусьтің,
Ресейдің және Украинаның 1991 жылғы 8 желтоқсанда Беловежск келісіміне қол
қоюы және соның ізінше 13 ... ... Азия ... ... ... ... КСРО аумағында бір-бірінен оқшау тұрған славян
және түрік одақтарының құрылуы қауіпін ... Осы ... ... ... ... жол ... үшін ... күш жігерін жұмсады. 21
желтоқсанда Қазақстан басшысының ... ... он бір ... ... ... өтті. Осы кездесу қорытындысының шын
мәнінде тарихи сипаты ... ... ... ... ... ... ... Бұл факті ... ... ... мемлекеттілігін қалыптастыру мен қатар олардың ... ... ... ... процесі де жүріп ... ТМД ... ... ... ... ... үшін ... танытты. ТМД елдерімен тең құқықты ... ... ... ... және ... ... ... саясаттың аса маңызды
міндеттерінің бірі болды.
Егемендік алып, Бірікке Ұлттар ... және ... ... мүше болған Қазақстан өзі үшін жаңа проблемалармен, өзінің ... ... мен ... ... ... дүниежүзілік қауымдастыққа дербес ену проблемаларымен бетпе-
бет келді.
Халықаралық ... ... ... ... ... өзге ... ... оның сыртқы саяси бағыты кез-келген басқа мемлекеттікі сияқты
ұлттық мемлекеттік мүдделер талап ететін, өз ... ... ... ... ... мен этнодемократиялық құрамының ерекшелігі
экономикасының дамуы мен ... ... ... ... етуде әскери құралдарды емес, қайта ең алдымен өз күшіне және
парасатты, салмақты ... ... ... ... ... одақ
республикаларының мемлекеттігі қалыптасуының қазіргі саяси құралдарды басым
етеді. Кеңес империясының ыдырауы нәтижесінде мүлдем жаңа геосаяси ... онда ... ... Азия ... ... ... байланыстыратын
сыртқы саяси және стратегиялық тиімді кеңістікті алып жатыр. Бірақ ... ... шыға ... коммуникациялық құралдардан қашықта орналасу
біздің халықаралық экономикалық байланыстарға қатысуымызды ... ... ... ең ... біз үшін ... жүзі
коммуникациясына енетін қақпа болып табылатын Ресеймен және Қытаймен толық
сенім ... ... ... ... қатынастық ерекше мәні бар.
Қазақстан бұған ... ... ... біз, ... ... ... ... барлық басқа елдермен кең байланыстарды дамытуды
жақтаймыз. Бізге ... ... ... ... ... ... ... толықтырумен және өзара тәуелділігімен
қоян-қолтық араласып отырған, тарихи және мәдени-этникалық игіліктері ортақ
Орта Азия ... де ... ... арақатынас жасау өте маңызды.
Қазақстан мен Туркия, Пәкістан, Үндістан арасында ... қол қою, ... ... кездесуінің қорытындысы (осы жылғы мамырдыңң ... ал ... ... Азияның осы және басқа мемлекеттерімен ынтымақтастықтың дамуы
туралы айтуға негіз береді. ... ... ... ... ... және өнеркәсіп өнімдерінің нарығына еркін кіру
мақсатында Азия-Тынық мұхиты аймағындағы, Оңтүстік және ... ... Таяу және Орта ... ... процестеріне Қазақстанның қатысуы
жандандырыла түседі. Батыс Еуропа мен ... ... ... ... ... ... маңызды стратегиялық бағыт болып
қалады.
Дүниежүзі қауымдастығына ену саясатын нарықтық жүйенің үш ... – АҚШ, ... және ... ... ... мүмкіндігін тиісті
бағалай отырып құру. Олармен өзара іс-қимыл сондай-ақ халықаралық қаржы
және басқа ... жол ... ал ... ролі ... ... өсті. Халықаралық ұйымдар - Біріккен Ұлттар Ұйымы, Халықаралық
валюта қоры, Бүкіл дүние жүзілік банкі, тарифтар мен ... ... ... ... даму және ... құру ... және басқалармен көп жақты
ынтымақтастықпен тиімді қатысуды біз өз қоғамымыздың ... ... ... және ... ... ... ету бағытының
қисынды жалғасы ретінде ... ... ... ... ... дамыту, осы қатынастарды барынша ... ... ... ... халықаралық құқыққа сәйкес өзі үшін теңізге
шығуды баянды ету қажет болды. ... ... ... ... ... шарттар мен келісімдер шеңберінде шекаралардың ашықтығы, азаматтардың
жүріп-тұру ... мен ... беру ... ... ... ... Президент Н.Назарбаев еліміздің сыртқы саясат және ... ... ... ... ... ... құру
кезінде екі державамен Ресей және Қытайдың түйіскен ... ... ... басшылыққа алуымыз керектігіне тоқталып өтті.
Ол ұжымдық жүйесіне қатыса отырып, ... ... ... ... қамтамасыз етілуі мүмкіндігін атап ... ... ... және ... ... ... ... қатынас еліміз үшін ең маңызды мәселе болып ... ... ... ... кейін қазіргі ТМД ... ... ... екі жақты әскери байланыстарға зиян ... ... мен ... айқын белгілеуге тиіс болдық. Әскери байланыстарды
қатаң салыстырылған шеңберде ... ... ... ... қосылу Республика мүддесіне сәйкес ... ... ... ... қару Ресеймен, АҚШ-пен, ал ... ... ... шарт процесі шеңберінде оны айтарлықтай
қысқартқаннан кейін де ... ... ... ... ... айқын және Қазақстан шарт процесі нәтижесінде ядролық қарудан бос
аймақ болды. Өз қауіпсіздігіміздің мүддесін ... ... ... ...... ... ... тұтастық пен келіспеушілік
кепілдігіне ие болу. Президентіміз көзқарасы ... ... ... оның мемлекеттік және территориялық
тұтастығын ең алдымен саяси шаралардың көмегімен және ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
- ұлттық қауіпсіздікке жауап беретін ведмостволардың, өкіметтің жоғары
органдары мен жалпы қоғам алдында жария мен ... ... ... ... ... ... қарулы күштерді ұйымдастырудың, құрал-жабдықтармен, техникамен
жабдықтау дәрежесінің қорғаныстың ... ... ... әскери қауіп жағдайына бара-бар болуы;
- ұлттық қауіпсіздік жүйесін ... ... ... ... ... тәжірибені ескере отырып, халықтық ... ... ... ... сәйкестігі[6].
Республиканың ұлттық қауіпсіздігінің жүйесінің орталық бөлігі ... ... кесу және осы ... ... ... механизмі бар әскери
доктринаны қабылдау қажет.
Қазақстан президенті Н.Ә.Назарбаев халықаралық ... ... ... ... ... шешуге, атап айтқанда «Қазақстанды халықаралық
дәрежеде мойындатып, оның қауіпсіздігі мен аумақтың ... ... ... ... ... мен ... байланыстарға белсене
араласу қажет болды» деп атап көрсетті. Бұл аса қиын да күрделі ... үшін ... ... ... мен ... ... ... ұйымдар мен келіссөздер жүргізілді, шетелдер мен
халық ұйымдармен 800-ден аса құжаттарға қол ... ... ... ... орны мен ... ... үшін ... геосаяси және геоэкономикалық жағдайы мен мүмкіндігі ерекше
маңызды болып отыр. ... ... ... ... ... отырып,
халықаралық аренада көп векторлық, яғни көп ... ... ... ... таяу және алыс ... ... тиімді ынтымақтастықты дамыту болып
табылады.
Бұл бағыттағы стратегиялық міндет – еліміздің тәуелсіздігі, оның
аумақтық тұтастығы мен ... ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік қоғамдастықтың
елімізді ХХІ ғасырдағы негізгі энергия көздерін берушілердің бірі деп білуі
есепке алынады, ... ... ... ... ... мен ... ... қорларын иеленушілер ішінде алдыңғылардың ... ... ... ... ... үшін ... инвесторлары 1991
жылдың бас кезінде еліміздің Президент ... ... ... ... ... ... басым салаларына өз
капиталдарын салғысы келетін шетелдік инвесторларға едәуір жеңілдіктер мен
артықшылықтар беруді көздейді. Жан ... ... ... ... ... деңгейі жағынан Қазақстан Орталық және Шығыс Еуропа
елдерінің алғашқы бестігіне кіреді. Тәуелсіздік алған кезеңнен бастап ... ... ... ... ... шет мемлекеттер 6,4 млрд.
Доллар мөлшерінде инвестиция, ал оның 3,2 ... ... ... ... жылы қыркүйек айындағы мәлімет бойынша Қазақстанда 2500 шетел
компаниялары жұмыс ... ... мен ... кенорындарын игеруге АҚШ-тың, Ресейдің,
Қытайдың, Ұлыбританияның және басқа ... ірі ... ... тартылды. Қазақстанның ТМД елдері арасында алатын орны да
ерекше. 1997 ... ... ТМД ... ... ... ... қабылдады. Ал қазан айында Бішкекте ТМД елдері
үкімет басшыларының кеңесінде 25 құжатқа қол қойылды. Мұны ... ... ТМД ... ... ... арттырудағы
ынтымақтастықты, олардың әуе шабуылына қарсы қорғаныс корпорациясының
пәрменділігін ... ... ... ... ... мәселелері бар
коллективтік қауіпсіздік туралы келісімге ТМД-ның тоғыз мемлекеті ... Оған ... ... ... ... ... айында
Кишневте ТМД елдерінің мемлекет басшыларының кеңесі өтті.
Қазақстан мен Ресей ... ... ... аса ... ... ... 1998 жылы Қазақстан мен Ресей арасында «Мәңгілік достық, одақтастық
туралы» Декларацияға қол ... 1999 жылы ... ... ... мен ... ... бірінші кеңесі болып өтті. 2001 ... ... ... бойынша Ресей Қазақстан шекарасының 4500-ден аса
шақырымы делимитациялық картаға түсірілді. 1998 жылы ... мен ... ... ... ... бөлісу туралы келісімі бойынша теңіз түбі
бөлігін қажет орта ... тең ... ... алғы шарттары ұсынылды. 2000
жылы қазан айында бұрынғы кеден одағын (мүше елдер: ... ... ... мен ... ... ... ... етіп құру туралы, келісімге қол қойылды. Кеден одағы кезінде
сыртқы сауда тарифтері ... ... ... – тің ... ... ... мен кеден саясатында еркін сауда ережесін толық ... ... ... мен ... ... ... бағыт ұстау,
қоғамдықтың сыртқы шекарасында экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету,
контрабанда және басқа кеден ... ... ... ... ... нығайту[9].
2002 жылғы 1-наурызда Алматыда Қазақстан, Ресей, Түркіменстан,
Өзбекстан президенттерінің ... ... ... Онда ... ... мен ... саласындағы кең ауқымды тығыз ынтымақтастық
деген ... ... ... ... ... байланысын ғана емес,
сонымен бірге әлемдік экономикадағы ғаламдастыру мен ... ... де ... отыр деп атап ... ... ... Н.Ә.Назарбаев өзінің Қазақстанның
тәуелсіздігінің 10 ... ... ... ... сөйлеген
сөзінде: Таяу жылдары өзіміздің негізгі ... ... ... ... ... ілгері бастауымыз қажет. ЕУРАЗЭК – тың
барлық мүшелерімен, саясатымыз бен заңнамамызды ... ... ... ... деп атап ... ... мен ... арасындағы достық қарым-қатынас бейбітшілікке
бастайтын сенімді жол 1997 ... ... ... ... ... Тәжікстан мемлекеттері басшылары шекараның екі ... ... ... келісімге қол қойып, әскерлерді жүз шақырымға
ішке шегінуге әзер екендіктерін білдірді. Президент Н.Ә.Назарбаев Пекниде
ҚХР ... Цзян ... ... ... тағы бір ... Қазақстанның батысынан ҚХР – дың Шыңшаң
ұйғыр автономиялық аймағының шекарасына дейінгі ... ... ... «Ақтөбе мұнай газ» акционерлік қоғамына үш ... кен ... оны ... ... ... сауықтыру, аймақтың әлеуметтік
құрылымын жетілдіру, ... ... 71 ... жуық ... өтеу т.б. ... ... Ұлттық мұнай компониясы мен
келісімге қол қойылды. Компания 20 жыл ішінде осы шараларды ... ... 4 ... ... ... инвестиция жұмсауды мақсат етіп отыр. 2001
жылы 15 маусымда Ресей, Қазақстан, ... ... және ... ... ... ... ... Онда «терроризмге, сепаратизмге,
экстемизмге қарсы күрес туралы конвенцияға» 2002 жылы 7 маусымда ... ... ... ... қол ... ҚХР мен ... ... 1700 шақырым шекара 1998 жылы делимитациялау аяқталып,
ал 2002 жылы 11 мамырда Пекинде шекараны ... қол ... ... ... ... 448,8 ... ... Атырау мұнай құбыры іске
қосылып, Ақтөбе-Атырау облыстарын байланыстырды және бұл құбыр ... және ... ... ... ... халықаралық мұнай құбырының
бастапқы кезеңі болып табылады. 2004 жылғы мамырда екі ел ... ... ... ... ... салу ... ... қол қойылды, жоба
шамамен 6888 миллион долларға белгіленіп отыр.
Екі ел ... ... ... ... ... ... артуда.
Қазақстан мен Қытай арасындағы өзара туаур айналымының көлемі 2003 жылы 300
миллион долларға жетті. Президент Н.Ә.Назарбаев 2004 ... 16-19 ... ... ... ресми сапармен болды. Осы сапар кезінде ҚХР-ның
басшысы ХУ Цзиньтао көршілес екі елдің ынтымақтастығын нығайтуға зор ... үшін ... ... ... Бұл сапарға Қытай жағы үлкен
мән беріп отырғанын атап көрсетті. Мемлекет басшылары екі ел ... ... қол ... ... ... ... мен ... арасында ынтымақтастық негізінде комиссия құру ... ... ... ... ... ... және карантин жөніндегі келісімге, мұнай-газ саласындағы көп жақты
ынтымақтастықты дамыту туралы келісімге, темір жол ... ... қол ... ... негізі Президент Н.Ә.Назарбаевтың
1992 жылғы мамырда АҚШ-қа бірінші ... ... ... қаланды. Екі
мемлекет басшылары АҚШ пен Қазақстан ... жаңа ... ... да ... ... ... қауіпсіздігі Азияда
тұрақтылықтың маңызды факторы болатынын негізге алған еді. ... ... ... туралы келісімге, капитал салуды қолдау және ... ... ... ... ... мен АҚШ ... ... өзіндік
түсіністік туралы меморандумға, кассалық салуды болдырмау туралы конвенция
дасау ... ... ... қол ... 1993 ... ... хатшы У.Критофер мен вице ... ... ... ... ... Қазақстан мен АҚШ ... ... ... ... ... қондырғыларын жою, ядролық
қарудың таралуына жол бермеу туралы бас келісімге қол ... 1994 ... ... ... ... екінші ресми сапары кезінде
Президенттер Н.Ә.Назарбаев пен У.Клинтон демократиялық серіктестік туралы
Хартияға қол ... Осы ... ... ... ... ... аумақтың тұтастығы және ... ... үшін ... аса ... ... ... табылатыны туралы АҚШ
ұстанымы тұңғыш рет ресми рәсімделді ... ... 1997 жылы ... ... ... ... жаңа ... берді. Келіссөздер нәтижелері туралы іс-қимыл
бағдарламасын атап өту ... Қол ... ... ... сондай-ақ
ядролық энергияны бейбіт пайдалану саласындағы өзара іс-қимыл және ... ... ... Қарашығанақ мұнай-газ конденсаты кен ороындарын
игеру жөніндегі және Каспий қайраңының өнімдерін бөлу ... екі ... ... ... бар ... «Вашингтон Қазақстандағы шешуші
мемлекет ретінде қарайды» деген ... ... ... ... ... ... және ... Азияның басқа мемлекеттерін
АҚШ Орталық қолбасшылығының (ОРТ қол) жауапкершілік аймағына енгізілді.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ынтымақтастығы болып табылады. 2000 жылы екі ел арасындағы
сауда айналымы 487 миллион доллар, оның ішінде ... 211 ... ... Қазақстан экономикасын тікелей инвестициялаудың жиынтық көлемі ... орын ... Ол ... 4 ... доллар болды[14].
Қазақстанның Еуропаның Гемания, Франция, Ұлыбритания, Бенилюкс ... ... ... одақ және АСЕАН сияқты беделді аймақтық
бірлестіктердің диалогы негізіндегі «Еуропа-Азия» ... ... ... ... ... көкейкесті екендігі рас. Бұл орайда
Қазақстанның ... ... ... ... ... Евразиялық
әріптестікті нығайтудың маңызды элементі болып табылатындығын ескеру қажет.
Ғасырлар тереңінен келіп жеткен тарихи ... ой ... ... ... ... ... ... елдік және ғаламдық
тұрғыда көтерілген идеялар мен бастамалар жетіп артылатыны ... ... ... жаңа даму ... аяқ ... кезден бері де
халықаралық ауқымда мұндай әрекеттер аз болмаған сияқты. Ал ... он ... 1994 жылы 29 ... ... ... Н.Ә.Назарбаевтың Мәскеу
мемлекеттік Университетінің профессор-оқытушылар ... мен ... ... ... ... ... туралы идеясының өміршеңділіг
мен тартымдылығы жағынан да, иядеяны автордың қажымай-талмай түрлі деңгейде
қоя білу жағынан да ... ... ... берген бастапа болғандығы сөзсіз. Ел
басымыздың бұл бастамасы ... ... ... ... елде ... ... артық айтқандық болар еді. Оның себебі, бастаманы бастапқы кезде
тіпті Ресей басшылығының тарапынан ... пен ... да ... ... ... ... ... өзін жетістіріп алмай,
Орталық Азиядағы бес тәуелсіз мемлекеттердің бірыңғайдағы жүрісіне ... ... ... ... одақ құр, оның ... ... және
жұмысшы институттарын жасақтау туралы идеяны Қазақстан президенті
Н.Ә.Назарбаевтың кезекті бір ... деп ... да ... жоқ. ... ... ... ... себебі неде және оны
ТМД-ның құрылуына дейін неге көтермедік деген сұрақтарға әр ... ... ... ... жауаптарды мұқият саралап көретін болсақ,
бұрынғы одақ ... ... ... ... пен ... ... тұрған, бірақ экономикаларындағы тоқырау мен қоғам ... ... ... түскен елдерді кеше ғана ... ... ... ... ... ... ... кіріктіру
оңай болады деген есеп ескерілген секілді[14]. Бірақ сол елдердің ішкі
күштері мен ... ... ... ... және ... ... шамшылдығы алдан шыққанда ТМД-ның тынысы қалай тарылып,
адымының неге ашылмай қалғанын ... ... ... ... ... уақыттан бері дүние қатты өзгеріске ... ... ... ... жаңа қателер сен сынақтар, жаңа тәуекелдер мен
мүмкіндіктер пайда болды. Бүкіл әлемдік қоғамдық өмірдің барлық ... ... ... сайын ауқымды сипат алып келеді. Әлемнің геосаяси
тұрпаты елеулі өзгеріске ... ... ... ... өңірлерінде
этностық және діни қақтығыстар асқына түсіп, лаңкестік ... ... ... ... ... ... Осыған орай Еуразиялық одақ
моделінің түп нұсқасына алынған көптеген идеялардың ... ... ... ... Еуразиялық одақ идеясында принципті
төрт мәселені қамтиды. ... ... ең ... экономикалық
қажеттілікке негізделген прагматикалық сипатта ғана болды. Екіншіден, көп
қабатты және түрлі жеделдіктегі интеграция идеясы. Үшіншіден, ... ғана ... күш ... ... ету ... ... өңірлік
қауіпсіздік тетігін іздестіру қажет. ... ... одақ ... он ... ... ... ... аударатын
болсақ, бұл моделдің экономикалық құрамдастығы шынайы түрде жұмыс істеуге
қабілеттілігін көрсете білді. Мұнда бұрынғы ескі ... ... ... ... ... ұлттық мемлекеттердің экономикасы интеграциясының
базалық негізі бола алады ... ... ... ... процестер үшін
саяси тарихта, мәдениеттер мен ... ... де, ... ... этностық дисапоралары да жеткілікті түрде ... ... ... ... ... ғана ... нақты
себебіне айналатын еді. Бірақ экономикалық институттар мен ... ... ... ғана бұл ... ... ... ... Қысқаша айтқанда, интеграция белгілі бір ... ғана ... ... Ал бұл алғы ... ... ... Әр түрлі деңгейдегі және түрліше жеделдіктегі интеграция ... идея ... ... ... ... ... ... Еуразия университетінде өткен халықаралық практикалық
конференцияда сөйлеген сөзінде ... бір ғана ... ... айта келе, мынаны атап көрсетті: «Осынау жылдары біз бір ... ... ... ҰҚШҰ ... ... ЕурАзЭҚ сияқты
экономикалық ... ... ШЫҰ ... ... саяси
бірлестіктерге дейін көтердік. Әр интеграциялық деңгей өз міндетін атқарды.
Бұл ... ... ... ... жеделдіктегі интеграция»[17]. Өңірлік
қауіпсіздік Еуразиялық одақ ... ... ... ... ... Бұл
идея ұсынылған жылы халықаралық лаңкестіктің қанатын кеңінен ... ... ... ойламаған еді. Дегенмен, өңір дәстүрлі ... ... тыс жаңа ... ... ... орай ... ... болатын. Белгілі бір ... күші ... ... ... проблемаларын шешуге дәрменсіз екені беглілі
болғанда. Мұнымен қатар, ол кезде ... ... ... ... ... ... мәселесі алаңдатушылық тудырмай қоймады. Осылардың бәрін
түйіндей келгенде, өңірлік қауіпсіздіктің жаңа ... ... ... өзі ... ... күштер үшін өңірдің тартымдылығын
тосынан арттырып отырғанын түсінуге мәжбүр ... ШЫҰ, ҰҚШҰ ... ... ... сенім шаралары сондай-ақ Орталық Азия аясындағы құрылым
дамыту жөнінде көп ... ... ... Азия өңірін кеңінен алып
қарастырсақ, бұл бағыттағы қауіпсіздік жүйесі баршаға белгілі ... ... ... ... ... тіреліп тұрған жоқ. Өңірдегі
қауіпсіздіктің көкейкесті ұзақ мерзімді проблемасы су рестурстары тапшылығы
пен су ... ... ... ... Азиядағы халықтың шамадан тыс
көбеюі мәселесіне тірелетін ... Бұл ... ... жүйесі
осындай өзекті мәселелер шешілген жағдайда ғана сомдалады. Орталық Азия
үшін таза ауыз су ... Бен ... де ... ... ... ... ... мен Ресей қатысуымен Орталық Азиядағы су ... ... ... ... болашақ инфрақұрылымын
қалыптастыруда елеулі роль атқарған болаты. Еуразиялық Одақ ... ...... ... ... ... әр ... алғашқы кезде жақсы ... ... ... ол ... ... интеграция түсінігі өзіне сәйкес келмейді.
Тарихтың сабақтарынан тағылым алу қажет.Еріктілік және өзінің ... ... ... тек ... ғана ... жоба құмарлыққа
ғана емес, нақты әрекетке айналдырады.
Идеяның болжамдық әуелеті ... ... ... ... ... мағынаны өзгертеді, сондықтан бүгінгі күндері бұл модель ... ... ... ... ... өмірлік бейімделудің әрекеті болады
деп айта аламыз. 2004 ж. 14 мамырда ... ... ... ХХІ ... ... қамтамасыз ету және лаңкестік
қателеріне қарсы тұру проблемалары» атты ... ... ... ... саясаттанушысы А.Дугин Н.Назарбаевтың «Еуразиялық одақ»
құру идеясына жоғары баға бере ... ... ... ... біз ... геосаяси көкжиекті көреміз. Бірінші – бұл құбылмалы әлемдегі
біздің Ресей мен Қазақстан орнын жаһандық ... ой ... ... ...... тарих тұрғысынан өз халқының, өз мемлекетінің
тарихын көреді. ... өзі ... ... ... ... ... –күйінен
мүлдем өзгеше. Үшіншісі, ең бастысы мұнда саяси ... ... Идея ... ... ... және ... сезінуге болатын
категориялармен баяндалады. Бұл кітап мүлде еуразиялық кітап, ол сындарлы
он жылға қарағанда бұл туралы көбірек ... ол ... ... ... ... ... ... тоғысында жаңа қырынан көрініп және нақты нобайларға ене
отырып, Еуразия Одағы ... ... ... ие ... Шын мәнінде, ол
халықаралық қарым-қатынастар ... ... ... интеграциялық
үлгілер (АӨСШК, ШҰҰ, ЕурАзЭҚ, ҰҚШҰ, БЭК) құрылымында көрініс ... ... жай ғана ... емес. Қазіргі кезде Еуразия әлемдік трансформацияның
нағыз ошағынан орын алды. Бүгінгі ... ... ... ... ... бірі ... Еуразия ол планета халқының 75 ... ... ... 80 ... ... ішкі ... өнімнің
60пайызы[19].
Еуразия Одақ идеясы Шығыс пен Батыстың мәдениетінің органикалық синтезі
дегенді білдіреді. Орыстың ... ... ... ... ... былай
деп жазды: «Еуразиялық кеңістікте үлкен орын алып жатқан Қазақстан мен
Ресей ... ... ... және ...... негіздегі этностардың
қатар өмір сүруінің тамаша үлгісі. Еуразиялық Одақ бұл өзара қарым-қатынас
жасау арқылы, бейбітшілікті ... ... ... ... прагматикалық және тең құқықтық ынтымақтастығының үлгісі.
Мұндай прагматизмді Қазақстан мен ... ... ... пен
В.Путин тәжірибе жүзінде қолдап отыр .
Міне, осы ... ... он жыл ... президент Н.Ә.Назарбаев ұсынған
Еуразиялық Одақ үлгісі өткен кезеңде уақыт тезіне төтеп ьеріп қана қоймай,
бүгінгі күні ... ... ... ... заманғы дамушы немесе өтпелі кезеңді бастан кешіріп отырған
мемлекеттер үшін жаһандану процесі ... ... ... ... айқындалып келеді. Жаһандық бәсекелестіктің ұлғая түскен
жағдайында әлемдік экономика мен саяси қатарда ... ... ... ... өте маңызды да өзекті мәселе. Сондықтан да ең алдымен ... ... ... түп тамырын түсінуге ұмтылыс жасаған дұрыс
болар.
Қазіргі уақытта жаһандану баршаға бірдей ортақ анықтамасы ... ... ... ... ... ... ...
халықаралық мазмұндағы әртүрлі факторлардың, экономикалық және ... ... және ... ... ... ... ... болмысына күшейе түскен ықпал ету процесі болып
табылады. Ал, белгілі Ресей саясаттанушысы ... ... ... ... ... күйрете сынға алды. Оның көзқарасы бойынша
жаһандану «үшінші дүние» елдерді дамушы және ... ... ... ... де ... жоба ... ... Жаһандануды табиғи
ресурстарды соңғы рет бөлу, экономикалық жағынан өте қуатты державалардың
пайдасы тұрғысынан, трансұлттық ... ... ... ... ... ... деген меешік құқығынан айыруды мақсат ету
деп түсінді. ... ... аса ... ... болып табылатын
жаһандануды тек теріс мағынада ұғыну сыңар жақ ... ... ... ... ойымызша, жаһандануды әлеуметтік, экономикалық, саяси, мәдени және
басқа да қатынастардың түрлерінің өзара кіргізу және ... ... ... ... өңірлердің, халықаралық
ұйымдардың арасындағы ... ... ... жатқан күрделі қарама-
қайшылықты өзара қатынастар жүйесі және дүниенің ... ... ... ... ... ... деп түсінуге қажет сияқты.
ХХ ғасырдың аяғына қарай әлемдік дамуда жаһандану процесі басталып,
тез қарқын алды. ... ... ... ... ... ... ... орналасуына қарай, көмірсутегі шикізатының мүмкіндігіне
қарай топтасып алып, ықпал жүргізу аймақтары үшін тауар шығару елдері ... ... ... ... ... бір ... ... да бір
қауымдастықтың құрамына кіру қажеттігі болып ... ... ... ... ... әлде ... ... саясаты) факторларды орынды бағалай отырып, жаһанданудың
объективті құрамдастарын ... ... ... жаңа ... ... ... ... әлемдік экономиканың
дамуы деңгейін, оның субъектілерін және басқа көптеген нәрсені ... ... ... ... ... Бас ... ... 2000 жылы Нью-
Иоркте өткен Мемлекеттер мен Үкіметтер басшыларының кездесуінде ... ... деп атап ... ... көп ... ... ... кезде оның игілігі тым біркелкі болмай отыр, оның
шығындарын бәріміз ... ... ... ... міндетіміз – жаһанану
миллиардтаған адамдарды қайыршылыққа ... ... ... ... барынша
халықтары үшін оң күшке айналуына қол жеткізу» [21].
Қазіргі уақытта бүкіл әлемде бір миллиардтан астам адам өте ... ... ... тағы бір зор ... оны ... ... толыға түсінуде. Қазіргі кезде көптеген мемелкеттер арасындағы
ынтымақтастық барынша тығыздала түсіп, көптеген салаларда екі ... ... ... ... ... оң үрдіс екенін байқау қиын емес.
Дегенмен, екінші ... ... ... арасындағы тәуелділіктің,
қысымның, егеменді мемлекеттерді бақылаудың барынша жаңа формаларының пайда
болып ... ... ... ... ... мен ... күшті
мемлекеттер алдында бірнеше мемлекеттердің қарызға белшесінен ... ... ... ... бір ... ... ... Жаһандану заманында адам мен табиғат, техника мен адамгершілік, ислам
мен христиандық, ұлььық пен ... ... ... аса зор ... ... ... адамзаттың жойылуына апарып
соқтыруы мүмкін[22].
2004 жылы 22 сәуірде ... ... ... ... ... форумда
сөйлеген сөзінде Қазақстан Президенті Н.Ә.Назарбаев жаһандық қоғамдастықты
айқындайтын төрт ... ... ... атап ... ол ... мен ... ... нормаларының да шеңберінен
шығатын, қазіргі заманғы өркениет және күшпен ... ... ... ... түрде оны өркениет пен зорлық зомбылық ... ... ... мен ... мемлекеттілік арасындағы
қарама-қайшылық. Төртіншіден, технологиялық қуат пен ... ... ... бар екендігінің байқалуы. Жаңа кезеңдегі технологиялық
қуат, әскериден бастап ақпараттық салаға дейін, егер мәдениет аралық ... ... ... ... қақтығысқа бейімделсе, ол тығырыққа алып баруы
мүмкін[23].
Осындай жағдайда Қазақстан өзінің дербес дамуын ... ... ... ... ... президенті көрегендікпен айтып
жүргеніндей, жаһандану жағдайында шикізатқа бай елдердің жұлдызы ... та сол ... ... де, оны ... айналдыру да, сыртқа
шығарып сату да, Қазақстанның әлемдегі талай-талауй елдермен ықпалдастықта
болуын, интеграцияға түсуін талап ... ... ... ... ... ... ... ұмтылған мемлекеттік даналық пен әккілікті, айбат шегу мен
икемділікті қатар алып жүруінде болса керек. Осы ... ой ... ... ... Азия мемлекеттерімен экономикалық қауымдастықты
Ресей, Беларусь, Қазақстан, Қырғызстан және Тәжікстан ... ... ... ... ... ынтымақтастық ұйымын Қазақстан
барынша тиімді пайдалану үшін, ... ... ... жүргенін түсінуге
болады. Қазіргі кезде Қазақстан Орталық Азияда ... ... ... ... ... ... ... рольді атқарып
келеді.
Елімізде сңғы жылдары тұрақтылықтың ... бір қоры ... ... ... жыл сайынғы 9 пайыздық өсімге қол
жеткізіп, қарқынды даму үстінде. ... ең ... - өте мол ...... ресурстарын иемденіп отыр. Республикамызда жалпы ішкі ... ең ... ... ... ... Мысалы, ТМД-ның
мемлекетаралық статкомитетінің мәліметтері бойынша, еліміздің ішкі ... ... ... – 4,2 есе, ... ... ... есе, ... салыстырғанда – 22,2 есе ... Жан ... ІЖӨ ... – 360 ... Тәжікстанда – 2000 долларға жетіп
жығылды. Қазақстандағы орташа жалақының деңгейі көршілерімізден бірнеше есе
жоғары[24].
Мұнымен қатар интеграциялық процестердің ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің ұлттық
қауіпсіздігін де қамтамасыз етуде ... ... ие ... отырғаны сезіледі.
Алайда, бірнеше факторлар, соның ішінде экономикалық дағдарыс, қаржы
ресурстарының жеткіліксіздігі, реформалардың ... ... және тағы ... ... ... келтіруде. Дегенмен, қазіргі уақытта ахуал
өзгеріп, интеграцияға жағдай жасайтын ... ... ... ... ... ... ... барынша нығайған мемлекеті болып
саналады. Осыған орай, Қазақстан өз ... ... ... ... ... ... ... Азияның жаһандану процесіне
тиімді негізде тартылуына жағдай жасамақ. ... ... ... ... ... ... ... емес. Оның шешімінің табылуы өз
кезегінде біздің Республикамыздың ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Азияның оңтүстігінде болып жатқан оқиғалардың даму үрдісі, осы жерде
күшейіп келе жатқан интеграциялық тенденциялар Қазақстанның осы ... ... және ... ... ... ... ... талап етті.
Қазіргі уақытта Оңтүстік Азия – ... ... ... ... ... ... ... тұру саяси шындық ... ... ... Және онсыз да шиеленісті жағдай тірелген ... ... ... ... осы ... Пакистандағы ішкі жағдайға
тікелей ықпал етіп қана қоймайды, сонымен қатар ... ... ... ... Ішкі ауғандық жанжалдың басшылық әлеуеті әлемдік саясаттың
жаңа ... ... оның ... ... де ... қатысы
бар.
Тұтас алғанда Оңтүстік Азия көптеген ... және ... ... ... ... айналған өзінше бірегей аймақ болып табылады.
Соңғы уақытта осы аймақта ... күш ... ... ... ... алғаны анық байқалады. Осы жерде ... ... ... ... ... ... ... сипаттағы көптеген факторлар одан әрі күрделендіре түседі,
мұның өзі басты ... ... ... ... ... ... ... етеді[25].
Қазақстандық дипломатия тұтас алғанда аймақта болып жатқан оқиғаларға
бара-бар үн қосады, ... ... ... ... ... ... ілгерілету жөнінде белсенді шаралар қабылдауда. Бұл
орайда Оңтүстік ... ... пен ... ... ... ... ... Астана әділетті түрде аймақтағы ... ... ... ... ... жеткілікті түрде салмақты болуы тиіс деп
санайды. Қазақстан Үндістанмен және ... ... ... ... Осы екі мемлекетпен ынтымақтастық олардың аймақтағы
саяси беделін, әскери саяси экономикалық, ғылыми-техникалық, ... ... ... ... ала ... құрылады. Олардың географиялық орналасуы
және осыдан туындап ... ... ... ... қол ... ... перспективалары екі жақты
қатынастарды дамытуды басымдық берілетін деңгейге ... ... ... Одақ (ЕО) ... ... негізгі бір тарапы болып
табылады. ... ... ... ... қарағанда басқа анағұрлым
дамыған сауда экономикалық әрі саяси интеграцияланған бірлестік жоқ. ... ... бар ... ішкі ... ... ... Одақтың ішкі жалпы
қнімі АҚШ-қа тең (5,5 трл. доллар) ЕО-да тауарлардың ... ... ... ... ... және қаржылық әлеуеті АҚШ-тан кейін 2
орын алады.
Аймақтық ынтымақтастықты дамыту, жанжалдарды реттеу, еуропалық ... ... ... ... шығыс блогының елдері
есебінен одақты кеңейту процесіндегі ЕО-ның еске түсіп отырған ролі ЕО-ға
қатысты біздің ... ... ... ... ... ондағы
мақсат өзара іс-қимылды тереңдету әрі оны стратегиялық әріптестік деңгейіне
көтеру. Қазақстан Республикасы мен ... Одақ ... ... ... 1993 ... ... Брюсельдегі Еуропалық
одақ жанынан Қазақстан Республикасының өкілдігі ... 1994 ж. ... ... ... ЕК
өкілдігі ашылды.
Еуропалық Одаққа қатысты оның әлемдегі экономикадағы ролі мен ... 15 ... ... ... осы ... жемісті интеграциялық
саясатымен айқындалады. ЕО біздің еліміздің ең ірі ... ... ... ... 1999 ж. ... еліміздің Еуропалық ... ... ... 2,2 ... ... құрады (Қазақстанның
сыртқы саудасының жалпы көлемінің 23,9 пайызы). 2000 ж. ЕО елдерімен ... 3 ... ... құрады(21,8 пайыз), оның ішінде экспорт – 2 млрд.
жуық ... ... ... – 1 ... доллар. Біздің еліміздің
экономикасына Еуропалық Одақтың тікелей инвестицияларының үлесі шамамен 22
пайыз (2,3 ... ... бұл ... экономикасына салынған
инвестициялардың жалпы көлемімен салыстырып алынып отыр. Еуропалық Одақ
елдерінің ішіндегі ... ... ... (12,6 ... ... ... ... (1,2 пайыз) болып табылады. Қазақстан Батыс Еуропа
елдерімен егемендікті және ... ... ... ... ... ... және ішкі ... араласпау, күш қолданбау және күш қолдану
қауіпін болдырмау, теңдік әрі өзара тиімділік принциптерін баяндайтын саяси
шарттар жасасты. ... ... ... және ... ... ... Қазақстандағы өзінің ықпалын кеңейту жөнінде
Еуропалық Одақтың күш жігерін еселетуі ... ... ... 1993 жылы
күшіне енген Еуропалық Одақ туралы ... ... оның ... ... мақсаттарының бірі демократияны дамыту мен нығайту,
заңның үстемдігі, адам құқығы мен негізгі ... ... тұту ... деп ... ... біздің еліміздегі демократиялық
реформалар процесіне байланысты ... ... ... ... қатынастардың басты назарында болды.
Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Қазақстанның негізгі ... ... ... республикамыз БҰҰ-ға әлем қоғамдастық мүшесі ... ... ... ... қазіргі заманның бір өзекті ... ... ... ... ... ... қарусыздану жолындағы
қозғалыстың алдыңғы шебінде тұрған мемлекет ретінде енді. 1991 жылы ... ... ... жабылуы және 1992 жылы Лиссабонда ядролық қаруы жоқ
мемлекет ретінде ядролық қаруды таратпау туралы ... ... ... алуы Қазақстанға үлкен бедел сыйлады. Және де БҰҰ ... ... ... халықаралық қауіпсіздік саласындағы
жеке бастамаларын көтеруге моральдық құқық ... ... ... 10 арнаулы агенттері мен қорлары ... ... ... өз саласында Қазақстан халқына қалайда пәрменді
көмек көрсетуге құптарлық танытып келеді.
БҰҰ-ның бөлімшелері білім беру, денсаулық сақтау, ... ... ... мен ... теңдігі, ВИЧ СПИД-пен күрес және басқа да
салаларды жұмыс істеуде БҰҰ оттегі ... ... өз ... реформалар жүргізуге барынша қолғабыс ... Бұл ... ... ... ... ... және ... дамуды
қамтамасыз етуге бағытталған ең маңызды бағдарламалық ... ... ... ... ... берді. Атап айтқанда «Қазақстан-
2030» кедейшілікті ... ... ... СПИД ... ... әйелдердің жағдайларын жақсартудың ұлттық жоспары қоршаған
ортаны қорғаудың ұлттық бағдарламасы сияқты құжаттар ... ... ... ... ... ... ... келтіру бағдарламасын жасауға және оны
жүзеге асыруға бірінші республикалық халық санағын ... ... ... асырылған зейнетақы жүйесін және ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ Қазақстанда
жалпы балалар ваканциясын ойдағыдай жүзеге асырып шығуға қатысты»[27].
Тәуелсіз еліміздің жүргізіп отырған сыртқы саясаты мемлекеттермен және
құрылықтармен, оынң ... ... ... түркі елдерімен тиімді белсенді
ынтымақтастықты қамтамасыз ... ... Осы ... Алаш ... ... ... ... халық» деген терең мағыналы сөзі еске
түседі. Кеңес ... ... ... ... ... ... ... жақсартып, өркендеуінде үлкен мәні бар Қазақстан
тәуелсіздігін жариялаған соң мұсылман әлемі Қазақстан мемлекетінің нығайып
өркендеуіне саяси ... ... ... ... ... ... көрсетті.
Қазақстанның сыртқы саяси бастамалары мұсылман әлемі мен түркі ... ... ... ... ... 1995 ... бастап ислам
конференциясы ұйымына мүше ... ... ... ... ... ... ... еліміздің страгтегиялық маңызы бар
инфрақұрылымдық ... ... ... ... қаржыландыруға
жаратты[28].
Дегенмен біздің республикамыз түркілік және мұсылмандық факторларды
саяси мақсаттарда пайдаланудан ... ... ... ... ... және мәдени-гуманитарлық байланыстарға ... ... ... 2005 жылғы 18 ақпандағы Қазақстан
халқына жолдауы мемлекет тарихындағы айрықша маңызды ... ... ... ... Қазақстан даму жолының жаңа белсене көтеріліп,
еліміздің жаһандану процесіне бейімделуге ... ... ... ... деген ұмтылысын танытты.
Республикалық дипломатияның өкілдіктері мемлекет басшысының халыққа
жолдауының ... ... ... ... насихаттау жұмысын кең
көлемде жүргізіп келеді. Негізгі мақсат – ... ... ... және ... ... құру ... реформалардың
жетістіктерін таныту өңірлік держава ретінде еліміздің оң және ... ... ... ... әрдайым ішкі саяси басылымдықтардан сондай-
ақ, қалыптасқан халықаралық ортадан туындап мемлекет ... ... ... ... ... сыртқы министрлігінің алқа
мәжілісінде Президент Н.Ә.Назарбаев ... жаңа ... ... ... ... бүкіл әлемдік сауда ұйымына кіру,
ұлттық каптиталға шет рыноктарда қолайлы жағдайлар ... ... ... қызметтің араласуын тапсырды[29].
Алқа мәжілісінде өзге де маңызды мәселелер талқыланды. Олар ең алдымен
күш жігерімізді батыс бағытына ... ... еді. ... Ресей,
Қытай, Орталық Азия республикаларымен ынтымақтастықты дамытуда елеулі
жетістіктерге қол ... ... ... Батыс мемлекеттерімен
қатынастарымызды жаңа деңгейге ... ... ... ... ... сыртқы
саясатымыздағы теңдестік туралы сөз қозғау өте қиын соғады.
Азамат дамуының ... ... ... мемлекеттің алға басуы және
тұрақты өсуі жүзеге асырылатын қажетті шарттардың бастауында оның ұлттық
қауіпсіздігі мен ... ... ... куә. ... ... ... алу ... оны табанды түрде қорғап, ... ... ... Егер біз өз ... ... ... ... өз жерлеріміз бен ресурстарымызды
қолымыздан шығарып алсақ, бізге кешірім жоқ.
Қазақстанның қазіргі кезеңі және ... ... ... ... ықтимал қауіптің тікелей әскери басып кіру ... ... ... ... ... сипатында болмайтынын
түсінуге болады. ... де, ... да, ... да және ... де бізге шабуыл жасауға итермелейтін сылтауы жоқ екені айдан-
анық. Бұл тыныштық пен ... ... ... ... ... ... ... тиімді нығайту үшін пайдалануға ... ... біз ... ... сенімді жүйесін құра аламыз.
Өз қауіпсіздігіміз бен аумақтық тұтастығымызды ... ету үшін ... ... берік және достық қарым-қатынаста болуға ... ең ... және ... ... ... ... ... сенім мен
тең құқылы қарым-қатынасымызды дамытып, нығайта беру қажет. ҚХР-мен өзара
тиімді негіздегі ... ... мен тату ... ... керек. Гегомонизмге қарсы көршілес ... ... ... ... ... ... Азия мемлекеттерімен
байланыстарымыз бен интеграциялық процестерді күшейте беру керек. Таяу және
Орта Шығыс елдерімен де қарым-қатынастарымыз тиісті деңгейде ... ... ... екінші құралы Америка Құрама Штаттарын қоса алғанда
басты демократияшыл индустриялы дамыған мемлекеттермен байланысын күшейту.
Бұл елдер тәуелсіз және ... ... ... ... ... сай ... ұға бастады. Үшіншіден, БҰҰ халықаралық валюта
қоры дүниежүзілік ... ... және ... даму ... ... институттар мен форумдардың көмегі мен қолдауын барынша
пайдаланамыз. Бұл ... ... ... ... қолдау
көрсетілуін қамтамасыз етеді.
Стратегияның төртінші элементі – еліміздің ұлттық егемендігі ... ... ... ... ... бола ... бай ... игеру.
Бесіншіден, біз Қазақстанның барлық азаматтарының отаншылдық сезімі мен
еліне ... ... ... ... ... ... ... елестен алыстауына орай бәсекелестік әскери саладағы саяси
және экономикалық салаға ойыса бастады. Сонымен ... біз ... ... ... орай ... ... ... енуі елді
әскери саяси, экономикалық және конфессионалдық сипаттағы әртүрлі аймақтық
қақтығыстардың ... ... ... ... мүмкін екенін де түсінуге
тиіспіз. Міне, сондықтан да қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... ... ... ... қызметімізге және Қазақстанның өз көршілерімен
дүние жүзінің алдыңғы ... ... ... ... ... тұғырын қалыптастыруға беріледі. әскери қақтығыстардың ... ... ... зор ... ... парасатты мемлекет басқа
үкіметтердің уәдесіне сеніп қана қоймай, өз елінің қуанышына да ... жөн. ... ... ... құрылысы мен
жаңартылуына, олардың кәсіби даярлығы ... ... ... ... ... осы ... ... жарақтандыруға зор басымдық
берілетіні сөзсіз. Қазақстан республикасының қазіргі кезге сай әрі тиімді
армиясын, әскери-әуе және ... ... құру үшін ... ... жеке құрамды және оны оқыту жөніндегі жұмысты нығайту керек. Мұның
өзі қарулы ... ... және ... ... да ... бюджет
қаражатын үнемі және тиімді жұмсауды тұрақты түрде талап етеді. Бұған қоса
аймақтық қорғаныс ... ... үшін ... көршілерімен ынтымақтасатын
болады. Қауіпсіздік пен тұтастық мәселесінде біз үнемі ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаев Қазақстанның 2030
жылға дейінгі даму стратегиясын жүзеге ... ... ... кезеңінің
қорытындысын шығара келе қазіргі заманғы қарулы күштердің ... ... ... министрлігінің және өзге де әлеует құрылымдары қызметінің
негізінде ең алдымен мемлекет ... ... ... ... ... ... ХХІ ... әскери құру жөніндегі ел басшысының
талаптары жатыр. Сондықтан да ... бас ... ... әрі қарай
кәсібилендіруді қарулы күштерді жаңартудағы ... ... ... ... ... ... ... армия генераля М.Қ.Алтынбаев
2005 жылы қараша айында Шымкент қаласында ... ... ... ... ... ... ... көшу әскерлердің жауынгерлік дайындығы мен
қабілетінің сапасын қамтамасыз етуге, моралдық ахуалды жақсартуға тәртіп
пен әскери ... ... ... ... ... мүмкіндік
бергенін атап өтті. Қазіргі уақытта елімізде әскерлерді ұстауға толыққанды
жауынгерлік дайындыққа ... ... ... көшуге ғана
емес, сондай-ақ қару-жарақ пен әскери техниканы жаңартуға да ... ... ... бюджет шеңберінде, жалпы ұлттық ішкі өнімнің 1 пайызы
көлеміндегі, әскери техниканың қолда бар ... ... ... ... ... ... ету мүддесіндегі өзара іс-қимылын
ұйымдастыру штабтар бастықтарының комитеттеріне жүктелген. Соның шеңберінде
әскери-консультативтік ... ... ... ... ... ... ... алынған жауынгерлік құрамының
оңтайлылығымен аумақтық қорғаныс жүйесінің тиімділігін де дәлелдеді. Қарулы
күштерді өзге де ... мен ... ... ... ... ... ... рет әзірленді. Әскери білім беру ... ... ... осы ... ... ... әлеует құрылымдары үшін
сұранысқа ие болуы ертеңгінің ... ... ... ... ... ... ... сыртқы саясаты контексінде
ұйымдастырылған ... ... ... ... ... болып табылады. Алдыңғы қатардағы мемлекеттер Ресей, Қытай, ... екі ... ... ... ... ... қауіпсіздік туралы
шарт ұйымы аясында НАТО бағдарламалары шеңберінде қарым-қатынастар табысты
дамып келеді.
Мысалы, ... мен АҚШ ... ... арасындағы
ынтымақтастықтың 2000 жылға арналған жоспарына сәйкес қорғаныс саласындағы
ынтымақтастық кеңейді. Қазақстанның ... ... ... АҚШ ... ... сарапшылық тобының көмек көрсетуі туралы
уағдаластық іске асырылды. ... ... және АҚШ ... жүзеге асырылды. ... ... ... және ... ... ... АҚШ ... бейбітшілік батальонын құру
жөніндегі бастамасын қолдап, 2000 жылы күзде ... ... ... ... ... ... сыртқы экономикалық байланыстарының
басты бағыттары.
Қазіргі заман ... ... ... ... ... тұрақтылық-инфляцияға ұшырамаған ақша-несие ... ... ... ... ... мен ... баға ... сондай-ақ
сыртқы саудадағы ашықтық-экспортты ынталандыу, импортты барынша аз ... ... ... ... ... ... құны мен ... инвестиция
үшін қолайлы жағдай болып табылады.
Сыртқы экономикалық қажетті күшейту шеңберінде республикаға:
- кәсіпкерлікті дамыту мен халықтың салым ақшасын ... үшін ... ... ... ... капитал барлық дамушы елдерге шетел
инвестициясына қарағанда, 8-12 есе көп ... ... ... ... ... ... саласында заңдар кешенін талдап
жасап, енгізу, олардың орындалуын және ... ... ... инфрақұрылымды дамыту, көлікті байланысты, ... ... ... ... ... ... дамытып, қазіргі заманғы ақпарат жүйесін
құру;
- ... ... пен ... ... ... ... салық
инспекторларын, банк қызметкерлерін, аудармашылар, қаржы қызметкерлерін,
аудиторлар, бухгалтерлер, ... ... ... ... үшін және ... ... үшін қажетті басқа кәсіптегі мамандар даярлау;
- республика үшін басым салалар бойынша, сондай-ақ экономикалық блоктар
тұрғысынан да ... ... ... ... ... және ... ... өзара бірін-бірі толықтыратын жекелеген ... ... ... қажет.
Шетел банктерінің Қазақстандағы экономикалық қызметке ... ... ... ... ... ... валюта режимі
мен шетел иеліктеріне режим ендіріп, нақты ұлттық жобаларды жүзеге ... ... ... ... ... көбірек қытастыру
қажет[33].
Республика байланыстарының қазіргі жай-күйі мен стратегиялық мүддесін
ескере отырып, сыртқы экономикалық саясат нақты маңызы ... мына ... ... болады.
1. ТМД, Ресеймен, Украинамен, Белорусьпен, Өзбекстаннан және ТМД-ның
басқа мемлекеттерімен экономикалық одақты ... ... Бұл ... ... ... ... ... байланыстар;
б) дүниежүзі нарығындағы бағаны түсірмеу үшін шикізат ... ... ... қажеттілігі;
в) Европа мен Таяу Шығысқа біздің жүктердің транзитін ... ... ... ... ... ... және ... бұрынғы КСРО-ның сауда өкілдіктері мен ... ... ... ... ... ... Пекин-Сеул-Токио арқылы Оңтүстік Шығыс
Азияның басқа елдеріне шығу. Бұл бағыттың ... ... ... ... ... мүмкіндігі бар несие көзі, болашақта біздің
өнімді өткізу және Қазақстанда бірқатар жобаларды іске ... ... ... ... ... үлкен мәні бар.
3. «Азия» ықтимал өткізу рыногы және нарықтық экономиканы дамыту
үлгілерінің бірі ... ... ... назар аудару. Экономикаға
инвестиция тарту үшін Шығысы мен ... Азия ... ... ... ... басым назар аударылады, ол ТМД-ға барлығынан да көп
қаржы салуға әзір. Айтарлықтай неміс ... ... ... ірі көлемде ынтымақтастық жасалуы мүмкін. Оның үстіне ГФР-дің
экономикалық ... біз үшін ... ... ... ... ... оқыту мақсатында техникалық жәрдем мен ... алу үшін ... ... ... ... салада Шығыс Еуропа
елдерімен өзара іс қимыл сақталады.
5. ... ... ... ... ... ... ... аудару. Мексикамен және Латын Америкасының ... ... ... өте ... ... Халықаралық валюта қоры, халықаралық даму және
қайта құру банкі, басқа экономикалық ... БҰҰ, ... мен ... бас ... халықаралық азаматтық авация ұйымы, шикізаттың
жекелеген түрлерін экспортқа шығарушы елдер одағындағы қызмет өте ... сала ... ... ... ... ... ... мақсаттарды
жүзеге асыру үшін алғашқы қадам ретінде мыналар талап етіледі:
- аяқталған кешен құру және шикізат бағытын жеңу ... ... ... ... құру ... жасап, сыртқы экономикалық
байланыстар саласындағы бүкіл міндетті осы қызметке бағындыру қажет. Дайын
өнім беретін аяқталған технологиялық ... ... ... салаларды
эстенсивті дамудан жаңа технологияларды пайдалануға көшіру ... ... ... мен ... ұқсату және ішкі нарықты толтыру, сондай-
ақ экспорт потенциалын ұлғайту үшін интенсивті ауыл ... ... ... ... ... ... жөнінде байырғы міндетті іске асыру
керек. Бұл салалар мен өндірістерде біздің қазіргі басты артықшылығымыз
жұмыс ... ... ... мен ... бар ... ... және тез
іске асыруға болады.
- жер қойнауы туралы зымилы бәскелестік туралы ... ... ... ... ... ... заңдарға, сондай-ақ азаматтық
кодекске өмірдің өзі ... етіп ... ... ... ... инвестицияларға өзара кепілдік туралы және қос салық салуға
жол бермеу ... ... ... ... Осы ... ... ... жауапты ведмостволарды белгілеп мұны қатаң бақылау керек;
- өз патент-лицензия жұмысы жүйесін жолға қою және ... ... ... ... үшін, сондай-ақ шетелдің жеке
адамдары мен ... ... ... ... ... ... ... келісімдерге қосылуы қажет;
- сыртқы экономикалық байланыстардың барлық негізгі бағыттары ... ... ... бағдарламасын қабылдау керек;
- ақша айналымының реттегіші ретінде ұлттық мемлекеттік банктің ролін
нығайта отырып, ... ... ... ... және нарық үлгісіндегі
нағыз коммерциялық банктер құру. Экспортты несиелеу үшән ... ... ... ... мен оны ... ... ... арналған даму банкін, сыртқы спаудада келісімдері мен
экспорт несиелерін сақтандыру жөнінде ... ... ... қаржы
нарығындағы Қазақстан өкілдерінің қызметін ұйымдастыру қажет;
- сыртқы экономикалық байланыстар саласында мемлекеттік реттеу жүйесін
жетілдіру және мемлекеттік ... ... оны ... ... ... өзі, оның ведмостволары, жергілікті өкіметтер мен ... ... мен ... айқын бөле отырып, шетелдік
серіктестіктер үшін түсінікті ету;
- шетел инвестициялары жөнінде ... ... ... ... шығатын шетел фирмаларының несие қабілетін ... ... ... қою ... Бұл ... ірі ... жобаларды сараптан
өткізіп, шетел несиелерін пайдалануды үйлестіруге ... ... ... ... ... ... ғана беріліп отыр; шетел инвестицияларын
біздің мүмкіндіктер туралы, сондай-ақ біздің ... ... ... ... ... ету жүйесін құру керек.
Көп жақты, сондай-ақ екі жақты үлгідегі ТМД ... ... ... негізінде экономикалық ынтымақтастық жатыр. Бұл түсінікті
де. Достық елдерінің экономикасы бұрынғы ... бір ... бір ... ... ... ... бөліктері болатын. Қазір ТМД мемлекеттерінің
алдында балама тұр, олар бірлесіп индустриалды дамыған елдердің ... ... ... газ, ... ... күшін жеткізушілер ретінде әлемдік
экономикалық бір қалтарысында қалады.
Алыс шетелдерімен сауда ... ... ... ТМД-ға
қатысушы мемлекеттердің әлемдік экономикалық ... ... ... шүбә ... Шынын айтқанда
мұндай үрдіс достық шеңберінде үстемдік алып ... Егер 1990 ж. ... ... алыс шет ... ... ... орташа 26 пайызды құраса, 1998 ж.
бұл көрсеткіш 75 пайызға дейін өсті, яғни 3 есе ... ... ... ... ... осындай көлемде қысқарды.
Басқаша сөзбен айтсақ, достастық елдерінің экономикасы дамыған елдердің
озық технологиясы мен жоғарғы сапалы тауарларына жол ... осы ... ... ... бере ... ... ... елдердің жетекшілік жағдайы артта қалған елдердің
экономикалық дамуы үшін қуатты қозғаушы ... да ... ... ... ... ... ... арқылы өздерінің позициясын
жақсартуға мәжбүр.
Тұтас аймақтар мен құрлықтардың өсе түсіп, ... ... ... ... тән сипат болып табылады. ТМД елдері осы негізгі үрдістен
шет қала алмайды. Әлемдік даму жолына түсу ... ... ... ең
алдымен экономикалық тұрғыдан интеграциялануы қажет. Кәсіпорындар
арасындағы өндірістік-технологиялық және ... ... ... және ... ... құрудың ұқсас жүйесі, жаңа тәуелсіз
мемлекеттердің біртұтас ғылыми-техникалық базасы, олардың бұрынғы біртұтас
халық шаруашылық ... ... ... туындайды. Істің шын
мәнінде осы фактор елеулі деңгейде ТМД-дағы интеграциялық ... ... Оның ... ... елдерінің өнеркәсіптік әлеуеті
әлемдегінің шамамен 10 пайызы табиғи ... ... ... – 25 ... ... әлеуеті – 4,5 пайызды құрайды.
ТМД өзі өмір сүрген 10 жыл ... оған ... ... ... қарым-қатынасты дамытудың бірнеше дамуышы кезеңдерінен өтіп үлгерді.
Отандық және шетелдік тарихнамада Қазақстан – Ресей ... бөлу ... ... ... көзқарастар бар. Біздің
көзқарасымызша төмендегідей кезеңдерге бөліп көрсету орынды сияқты:
1. Мемлекетаралық қатынастардың ... ... ... ... ... – 1992 ... мамыр);
2. Саяси экономикалық және әскери ... екі ... ... ... мен ... белгілеу (1992
жылғы мамыр – 1994 жылдың соңы);
3. ТМД шеңберіндегі интеграциялық ... ... екі ... ... және ... (1995 ... бастап осы
уақытқа дейін).
Бірінші кезеңде тараптардың ... ... ... ... мұндай құжат екі жаңа мемлекеттер арасындағы өзара
қарым-қатынастың негізгі принциптерін айқындайды.
Шартта Қазақстан мен Ресей ... ... ... байланыстарды
негізге ала отырып, өздерінің қарым-қатынасын одақтас ... ... ... Екі ... қарым-қатынастар мемлекеттік егемендікті,
аумақтық тұтастықты және қазіргі шекаралардың мызғымастығын өзара ... ... ... ... ... және ... ... экономикалық және
өзге де тәсілдеріне жол бермеуді, тең ... және де ... ... адам құқығын сақтауды, ... ... ... адал ... ... қоса ... күш
қолданбау және күш қолдану қауіпін туғызудан бас ... ... жылы ... ... ... президентінің Ресей федерациясына
жасаған тұңғыш мемлекеттік сапары екі ... ... ... ... ... роль ойнайды, оның барысында 22 ірі ауқымды ... ... ... ... ... ... пен интеграцияны
одан әрі тереңдету арқылы шартты бөліп көрсету қажет. Осы ... ... ... ... ... ... ортақ рынокты
қалыптастыруда, шаруашылық ... ... ... тығыз
үйлестіру ісін жүзеге асыру туралы ... Сол ... ... ... тұратын Қазақстан мен Ресей азаматтарының азаматтығы мен
құқықтық мәртебесіне байланысты мәселелерді шешудің ... ... ... ... ... ... пайдалану негізгі принциптері
мен шарттары туралы келісімге қол қойылды.
Осы келісімдер тату көршілік рухындағы ынтымақтастықты ... ... ... Осыған байланысты Азаматтық пен Байқоңыр ғарыш аймағының
мәртебесіне қатысты құжаттарды айрықша бөліп көресту ... Қол ... ... ... ... ... жоқ. КСРо ... күрделі проблемаларды шешу екі жақты қатынастардың ерекше достық
сипатына, олардың тұрақтылығына және ... ... ... мен ... ... тағы бір жемісі ретінде РФ
президенті Б.Елциннің 1998 жылы 12 қазанда Алматыға жасаған ... ... ... болады. Оның нәтижесінде 1998-2000 жылдарға
арналған экономикалық ынтымақтастық туралы кең ауқымды шартқа қол қойылды.
Осы құжатты іске ... ... ... ... негізгі салаларындағы
өндірістік инвестициялық, ғылыми-техникалық ынтымақтастықты дамытудың нақты
бағыттары мен ... ... ... ... ... ... ... жасау, көлік және
басқалары). Шаруашылық жүргізуші субъектілердің арасында, яғни ... ... ... ... ... ... байланыстарды
кеңейтуді көздейді.
2000 жылы 18-20 маусымда Президент Н.Назарбаевтың Ресей Федерациясына
мемлекеттік сапары болды. Мемлекет басшыларының келіссөздері мен ... ... ... ... Ресей үкіметінің төрағасымен Федералдық
жиналыс палаталарының төрағаларымен, сондай-ақ Ресей Федерациясының ... ... ... ... ... мен Ресй ... және ... саланы қоса алғанда, екі жақты қатынастардың
кең ауқымды мәселелері бойнша толыққанды және ... ... ... ... екі ел арасындағы мәңгілік достық пен
отандастық ... ... деп ... мен ... ... Екі ... жетекшілері сауда-экономикалық мұнай-газ энергетикалық, ғарыштық,
әскери-техникалық, экологиялық және ... ... ... ... серпін беруге бекем бел ... ... ... ... ... ... білдірді. КТК-ны уақытылы пайдалануға берудің маңыздылығын
атап көрсетіп, Ресейдің құбыр желілерінің жүйесі ... ... ... ... ... ... 14 млн. тоннаға дейін
ұлғайту туралы уағдаластық қуатталады.
Келіссөздер барысында екі елдің энергожүйлерінің қатар жұмыс ... оң баға ... және «ЕЭС ... ... ... ... ЖАҚ ... кәсіпорын құру қажеттілігі атап өтілді (50
пайызға дейін) [36].
Қазақстан мен Ресей өзара ... ... ... ... ... кейінгі аздаған мемлекеттердің қатарына
қосылды. Ол арасындағы ... ... ... оның ... 200 жылы 4,2 ... құрады. Тараттар энергетикалық жүйелермен қатар ... ... ... ... ... ... газ ... кең орын иемдену
сияқты екі жақты және халықаралық, жобаларды ... ... ... ... ... олардың мүдделеріне толық сәйкес
келетінін айқындайтын «Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... керек» деген қарапайым тұжырымынан көрінеді.
Соңғы жылдары аймақтың интеграция ғаламдандыру процесі мен қатар
мемлекеттер ... ... ... ... ... ... ... потенциалды сауда тұрғысынан алғанда маңызды. Олармен
халықаралық қатынас барлық салада өзара тиімді ынтмақтастық ... ... ... мен ... халқының әл-ауқатын көтеру ... ... ... ... ... біздің уақытымыздың қайғылы нышанына
айналып отыр. Қазақстан үшін ... ... ... ... байланысты. Бұл
тек аймақтың ғана емес, сондай-ақ плонетарлық та проблема, Арал ... ... ... роль атқарды. Алар проблемасын шешу оны қорғау
жөніндегі кең ... және ... ... ... ... ... Бұл тірі ... негізі және бүкі адамзаттық имандылық
міндеті.
Біздің экологиялық дипломатиямыз аймақтық экологиялық жүйесі басқаруды
реттейтін екі ... және көп ... ... ... ... болады. Оған Дунай және Рейн комиссиялары, Ұлы көлдер
жөніндегі Канада-Американ комиссиясы, ... бола ... ... халықаралық
алакөздікті және өндіріс пен ауыл шаруашылығы ... үшін ... ... ... жан-жалдарды реттеудің нақты механизмі
жасалған.
Экономика сөз жоқ, ... ... ... ... ... ... Тарихи қалыптасқан шаруашылық байланыстар, сондай-ақ
геосаяси жағдайдың ерекшелігі жиынтық экспорттық және ... ... ... ... ... ... Оның ... аймақта
бірқатар елеулі проблемалар бар, оларды екі жақты негізде шешу мүмкін емес.
Әңгіме аймақтық суэнергетикалық ресурстарын және ... ... ... ... ... ... ... экологиялық,
атап айтқанда Арал теңізі ауданындағы апаттың салдарын бірлесіп еңсеру,
аймақтық ... ... ... ... ... діни
экстремизмге, есірткі бизнесіне қарсы күрестегі ... ... ... ... ... Азия мемлекеттерінің аймақтық интеграциялау идеясы Біртұтас
экономикалық кеңістік құру туралы (БЭК) ... 1994 жылы 30 ... ... ... Азияда аймақтандыру процесін дамыту үшін қолайлы ... бар. Бұл ең ... ... мекендейтін халықтардың тарихи,
географиялық, мәдени және тілдік бірлігі. ... ... ... ... нығайту Қазақстанның сыртқы саясатының
негізгі міндеттерінің бірі болып қала береді. Орталық Азия ... тату ... ... қарым-қатынас біздің еліміздің ұлттық
қауіпсіздігін қамтамасыз етудің маңызды факторы.
Президент Н.Назарбаев ... ... ... 2030» ... мүдделерді қорғауды, сондай-ақ таяудағы және алыс перспективадағы
күштердің ... ... ... ... озық ... ... саясаты. Бірінші кезекте Қазақстанның, Қырғызстанның және
Өзбекстанның арасындағы Орталық Азиялық Одақты нығайту, ... тұру ... ... ... араласпау, келісімге келу актілері үстем
болуы тиіс. Сондықтан мемлекетаралық кеңестің мәжілісінде (1998 жылы ... ... ... жаңа ...... Азия ... (ОАЭҚ) бекітілді. Мемлекетаралық кеңес 1996 жылдың тамызында
Ресейді байқаушы ... ... 1999 ... ... тап ... ... Туркия және Украина алды.
Осындай жолмен Орталық Азия экономикалық қоғамдастығы анағұрлым
өкілетті ... ... ... ... ... бағдарланған
ұйымға айналды.
1994 жылы қол қойылған шарт шаруашылық жүргізуші субъектілер арасындағы
тікелей ... ... ... ... ... қызмет пен жұмыс күшінің еркін қозғалысына, басымдық берілетін
салалардағы өндірістік бірлестіктерге, ... ... ... ... ... ... баға, кеден, валюта саясаты проблемалары
бойынша ... ... ... ... және ... саясатты жүзеге асыруға қолайлы жа-жақты ... ... ... және Өзбекстан оның қатысушылары болды(1998 жылы 26
наурыздан бастап Тәжікстан шарттық толық ... ... ... ... ... 1994 жылы шілдеде президенттердің шешімімен
мемлекетаралық Кеңес және оның ... ...... ... ... ... ... кеңесі, Қорғаныс министрлерінің кеңесі
және олардың ... ... ... жұмыс органы – Атқару комитеті
құрылды. Сөз ... ... ... ... ... ... және ... (ОАЫДБ) құру туралы келісімге қол қойылды. Оның капиталы қатысушы
мемлекеттердің үлестік жарналарынан қалыптасады.
Сонымен бірге ... Азия ... ... ... елеулі айырмашылық, Орталық Азия одағының біршама оқшаулығы
осы ұйымның шеңберіндегі жұмыстың жаңа ... ... ... ... сондай-ақ су-энергетикалық ресурстарды бірлесіп ... ... ... ... ... Азия ... журналын құру туралы шешім қабылданды.
ОАЭҚ мемлекетаралық кеңесінің 2000 ж. 14 маусымдағы ... ... ... Азия ... ... ... дамыту
перспективалары мен Орталық Азия аймағының су-энегретикалық ресурстарын
бірлесіп пайдалану туралы келісімге қол ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттері мүдделерінің
жолында трансшекаралық өзендердің су ресурстарын ұтымды ... ... ... ала ... ... ескеруге болмайтын, қарама-
қайшылықтарға байланысты бұл келісімге қол ... ... ... тереңдетуге ұмтыла отырып, президенттер
2005 ж. кезеңге дейін арналған ... даму ... ... ... ... өзара іс-қимылдың төмендегідей басымдық берілетін
бағыттарында ... ... күш ... жағдайларды қамтамасыз
ету тұрғысынан маңызды роль ойнады.
Жоғарыда ... және де даму ... ... ... ... қаржылық институтқа Орталық Азия елдерінің басшылары үлкен мән берді.
1995 жылы 10 ақпанда олар ... ... ... ... ... ... жобаларды әзірлеу жөнінде ОАЭҚ ... ... ... ... ... ... Олар Қаратау фосфор бассейіні
шикізат базасын тұрақтандыру және дамыту; газдың және ... ... ... ... ... ... ... тұрмыс құралдары үшін ... және ... ... ... ... ... ... жылы 6 мамырдағы кезектегі кездесуде Қазақстан, Қырғызстан және
Өзбекстан басшылары бітімгершілік батальонын құру және ... ... ... шеңберінде оқу-жаттығуға әзірлену;
біртұтас экономикалық кеңістік туралы шартты іске ... ... ... ... өндірістік жұмылдыруды көздейді;
- сауда экономикалық байланыстарды жандандыру;
- су және ... ... ... ... және ... ... ... дамыту саласында келісілген саясатты
жүргізу;
- қалыптасқан ... ... ... және ... ... ... ОАЭҚ елдерінің халықтары арасындағы гуманитарлық-мәдени байланыстарды
кеңейту үшін ... ... ... ... ... ... 2002 ж. ... кезеңге арналған біртұтас
экономикалық кеңістікті қалыптастыру жөніндегі бірінші кезектегі ... ... ... ... Қырғызстан, Тәжікстан және
Өзбекстан ең алдымен еркін сауда ... ... ... ... және ... ортақ рыногына шыға отырып кеден одағын,
төлем және ... ... ... құру арқылы экономикалық
интеграция мен ... ... ... ... ... саясатында Қытай Халық Республикасымен қарым-қатынасқа
ерекше маңыз ... 1991 жылы ... еш ел ... ... байланыс дамыту мақсаты мен теңдік және өзара тиімділік
негізінде сауда-экономикалық келісімін жасады. ... ... ... ел ... жақындық пен экономикалардың өзара толығатын сипатымен
берілген артықшылықтарды барынша пайдалана ... ... ... ... ... ... тығайтқыштар өндірісі тоқыма
өндірісі салаларындағы ынтымақтастыққа баса ... ... ... жылдың ортасынан бастап екі ел арасындағы сауда-саттықтық тұрақты
өсуі басталды. 2000 жылы ... ... 1,2 млрд ... ... ... инвестициясының ауқымы негізінен мұнай-газ салаларында 580 ... Бұл ... ... тартылған барлық шетелдік
инвестициялардың 4,5 пайызы ... ... гі ... ... байланыстарды одан әрі ұлғайтуға, сауда-саттықты кеңейтуге екі
жақты мүдделік ... жылы ... ... ... газ» бен Қытай ұлттық компаниясы
арасында келісімге қол қойылып қазіргі кезде ол ... ... ... ... орын алып ... жылы ... ұзындығы 448,8 км Кеңқияң-Атырау мұнай құбыры іске
қосылып, ол Ақтөбе және Атырау облыстарын ... және бұл ... ... мен ... ... ... салынатын халықаралық мұнай
құбырының бастапқы кезеңі болып табылады. Болашақта оның ұзындығы 3 ... ... жоба – 3-3,5 ... ... ... 2004 жылы оның ... іске қосылған кезде жылына 10 млн. Тонна мұнай ... ... жылы ... екі ел ... ... ... ... салу туралы келісімге қол қойылды. Жоба ... 6888 ... ... ... ... кезде оның қуаты жылына 10 млн. ... ... ... ... ... ел ... ... қатынас жылдан жылға дамуда.
Қазақстан мен Қытай арасындағы өзара тауар айналымының көлемі 2003 ж. ... ... ... ... бұл ... ... ТМД және ... Еуропа
елдері арасында Ресейден кейінгі екінші орында тұр. Негізгі экспорт қара
және түсті металл, оның ... ... ... мен мыс ... табылады.
Импорт құрылымы техника мен құрал-жабдықтар, ... ... ... ... ... ... фосфор тыңайтқыштары. 2001 жылдан
бастап Қазақстан бидайды ... ... ... бастады.
Қазіргі кезде бұл салада Қазақстанда 18 Қытай компаниясы және бірлескен
кәсіпорын қызмет істейді.
2002 жылы ... ... ... жол ... ... ... қосу ... Келешекте «Дружба Петропавл арасының 2 мың ... ... ... бастаған кезде Қытай порттары мен Еуропа арасындағы
қатынас жылдамдығы 2-3 есе ... ... ... ... басы 1991 ... ... ... 25-не
басталды. Нақ сол кезде АҚШ Қазақстан Республикасының егеменді мемлекет
ретінде ресми ... ... ... екі ел ... елшілер деңгейінде
толық ауқымды дипломатиялық қатынастар ... ... ... ... ... болды.
Қазақстан-Американ ынтымақтастығының негізі президент Н.Назарбаевтың
1992 жылғы мамырда АҚШ-қа бірінші ресми ... ... ... ... басшылары Құрама Штаттар мен Қазақстан арасында ... ... ... ... да, ... ... мемлекетіміздің қауіпсіздігі Азияда
тұрақтылықтың маңызды ... ... ... ... еді. ... ... қатынастары туралы келісімге, капитал салуда қолдау және өзара ... ... ... ... ... мен АШҚ ... арасындағы
өзара түсіністік туралы меморандумға, Қос салық салуды болдырмау ... ... ... бірлескен мәлімдемеге қол қойылды.
Экономикалық қатынастар саласында энергетика, көлік құрылыс кен ... ... ... ... ынтымақтастыққа
басымдық берілді. 1993 жылғы ақпанда өзара ... ... ... ... енді.
Қазақстан мен АҚШ Арал теңізі ауданы мен ... ... ... ... саласында кең ауқымды ынтымақтастықты дамытуға кірісті.
Американ тарапы Арал теңізі проблемасын шешуге және атап ... ... ... медициналық жабдықпен жарақтауға, ауыз
сумен жабдықтау мәселелерін шешуге және ... су ... ... 15
млн. доллар берді. Арал ... ... ... ... ... ... Американ компонияларын жекешелендіру шеңберінде
жүзеге асырылып жатқан ... ... ... ... ... рыногындағы алғашқы ізашар «Шеврон» мұнай компаниясы болды, ол
Батыс Қазақстандағы теңіз кен орнын игеруге кеңестен ... ... ... келісім шартқа қол қойды. Кейінірек Шымкент конлитер фабрикасын
жекешелендіру туралы ... қол ... оған ... ... мен сигарет
шығару бойынша Американ рыногындағы көш басшы «Рейнолдс Кабиско» ... 1997 ж. ... ... ... ... ... жаңа ... берді.
Келіссөздер нәтижелері бойынша 18 құжатқа қол қойылды, олардың ... ... ... іс қимыл бағдарламасын атап өту ... ... ... оның ... жоқ және 1994 жылы
қабылданған ... ... ... ... ... толықтыру
болады. Қол қойылған құжаттар арасында, сондай-ақ ядролық энергияны бейбіт
пайдалану саласындағы ынтымақтастық ... ... екі ... ... ... ... іс қимыл және өзара көмек туралы, сондай-ақ
қарашығанақ мұнай-газ конденсаты кен орнын ... ... және ... ... бөлу жөніндегі екі ірі коммерциялық келісім-шарт бар.
У.Клинтонның «Вашингтон Қазақстанды Орталық Азиядағы ... ... ... ... ... маңызы зор.
Қазақстан-Американ қатынастарындағы маңызды болып ... ... ... ... ... ... ... өзара
былай көрінеді.
1993 жылы 183,8 млн. долар (Қазақстанның жалпы сауда айналымының 3,1
пайызы) , 1994 жылы – 184,4 млн. ... (2,7 ... 1995 жылы – 117,2 ... (1,3 пайызы), 1996 жылы 125,7 млн. доллар; 1997 жылы – 360, 9 ... 200 ж. екі ел ... ... ... 187 млн. ... ... ... 211 млн. болды. АҚШ Қазақстан ... ... ... ... бойынша бірінші орын алды, ол шамамен 4
млрд. доллар ... ... ... ... ... ... Қазақстанмен және бұрынғы
КСРО-ның басқа мемлекеттерімен, олардың егемендігіне және ... ету ... да екі ... ... ... ... 1997
жылғы қарашада Н.Назарбаевтың ГФР-ға ресми сапары болды. Оның ... ... ... ... ... ... саласында
тереңдетуге бағытталған маңызды ... ... ... ... ГФР мен ... ... ... ынтымақтастықты кеңейту
үшін зор әлеует бар. 2000 жылы екі ел арасындағы сауда айналымы екі ... ... ... ... ... ... – 2,7 млрд. маркаға
жетті. Біздің экономикамызға Герман ... ... ... ... ... желісін қаржылық және техникалық ... ... 2000 ... ... 1,8 ... ... ... Қазақстанға
несие көмегінің жалпы көлемі 190 млн. маркаға жетті. ... 133 ... ... ... бағдарламасына және 58 млн. техникалық көмекке
жатады. ... ... ... ... ... несие
компанияларының инвестициялық әлеуетімен салыстырғанда соншалықты қомақты
емес небәрі 250 млн. ... ғана ... ... ... басым бөлігі ГФР үкіметі сақтандырған қаражатпен юерілген.
Қазақстанды алпысқа жуық несие фирмасы мен банкісі жұмыс ... ... ... ... ... ... бар ... тіркелген. Олар негізінен экономиканың мұнай мен газ, ... ... ... ... құрылыс, қаржы мен полиграфия сияқты
секторларында ... ... ... ... қатынастар орнатудың
алғашқы күндерінен бастап дамудың ... ... ... ... ... ... ... тұтас алғанда қарқынды даму ... ... ... ... ... Туркия ТМД елдерімен сыртқы ... ... ... ... ... мен Украинадан кейін алғашқы
үштікке кіреді. Қазақстан экономикасына ... ... ... ... 500 млн ... ... ... Дегенмен, өзара сауданың
дамуына Азиялық және Ресейлік қалжы дағдарысы әсер ... ... Егер ... жалпы тауар айналымы 300 млн. доллардай болса, 1999 жылы бұл ... есе ... ... ... ... саттықтағы мұндай құлдырау ... ... ... 2000 жылы қол ... ... ... көлемінің
206 млн. доллар деңгейі дәлел. Түрік интертоптары Қазақстанда айтарлықтай
белсенді әрекет етуде, 2000 жылдың басында ... ... ... ... ... 2 ... доллар болатын. Ондаған жобаларға әзірлік жүргізуге
немесе оларды іске асыруға ... ... 1999 ... ... ЕҚЫҰ - ... Самитінің шеңберінде Президент Н.Назарбаевтың қатынасуымен «Баку-
Жейхан» мұнай құбыры жобасы бойынша ... ... қол ... бұл ... ... ... әлемдік рынокқа жеткізу бойынша негізгі
экспорттық бағыт ретінде қарап оғын маңыз беріп отыр[43].
Енді әрекет етуге 2000 жылдың ... 200 млр ... ... ... жүргізуді немесе оларды іске асыруға кірісіп ... 1999 ... ЕҚЫҰ ... мерекелік самит шеңберінде президент ... ... ...... ... ... ... бойынша Стамбул
деклорациясына қол қойылды. Анкара бұл жобаға Каспий ... ... ... ... ... ... ... ретінде қарап, оған маңыз
беріп отыр. [46].
Қазақастан Тәуелсіз мемлекет ретінде ... ... ... ... ... сауда экономикалық қатынастарын одан әрі дамытып
отыр. ... АҚШ пен ... ... ... ... ... жылдан жылға өсіп келеді. АҚШ Қазақстанның ең ірі
сауда экономикалық әріптесі мәселен, өткен 2005 жылы екі ел ... ... 1.870, 42 млн ... ... ... Қазақстан
экономикасына салған инвестициясында уақыт өткен сайын арта ... Екі ...... ... ... бастаған 1993 жылмен 2005 жылдың
арасындағы кезеңде Америкалықтардың салған инвестиция ... 11,468 ... ... ... ... ... ... қатысуымен АҚШ-тың 374
кәсіпорны және ... 91 ... ... істейді. Сонымен қатар
Америкалық «ШевронТексако», «Эксон Мобел», «Филип Петролеум», «Орикс/ Керр
Ман Ги» ... ... ... жұмыс істейтін шетелдік өзге
компаниялардың арасында алатын орны бөлек. [47].
Қазақстанның әлемдік ... ... ... ... ролі ... жағдайына сәйкес одан да күшейе түсуде. Республика энергия
тасқыны батыс Европа мен АҚШ тәрізді дәстүрлі бағытқа да ... ... өсір келе ... ... да жібере алады. Соған орай Республикада
қолайлы әрі ... ... заңы ... ... тұр. Атап ... несиелік рейтінгі инвестициялық тең, ол миллиардтаған несиелер
таратуға және кең ауқымды істер тындыруға мүмкіндік береді.
Ресей мен Қазақстанның шекарасы ... ең ұзын ... 7,5 мың ... ... бойынша біздің елдеріміздің халықтарын достық пен сенім
дәнекері байланыстырып тұр. Өткен жылы біздің елдеріміздің ... ... 10 млрд ... ... атап өтсе де ... ... ... және білім ауылдағы түп – тамырымыз ортақ, осыған орай ... ... ... ... шешуші роль атқаратыны өзінен
-өзі түсінікті.
1995 жылдан ЛУКОЙЛ Қазақстандағы өзінің қызметін ... ... ... ... ... ... біздің ниеттеріміздің алысты
меңзейтінін көрсетіп берді. Қазіргі таңда ЛУКОЙЛ Қазақстанның мұнай-газ
секторындағы ең ірі ... ... бірі ... ...... ... қаржының жалпы көлемі 4 млрд АҚШ долларынан асады. ЛУКОЙЛ
Республикадағы мұнай мен газ ... ... орта ... жылына 20
пайызға арттырды. Сонымен бірге үстіміздегі жылдың 6 млн ... ... ... ... ... оның өзі ... өндірілген сұйық көмір
сутегінің жалпы көлемінің ... 9-10 ... ... ... бүгінде ЛУКОЙЛ Қазақстан рыногында «Қаз Мұнай Газ» ұлттық
компаниясынан Америкалық Сevron және ... CNPC ... ... ... ... «Қаз ... Газ» -дан кейінгі екінші ойыншыға
айналып 2010 ... ... ... ... 8-10 ... тонна мұнай
эквивалентін өндіру компаниясының жоспарында тұр.
ІІ. Қазақстан және Халықаралық қауіпсіздік.
2.1. Қазақстанның Халықаралық қауіпсіздігін қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... ... ... проблема халықаралық
қауіпсіздікті сақтау болып табылады. 2002 жылы ... ... ... өткен
өзара ықпалдастық және сенімділік шаралары жөніндегі кеңестің бірінші
саммитінде қабылданған ... ... ... ... «ядролық қару
жарақтың, нақ сондай химиялық және ... ... ... көлемі және оның барлық жағынан таралуы күллі адамзатқа елеулі
қатер төндіреді. Мүше ... ... ... жоятын қару-жарақты
толығымен жоюға бағытталған күш жігерді қолдануға уағда берді»[44].
КСРО ыдырағаннан кейін Қазақстан Республикасы ... ... ... ... және ... қарулардың инфрақұрылымын жою, оның
азаматтық мақсаттарға қайта бағдарлау экспорттық бақылауға қайта ... ... ... ... ... Қазақстан Президенті
Н.Ә.Назарбаев өзінің „Бейбітшілік кешені“ деген кітабында Қазақстанда жер
бетінде ... ... ... Р 36 МУТТ ... Батысты (СС-18) деп аталады, осынау әрбір ... онға ... ... ... бір ... ... боекоповкалармен
(ұрыстұмсық) жарақталды. СС-18 зымырандары 7,6 тонна ... алып ... 12 мың ... ... ... ете ... деп көрестті[45].
1991 жылы 21 желтоқсанда Алматыда «ядролық қару жөніндегі бірлескен
шаралар жөніндегі келісім» ... 1991 жылы 30 ... ... ... ... ... ... арасындағы
стратегиялық күштер жөніндегі келісім» қабылданды. Алматы келісімі сол
келісімді жасаушы ... ... ... алмай тұрып, ядролық
қаруды бір жақты қолданудың мүмкін ... ... ... ... ... ... болуы үшін үш шартты ұсынды,
олар ... ... бір ... ... ... ... қарумен шабуыл жасамау туралы кепілдіктің берілуі. Бұл талап
орындалды. 1994 ... 2 ... АҚШ, ... ... 1995 жылғы 8
ақпанда Қытай сол жылғы мамырда Франция тарапынан Қазақстан ... ... ... ... қол ... Екінші шарт
ракеталардағы уран құнының Қазақстанға ... 1992 ... ... ... қаруды біртіндеп бұзып, Ресейге көшіріп ... ... ... уранның құнын Қазақстанға ... ... ... ... қол қойылды. АҚШ Қазақстан арасындағы
ынтымақтастықтың тағы бір жақсы мысалы «Сапфир» бірлескен жобасы болды. ... ... ... ... 600 кг. ... Үлбі ... ... Қазақстан облысы) МАГАТЭ-нің бақылауымен АҚШ-қа апару еді.
Үшінші шарт Қазақстан экономикасына қаржы жұмсау ... ... 1992 жылы 20 ... Президент Джордж Буш АҚШ, Қазақстанның
тәуелсіздігін қолдайтындығын, оның ... ... ... ... тұрақтылығын сақтау үшін өте маңызды екенін айтып
көрсетті. Өз кезегінде Н.Назарбаев Қазақстанның ядролық ... ... ... қосылатындығын білдірді.
Қазақстанда ядролық қаруды сынайтын Семей ракеталардың ... ... ... әуеден және ракетаға қарсы қорғанатын ... ... ... ... өткізетін Сарышаған жауынгерлік
авиация жүйесі сыналатын Владимировка полигондары бар еді. ... ... мен ... ... ... ... ... он оқтұмсықты алып ұшатын әлемдегі ең ауыр ... ... ... ... 240 қанатты ракета мен жарақаттандырғыш
«ТУ-95» Мс атты ... ... ... ұшақтар дайын тұрды. Ең
маңызды мәселе ядролық қаруды қауіпсіз жағдайда сақтау еді.
Ядролқы ... ... кету ... ... ... ... қысқарту»
бағдарламасының кемуіне ықпал етті. Оның авторлары сенаторлар С.Нант мен
П.Лугар кейде бұл «Накн-Лугар ... деп ... ... бұрынғы Кеңес Одағы
аумағындағы ядролық химиялық, биологиялық қаруды жою үшін ... ... 1992 жылы ... іске ... бір миллиард екі жүз
миллион доллар қаржы жұмсалды, ал ... үшін төрт ... ... ... олар ядролық қаруды жою, ядролық ... ... ... өнеркәсібінің конвенциясы Алматыда халықаралық ғылыми-техникалық
орталық құру[51].
1995 жылы сәуір айында Қазақстан аумағынан ... ... 1200 ... ... ... ... ... сол
жылы 26 мамырда Семей полигонында соңғы ядролық заряд ... ... ... ... ... ұлттық орталығы құрылды,
ал Курчатовта Қазақстанның ядролық зерттеу ұлттық орталығы мен ... ... ... ... ... жылы наурызда қорғаныс конверциясы жөніндегі Қазақстан-Американ
комитеті құрылды.
1995 жылы сәуірде конверцияның жоспарын жүзеге асыруға АҚШ ... төрт ... ... ... 37 ... ... ... Қазақстан облысындағы Үлбі металлургия зауыты ... ... ... 600 ... уран ... еді, одан 20 ядролық бомба
жасауға болатындығы айтылды. Мұншама ұранды сақтау үшін «Сапфир» операциясы
жүзеге ... ... қару ... ... ... ... бірінші
болып бекіткен мемлекет. Еліміз стратегиялық шабуылдаушы ... ... (СНВ) орта және таяу ... ... жою ... Еуропалық
жай қару-жарақ күштері туралы шартқа қол ... жылы ... ... ... Ұлттар Ұйымында ядролық
сынқтарға тыйым салу жөніндегі келісімге қол қойды. Бұл бастаманы БҰҰ ... ... ... ... барлық мемлекеттер қолдануға тиіс
деген ... ... ... мемлекетінің басшысы Н.Ә.Назарбаев 2002 жылы қыркүйек айында
Иоханнесбургте өткен тұрақты даму ... ... ... ... сөйлеген
сөзінде осыдан он жыл бұрын Рио Де Жанейро ... ... ... күн ... атты ... бері ... аралығында әлемде
қандай да күрделі саяси үдерімдер бой көрсеткенін айта ... адам ... ... ... ... жер ... су аққалы
бері соңынан қалмай келе жатқан жарлы-жақыбайлылық, аштық, ауру, соғыс
атаулыдан ... ... ... ... атап ... Жарлылық
жағдайында өмір сүріп жатқан адамдардың жалпы саны бір миллиард адамнан
асады. Бір ... ... адам әлі ... ... таза ... ... ... Сан түрлі соғыстар мен әскери қақтығыстардың салдарынан болып
жатқан, адам құрбьандығы мен матеиалдық шығындардың ... дәл ... ... де ... емес. Қазақстан Президенті Әлемдік саммитінің мінберінен
былай деді: «Мен осыдан он жыл ... ... ... ... ... ... ... әскери шығындарын бір процентке
қысқарту және үнемделмеген ақшаны аса кедей елдердің дамуына аудару ... ... ... ... ... кездегі халықаралық қатынастардағы ... ... ... сақтау болып табылады.
2002 жылғы маусым айында ... ... ... ықпалдастық және сенім
шаралары жөніндегі кеңестің бірінші саммитінде қабылданған Алматы актісінде
былай деп көрсетті: ... ... нақ ... ... және
биологиялық қару-жарақтың сақталып отырған көлемі және оның барлық жағынан
таралуы күллі адамзатқа елеулі қатер төндірді. Мүше ... ... ... (ЖҚҚ) ... жоюға бағытталған күш-жігерді
қолдауға уағда берді.
КСРО ыдырағаннан кейін ... ... ... ... қойған
ядролық, химиялық және биологиялық қарулардың инфрақұрылымын жою. Оның
азаматтың мақсаттарға қайта бағдарлау жұмысын ... ... ... ... ... қарудан ерікті түрде бас тартқан дүниежүзіндегі
бірінші мемлекет. ... ... ... төрт ... АҚШ – тағы Невада,
Ресейдегі – ... ... ...... ...... жариялады.
2002 жылы шілде айында «үлкен сегіздік» басшыларының бас қосуларында
Ресйге және ... ... ... ... ... ... ... арсеналын
жоюға көмек үшін, 20 млрд. доллар қаржы беру туралы қарар қабылданды.
Ресейде 200-дей ... ... 40 мың ... ... ... 40
мың тонна химиялық қаруды және одан басқа биологиялық қаруды жою қажеттігін
атап көрсетілді. Ядролық ... ... ... ... салу туралы шарт
1996 жылғы 10 қыркүйекте қабылданып, оған 51 мемлекет қол ... ... ... бұл шартты бекіткен жоқ, нәтижесінде ол әлі күнге дейін (2003
ж.) ... ... ... жылы ... айында АҚШ пен Ресей арасында стратегиялық шабуылдаушы
қару-жарақты қысқарту жөніндегі шартқа (СНВ-3) қолй қойды, онда ... үш ... ... ... ... екі ... ... бекітті. Енді
биологиялық қаруды жою бағытында әлемде қандай ... ... ... ... ... (бактериялық) қаруды сақтау, өндіруді
тоқтату және оларды жою конвенциясына 1972 жылы 143 ... қол ... ... биологиялық қару жасауға талпынбайтындықтарын білдірген
болатын. Алайда, КСРО-ның ... ... ... және ... ... кәсіпорындарында биологиялық қару компоненттері
Сібір жарасы Оба, сүзек сияқты ауруларды қоздырушы вирустардан ... ... ... ғана ... ... ның ... жыл ... 300
тонна биологиялық бомба жасап шығару мүмкін болған.
«Аральск - 7» аталған биологиялық ... ... ... болған.
«Возраждение» аралында 1961 жылғы қыркүйек-қараша айларында ... ... ... ... балықтың қырылуы кең етек
алған. Мұндай апаттар 1978 жылы болып, 300 мың ... 1989 жылы 540 мың ... ... ... Соңғы он жылда олардың саны саны бір ... ... ... ... жылы ... ... «Сібір жарасы» тиелген 24 вагон
цистерналар әкелінген. Қазіргі зерттеулдер ... ... ... Арал мен ... ... қосылып, зиянды жәндіктер жағаға
шығып, үлкен эпидемиялық апат туғызуы мүмкін.
1992 ... 11 ... ... Федерациясы Президентінің жарлығымен
«Возраждение» полигоны жабылды. Қазіргі кезеңде бұл ... ... ... ... ... ... ... осы аралдың асылында
көмілгені айтарлықтай қауіп ... ... Арал ... ... ... Ионаннесбургте өткен жаһандануға арналған ... ... ... Н.Ә.Назарбаев дүниежүзілік экологиялық
түзілім жасау керек және соның ең басында Арал ... тұру ... ... ... болатын.
Қазақстан Респпубликасының Сыртқы істер министрі ... ... атты ... ... ... ... салу ... бақылау жасау тетіктерін әзірлеу төңірегіндегі ... ... ... ... осы қару түрлерінің террористер
үшін үлкен қызығушылық туғызатыны құпия емес» - деп ... ... ... тоқтату және оны жою жөніндегі конвенцияға 1993
жылғы 13 қаңтарда Парижде 100-ге жуық ... қол ... ол 1999 ... ... ... ... ... жою туралы конвенцияға
қатысты жағдай көңілге қуаныш ... ... бар ... жою ... деп жазды аталмыш еңбегінде[56].
Қазақстан аумағында ірі ядролық қару арсеналы шоғырландырылған болатын,
оның құрамына уран өнеркәсібі, уранды өңдеу және түрлі ... ... отын ... ... ... және ... ... ғылыми-техникалық әлеует жататын Қазақстандағы ядролық ... ... ... ... 104 СС – 18 ракеталарынан тұратын, оның
үстіне химиялық және ... қару ... ... ... ... Мұндай жағдай ел басшылығынан қысқа мерзімде ... ... ... ... ... талап етті.
Қазақстан Президенті Н.Назарбаев өзінің «Әлемнің кіндік ... ... ... ... аумағында ядролық қаруды сақтауды негіздеп, оған
өз пікірлерін таңғысы келген ... ... ... ... Жеке ... ... ... болуын олар ... ... ... ... арамы ниетке жол бермеудің кепілі
ретінде ... ... ... ... ... ... ... күшті сақтау сол кезде Қазақстанда болған әдептегі қару
түрлерінің сандық және ... ... ... ... тиіс ... дәлелдердің ішінде ядролық қару Қазақстанда аймақтық астам держава
мәртебесін береді деген тезис те айтылды.
Атом кешенін сақтауды жақтаушылар оның ...... ... және ... ... ... үшін маңыздылығы туралы да пікір
білдірді. Ядролық ... ... ... ... қатал санкциялар
қолдануға әкелетіні талас ... ... ... ... тән ізгілік принциптеріне және ... ... осы ... ... ... ... ... ядролық қаруды сақтауды жақтаушылардың ұстанымы ... ... ... атом ... ... ... ... бойы
қалыптасып келе жатқан ядролық ... ... ... ... ... қатар республика үшін ерекше терең саяси ... ... ... ... әскери әлеуетті еселеу қазір ... ... ... Қайта тұрақсыздандырушы фактор болып
табылады. Сондықтан ядролық қаруды сақтау біз үшін ... ... ... айналдырумен бірдей болатынын, ядролық қарудан бас ... ... ... ... біз ең алдымен жоғарыда айтылған
пайымдауларды басшылыққа алдық[57].
Осындай жолмен Қазақстан ... ... ... ... ... күш-жігеріне белсенді түрде қосылды және ... ... ... ... ... ашық ... ... жылдың басында ядролық арсеналға ... ... ... ету ... АҚШ ... ... танытты.
1991 жылғы келіссөздерде қол жеткізілген өзара түсіністіктен ... ... мен ... ... ... оң ... зор ықпал етті. АҚШ ... ... мен ... ... жағдайдағы кездесуі кезінде ... ... ... ... жаңа ... ... ... қоғамдастықпен өзара іс-қимылының мәселелері болды. 1992 жылғы 17-
23 мамырда Президент Н.А.Назарбаев АҚШ-қа тұңғыш рет ... ... ... ... ... тақырыптарының бірі КСРО мен АҚШ
арасында стратегиялық шабуыл жасау қару-жарағын қысқарту меш шектеу ... ... ... ... ... ... жылғы 23 мамырда Лиссабонда Қазақстанның Белорустың, Украинның,
Ресейдің және АҚШ-тың өкілдері бес ... ... қол ... ... ... аумағында орналасқан стратегиялық ядролық күштерге ... ... ... ... іске ... ... мемлекеттердің
жауапкершілік саясатын нақтылады. Лиссабон хаттамасында сондай-ақ ... жоқ ... ... ... ... және Қазақстанның ядролық
қарулы таратпау туралы ... ... ... ... жылы 2 ... ... СНВ ... шартты және шарттың ажырамас
бөлігі болып табылатын Лиссабон ... ... жылы ... ... Республикасының жоғары кеңесі ядролық
қаруды таратпау ... ... ... Осы ... ... біздің еліміздің
сыртқы саясатындағы ең ірісі оқиғалардың бірі болды[58].
1993 жылғы 13 желтоқсанда Қазақстан үкіметі мен атом ... ... ... ... ... кепілдіктер туралы келісімге қол
қойылды. Келісім президент жарлығымен бекітілгеннен кейін 1993 жылы күшіне
енді.
1993 жылдың ... ... ... АҚШ ... хатшысының
орынбасары С.Тэлботт келді. Ол ... ... ... ... ... ерекше назар аударды.
Тараптар өзара уағдаластық бойынша шахталық ұшыру қондырғыларын ... ... ... ... кірісті. 1993 жылғы 23-24 қазанда АҚШ
мемлекеттік хатшысы У.Кристофермен ... ... осы ... ... ... осы келісімдеп пакетіне өте ... ... ... қол қою ... ... болсын, сондай-ақ Қазақстан
позициясын тиісінше бағалау көзқарасы тұрғысынан болсын, АҚШ әкімшілігі
тарапынан бара-бар қарым-қатынас ... ... ... мәлімдеді.
Қазақстандық басшының осы мәлімдемесіне ... қату ... ... Алматыға АҚШ вицепрезиденті А-Гор келді. Қазақстан республикасы
мен АҚШ қорғаныс министрліктерінің арасында бес келісімге қол ... ... ... баллистикалық зымырандардың ... ... және оған ... ... ... ... ... Қазақстанға материалдық-техникалық құралдарды ... ... және ... қатысты келісім.
2. Жаппай қырып жоятын қаруды ... ... ... ... ... және қызмет көрсетуге қатысты
келісім.
3. ... ... ... орнату мақсатында Қазақстанға
мматериалдық-техникалық құралдарды беруге және қызмет көрсетуге қатысты
келісім.
4. ... ... ... ... ... апатты
жағдайлардың салдарын жою үшін Қазақстанға жабдықтар беру және осыған
байланысты оқыту туралы келісім.
5. ... ... ... ... жәрдемдесу мақсатында ядролық
материалдарды бақылауға алу, есебін жүргізу және физикалық ... ... жылы ... ... шахталық ұшыру қондырғыларын жоюға
қатысты келісімнің қолданысын келесі жеті жылдық кезеңге (2007 жылға ... ... ... ... ... шартқа шолу жсау және ұзарту жөніндегі
конференцияны өткізу ғаламдық ауқымдағы оқиға болды. (Нью-Йорк 1993 ... ... ... үзілді кесілді түрде шартты шектеусіз мерзімге
әрі сөзсіз ұзартуды жақтап пікір білдірді. Келесі жылы ... ... ... ... ... оқиға болды. БҰҰ-ның бас Ассамблеясының
51 ... ... ... ... ... ... тыйым салу туралы
шарт қол қою үшін ... ... ... ... жасап, ол бас
ассамблеяның ресми құжаты ретінде таратылды. ... ... ... ... ... жүзеге асырған орасан зор жұмысты тиісінше бағалайды
және қазіргі келісімдердің ірі келісімдерінің бірін әзірлеуге біздің еліміз
өз үлесін ... ... атап ... Осы ... бес жыл ... ... ... жасады. Сөйтіп өз аумағында азамат тарихындағы ең
бір қауіпті ... ... келе ... сынақтарына тиым салды.
Қазақстан басшылық мәлімдемесінде өз жерінде 459 ядролық ... ... 23 ... ... жер асты ... ... ... еліміздің
кез*келген ядролық сынаққа, оның ... ... ... деп ... да тиым ... жақтайтындығы айтылды. Біздің еліміз ядролық
сынақтарға тыйым салу туралы шарт ережелерінің сақталуына ... ... ... ... іс жүзінде дайын. Біздің аумағымызда
мыңдаған километр ... ... ... жер асты ... ... осы заманғы үш сейсмикалық станциялар орналасқан. Қазақстан осы
станцияларды мониторингтің ғаламдық ... ... ... ... ... ... өткізілуіне бақылау жасаудың тиімді құралы болады.
Халықтың ерік-жігерін білдіріп, оның қолдауына ие бола отырып, Қазақстан
аумағында ядролық қару ... ... тыю ... ... ... ... елдің ядролық қарусыз мәртебесін жариялады. Ядролық қарусыз
мәртебесін таңдау бұл ... ... ... ... ... баланс бұзылуының қатері салдарының түсінуі
нәтижесі. Ядролық қарудан бас ... ... өз ... ... ... бейбітшіл сыртқы саяси ... ... ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз ету жолында қызмет жасай отырып,
Қазақстан НАТО-мен ынтымақтастыққа айтарлықтай мән ... Ол ... ... ... ... ... ... Қазақстан оған
1994 жылы қосылды. ... жеке ... ... ... ... әскери және командалық штабтың жаттығуларға қатысуы
өрістеп ... ... ... 2002 ... ... Саммитінде
қабылданған лаңкесшілдікпен күрес саласындағы іс ... ... ... ... ... жылғы 19 қазанда НАТО-ның бас хатшысы Я.Схеерфер ... ... ... ... деңгейін арттыру жөнінде тиянақты келіссөз
жүргізілді.
Қазақстанның НАТО-ға толық құқықты мүше болу ниеті жоқ. ... ... ... ... ... ала ... ... Батыс және
Шығыс Еуропа елдерінің , ... ... ... республикалардың әскери-
саяси ынтымақтастығын жандандыру бүкіл Еуразия кеңістігінде сенім ... ... үшін ... ... деп ... ... қатар, НАТО-мен
бірте бірлескен жобаларға қатыса отырып, Қазақстан ең алдымен жеке қарулы
күштерінің әзірлік деңгейін көтеруді ... етіп ... ... ... және ... ... ұйыммен
байланыстары беки түсуде. Ол Қазақстан Республикасының дипломатиясында
маңызды орын алады. ... ... және ... ... арттыру арқылы лаңкестілікпен күресу қажеттілігін басты
бағыт ретінде ... ... ... жылдары Лаңкесшілдікпен күрес хартиясын және ХХІ ғасырда
байыптылыққа және қауіпсіздікке төнетін ... ... ... ... Қазақстан сондай-ақ халықаралық лаңкестікке қарсы коалицияның
жұмысына жәрдемдесуде. ... ... ... әскери
ұшақтарының ұшып өтуіне әуе кеңістігін және Алматы халықаралық әуе жайын
әуе ұшақтарының шұғыл жағдайларда қонуы үшін беру ... ... ... ... ... қатысушы елдермен әскери-саяси
байланыстарға лаңкесшілдікпен күресте бірлескен іс-шаралар ... мән ... ... лаңкестікке қарсы коалиция туралы айтқанда тағы бір проблема
ауыр тауқымет тартқан ... ... ... өмір ... ... ... ... болмайды. Қазақстан Ауғанстанның ... ... ... ... мен ... ... ... елдер мәлімдеген
экономикалық бағдарламаға еліміздің қатысуына ... мән ... ... Ауғанстандағы аса өткір әлеуметтік және экономикалық мәселелер
шешілмейінше және тұрақты ... ... ... азия ... төндіретін қатер азаймайды деп санауға болады.
Бұл жөнінде ... ... ... ... ... ... БҰҰ бас ... 2004 жылы қыркүйек айында болып өткен 59
сессиясында айтып, Ауғанстанда ... ... ... ... заңсыз
саудасымен күресте халықаралық қауымдастықтың күш-жігерін біріктіру
қажеттігін атап көрсетті[61].
Тағы бір ...... ... Қазақстандық дипломатияның күн
тәртібінде тұр. Халықаралық бейбітшілік пен ... ... ... отырып, Қазақстан Иракқа бітігершілік бөлімшесін жіберу жөнінде
шешім қабылдады. Еліміздің әскери контингенті төтенше ... ... ... үш ... ... ... ... Бұл шын
мәнінде Қазақстанның ауыр кезеңді басынан ... ... осы ... ... ... ... үлесі.
Қазақстан лаңкестікке қарсы күрес ұйымдарына белсенді ... ... ... ... ... лаңкесшілдікке қарсы күрес аясында
өткен «Батыс-Антитеррорс-2004» бірлескен жаттығуына қатысты, қазақстандық
мамандар ... ... ... ... ТМД және ... ... мүше ... арнайы қызметтері жетекшілерінің
халықаралық кеңестеріне қатысып отырады. Қазақстан ұжымдық ... шарт ... ... ... жылдарға арналған қызметінің басым
бағыттары туралы келісіміне қосылды.
ТМД кеңістігінде лаңкесшілдікпен күрестің ұжымдық ... ... ... ... ... ... өткен Достастық саммитінің
басты шарттарының бірі болды. Мемлекет ... ... ... ... көші-қон саласында бірқатар маңызды құжаттар
қабылдады.
Саммиттің басты нәтижелерінің бірі деп ... ... ... ... ... ... реформалау жөніндегі Президент
Н.Назарбаевтың ұсынысын айтуға ... ... ... ... ... ... қорғаныс министрлері, шекара қызметі, құқық қорғау
органдары жетекшілері болатын ТМД ... ... ... ... ТМД ... ... құралдарының санын олардың аппаратын ұстауға
кететін шығындарды айтарлықтай қысқартуға мүмкіндік беретіндей етіп 50
пайызға ... ... ... ... жылғы 2 желтоқсанда БҰҰ бас Ассамблеясы ұйымдық қауіпсіздік
жөніндегі шарт ... бас ... ... ... ... ... қарар қабылдады. Шартқа сәйкес оған мүше мемлекеттер ұжымдық негізде
өз қауіпсіздіктерін қамтамасыз етеді. Мәселен, ... 2 ... ... бір ... ... мүше ... ... аумақтың
тұтастығына және егемендігіне болмаса халықаралық ... ... ... ... ... өздерінің ұстанымдарын үйлестіру және
пайда болған ... жою үшін ... ... ... ... түрде
бірлескен консультациялар тетігін іске қосады. Сонымен бірге 4 бапта: «мүше
мемлекеттердің кез-келгенінен қарсы ... ... ... қалған барлық мүше мемлекеттердің БҰҰ жарғысының 51 бабына ... ... оның ... ... де ... ... ... сондай-ақ
ұжымдық қорғаныс құқығын жүзеге ... ... өз ... ... ... көрсететіндігі» де қарастырылған[62].
Азаматтық бейбіт өміріне қауіп төндіруші құбылыс ретінде лаңкестік
қауіпі ХХІ ғасырда ... ... ... ... 18 ақпандағы Қазақстан ... ... ... ... атап ... халықаралық
терроризм діни экстремизмге және үнемі өсу үстіндегі наркотрафилікке
байланысты терроризмді ... ... да ... , себебі
терроризмде шекара болмайды. Оның соққысына әлемнің әрбір мемлекеті ұшырауы
мүмкін. Мұндай қауіп-қатерден Қазақстан да тыс ... ... жоқ. ... ... ... ... бар діни экстремистік идеологияны
басшылыққа алатын халықаралық діни ұйымдардың біздің елімізде ... ... ... ... Ола ... ... ... мен
заңдық актілерін аяққа басып таптағысы келеді. Діни ... ... ... баға бере келе Республиканың жоғары соты
халықаралық ... ... деп баға ... ... ендігі қызметтеріне
тиым салды. Бұл ұйымдар «Асбат Аль Ансар», «Мұсылман ... ... азия ... ... ... и Тайба», «Әлеуеттік
реформалар қоғамы» Истлах [63]. ... ... ... ... ... ... етсе, , енді олар Батыс Қазақстанда да белсенді
әрекеттерге көше бастаған еді. «Хизбут Тахрир» діни ... ... деп ... ... Бұл ... 13 ... ... кітапшалары мен
үнпарақтары тәркіленген. Осылармен бірге ... ... ... ... ислам сияқты» террористік ұйымдардың мүшелерінің ... ... ... Діни ... ... мақсаты
Қазақстанды тәуелсіздік даму жолынан тайдыру. ... ... ... жаңа ... ... құру ... ... әлемдік ислам мен
христиан дінінің күрес плацдарымына айналдыру. Қазақстан ХХІ ... ... ... ... шығу мәселесін шешу міндеті тұрғаны шындық
екеніне күман келтіруге болмайды. ... пен ... ... ... діндердің күш-жігерін жұмылдыру, түрлі конференциялар
арасында жүйелі диалогты жолға қою ... ... ... ... ... елордасында президент Н.Назарбаевтың баяндамасымен әлемдік және
дәстүрлі діндер жетекшілерінің бірінші съезі өтті. Оған Еуропаның, Азияның,
Таяу Шығыстың және ... 17 ... ірі діни ... басшылары
қатысты қабылданған декларацияда съезге қатысушылар діни айырмашылықтарды
жек көрушілік пен күресушілікті ... үшін ... жол ... ... мен ... ... ... адамдардың діни
сезімдерін халықаралық лаңкестік ұйымдарының пайдалануына қарсы тұруға
дайын екендіктерін білдірді.
2.2. Аймақтық ... ... ... Қазақстанның орны мен ролі.
Ғасыр бойы ... ... ... ... шешу үшін ... ... ... әрекеттері қолға алынды. Азияда
ұжымдық қауіпсіздік ... құру ... ... ... еске ... та
жеткілікті. 1970 жылдардың басында Л. Брежнев осындай бастама көтерді, мұны
және ... ... ... ... ... ... Үндістанда басқа Азиялық
мемлекеттерде ұжымдық қауіпсіздік жүйесін құру ... ... ... жоқ. Азия ... ... жоспарларына дәстүрлі түрде күдікпен
қарауы, Сондай-ақ Пекиннің жанталаса қарсылық білдіруі өзінің ... ... Оның ... ... көптеген елдердің арасында күрделі қарама-
қайшылықтарлдың болуына байланысты Азия ... ... ... институтын құру идея күйінде қалды. Еуропадағы 1975
жылғы Хельсинки актісіне ұқсас ынтымақтастықтың базалық принциптерінде
қалыптастыру ... ... ... атап ... 1990 ... жағдай өзгерді. Бейбітшілік пен қауіпсіздікті ... ... ... күш жігерін біріктіру үшін нақты алғы шарттар пайда болды.
Екі ... ... ... ... дәуірі аяқталды. Азиядағы
теккетірес ... ... ... ... болар. Бірақ аймақтық
шиеленісті ұшықтыруға жәрдемдескен көптеген факторлар бірте-бірте ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігін
қамтамасыз ететін тетіктерді жасауға ұмтылыс жанданды. Бағдарлар алмасты.
Тікетірес экономикалық кооперация, ... ... ... ... су ... ... ... қамтамасыз ету сияқты
салалардағы өзара іс-қимылға орын берді. Аймақ ұғымы ... Азия ... ... ... жаңа ... ... ... тасқа айналды.
Азиялық елдер дамуының ортақ векторы белгіленді, оны ... ... ... мен ... экономика жағынан бейімделу
ретінде сипаттауға болады. ... ... ... көптеген
мемлекеттердің ішкі және сыртқы саясатының мазмұнын айқындаушы ... ... жаңа ... ... ... аймақтық қауіпсіздік
саласында Азиялық елдердің ынтымақтастығын бірте-бірте өрістетуге әкелді.
Осы тұрғыдан алғанда 1992 жылғы 20 қазанда БҰҰ Бас Ассамблеясының ... ... ... Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім
білдіру шаралары жөніндегі кеңесті (АӨСШК) ... ... ... ... ... ... болып жатқан сапалы өзгерістердің
заңды көрінісі ретінде қарауға болады. Азияда қауіпсіздік ... ... ... ... ... құқықтың субъектісі ретінде
таяуда ғана танылған ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік және қарусыздандыру мәселелері жөніндегі өзінің
барлық ... ... екі ... негізге алады. Біріншісі:
қазіргі бар геосаяси және геоэкономикалық тенденцияларды бара-бар ... ... ... жаңа ... және ... бірте-бірте айналысу керек. Екіншісі: аймақтық қауіпсіздік
жүйесін құры ... ... ... ... ... ... сияқты міндетті де ұмытпаған жөн[69].
Стратегиялық тұрақтылық тетігінің өзіне тән ерекшелігі оның көп ... яғни ... ... ... ... ... ... Басқаша
сөзбен айтқанда бұл ынтымақтастық өзара іс-қимыл жасамай, өзара түсіністік
таппай және ... ... ... ... ... ... ... салада
елеуші табысқа қол жеткізу туралы айту мүмкін емес.
Қазақстандық дипломатияның алдында Азиядағы қауіпсіздік пен тұрақтылық
проблемаларын шешуге ... ... ... идеясын өмірге енгізу сияқты
күрделі міндет қойылды. Беделді мамандардың пікірінше бүгінгі күні ... ... ... ... ... тұр. Олардың ішінде неғұрлым
басымдық берілетіндері мыналар болып табылады:
- аумақтық дауларды шешу;
- ... және ... ... ... саласында нақты процеске
қол жеткізу;
- есірткілердің және әдеттегі ... ... ... және ... ... ... күрестегі шараларды
келісу;
- экономикалық мәселелерді бірлесіп шешу;
- Азиялық елдердегі экономикалық өсімді қамтамасыз ету.
Реттелмеген аумақтық ... ... ... ... ... ... ... талас болып табылады. Бұл, сөз ... ... ... мен ... ... нығайтуға жәрдемдеспейді.
Құрлықта аумақтық талаптар қою нәтижесінде туындаған «ыстық нүктелер» толып
жатыр. Оны ... ... ... ... ... ... ... әлдеқайда біртекті емес. ... ... ... Еуропалық құрлықпен салыстырғанда әлдеқайда көп[70].
«Шанхай бестігіне» қатысушыларға тән оң сипаттағы ... ... ... символына айналды. Бестікке қатысушылар
аумақтық мәселелерді шешу туралы уағдаластыққа қол жеткізеді және ... ... ... ... келісіп, қауіпсіздік саласында алға
қарай үлкен қадам жасады.
1996 жылғы сәуірде және 1997 жылы тиісінше Шанхай мен ... ... ... ... ... нығайту және қарулы күштерді қысқарту
туралы келісімдерге қол қойылды. ... ... ... бес ... ... ... Қырғызстан және Тәжікстан) қол жеткізілген
уағдаластығы ... ... ... ... ... ... ... – нің болашақ құрылғысының маңызды элементі ... ... ... ... жан-жалдардың болуы қарусыздану және қару-жараққа бақылау
жасау саласында проблема туындатады. Сенім білдірудің жарты кештігі жаппай
қырып-жоятын ... қоса ... ... ... әкеледі.
Тізбекті реакция қисынына сәйкес жанталаса қарулану оған қатысушыларды
әскери тікетіреске ... ... ... ... ... ... ... жанжалға тартылған елдер үшін де, ... ... ... ... ... болмайтындығына байланысты бүкіл аймақ үшін де аса
қауіпті. Үндістан мен Пәкістан арасындағы жанталаса қарулану ... ... бола ... ол ... жаңа, анағұрлым қауіпті кезеңге ядролық
текетіреске ... ... ... ... әлі ... ... қарусыздану және қару-
жараққа бақылау жасау саласындағы негізгі халықаралық келісімдерге қосылған
жоқ. Әңгіме, ең алдымен, ядролық қаруды ... ... шарт ... ... ... ... ... салу туралы шарт (ДВЗЯИ), химиялық
қаруға тыйым салу туралы ... ... ... ... Себептері жоғарыда
айтып өткеніміздей көршілес мемлекеттерде сенімнің болмауы, осы шарттарды
тиімді қолданудың ... ... ... ... ... ... ... бар шарт болып табылады және ғаламдық та, аймақтық ... ... ... жәрдемдеспейді, өйткені онда ... ... ... ... ... ... бүкіл арсеналын толық жою туралы
ереже жоқ.
Осы күрделі ... шығу ... бар. Ол ... және ... бақылау жасау саласында бастапқы қадамдар туралы уағдаластыққа ... ... ... Сондай-ақ сенім білдіру шаралары ... қол ... де ... маңызды. Азияның көптеген мемлекеттері
осындай қадам ... ... ... ... ... ... Азиялық құрлықтағы жағдайлардың оң өзгерістеріне қарай ... қол ... үшін ... ... ашылады. Басқаша
айтсақ, Азия елдерінің көпшілігі қарусыздану келісімдеріне қосылатын еді.
Есірткіні, атыс қаруының заңсыз ... ... ... және ... қылмысты синдикаттарға қарсы бірлескен күреске
қатысты айтсақ, осы ... ... ... ролді Орталық Азия
елдерінің өздері қолға алуы тиіс. БҰҰ мен ... ... деп ... ... нақты қатер туғызатын экологиялық проблемалар Азия
үшін айрықша ... ... ... Қуаңшылық пен шөлейтке айналуға
қарсы іс-қимыл жасау, ... ... су ... ... ... тастандылардың ауаға шығарудың деңгейін ... ... ... ... ... ... ... айқын бола түсуде.
Аймақ мемлекеттері осындай проблемаларды шешудің ортақ үлгісін жасауы тиіс,
ол бәлкім мемлекеттердің ... ... ... принциптері
мазмұндалатын жеке құжат түрінде ресімделетін болар. Аймақ елдерінің
экономикалық ... да ... ... көп. ... күні ... ... ... ресурстарды бірлесіп өндіру және өңдеу
арқылы ... ... ... ... ... ... ... бар. Алайда осындай сипаттағы хабарларға іс жүзіндегі
қызығушылық әзірге мәз ... Бұл ... ... ... іс ... ... байланысты. Бұрынғысынша текетірес
тұрғысында пайымдаудың және ... ... ... ... бірге Азияда ортақ мүдделер жолында толыққанды ынтымақтастықты
жолға қоюдың мүмкіндігі мол. Бұл білікті және ... ... ... ... байлықтар және орасан зор өткізу рыногы. Азия елдерінің ... ... ... ... ... осы ... жолға қою процесінде ғана емес, сонымен бірге ... ... ... ... болуы мүмкін[71].
Жоғарыда айтылған пайымдаулар мен себептерді Азия елдері Азиядағы өзара
іс-қимыл және сенім білдіру ... ... ... ... ... ... ... қолдау туралы шешім қабылдаған кезде
тиісті түрде ескерді.
Осы күрделі жағдайдан шығу мүмкіндігі бар. Ол ... және ... ... ... ... ... қадамдар туралы уағдаластыққа қол
жеткізу болып табылады. ... ... ... ... ... қол жеткізу де айрықша маңызды. Азияның көптеген мемлекеттері
осындай қадамдар жасау қажеттігін мой ... ... ... ... ... ... ... оң өзгерістеріне қарай осындай
уағдаластықтарға қол жеткізу үшін ... ... ... ... Азия елдерінің көпшілігі қарусыздану ... ... ату ... ... ... ... ... және халықаралық қылмысты синдикаторға қарсы бірлескен ... ... осы ... ... ... рольді Орталяқ Азия
елдерінің өздері қолға алуға ... мен ... ... деп ... ... ... ... қатер
туғызатын экологиялық проблемалар азия үшін айрықша көкейкесті болып
табылады. Қуаңшылық пен ... ... ... ... ... ... су ... ұтымды пайдалану, зиянды
тастандыларды ауаға шығарудың ... ... ... салаларда
ынтымақтастықтың қажеттіліг уақыт озған сацйын айқын бола түсуде. Аймақ
мемлекеттері ... ... ... ... ... ... іске ... болды. Өйткені біріншіден, бастама жаңа тарихи жағдайларда ұсынылды,
екіншіден, Н.Назарбаев сияқты белсенді ... ... ... шықты,
үшіншіден бастама халықаралық қауіпсіздікті нығайтуға елеулі үлес ... ... ... факторлар Азия елдері АОСШК идеясын қолдану
туралы шешім ... ... ... ... ... ... және шақыру процесі бірнеше кезеңдер арқылы өтті.
Бірінші, кезең барысында (1992 жылғы ... 1995 ... ... ... осы ... қатысты. Халықаралық қолдау алуға
бағытталды. Осы ... одан әрі ... ... ... ... ... ... айқындау төтенше маңызды болатын. Құрлықтағы қауіпсіздік
мәселелеріне ... ... ... ... ... ... үш кездесуі өткізілді. (1993 жылғы сәуір және ... ... ... Ресейді, Қыфтайды, Үндістанды, Иранды, Пакітстанды және БҰҰ,
ЕҚЫҰ, ИКҰ, ЛАГЫ ... ... ... қоса ... ... Азияның
он бес мемлекеті ... ... бар ... ... ... пен ынтымақтастық проблемаларды ортақ
көзқарасты әзірлеуі үшін кедергі бола ... ... ... ... ... ... болды.
Екінші кезеңде (1995 жылғы наурыз, 1999 жылғы ... ... ... АОСШК-ге мүше елдердің ... ... ... ... болды. Осы кезең ішінде АЖТ-ның сегізінші мәжіллісі,
сыртқы саяси ведмостволар басшылары орындасарларының екі ... ... ... 1997 ... желтоқсан) АОСШК-нің шақырутұрғысындағы Азиялық
қауіпсіздік атты халықаралық ... (1998 ... ... ... мүше ... астаналарында екі жақты консультациялары (1999
жылғы қаңтар-ақпан) өткізілді. Кездесулер барысында: «АОСШК рәсімдерінің
ережесі», ... ... ... «АОСШК құрылымы мен
институттары» атты базалық құжаттардың жобалары ... ... 7-8 ... ... сыртқы саяси ведмостволар басшылары
орынбасарларының кеңесі өткізілді, онда 23 ... ... ... ... күш-жігерін талап ететіндігі туралы ... қол ... ... ... барысы көрсеткеніндей аймақ
мемлекеттері ынтымақтастықтың ... ... ... базалық
құжаттарда әзірлеу жөніндегі үлкен жұмысқа ... ... ... ... хаттамасында сыртқы істер министрлері кеңесін өткізудің оңтайлды
мерзімдері белгіленді.
Кездесудің нәтижелері бойынша Азиялық елдердің ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің айтарлықтай саны, сондай-
ақ беделді халықаралық ұйымдар қолдады және ол аймақтың саясаттың
маңызды факторына айналды;
- ... ... ... ... ... ... – ны әзірлеу жөніндегі жұмыс тобының ... ... ... ... мемлекеттердің позициясын жақындастыруға
себепші болды және Азиялық елдердің оң сипаттағы ... ... ... ... ... ... және тетікті құру кезінде
Азиялық құрлықтағы ... ... ... ... ... түсінікке қол жеткізілді;
- Басқа да аймақтық құрылымдардың тәжірибесін пайдаланудың орындылығы
танылды.
1997 жылғы 3 ... ... мүше ... ... ... ... екінші кездесуі өтті. Оған 27 мемлекет пен
ұйымдардың өкілдері қатысты. ... ... ... одан әрі
дамытудың барысы көрініс тапқан қорытынды мәлімдеме қабылданды. Кеңеске
қатысушылар АОСШК – ның ... ... ... ... жақтап пікір білдірді:
-аумақтық тұтастықтың кепілі;
- процеске қатысушы барлық елдердің егемендігін құримет тұту;
- ішкі істеріне араласпау;
- ... ... ... және ... ... ... ... бір
негізі.
АӨСШК-нің қызметінде, АОСШК-ні шақыру тұрғысындағы азиялық қауіпсіздік
атты халықаралық коллоквиумның өткізілуінің зор маңызы ... ... ... 21-22 ... Оның ... Азмяның, Еуропаның 10 елінің және
АҚШ-тың жетекші ғылыми зерттеу институттары мен орталықтарының басшылары
қатысты. Осы ... ... ... ... ... ... ... тұрғысынан азиялық қауіпсіздіктің бүкіл спектрі бойынша пікір
алмасу болатын. Қатысушылар аймақтық жан-жалдар, жаппай қарап-жоятын
қаруды ... ... ішкі ... араласпау, адам құқығы,
терроризм және экстремизм, есірткі транзиті, экономикалық даму, ... ... ... ... аса ... ... қатысты мүше
мемлекеттердің пікірін жақындастыру мақсатында бастапқы кезеңде ... шеше ... ... ... ... ... деп ... келісті.
Сонымен бірге коллоквиумға қатысушылар Еуропада орныққан ... ... ... ... мемлекеттер арасындағы өзара қарым-
қатынасты қатаң реттеуді көздейтін ... ... ... ... ... ... ... практика Азияға келмейтінін алға ... ... ... ... деп ... ... күш-жігері табысты түрде жалғасын тапты.
1999 жылғы 14 қыркүйекте Алматыда сыртқы істер министрлерінің ... ... ... ... ... шын мәнінде Азиялық
қауіпсіздік жүйенің құқықтық базасы болған ... ... қол ... ... ... мүше 15 ... сыртқы
саяси ведмостволарының басшылары Индонезия, Оңтүстік Корея, Малйазия,
АҚШ, Украина, Жапония сияқты бірқатар ... ... ... ... ЕҚЫҰ-ның ОАЭЫ-ның мемлекет аралық кеңесінің, ТМД-ның атқарушы
хатшысының өкілдері қатысты. ... ... ... ... форум
ретінде АӨСШК процесін одақ әрі дамытуды өздерінше қолдайтындықтарын
білдірді.
Шындығында ХХІ ... Азия ... ... ... ... ... бастады. Аймақтағы үлкен мемлекеттердің үлкен мерзімді
даму стратегиясы ... ... және ... ... сынақтарға
қатысты әрекет танытуда, олардың күш-жігерін біріктіруде. Бұған көп ретте
әлемжік саясаттағы аймақтандыру секілді объективті ... ... Бұл ... ... ... ... беруде. Азиядағы өзара сенім
шаралары кеңесіне қатысушы мемлекет басшылары мен өкілдерінің 2002 ... ... ... ... ... ... ... құрылықтағы
мемлекетаралық ауқымды жобалардың бірі ретінде танылуға толық негіз бар.
Саммит Азиядағы қауіпсіздік саласындағы ... ... ... ... ... ... пен көп жылдық атқарған қызметінің
түйінді кезеңі және ... ... ... болды. Бұл құрылымды
ұйымдастыру жөніндегі бастама Қазақстан Республикасының ... он ... ... ... ... оның ... ... бастайтынын таныту
құжаты болып табылады[66].
Азияның барлық елдері осынау жаңа құрылымның өзіндік бір ... мен ... ... да , ... ... ... ... уақытқа дейін оның жұмысына Азия құрылығының жетекші елдерін
қоса алғанда 16 мемлекет өзінің ... ... ... ... ... дүние жүзі халқының 3 миллиардқа жуығын қамтитын ... ... 90 ... алып ... ... ... атап өткен жөн.
Қазақстан Республикасының президенті кеңестің бірінші саммитін ашу
кезіндегі сөзінде: «Осы кеңес жұмысына қатысып ... ... да ... ... дамып келеді. Азия мемлекеттерінің жиынтық
экономикалық әлеуеті таңданарлық және жаһандық экономиканың ... ... ... Азия елдерінің жалпы ішкі өнімі долларлық
баламада 13 триллионға жуықтайды. Бір ғана Қытай реформа ... ... ... ... ... инвестициясын тартса, Ресей және Үнді
рыноктары аймақтары ... ... ... ... байқатуда Қазақстанның да жағдайы жаман емес. Сондықтан да
бұл форум өзекті саяси проблемаларды талқылау ... ғана ... ... ... еліміздің тұрақты экономикасының дамуын қамтамасыз
етудің қажетті кепілдіктері тұрғысынан да, төтенше ... ... - деп атап ... аса ірі мемлекеттерінің басшыларының кездесуін ... өзі ... ... еді. ... ең ірі қақтығыстары көп
аймақ Азия ... ... ... ... керек. Азия құрлығының төрінде
ең ыстық нүктелері орын алып келеді. Олар біріншіден ... ғана ... ... ... ... ... ... Үндістан және
Пәкістанның ядролық текетіресі, Таяу Шығыстағы басылмай отырған қақтығыста
аймақтағы бірқатар мемлекеттердің қатынасына, шиеленіс туғызып ... ... ... ... ... ... ... операцияның
болашағына қатысты сауалды ашық ... ... ... ... түп ... жою үшін ... әлемдік қауымдастықтың барлық
әскери ақпараттық, қаржылық ғылыми интеллектуалдық рухани-мәдени күш ... ... ... ... ... жерде соғыс қауіпі ... ... ... ... Бұдан былай әлемдік оқиғалар кіндігі
Еуропадан Азияға Атлантикадан Тынық мұхитқа ауысуда. Осы өзекті де, ... ... ... ... ... және ... шаралары
жөніндегі кеңестің Алматыда өткізілген ... ... ... ... ... және ... терроризмді аластау және
өркениеттер арасындағы үн ... ... ... ... ... ... бар ... қабылданды. Орталық Азия саяси ... ... ... ... назар аударатын болсақ соңғы
уақытта посткеңістікте мемлкеттер терроризмге және діни эктремизмге қарсы
күрес саласында іс-шараларын жандандырып келеді.
Терроризмге ... ... ... ... ... ... ... қабылдауға талпыныс жасауды террорлық белсенділік
ошақтарын жою жөніндегі ... ... ... сондай-ақ әртүрлі
елдердің мемлекеттер арасында халықаралық терроризмге және ... ... ... ... ... күрес жүргізу шараларын белгілеу бойынша
ақыл кеңес алмасу ісі жолға ... ... Бір ... ... қай
деңгейде болмасын ынтымақтастың ілгере басу бар. [73].
Соңғы жылдардағы қайғылы оқиғалардың кезінде 2004 ... ... адам алу және ... ... ... өлуі ... адам ... тағы бір одақ құрудың ендігі жерде мемлекет пен қоғам одағын құрудың
маңыздығы мен қажеттілігіне барша жұрттың көзі анық жетіп отыр.
Қазақстан ... ... 2006 ... 1 ... ... ... 6-шы ... 2-ші тармағы ... ... іс ... және ... ланкестікпен есірткі
саудасына қарсы күреске бағытталған саяси сипатқа ... ... ... жағдайды атап көрсетті «ланкестікке ұйымдасқан қылмысқа, заңсыз
қару жарақ таратуға, есірткі саудасы мен басқа да осындай ... ... ... ... ... және ... тиесілі халықарылық шарттар мен ... ... ... іске ... ... ... қарастырады. Біз қазіргі заманның
осындай қыр көрсетулеріне қарыс тұру үшін ҰҚШҰ және ... ... оқу ... ... ... ... НАТО мен ... операцияларға қатысу арқылы Орталық Азия ... ... ... тиіспіз. [74].
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан өзінің тәуелсіздік алған күннен бастап өзара ықпалдасу мен
сан қырлы ынтымақтастықтың авторы ... ... ... ... Соның
арқасында Қазақстан, АҚШ-пен, Қытаймен, Ресеймен тұрақты және достық ... одан әрі ... ... олармен үнемі мүддесі ортақ үндесу
жүргізіп отыр. Орталық Азия елдерімен интеграциялық ... ... ... ... ... Еліміз күллі мұсылман елдері мен мұсылман әлемімен
жан-жақты қатынас орнықтырып келеді. Азиядағы өзара ықпалдастық пен ... ... ... ... іске ... жұмысындағы қол жеткізілген
табыстиарды одан әрі орнықтыра отырып, Қазақстан өңіріндегі қауіпсіздіктің
сенімді факторына ... ... ... ... ядролық қару жағынан өз еркімен бас
тартып, енді қайтып жүрміз. Ал сол кезде Қазақстан ядролық қару-жарақтан
ерікті ... бас ... ... оның ... ... ... нығайту,
қарулы күштерімізді реформалау, армияны кәсібилендіру, оның материалдық-
техникалық базасын жақсарту жұмыстарын басты міндет етіп қоя білді. Бұл ... ... ... еді. ... біз ... жою, қысқарту арқылы
қарсылас пен ықтимал бәсекелестерді бірден ... ... қол ... пен ... ... ... тарапынан кепілдік алдық.
Бүгінгі күні терроризм мен күрес аймақтың қауіпсіздікті қамтамасыз ету
төтенше жағдайларды болдырмау үшін олардың ... үшін ... ... ... шешу барысында үнемі ұлттық ... ... ... сыртқы саясатының басты бағыттары болып табылады.
Тәуелсіз еліміз бүгінге дейін жаңа ғасырдың ... ... ... ... әрі ұзақ ... ... ... қамтамасыз етуге бағытталған
үйлесімді сыртқы саясатты ... ... ... емес қатерлелер мен
талаптардың қара бұлты төне бастаған ... ... ... ... күн тәртібінде тұрған өзекті мәселелерді ... ... ... ... Уақыт өткен сайын ланкестік пен
эктремизмнің қатерлі күресі Дүниежүзінде етек ала ... ... ... ... халықаралық қауіпсіздікке қатер төндіруіне Дүниежүзі
Мемлекеттерінің арасындағы экономикалық әлеуметтік даму ... ... ... ... пен ауру кеселдер кең тарала бастады.
Қоршаған орта жағдайының құлдырауы өркениеттер мен ... ... ... ... ... күш ... ... көбеюі әлемдік тарихта экстремистік бағыттың ... ... соғу ... . ... ... 40 ... ... қақтығыстар
жалғасуда 25 миллион босқын ресми тіркелген. Жыл сайын жер ... 14 ... оның ... 6 ... сәби ... көз ... ... және жаппай қырып жоятын ... ... ... ... ... ... ушығ түсті. Ядролық
қаруды таратпау туралы шартта көрсетілген мемлекеттердің жүзеге ... осы қару ... ... ... ... ... ... НьЮ-Йоркте өткен қаруды таратпау ... ... ... қорытынды құжаттардың қабылданбауы осыны ... ... ... қарудың ланкестер қолына түсу қаупі күшейді.
Қазақстанның шекаралық аймағындағы ... мен ... ... туғызуда. Ауғанстанда әлі тұрақтылық толық ... ... ... ... да тыныш емес.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы
мен дамуының стратегиясы. //Егеменді Қазақстан, 1992 ж. 16-мамыр-
12 ... ... Н.Ә. ... ... ... ретінде қалыптасуы
мен дамуының стратегиясы. //Егеменді Қазақстан, 1992 ж. 16-мамыр-
13 б.
3. Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде ... ... ... //Егеменді Қазақстан, 1992 ж. 16-мамыр-
14 б.
4. Назарбаев Н.Ә. Ішкі және ... ... 2004 ... ... ... ... ... – 2004 – 44 б.
5. Тоқаев Қ.Қ. Қазақстан Республикасының дипломатииясы. Алматы:
ҒӨПбк «Қайнар»-2002-52 б.
6. Назарбаев Н.Ә. Сыртқы ... және ... ... ... ... ... 1992 ж, 16 ... – 12 б.
7. Абдулпаттаев С. Халықаралық қатынастар жүйесіндегі Қазақстанның
орны мен ролі.//Ақиқат, 1998. №2 – 31 ... ... Н.Ә. ... ... ... және ... ... 1992 – 11 б.
9. Абдулпаттаев С. ... ... ... ... бб.
10. Тоқаев Қ.Қ. Қазақстан Республикасының дипломатиясы. Алматы,
2002, 203 б.
11. Тоқаев Қ.Қ. Қазақстан ... ... ... 209 ... ... Қ.Қ. ... ... дипломатиясы. Алматы,
2002, 213 б
13. Еуразиялық одақ: идеядан нақтылыққа.//Егеменді Қазақстан, ... 2 ... ... Н.Ә. Еуразиялық одақ тығыз қарым-қатынас орнатудың
оңтайлы жолы.//Егеменді Қазақстан, 2004 ж. 3 сәуір.
15. ... Н.Ә. ... ... ... . Халықаралық
ғылыми конференцияда сөйлеген сөзі. //Егеменді Қазақстан. ... 31 ... ... М.М. ... ... ... және ... ортақ
жүйесі.//Егеменді Қазақстан., 2004 ж., 17 мамыр.
17. Дугин А. Еуразия ... ... және ... ортақ
жүйесі.//Егеменді Қазақстан., 2004 ж., 17 мамыр.
18. Сейдуманов С. ... Одақ ... ... заманғы даму
үрдістері мен жаһандану сабақтары. //Егеменді Қазақстан, 2004 ж.
30 наурыз.
19. Нысанбаев Ә. Дербес даму және жаһандану. ... ... ж. 9 ... – 2 б.
20. Әшімбаев М. ... ... және ... // ... 2004 ж. 28 ... ... Ә. Жаһандану Еуразияшылдық, Тәуелсіздік. // Егемен
Қазақстан., 2004 ж. 27 наурыз-3 б.
22. Назарбаев Н.Ә. ... ... ... ... ... 2004 ж., 24 сәуір. 1 б
23. Әшімбаев М. Жаһандану процесі және ... // ... 2004 ж. 28 ... 3 б.
24. Тоқаев Қ. Қазақстан Республикасының дипломатиясы. ... ... ... ... Қ. ... ... ... Алматы, 2002,
268 б.
26. Адамзат мүддесі үшін керек ұйым. // ... ... 2004 ж. ... ... Қ. ... сыртқы саясаты: бесленділік және
бастамашылдық. //Егемен Қазақстан, 2005 ж., 10 қыркүйек. 3 ... ... Қ. ... ... ... Белсенділік және
бастамашылдық. // Егемен Қазақстан, 2005 ж., 10 ... 3 ... ... Н.Ә. ... ... ... 2004 ж., 16 ... Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2030. Алматы: Юрист. 2004 ж., 17 бет
31. Алтынбаев М. Қазақстан қарулы күштері – ... ... ... 2005 ж., 5 ... – 1 ... ... Қ.Қ. ... Республикасының дипломатиясы. Алматы, 2002-
215 б.
33. Қазақстан – АҚШ ... ... ... // ... 2006 ж., ... ... М. ... кәсіби армиясы – жаңа мыңжылдықтың
армиясы. //Егемен Қазақстан. 2006 ж., ... 2 ... ...... достығын нығайту – ортақ парыз. // Егемен
Қазақстан, 2006 – 1 бет, 6 ... 1 ... ... – Ресей достығын нығайту – ортақ парыз. // Егемен
Қазақстан, 2006 – 2 бет, 6 ... Н.Ә. ... ... ... ... ... 1992 ж., 16 мамыр – 2 бет.
37. Назарбаев Н.Ә. Сыртқы экономикалық байланыс ... ... 1992 ж., 16 ... – 16 ... ... Қ. ... ... дипломатиясы. Алматы
«Юрист», 2002 ж., - 73 б.
39. ... Қ. ... ... ... ... 2002 ж., - 82, 86 ... Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030.
41. Тоқаев Қ. Қазақстан Республикасының дипломатиясы. ... 2002 ж., - 88 ... ... С. Қазақстан – Қытай қарым-қатынастары. // Ақиқат,
2004 ж., №8, 14-15 бб.
43. Тоқаев Қ. Қазақстан ... ... ... 2002 ж., - 209, 215 б. б.
44. ... Қ. ... және АҚШ: ... ... ... ... 2002 ж., 4 ... 1б.
45. Тоқаев Қ. Қазақстан Республикасының ... ... 2002 ж., - 233 ... Тоқаев Қ. Қазақстан Республикасының дипломатиясы. ... 2002 ж., - 176-177 б. ... ... – АҚШ ... стратегиялық серіктестік. //Егемен
Қазақстан. 2006 ж., 6 мамыр. 2 бет.
48. Алекперов Б. Қазақстан әлемдік ... ... ... ... Қазақстан., 2006, 5 сәуір.
49. Назарбаев Н.Ә. Бейбітшілік кепілдігі. Алматы «Атамұра», 2003 б.,
46 б.
50. Қазақстан халықаралық қауіпсіздікті ... ... ... ... ... 1998, 22 ... – 6 б.
51. Назарбаев Н.Ә. Біріккен Ұлттар Ұйымының бас Ассамблеясының 47
сессиясында ... ... ... ... 1992 ж., 8 ... 1 б.
52. Тоқаев Қ. Қазақстан және халықаралық қауіпсіздік. // ... 2004 ж., 27 ... - 2 ... ... ... ... 1995 жылы, 30
тамыз.Алматы, 1995
54. Назарбаев Н.Ә. Тұрақты даму – ... аман ... ... 2002 ж., 4 ... ... ... ... және өзара сенім шаралары жөніндегі
кеңесте қабылдаған. Алматы актісі, 2002 жылы, 4 маусым.
56. Абдулпаттаев С. Қырып-жоятын қару-жарақ қауіпі. ... ... №11 – 23 ... ... Қ. ... ... 2004 ж., 124 ... Тоқаев Қ. Беласу. Алматы, 2004 ж., 124 б.
59. Назарбаев Н.Ә. Әлемнің кіндік ... ... 2002, 48 ... ... Қ. ... Республикасының дипломатиясы. Алматы
«Юрист», 2002 ж., - 349 б.
61. Назарбаев Н.Ә. ... ... ... Атамұра, 2003 ж.
205 б.
62. Борбасов С. ... ... ... 2005, №8-21 ... Тоқаев Қ. Қазақстан және ... ... 2005, 27 ... 2 ... ... ... ұйымы күш алып өңірлік және халықаралық
тұрғыда беделі артып келеді.// Егемен Қазақстан, 2005, 24 маусым
– 1 ... ... Қ. ... Республикасының дипломатиясы. Алматы
«Юрист», 2002 ж., - 176-177 б. б.
66. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан ... және ... ... жолында. Қазақстан халқына Жолдауы. 2005 ж. ... ... ... 2005 ж., 19 ... АӨСШК-нің «Терроризмді аластату және өркениеттер арасындағы
үнқатысуға жәрдем көрсету туралы Декларациясы. Алматы, 2002 ж.,
5 маусым – 13 ... ... Н.Ә. ... ... ... ... 1999 ж., ... Абдулпаттаев С. Шанхай ынтымақтастық ұйымы. //Ақиқат, 2002 ж.,
№3 – 63 б.
70. Абдулпаттаев С. ... ... ... ... 2002 ... – 63-64 б. ... Шанхай ынтымақтастық ұйымына қатысушы мемлекеттер ... ... ... ... 2002, 15 қыркүйек – 2 б.
72. Назарбаев н.Ә. Сыртқы ... ... ... ... сөйлеген сөзі. //Егемен Қазақстан, 2005 ж., 8
маусым. – 4 ... ... Қ.К. ... ... ... – Алматы:
«Юрист» - 2002-73 бет.
74. Тоқаев Қ.К. Қазақстан Республикасының Дипломатиясы. – ... - 2002-73 бет. 82, 86 б ... ... ...... Тоқаев Қ.К. Қазақстан Республикасының Дипломатиясы. – Алматы:
«Юрист» - 2002-88 бет.
77. Абдулпаттаев С Қазақстан ... ...... № 8 – 14-15 б ... ... Қ.К. ... Республикасының Дипломатиясы. – Алматы:
«Юрист» - 2002- 209,215 бб.
79. Тоқаев Қ.К. ... және АҚШ ... ... ... ... 2002 ... -1 ... Тоқаев Қ.К. Қазақстан Респубоикасының Дипломатиясы. – Алматы:
«Юрист» - 2002-233 ... ... Қ.К. ... Респубоикасының Дипломатиясы. – Алматы:
«Юрист» - 2002-176-177 бет.
82. Қазақстан – АҚШ сенімді ... ... ... 2006, 6 ... – 2 ... ... В. Қазақстан -әлемдік көмірсутегі рыногының ... ... ... 2006 ж. 28 ... -3 ... ... Н.Ә. ... кіндігі – Алматы – 2003-46 бет.
85. Қазақстан халықаралық қауіпсіздікті нығайтуға берік ... - ... ... 1998, 22 ... – 6 ... ... Н.Ә. ... Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының 47
сессиясында сөйлеген сөзі. Қазақстан, 1992 8 қазан- 1 б.
87. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан өз ... жаңа ... ... ... ... ... ... қабілетті 50
елдің қатарына кірігу стратегиясы. Қазақстан халқына жолдауы.
Астана 2006 ж, 1 наурыз. ... ... 2006 – 2 ...

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 87 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Халықтың әл-ауқатын арттырудағы Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық саясатының маңызы88 бет
Стратегиялық менеджмент пәнінің мақсаттары мен міндеттері4 бет
Cтратегиялық жоспарлау12 бет
PR – стратегияны жоспарлаудың функциялары мен міндеттері54 бет
«Қазақстан-2030» стратегиялық бағдарламасының орындалуы51 бет
ААҚ «Гедеон Рихтер» компаниясының тарихы мен дамуы24 бет
Аймақтық жүйені құрудың стратегиялық бағыттары8 бет
Аймақтық жүйені құрудың стратегиялық бағыттары. Стратегиялық жоспарлау4 бет
Ангела Меркельдің сыртқы саясаты107 бет
Банк менеджменті29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь