Несие экономикалық категория ретінде

Кіріспе 3
Несие экономикалық категория ретінде 4
Несие қатынастарының пайда болуы және экономикадағы рөлі 4
Несиенің құрылымы мен функциялары 7
Несиені ұйымдастыру қағидалары 10
Несие түрлері мен формалары 11
Қазақстан Республикасында несие жүйесінің дамуы 23
Қазақстан Республикасында несие жүйесінің қалыптасуы және дамуы 23
Қазақстан Республикасы банктерінің несие беру жүйесін талдау 25
Несиелік тәуекелді реттеудегі мемлекет рөлі 29
Қазақстан Республикасындағы несие жүйесінің мәселелері, оларды шешу жолдары және даму перспективалары. 33
Қорытынды 36
Қолданылған әдебиет 37
Осы курстық жұмыстың тақырыбы «Несие, оның мәні және ұйымдастыру қағидалары».
Курстық жұмыста төмендегі сұрақтар қарастырылды:
− несие экономикалық категория ретінде;
− Қазақстан Республикасында несие жүйесінің қалыптасуы мен рөлі;
− Қазақстан Республикасындағы несие жүйесінің мәселелері, шешу жолдары және даму перспективалары.
Ал енді осы курстық жұмысқа байланысты несие ұғымына қысқаша түсініктеме беріп өтетін болсақ.
Онда несие – нарықтық экономиканың тiрегi ретiнде экономикалық дамудың ажырамас элементiн бiлдiредi.
Несие – бұл пайыз төлеу және қайтару шартында уақытша пайдалануға (қарызға) берiлетін ссудалық капитал қозғалысы.
Қарыз берушi – қарызды беретiн несиелiк қатынасының бір жағы. Қарыз берушi – бұл уақытша пайдалануға қарыз берушi субъектiлер болып табылады.
Қарыз алушы – бұл несиенi алушы және оны қайтаруга міндеттi, несиелiк қатынастың екiнші жағы.
Несие объективтi қажеттiлiктен туындаған және ол когамдық өндіріс процесiнде маңызды рөл атқарады. Несие ақшалай капиталдық қарызга трансформациясын қамтамасыз етедi және несие берушiлер мен қарызга алушылардың арасындагы қарым-қатынасты бiлдіредi.
1 Курс кредитной системы: Учебник. Под общей редакцией проф. Чепурина М.Н., проф. Кисилевой Е.А. 4-е дополненное и переработанное издание - Киров: «АСА», 1999г.
2 Көшенова Б. «Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары» Алматы: «Экономика», 2000 ж.
3 Алдаберген Ә.«Банк жүйесінің тұрақтылығы – экономикалық дамудың кепілі» Егемен Қазақстан, 2004 ж 11- қараша.
4 Дементьева А.«Қаржыгерлер мен студенттер: тең дәрежедегі диалог». Егемен Қазақстан, 2005 ж 25-мамыр.
5 Донских А. «Бизнестің алмас қырлары: тазалық, мөлдір-лік, беріктік». Егеменді Қазақстан 2004 ж 15-желтоқсан.
6 Жұмабайқызы Г. «Банк елге делдалдық қызмет көрсететін кәсіпорын». Жас алаш 2003 ж 17-наурыз.
7 «Келешегі кең бизнес»Егеменді Қазақстан 2005 ж 5-сәуір.
8 «Ұлттық банк туралы» заң.
9 Теоретическая экономика. Политэкономия: Учебник для вузов/Под ред. Г.П. Журавлевой и Н.Н. Мильчаковой. - М.: Банки и биржи, ЮНИТИ, 1997.
10 Основы экономической теории. Учебное пособие/под ред. М.А. Сажина, Г.Г. Чибрикова. М.: Издательство «Экономика», 1995г.
11 Финансы и кредит. Учебник/ под ред. д.э.н. проф. А.И. Добрынина, д.э.н. проф. Л.С. Тарасевича. – 3-е изд. доп. и испр. С.-П. Издательский дом «Питер», 2001 г.
12 Экономическая теория: Учеб. для студ. Вые. Учеб. заведений/ Под ред. В.Д. Камаева. - 6-е изд., перераб. И доп. - М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС, 2000
13 Назарбаев Н.А. Стратегия развития Республики Казахстан на период до 2030 года. (Казахстан - 2030). -Алматы, 1997.
14 Борисов Е.Ф. Экономическая теория: Учебник: М.: Юрист, 1997г.
15 Экономическая теория (политэкономия); Учебник /Под общей ред. акад. Видяпина В.И., акад. Журавлевой Г.П. - М.: ИНФРА. - М, 1999г.
16 Экономика; Учебник / под ред. доц. А.С. Булатова. М.: Издательство «БЕК», 1995 г.
17 Теоретическая экономика. Политэкономия: Учебник для вузов/Под ред. Г.П. Журавлевой и Н.Н. Мильчаковой. - М.: Банки и биржи, ЮНИТИ, 1997.
18 Современная экономика: многоуровневое учебное пособие. Под ред. Мамедова О.Ю. Ростов ,1996г.
        
        Мазмұны
| |Кіріспе |3 |
|1 ... ... ... ... |4 ... ... ... ... ... және ... рөлі |4 ... ... ... мен ... |7 ... ... ... қағидалары |10 ... ... ... мен ... |11 |
|2 ... ... несие жүйесінің дамуы |23 ... ... ... ... ... ... және |23 |
| ... | ... ... ... ... ... беру жүйесін талдау |25 |
|2.3 |Несиелік тәуекелді реттеудегі ... рөлі |29 |
|3 ... ... несие жүйесінің мәселелері, оларды|33 |
| ... ... және даму ... | |
| ... |36 |
| ... әдебиет |37 ... ... ... ... ... оның мәні және ... жұмыста төмендегі сұрақтар қарастырылды:
− несие экономикалық категория ретінде;
− Қазақстан Республикасында несие ... ... мен ... ... ... ... ... мәселелері, шешу жолдары
және даму перспективалары.
Ал енді осы курстық ... ... ... ұғымына қысқаша
түсініктеме беріп өтетін болсақ.
Онда несие – нарықтық экономиканың ... ... ... дамудың
ажырамас элементiн бiлдiредi.
Несие – бұл пайыз төлеу және ... ... ... пайдалануға
(қарызға) берiлетін ссудалық капитал қозғалысы.
Қарыз берушi – қарызды беретiн несиелiк қатынасының бір ... ... – бұл ... ... ... ... ... болып табылады.
Қарыз алушы – бұл несиенi алушы және оны ... ... ... екiнші жағы.
Несие объективтi қажеттiлiктен туындаған және ол ... ... ... рөл ... ... ақшалай капиталдық қарызга
трансформациясын ... ... және ... ... мен ... арасындагы қарым-қатынасты бiлдіредi.
Оның көмегімен мемлекеттiң, халыктың, ұйымдардың және кәсiпорындардың
табыстары мен бос (еркiн) ақшалай ... ... ... төлемiне аударылатын несие капиталына айналады.
Негізінен осы курстық жұмыстың тақырыбының өзектілігі де айқын көрініп
тұр. Өйткені қазір мемлекет тарапынан да бұл ... ... ... ғой, өйткені бірінші және екінші деңгейлі банктер халыққа мемлекет
тарапынан жасалған бағдарламалары бойынша, жеке меншікті дамыту ... бір ... ... ... бұл ... несиенің бүгінгі таңда
қаншалықты өзекті мәселелердің бірі ... ... ... ... ... ел ... ... не болмаса дамтуда үлкен рөль атқаратын
ұғымдардың ... ... ... ... ... Несие қатынастарының пайда болуы және экономикадағы рөлі
Несиені зерттеу барысында таным ... ... ... рөлі ... ... ... әлі жас. Ол саяси экономиканың ... ... – ақша ... ... ... ... болып табылады.
«Кредит» деген сөз, «қарыз», «несие» деген «kredo» – сенемін деген мағына
беретін латынша «kreditum» ... ... ... Ол ... ... әр түрлі экономикалық қоғамдарда қызмет етеді. Ол тауар өндірісінің
пайда болған кезінен ... ... ... бай және ... ... ... қатынастары ақша қатынастары сияқты үнемі даму
үстінде болады.
Саламон патшаға дейін, иудейліктер несиені қолданып жүрген, сонымен
қоса осы ... үшін ұзақ ... ... ... ... ... ... екен. Сосын уақыт өте келе Саламон патша бұндай қылмыскерлікке
тыйым салып, заң шығарған ... Бұл ... ... ... ... енді ... алдында өз өмірімен емес, ал қолда бар мүлігімен жауап беретін
болды. Қарыз алушы ... ... ... ... бір ... ... бұл бағанада осы жерде тұратын ... ... ... бар ... ... ... мөлшерін қайтарған уақытына дейін, бұл жердің бәрі
қарыз берушінің меншігінде ... ... ... қоса бұл ... жан ... түгелі бұл жердің кепілдікте екенін білулері үшін
жасалынған болатын. Бұндай жазулары бар ... ... деп ... грек ... ... аударғанда " кепіл, заклад" дегендерді
білдірді.
Ең алғашқы несиелер халық ... ... ... табу ... емес, ал белгілі бір қажеттіліктерден туындаған болатын. Адамдар
жерде дәнді дақылдар өсіре бастаған мезеттен ... олар ойда ... ... ... ... ... өнімдерінің жартсын ала
алмағандар, ал кейбіреулері ... ... ... зая ... еш ... ... жетпеген адамдар болды. Міне дәл осы мезеттен бастап
алғашқы несиелер пайда бола бастайды.
Егер жеке бір ... оның ... ... ... ... ... ... өзінен бір сатыға жоғарыда тұрған, яғни оған қарағанда бай ... да, ... егін ... мерзімге дейін өзіне жетпей тұрған ... ... ... ... егер ол бір қап ... ... қайтаруға
келгенде ол бір жарым немесе екі қап қайтаратын болған. Әрине бұл ... ... ... егін ала ... ... өз әл ауқатын көтеріп алып,
оған ... ... ... сол қарызын нақты қайтаратыны жөнінде толық
кепілдік бере алмайтын. Бір жазушы жазғандай "бұндай ... ... ... алу ... ол құлап баражатқанды итермелеу" дегенді ... ... ... адам өз қарызын жаба алмаған жағдайда, ол өзінің
кепілдікке ... ... ... болған. Егер одан кепіл ретінде
аларлық ештенесі болмаған жағдайда ол ... ... ... ... ... ... ... бұндай жағдайлардың болуы халықтың мәз етер мақұлдауына ие
болмаған еді. ... ... ... ... бірі болып церковь болды.
Церковь бұндай саясатқа қарсы белгілі бір дәлелдер іздеп таппақшы болды.
Орта ... ... ... ... ... қай балмасын
формаларына қарсы саясаттарын тоқтатып, несие пайызының тым ... ... ... ала ... жылы ... ... ... максималды пайыз ставкасы 10% болды.
Ал 1624 жылы ол ... 8 % -ға ... ... 1652 жылы ... ... ... елдерде осыған ұқсас әрекеттер жасап отырды. Мысалға;
Нидерландыда 1640 жылы максималды пайыз ... 5% ... ... ... ал ... 1601 жылы максималды несие пайызы 6%
боп орнатылды.
Ал Ресейде бұндай заң 1754 жылы еңгізген болатын, ... ... ... 6% құрады. XVIII ғасырларда пайыздардың болмауына қатысты
кең ... ... ... ... ... ... ойларды
бұза бастайды, осыдан кейін XIX ғасырда, бүкіл жерлерде пайыздың мөлшеріне
деген бақылау ... енді ... ... ... банктік несиелер қоғам арасында кең
қолданылуда.
Несиенің мәнін зерттеуде натуралистік және ... ... ... ... ... ... теориясы ХҮІІІ ғасырдың ... ... ... Бұл ... ... А. Смит пен Д. Рекардо салды. Одан әрі ... ... Ж. Сэй, Ф. ... және ... Д. Мак – ... Бұл ... негізгі идеялары несие мәнінің ... ... яғни ... ... ... қозғалысын көрсетті. Бұл
жағдайда несие объектісі заттай емес игіліктер болып табылады
Несиенің капиталдық ... ... ... қарама қарсы
идеяны ұстанады. Оның тұжырымдамасы бойынша несиеге экономиканың ... рөл ... оны ... өндіру процестерінен алыстатады. Несие
ақшамен және байланыспен теңестіріледі. Бұл теорияның ... ... ... Дж. ... ... ... ... барлық пайдаланылмаған
мүмкіндіктерін қозғалысқа келтіріп, байлық пен капиталдың ... ... Ол ... ... ... ... капитал жасаушылар деп
қарастырады.
Бұл теорияның қолданушылары ағылшын экономистері Г. Макмед, Дж. Кейнс,
Ф. Хоутри, И. Шумперет(Австрия), А. Ган ... ... Олар ақша ... ... алу ... сай байлық деп есептеді. Несие ... ... ол ... капитал” болып табылады, ал, банктер “несие
фабрикасы”. Бұл екеуі де ... яғни ... ... Олар ... ... яғни ... ... деп пайымдайды. Сондай – ақ
олар банктер шексіз депозиттерді, соған сәйкес несие мен ... ... ... ... ... несие ауқымының шексіз кеңеюі қайта өндірудің,
экономикалық дамудың қозғаушы күші ... ... ... ... әсер ... ... ... нарығына тоқталатын болсақ, онда оның
сараланымдары әр түрлі деңгейде екенін, сондай – ақ ол енді енді ... ... ... ... ... ... ақша және капитал нарығының
сараланымы елдегі өндірістік және жеке ... және банк ... ... ... едәуір жетілді.
Несиенiң рөлiн несиелік қатынастардың жұмыс iстеуiне әкелiп соқтыратын
нәтижесiмен анықтауға болады. Несие өзiнiң қызметi ... ... ... әсер ... Жоғарыда аталып өткендей, несиенiң өз қызмет саласы
бар, ол қозғалыстың ... ... ... ... айналымда
пайдаланылмай тұраған, қайта айналып құйылудың бастапқы кезiнде қайта
бөлiну мүмкiн ... ғана ... ... ... ... ... ... әр түрлi кезеңдерiнде өзгерiп отыруы мүмкiн.
Жаңа өндiрiс ашумен оларды кеңейту iсiнде де ... ... ... ... ... айтарлықтай қаржы ресурстарын шоғырландыру мен
орталықтандыру жаңа өндiрiстердiң iрi ... iске ... ... ендiруге, жоғары қосымша құны бар өнімдердi ... ... ... ... мол ... ... ... мүмкiндiк
бередi.
Қазақстанда экокомиканың шикiзаттық бағытынан арылып, жоғары дамыған
өңдеу секторын құру мақсатын көздейтiн КР-ның 2003 – 2015 ... ... даму ... ... ... Бұл ... өзiнiң
несиелiк қаржыларын осы багдарламаны жүзеге ... ... ... ... ... ... ... капиталдық салымдар есебiнде
пайдаланудың бюджеттiк қайта айналмалы қаржыландырумен айтарлықтай маңызды
артықшылықтары бар. Ол капиталдық ... ... осы ... есебiнен қарызды өтеудiң мүмкiндiктерiн анықтаумен әрi ... ... ... ... қарызды өтеудiң мерзiмiн белгiлеуменi
жүйелi бақылауга мүмкiндiк бередi.
Несиенiң ақша ... ... да ... орны ... Ол ... үнемделуiнен көрiнедi. Несие өзiнiң қызметi – айналысының
құралын құруға байланысты:
− бiрiншiден, ақша ... ... ... есеп ... мен
сақтаушыгындарын қысқартады;
− екiншiден, несие бос ақша қаржыларын сан рет ... ... ... ақшасыз есептесулердi қысқартып, айналым шығындарын азайтады;
− үшiншiден, ... ... ... қажеттiлiктерді қосымша
қаржылар есебiнен көбейткенде қорлардың кемуіне байланысты қысқарады.
Экономиканың төмендеп, инфляцияның ... ... ... ... көтеру арқылы айналымдағы ақша ... қысу үшiн ... ... ... ... Ал, ... өрлеу кезiнде
экоюмиканы жандандырып, әрi ... үшiн ... ... саясаты
қолданылады, яғни пайыздық ұтыстарды кемiту арқылы несие тасқыны көбейiп,
ақша көлемi ұлғаяды. Осылайша ақша ... ... ... ... – 1997 ... ... ... ал 1998 жылдан ... ... ... жургiзiлдi.
Несиелiк (ипотекалық тұтыну несиесі) арқасында тұрғын‚ үй құрылысы,
пәтерлер, автокөлiк және ... да ... ... мен ... ... шаруашьтлықты қалыптастыру сияқты коғамдагы көптеген әлеуметтiк
мәселелердi шешуге қол ... ... ... басқа мемлекеттермен байланыстар ныгайып, әлемдiк
экономикага араласуга мүмкiндiктер туып келедi.
Сонымен, жекелеген шаруашылықпен ... ... өмiр ... мен ... халықшаруашылыгының дамуына да,
микроденгейiне байланыстардың дамуында, сондай-ақ ... ... ... атқаратын рөлi өте зор екен.
Несие саласын мейлiнше тарылтудың да керi әсерi бар, себебi ... ... ... ... ... жабдықтарды
сатып ала алмайды, өзiнiң қызметкерлерiне еңбекақы төлей алмайды, ... ... ала ... және т.б. ... ... ... бәрi өндiрiсте,
тауарларды сатып-таратуда өз көрiнiсiн байқатпай қоймайды. Несиенiң
шектерiн негiздеп ... мен ... ... пен ... айналымдағы
тауар мен ақша көлемдерiнiң, өндiрiс пен тауарларды сатып-таратудың
араларындағы ... ... ... тұру үшiн маңызы зор.
Несиенiң сандық шегi ... ... ... ... ... Шектеулердiң әдісi әр турлi, тура әдiс – Ұлттық банк мiндетті
қор көздерiнiң мөлшерiн арттырып, ... ... ... ... ... ... әдiс – пайыздық мөлшерлеменi көтерудiң
нәтижесiнде несиелеу процесiн тежейдi, Сапалық шектерi – бұл жағдайда ... ... ... де, кең ... ... де керi әсер етуi ... экономика циклiнің тиiстi кезеңiне байланысты кең көлемдi
деңгейде оң немесе ... ... ... әсср ... ... атап
көрсетiлдi.
Несиенiң пайдаланылуы мен оның тар ... ... әсер етуi ... ең ... несиелiк қатымастарға қатысушы жақтардың
ықыластарғы мен мүмкiндiктерiне ... атап ... ... ... қарыз қаржыларына деген мұқтаждығы мен несие және
пайыздыық мөлшерлемелердi қайтаруга байланысты щығындарды азайтуға
олардың ... ... ... өз ... ... мақсатымен несие салымдарын
кеңейтуге ықыластылығы.
Екi жақтың ... ... ... ... ... ... ... құрылымы мен функциялары
Несиеде өзгермейтін, тұрақты болып қалатын жәйiт – құрылым. Өзге
экономикалық категориялар ... ... де ... ... ... ... ... тұрады. Ондай элементтерге ең алдымен несиелiк
қатынастың барлық субьектілері, сондай-ақ жоғарыда анықтағанымыздай, ... ... ... мен ... ... ... Оларды бөлуге және
бөлек қарастыруға болмайды. ... ... ... ... ғана ... анықтауға болады.
Несие берушi – несиелiк мәмiленiң қарыз ұсынатын жағы. Мұны iске асыру
үшін онда ... ... ... бiр қоры болуы керек. Ол ақша өзiнiкi
болуы немесе басқа бiреуден қарызға алған болуы да мумкiн.
Қазiргi уақытта ... ақша ... ... несие беруші – банк
болып табылады.Ол ... ... ... мен ... бос ... ... ... қарызга алушыға уақытша
пайдалану үшін несие ... ... ... банктен алған несиенi тек қарызга алушы ғана емес, сондай-ақ
соңғысы да меншік иесiне ... ... ... ... Бұл
арада банк бiр жағдайға несие берушi болса, екiншi жағдайда – ... ... ... ...... ... жағы, несие алып, алған қарызды
қайтаруға міндеттi жағы. Қосымша ақшалай ... ... ... ... ақша ... болып табылады. Қазiргi заман талабына сай
қарызга алушылар – кәсiпорындар, ... ... ... мен
банктер болуы мумкiн.
Алайда, қарызга алушы карызға алынган қаражаттың ... иесi ... ... ... ... оны ол өз қалауымен қолданады. Бұл
жағдайда ол алынган ақшадан гөрi, яғни ... ... ... қоры
таусылғаннан кейiн оны iске асырып, ... ушiн ... ... ... көлемде төлейдi.
Несиелiк мәмiледе қарызга алушы несие берушiге тәуелдi, оған ... өз ... ... Алайда, карызга алушы мен несие берушi ... ... ... ... болып табылады. Олар міндеттi турде
қатысуы керек және бұл ... олар ... ... мумкiн. Несие
берушi – қарызгер болуы мумкiн.
Несие берушi мен ... ... ... іс ... қарама-
қайшылықтың бiрлiгi сипатын көрсетедi. Несиелiк мәмiленiң қатысушылары
ретiнде олар оны ... ... ... ... де ... ... берушi неғурлым жоғары пайыздық
несие бергiсi ... ... ... ... арзан несие алып, қосымша
қаржылар табу муддесi болады.
Несиенiң ... орны мен рөлi, оның ... ... ... ... ... категория ретiнде мынадай
қызметтердi атқарады:
... ... ... шығындарын үнемдеу;
− айналыстағы нақты ақшалардың орнын уақытша алмастыру;
− капиталдың шоғырлануын жеделдету;
− ғылымы-техникалық прогрестi желелдету.
1-сызба – несиенің ... ... бөлу ... кез ... ... ... ... қанды жұмыс жасауына өз үлесi ... бұл ... ... ... бiр ... ... бiр саласына капитал ағымы
болады.
Несиенiң айналыс шығындарын үнемдеу қызметiнің iс жүзіне асуы ... ... ... ... ... ақшалай
қаражаттардың түсүсуі мен жұмсалуы арасындағы уақытша болатын ... ... ... ... ... ... туындатады.
Ал келесі, қызметi, яғни несиенiң айналыстағы нақты ақшалардың орнын
уақытша алмастыруы. Қазiргi ... ... ... ... ... ... ... шоғыалану процесi қызметi экономиканың турақты ... ... үшiн ... болып табылады. Мұндай мiндеттердi шешуде
несиенiң бұл ... ... ... ... ... ... ... бередi.
Жалпы несие экономикалық ... ... ... ... ... ... айналыс шығындарын үнемдеу;
− айналыстағы нақты ақшалардың орнын уақытша алмастыру;
− капиталдың шоғырлануын жеделдету;
... ... ... экономикалық категория ретінде келесі функцияларды орындайды:
− ынталандыру функциясы- ... ақша ... ... ... ... орын басу ...... ақшаның орнына несие ақшалар жүреді;
− жинақ функциясы – ақша капиталын жұмылдыру, іске тарту;
− қайта бөлу ... ... ... ... салалардың арасында
қаржылық құралдар қайта бөлініп отырады;
− реттеу функциясы – нарықтық экономикада ... ... ... ... ... ... бөлу функциясы уақытша босатылған құнның қайта бөлуін
білдіреді. Жинақталған ақша қайта бөлу ... ... ... (көбінесе
банктерде).
Несиенiң қайта бөлу қызметi кез келген ... ... ... ... ... жасауына өз үлесi несиенiң бұл қызметiнiң көмегiмен
экономикалық жүйенiң бiр ... ... бiр ... ... ... ... ... операциялармен анық ақщаның орнын басу.
Ақшаның бір шотесептен екінші бір шотесепке аударылуы, өзара ... ... ақша ... ... ақша құрылымын жақсартуға
әсер жасайды. Қазіргі кезде анық ақшалар қолданылмайды, айналымда ... ... ақша ... ... функция жинақтау немесе мобилизациялау, яғни барлық ... ... ... ... ... ... ... мекемелердің есеп
шоттарында жинақталады.
Несиенiң айналыс шығындарын үнемдеу ...... асуы ... ... туындайды. Шаруашлық субъектiлерiндегi ақшалай
қаражаттардың түсүсуі м ... ... ... алшақтық кей жағдайларда
қаржылай ресурстарга деген қажеттiлiктi туындатады.
Ал ... ... яғни ... айналыстағы нақты ақшалардың орнын
уақытша алмастыруы. Қазiргi несиелік шаруашылықты мұндай орнын алмастыруга
толық ... ... ... процесi қызметi экономиканың турақты дамуына
жағдай ... үшiн ... ... ... ... мiндеттердi шешуде
несиенiң бұл қызметi ... ... ... ... ... алуга
мумкiндiк бередi.
1.3 Несиені ұйымдастыру қағидалары
Несиенің негізгі қағидалары. Несиеге – ... ... ... ... ... ... ... талаптарына сай оларды ақшаны бөлу және
халықтың, экономиканың бос ақшалай қаражаттардың ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасты көрсетеді.
Несие мәні қатынастардың несиенің – қайтару, төлемдік, мерзімдік,
қолма – қол ... ... ... ... ... ... ... принциптер несиенің алғашқы даму кезеңдерімен бастап ... ... ... ... бекітілді.
Несиенің қайтарылу принципі – қарыз алушының несиенің пайдаланған- нан
кейін ... ... ... ... ... сипатталады. Ол
өзінен – өзі туындамайды. Ол ... ... ... ... ... ... Ол банктің несие қорын жаңғыртып
отыруды қамтамасыз ететін несиені пайызбен ... ... іс ... ... Бұл ... капиталының қозғалысына қажетті талап болып табылады.
Ол белгілі бір мерзімге берілген ... ... ... қамтамасыз
етеді.Алайда, бұл тек қайтарымның негізін жасайды. ... ... ... қаражатты қайтаруға босаған қаражаттар қарыз алушыға
мүмкіндік берген кезде ғана ... ... ... ... қайтарылуы
объективті процесс болып табылады, яғни оны мәміленің табиғатын өзгертпей,
кейінге қалдыруға болмайды. ... ... мен ... ... ... сәйкес ол заңды бекітілген сипат ... ... ... несиенің қайтарылуы тұтас алғанда қайтарудың жиынтығын
көрсетеді. Бұл ... ол ... ... бір ғана ... көрсетпейді,
экономикалық категория сияқты бар несиенің тұтастығын көрсетеді. ... ... оның ... ... тән ... несие берушіге қарыз алушының несиені қайтаруы ... ... ... ... несие берушілерге талап етуі бойынша мүмкіндік береді.
Несиенің қайтарылуы қосарлы қайтарылуы сияқты.
Несиенің төлемділігі – қарыз ... ... ... ... және одан табыс түсіруге несие беруші де, оның тиімді
пайдаланылуына ... ... да ... ... ... принципі қарыз алушыға кез келген тиімді уақытта
емес, ... ... ... ... ... ... ... бұзу – несие беруші үшін қарыз ... ... ... ... ... ... пайызбен мерзімінен бұрын
өндіріп алуға саятын экономикалық санкция қолдануға жеткілікті негіз ... ... ... ... ... ... ... қарыз
алушы өз мойнына алған міндеттемелерді бұзуы мүмкін ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігін
көрсетеді. Бұл принцип жалпы экономикалық тұрақсыздық кезеңінде ... ... ... ... сипаты несие берушіден алынған қаражаттың мақсатқа
сай пайдалану ... ... ... ... ... ... несиенің нақты мақсаты, сондай-ақ банктің бақылау
процесінде бұл талапты қарыз алушының сақтауы ... ... ... ... ... байланысты және олардың
бір уақытта қызмет етуі несиенің мәнін анықтайды. Осы ... ... онда ... ... мәні кетіп, несиенің дербес экономикалық
категория сияқты өзіне тән қасиеттері жоғалады.
1. Несиенің ... мен ... ... – бұл белгілі – бір түрдегі экономикалық қатынас ретінде
несиеден келіп шығатын белгілі – бір қасиеттерге ие оның бір ... ... ... – түр ... категориясы болып
табылмайды, ол несиені ерекше түрдегі экономикалық қатынастар ... ... ... ... ... ... ... түрлері төмендегідей жіктеледі:
Мерзімдері бойынша:
− қысқа мерзімді ( 1 ... ... ... орта ... ( 1 жылдан 3-5 жылға дейін );
− ұзақ мерзімді ( 3-5 жылдан жоғары ).
Несиелеу ... ... ... ... берілетін несие;
− айналым қорларына берілетін несие.
Несиелеу әдістері бойынша:
− қалдық бойынша несиелеу;
− айналым бойынша ... ... ... және ...... ... ... ал қалғандарында айналым бойынша да, қалдық бойынша да ... ... ... тұтыну несиесінің түрлері тауарлы және ақшалай болуы мүмкін,
ал ... ... ... ... болады:
− несиелеу объектісі бойынша: тауарлы және қаржылық несиелер;
− экономикалық мазмұны бойынша: сыртқы ... ... ... және ... кез – ... ... ... ( қарызды өтеуге, бағалы қағаздарға инвестициялау
);
− несие субъектілері бойынша: жеке, ... және ... ... ... мерзімдері бойынша: қысқа мерзімді, орта мерзімді, ұзақ
мерзімді.
Шетелдік әдебиеттрде несиелердің келесі ... ... ... ... типі ... тұтыну;
− бөлшек ( көтерме );
− ауыл шаруашылығы;
− коммерциялық ( ... ... ... мүлік;
− энергия;
− үкімет – федералдық.
Мақсаты бойынша:
− тұтыну ( мысалы, тұтыну тауарлары, ... ... ... ... құрылғылар;
− ғимараттар;
− жобалар;
− лизингтік қаржыландыру.
Әрекет ету мерзімі бойынша:
− қысқа мерзімді ( 1 жылға дейін );
− орта ... ( 1 ... 4 ... ... );
− ұзақ мерзімді ( 5 жылдан жоғары ).
Өтелу кестесі бойынша:
− бірдей төлемдермен ( тұтыну несиесі үшін ай ... ... ... төлемдермен ( тоқсан сайын, жарты жыл сайын,
жеңілдікті ... ... ... кезеңді,
модификацияланған несие – « шар », яғни өтелуі ... ... ... ... ... көп ... ... несие );
− бір рет төлемді ( қысқа, орта және ұзақ ... ...... »).
Қамтамасыз етілуі бойынша:
− қамтамасыз етілмеген;
− кепілмен қамтамасыз ... ( ... – қол ... ... қарыздар, қорлар, құрылғылар, жерлер мен ғимараттар );
− кепілдендірілген;
− басқа да ... ... ( ... ... міндеттемесі
бар хат ).
Қазақстанда несиелердің келесі түрлері дамыған:
Ұлттық банктің несиелері:
...... ... ақша – ... саясатының
уақытша құралы болып табылатын және екінші ... ... ... республика банктерінің 1
айдан 3 айға берілетін қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... – Ұлттық ... ... ... кепілге ала отырып, жоғары пайызбен қысқа
мерзімге беретін несиесі;
− бюджеттік – Ұлттық банк ... ... ... қайтарымдылық ( нарықтық ) ... ... ... ... ... бюджетті несиелеуі қысқарып және бұл
1998 жылдан бастап бюджет тапшылығын инфляциялық емес ... ... ... ... банктердің несиелері:
− өз айналым қаражаттарының жеткіліксіздігін уақытша толықтыруға;
− күрделі жұмсалымдарды қаржыландыруға;
... ... ... ... үшін берілетін импорт;
− ипотекалық;
− несиелік желі негізінде – қарыз алушының бірінші талап ... және ... – бір ... ... келісілген лимит шегінде
оған несие беру туралы банктің заңдық рәсімделген міндеттемесі;
...... ... ... ... да банктік
операцияларды бірігіп жүзеге асыру үшін қандай да бір ірі ... ... ... екі ... одан да көп ... ... бұл ... бір банктің мүмкіншілігі қандай да бір
себептерге байланысты бұл ... ... ... ... тұтыну мақсаттарына;
− банкаралық.
Банкаралық несиелердің негізгі көлемі ұйымдастырылған банкаралық
нарықта аукциондық сату арқылы ... ... ... ... ... ( ... ... Казкоммерцбанк ) болады.
Қарыз портфелін жіктеу және екінші ... ... ... ... ... жабу үшін резервтер ( ... ) ... ... ... ... Ұлттық банк қарыздардың сапалары бойынша
олардың келесі бөлінулерін белгіледі: ... ... ... ... ... ... – бұл ... қатынастар құрылымының, олардың
негізгі қызметтерінің, яғни әр алуан сыртқы және ішкі ... ... ... ... Ол ... ... мәнi мен ұйымдастырылуын
синтездейдi.
Несие қатынасының формасы мен мазмұны ажырағысыз әрі ... ... ... ... ... оның ... мен ... сәйкесуi керек.
Таңдап алынған жiктеу өлшемiне қарай несиенiң мынадай ең маңызды
формаларын бөлiп ... ... ... ету саласына қарай – ұлттық және халықаралық несие;
... ... ... ...... және ... несие қатынасының субъектiсiне қарай – банктiк, коммерциялық,
халыкаралық тұтынушылық несиелер.
2-сызба – несиенің ... ... ... ... ... ... ие. ... әр уақытта
қандай да бір объектілерге тән ... ... ... ... ... қажетті байланыстардың жиынтығын білдіреді. Несиеге
қатысты оның формасы бұл несиелік қатынастар ... ... әр ... және ішкі ... ... ... ... қасиеттерінің
көрінісі. Қарызға берілген ... ... ... мен ... алушы
арасындағы байланыс қалай өзгерсе де, несиенің формасы оның бүтін ретіндегі
мазмұнын білдіреді.
Несиенің ... оның ... және ... ... ... мәнімен тығыз байланысты. Несие берушілер мен қарыз
алушылар арасындағы байланыстар қалай өзгергенімен де, несиенің формасы ... ... ... ... көрінісін несиенің формалары мен түрлері
сипаттайды. Несиенің мазмұны мен түрі ... ... ... ... өзгеруі несиенің мазмұны мен оның қолданылатын
түрін ... ... ... ... ... екі ... коммерциялық және банктік. Тауар түрінде берілетін несиені –
коммерциялық, ал ақша түріндегі несиені банктік деп ... Бұл екі ...... ... ... ... ... объектісі, динамикасы,
процент мөлшері және қызмет ету аясы бойынша ажыратылады. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... фирмалық және т.б. жатқызады. Олар осы екі
форманың тәжірибеде қолдануынан туады.
Коммерциялық несие- бұл ... ... ... ... тауары
немесе көрсетілген қызметі үшін төлемді кейінге қалдыруы.
Мұнда қарыз алушы да және оны ... ... ... ... ... бола ... ... несие, көбіне тауарды
сатып алушыда нақты ақшаның болмай қалуы ... ... ... айналыс құралы ретінде, қарыз алушының көрсетілген қарызын
уақытында ... ... ... қарыздық міндеттеме, яғни
вексель қолданылады. Ол оның ... ... – бір ... ... ... векселде көрсетілген ақшалай соманы талап етуге ... ... бұл ... ... ретінде тауарлық капитал қызмет атқарады.
Коммерциялық несиенің ерекшелігі мынада: қарыз капиталы өнеркәсіптік
капиталмен біріккен, ал оның ...... ... ... ... ... өндіру және өткізу әртүрлі уақыт кезеңін және
белгілі – бір ... ... ... етеді. Қандай да бір тауар
өндіруші, өз тауарларын нарыққа ұсынған ... осы ... ... етіп ... ... ... ... қаражаты болмауы мүмкін. Нәтижесінде
тауарларды несиеге сату қажеттілігі туындайды. ... ... ... бар. ... ол ... істеп тұрған капиталисттердің
резервтік капиталдарының мөлшерімен ... ... ... несие өзінің бағыты бойынша шектелген:
оны өндіріс құралдарын шығаратын салалар осы ...... ... ... бірақ керісінше емес. Мысалы, машина құрылыс
кәсіпорнының иесі тоқыма станоктарын несиеге тоқыма фабрикасына ... ал ... ... машина құрылыс кәсіпорнына коммерциялық несие
бере алмайды, өйткені маталар машина құрылысында өндіріс ...... ... ... ... ... ... несие өндіріс
пайызының және таурларды өткізудің үздіксіздігін қамтамасыз ете отырып,
несиелік ... ... ... ... ... өз өнімдерін өткізудің бұл формасын төлемді
кейінге қалдыра отырып, сатуды белсенді қолданады. Бұл ұсақ және ... ... ... ... ... ... ... қарыз алуды қиындататын несиелік шектеулермен түсіндіріледі.
Коммерциялық несие Жапонияда және Францияда кең ... ... ... ... сомасында коммерциялық талаптар мен
міндеттемелердің үлесі орта ... 30 % – ға ... ... ... – 25 %. ... ... ... ағылшындық, американдық және германиялық
компаниялар. Төлеуді кейінге қалдыруды тек қаржылық мүмкіндігі ... ... ғана ... ... қатаркредитор және қарыз алушы
ретінде бола ... ... ... және ... ... ала ... ... да пайдаланады.
Коммерциялық несиенің сақталуының себептерінің бірі – тауарлардың
ұдайы жеткізілуін талп ететін кәсіпорындардың экономикалық ... ... және ... ... ... да ... формаларының жедел өсуіне ... ... рөлі мен оның ... ... шамада ұлғаюына қарамастан
қысқарып кетті.
Батыстың экономикалық әдебиеттерінде “коммерциялық несие” ... ... ... ... ... ... ... жатқан капиталисттердің бір – ... ... ... ... ... ... коммерциялық фирмааралық несие деп аталады. К.
Маркстің айтуы бойынша, ... ... ... ... капиталист “ бір қолымен
несие береді және екінші қолымен несие ... ... ... ... ... ... несие төлеуді кейінге қалдыру
шартымен, сатып алушыларға ... ... және ... ... алынған тауарлар арасындағы айырмашылық ретінде анықтауға
болады. Кейбір экономисттер несие ... ... ... үшін ... ... ... ... төлемдерді де ескеру керек деп
есептейді.
Коммерциялық несиенің ... ... ... ... – аясы ... ... ол ... алу – сату келісіміне қосақталып жүреді. Қарыз
келісімі тауарлардың өткізілуін жеңілдетеді. ... ... ... жабдықтаушы мен сатып алушы арасындағы ... ... ... ... Әдетте төлеуді кейінге қалдырудың ең жоғары мерзімі ... ... ... ... ... тауарлардың түріне және басқа
факторларға ( мысалы, азық – түлік тауарларын төлеу ... ... ... ... ) ... ... ... қалдыру кезеңін ұзарту сатып
алушы мүддесіне сай ... оны ... ... ... салыстыруға болады.
Несиенің бұл формасын таңдаудың басқа факторы бәсекелестік кезінде
мәнді рөл ... оның құны ... ... ... ... ... ақша нарығының мөлшерлемелеріне ілесіп отырады, бірақ анағұрлым
жоғары деңгейде белгіленеді. Коммерциялық несие ... ... ... ... жеке өмір ... Несиенің негізгі екі формасының
байланысы банкте қарыз міндеттемелерін есептеу ... ... ... ... ... ... мәміле вексель арқылы банкте басқа ... ... ... оның ... ... ... қозғалысы
жатыр. Банкте вексельдерді есептеу ... ... ... ... ... ... вексельді оның төлем мерзімі
жеткенге дейін қиындықсыз есептете алатынын біле ... өз ... ... ... ... ... ... яғни вексельді есептеу
механизмі кәсіпорындардың сатып алушыларға төлемді кейінге ... ... ... ... он ... ... екі формасының арасындағы өзара байланыс
нығайып келеді. Банктік несиені коммерциялық несиемен ... ... ... ... ... ... ... рөл атқаруда,
өйткені онда банктік мекемелердің қызмет ету ... ... ... ... қатар, кемшіліктері де бар.
Уақыт шектеулігі, өлшемдер, ... ... ... белгілі кемшіліктерден
басқа төлемді белгілі – бір дәрежеде кейінге қалдыру мәжбүрлік сипатына ие
болады; тауарларды төлеу ... жиі ... ... ... қаржылық жағдайы туралы әр уақытта жақсы хабардар болмайды, ал
бұл олардың шаруашылық қызметі үшін ... – бір ... ... ... ...... сфераның ықпалынан күшті әсер көреді (
атап айтқанда, ол жабдықтаушы оңай ... ... ... қаншалықты
есептете алатынына байланысты ). Көрсетілген ... ... ... төмендетеді.
Коммерциялық несиенің банктік несиеден айырмашылығы:
− қарыз беруші рөлінде банктік ... ... яғни ... немесе қызметті
сатумен айналысатын кез – келген заңды тұлға бола алады;
− коммерциялық несие тек қана ... ... ... ... ... ... ... сауда капиталымен байланысты
− коммерциялық несиенің орташа қүны сол кезеңдегі банктік ... ... ... ... ... ... мен қарыз алушы арасындағы несиелік мәміленің заңдық түрде
рәсімделуі барысында, бұл несие үшін төленетін ақы тауар бағасының ... ... ... ... әр түрлі несиелер береді.
Олар мынадай белгілеріне байланысты жіктеледі:
Қарыз алушылар категорияларына ... ... ... ... мақсатты қорларға;
− банктерге;
− қаржы – несиелік мекемелеріне.
Қаржылық емес агенттерге ... ... ... ... ауыл ... ... дайындау ұйымдарына;
− жабдықтау – сату ұйымдарына;
− кооперативтерге;
− жеке кәсіпкерлерге.
Тұтыну мақсатына берілетін несиелер.
Мерзіміне қарай:
− қысқа ... ( 1 ... ... ... орта ... ( 1 жылдан 3-5 жылға дейін );
− ұзақ мерзімді ( 3-5 ... ... ... және пайдалану сипатына қарай:
− негізгі қорға жұмсалатын;
− айналым қаражатына жұмсалатын.
Қамтамасыз дәрежесіне қарай:
− Стандартты несие – ... ... ... ... ... ... жоқ несиелер;
− Күмәнді несиелер – ... ... ... ... және банк үшін ... ... несиелер. Соңғы
қабылданған активтердің жіктеу ережесіне сәйкес, күмәнді ... ... ... ... ... ... санатты күмәнді,
санатты күмәнді, санатты күмәнді
− Үмітсіз несиелер – қайтару ... ... ... ... ... жазылған несиелер.
Валютамен берілуіне қарай:
− ұлттық валютамен;
− шетел ... ... ... етілген:
− кепілхатпен;
− кепілдемемен;
− кепілдікпен;
− cақтандырылған.
Берілу шартына қарай:
− тұтыну несиесі – бұл жеке ... ... ... ... ... және ... ... өтеуге берілетін несие;
− ипотекалық несие – бұл қозғалмайтын мүліктерді кепілге ала ... ... ... несие;
− овердравт несиесі – клиенттің шотынан ... ... ... бойынша берілетін қысқа мерзімді несие формасы;
− овернайт несиесі – өтімділікті қолдау мақсатында бір түнге берілетін
банкаралық ... ... ... ...... алғашқы талабы бойынша өтелетін қысқа
мерзімді несие;
− банкаралық несие – ... бір – ... ... ... ... ... – тез іске ... бағалы заттарды немесе бағалы
қағаздарды кепілге алып, берілетін несие;
− лизингтік несие – ...... ... ... ... ... рамбурстық несие – шикізаттарды ішке алып кіру және ... пен ... ... ... ... тәжірибесінде
пайдаланылатын несие;
− сенім несиесі – ... ... ... ... ... ... ... несие;
− маусымдық несие – жабдықтаушының қаржыландыру уақыты мен ... ... ... ... ... ... ... арналған несие.
Несиелеу объектісіне қарай:
− меншікті айналым қаражаттарын ... ... ... ... мен өндіріс шығындарына;
− сыртқы экономикалық қызметке байланысты ... ... ... ... жеке ... үшін шикізаттар, материалдар, құралдар
және т.б. мүліктер алуына.
Тұтыну несиесі – бұл ... ... ... ... алу ... ... ... үшін коммерциялық және ... ... ... несиесінің негізгі міндеті – тұрғындарға тауарларды сатуға
қолдау көрсету. Бұл несие бөлшек саудамен тығыз байланысты: бір ... ... ... ұлғаюымен несиенің көлемі де өседі, өйткені тауарларға
болған сұраныс несиеге де сұраныс ... ... ... – тұрғындарды
несиелеудің өсуі төлем қабілетіне ... ... Бұл ... ... уақытта нарықтың тауарлармен толығу жағдайында көрінеді.
Несиенің бұл түрін әр түрлі ... ... оның ... әр ... ... ... мен Жапонияда тұрғындардың жалпы қарыз сомасының
қатынасы осы елдердің ЖІӨ – не 10 % ... ГФР және ... 30 %, ... мен АҚШ – та 60 % ... Тұтыну несиесі негізінен, ... ... ... алу ... ... ... ... жихаздарды және т.б. пайдаланылады. Тауар бағасы қымбат болған
сайын, тұтыну несиесі де жиі ... ... ... ... жартысынан көбі автомобильдерді сатудың үлесіне тиеді. Қалған
тауарлар көбінесе қолма – қол төлеу ... ... ... ... ... елдерде жеке тұлғаларға тұрақты несиелер
ашу тәжірибесі кең таралды. Бұл ... ... ... ... ... ... немесе ірі әмбебаптардан сатып алатын алушылар
туралы болып отыр. Тұтыну ... бұл ... ...... ... қалу және ... көбейту, сонымен қатар сәйкесінше
фирманың сауда айналымын ұлғайту.
КСРО – да тұтыну ... 60 – 70 ... ... Несие ұзақ
қолданыстағы тұрмыстық заттарды сатып алу үшін 1 – 2 % ... 6 – 24 айға ... ... жеке тұлғаларға ұзақ мерзімді банктік қарыз формасында
тұрғын үй ... және ... ... мүмкін. Қазақстанда осы үшін
мамандандырылған ... ... үй ... ... ... ... үй ... Мемлекеттік бағдарламасына сәйкес
азаматтарға қызмет көрсету үшін ... ... үй ... банкінде
қарыз – жинақ шоттары ашылады. Қарыз – жинақ шоттарын ... ... ... ... жарналарды жинақтау мен тұрғын үй сатып
алуға және осы мақсаттарға жеңілдік ... беру үшін ... ... – жылжымайтын мүліктерді : жерді, тұрғын үй және
өндірістік ғимараттарды кепілдікке ала отырып ... ... ... беру – ... үй ... ... ... ең
тиімді тәсілдерінің бірі. Дәл осы ипотека, халықтың тұрғын үй жағдайларын
жақсарту, банктердің тиімді және пайдалы ... ... ... ... ... ... жүктеу және халыққа ипотекалық несие беруді кең
қолдануға жәрдемдесетін экономикалық өсуге ынталы мемлекеттің мүдделерін
үйлестіруге мүмкіндік ... ...... және ... ... қатысты қарыз
алушы немесе кредитор ретінде мемлекет және жергілікті ... ... ... ... ... ... ... формасы – мемлекеттік займдар, сонымен
қатар қысқа ... ... ... ... ... ... болып табылады. Қысқа мерзімді қазыналық міндеттемеле
( вексельдер және де т.б. ... ... ) ... ... ... ... ... жабу үшін, бірақ іс жүзінде бюджет тапшылығына
байланысты ... ... 1994 ... ... ... ... ... аукционы үнемі өткізіледі.
Халықаралық несие – валюталық және тауарлық ресурстарды қайтарымдылық
және пайздар төлеу ... беру ... ... ... ... аумағындағы қарыз капиталының қозғалыс формасы.
Кредиторлар және қарыз алушылар ретінде ... жеке ... ... ... ... ... халықаралық және
аймақтық ұйымдар қатынасады.
ҚР–ның жетекші халықаралық қаржылық ... мүше ... ... ... үшін ... ... көздерге қол жеткізуге мүмкіндік
берді.
«Стенд – бай» – ... ...... қажет болған жағдайда
және көрсетілген талаптар орындалған кезде ақшалай қаражаттың белгілі – ... сы ... ... ... несиеге берілетіні туралы келісім.
Халықаралық займдарды пайдалануды ... ... ... де
белсенді қолдануда.
Дербес несие. Банктік мекемелер тұтыну несиесі жүйесіне қосылған. ... пен ... ... ... жеке ... ... деп ... несиелерді беруді қолдана бастады. Бұл несиелерді
тұтыну несиесінің бір түрі деп қарастыруға ... ... ... ... ... мәнді айырмашылықтары бар. Біріншіден, ... – бұл жеке ... ... ... беретін банктік қарыздар;
екіншіден, бұл несиелер нақтылы коммерциялық мәмілеге бекітілген, сондықтан
олар сатып алынған тауар үшін төлемді ... ... ... ... ... ... үшіншіден, делдалдардың болмауы мұндай несиелер
жүйесін едәуір икемді және қарапайым етеді, өйткені оған тек банк пен ... ... ... ... ... ... алу мен белгілі – бір
қызметтерді алу үшін пайдаланылады. Бұл несиелерді көбінесе жас ... ... ... ... кезеңіне қарыздарын 5 жыл ішінде өтеу үшін оқуға
түскен студенттер алады. әдетте дербес ... ... ... ... ... еңбекақы мөлшерімен шектеледі, өтелу мерзімі 36 ай.
Қазіргі ... ... ... ... ... анағұрлым біркелкі
бағытталған. Бұған төлем карточкаларының көптеген түрлері бар. Олардың
барлығын ортақ сипат ... яғни ... ... ... төлеу
бойынша сатып алу мүмкіндігі туады.
Банктік несие – бұл банктердің, арнайы несие – ... ... ... ақшалай қарыз түрінде беретін несие. ... ... ... ... жояды. Бос ақшалай капиталдар кез –
келген өндіріс ... ... және ... ... ... кез – келген
бағытта қозғала алады. Тоқыма фабрикасының иесі ... бос ... ... ... ... ал банк бұл капиталды машина құрылыс
кәсіпорнына қарызға береді.
Банктік несиенің коммерциялық несие аясына ... ... ... ... несие тек тауар айналысына қызмет етеді, ал банктік несие
қоғамның барлық топтарының ақшалай табыстарынан және жинақтарын капиталға
айналдыра ... ... ... ... ... белгілі – бір шетке капитал шығару және оны қарыз алушыларға
беру мүмкіндігі бар. ... ... ... ... ... – бір көзі ... табылмайды. Несиелік мекемелер ақшалай қаражаттарды
банкаралық ... ... ... ... ... ... ... қарыздарды да белсенді пайдаланады.
Банктік несиенің шамасына ақшалай – чектік эмиссиямен толтырылған
нақтылы ... ... ғана ... оған ... ... ... және мемлекеттік мекемелер тарапынан қарыз қаражаттарына ... да әсер ... ... ... төмендеу кезінде қарыз
капиталы нарығының коньюнктурасын ... ... ... болып,
банктердің ресурстары емес, несиеге деген әлсіз сұраныс болып табылады.
Несиелік жүйе ... ... ... ықпалға ұшырайды. Мемлекеттік
органдар және орталық банктер ұдайы қолданылатын несиелік ... ... ... ... ... ... ... экономикалық ғана емес, оның әкімшілік те шектері бар.
Банктер өз саясатын қайта қарастыра отырып және ... ... ... ... ... ... ... ара – қатынасты табуға тырысады.
Мысалы, қаржылық инженеринг жүйесі - әр ... ... ... ... ... ... ... көрсетулердің толық кешенін ұсынады.
Кредитор ретінде банктердің рөлі біршама төмендегеніне қарамастан, ол
едәуір шамада, қысқаруы мүмкін деп ... ... жоқ. ... ... ... қаражаттарға деген қажеттіліктері, бірінші кезекте,
банктік несие ... ... ... ол өнеркәсіптік
компаниялар үшін, жеке ... үшін де ... ... ... анағұрлым
ыңғайлы формасы болып келеді.
Осылайша, несиелік жүйенің негізін ірі банктер құрайды, ал ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында несие жүйесінің дамуы
2 Қазақстан Республикасында несие жүйесінің қалыптасуы және дамуы
Өз егемендiгiн алғанға ... ... ... банк ... жоқ. Елде КСРО – ның ... банк – ... ... филиалда-
ры мен бөлiмшелерi қызмет көрсеттi.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... несиенi басқарудың жүйесiн және шаруашылық ... ... ... ... ... банктер мен кәсiпорындардың қызметiне
жетекшiлiк ... ... ... ... банк пен ... ... ... өз жүйесi шеңберiндегi, оның жекелеген буындарының
арасындағы ... ...... ... ... ... яғни ... пайда
болған нарықтық құбылыстар мен процестердi ... ... ... ... ... ... банктiк жүйенi реформалаудың қажеттiлiгi,
дүниежүзiлiк банктiң мамандарының пiкiрiнше, қысқа мерзiмдi мекемелер
категориясының бар ... ... және ... өз кезегiнде
макроэкономикалық реформасын жүргiзуде кедергi етуi мүмкiн деп ... ... ... экономикадан мұра болып қалған
мақсатты несие мен ... ... ... ... жүйесiнiң ескi
тәжiрибесiмен келiсiлген қаржылық ресурстарды дұрыс орналастырмау мәселесi;
екiншi категория мәселерiне банктердiң “сапасыз” қарыздары мен ... ... ... Бұл ... ... ... қабiлеттi және
жеке кәсiпорындардың қаржылық ресурстарға қол жеткiзуiне кедергi ... ... ... ... емес кәсiпорындар- дың пайдасына
кетуiне жол бередi.
Қазақстан Республикасының қазiргi банк жүйесiнiң құрылуы 1990 жылдың
желтоқсанында ҚазКСР – нiң ... ... ... “Банктер және банк
қызметi туралы” Заңынан бастау алады. ... ... ... ... банк ... құрылды: жоғары (бiрiншi) деңгейдегi банк – ҚазКСР-нiң
Мемлекеттiк банкi және төменгi (екiншi) деңгейдегi банк – ... ... ... ... ... территориясында жинақталған
несие ресурстары осы Заң шыққан күннен бастап Республика ... ... банк ... ... және оның ... ... болып
саналды. Оның айналымға монополиялы құқықпен ақша ... ... ... ... ... ... кассалық жұмысын
жүргiзуде, республика территориясында ... ... ... ... құқығы болды.
Кәсiпорындардың, ұйымдардың, кооперативтер мен азаматтардың несие-есеп
жұмыстарын жүргiзу үшiн ... ... ... ... ... ... мекемелерi ұйымдастырылды. Коммерциялық банктер өз жұмысында
осы ... және ... ... банкiсiнiң нұсқаулары мен ережелерiн
басшылыққа алды. Коммерциялық ... мен ... ... ... ұжымдық, жеке және аралас (шетел капиталы қосылған) меншiкте
болып бөлiндi. Қазақстан Заңдарына сәйкес Мемлекеттiк банк деп ( ... ... ... ... капиталы толығынан үкiмет ... ... ... ... ... ... құрылтайшылардың акциясы
болғанда есептеледi.
1991 – 1993 жылдары елiмiзде экономиканың күрт құлдырауымен байланысты
инфляция қарқыны өте жоғары болды. Оның тiптi ... ... 1000% – ... ... ... банктерде несиелiк жұмсалымдар құрылымы әлдеқайда
нашарлады, мерзiмi өтiп керкен несиелер үлесi ұлғайды.
1992 жылы ... ... ... ... ... жағдайына және жалпы ... ... әсер еттi. ... өнiм өндiрудi төмендеттi, ал ... ... ... ... ... 1993 жылы өзiмiздiң төл ақшамыз теңгенi енгiзуге тура ... ... ... банкке ұлттық валютаның енуiмен ақша – несие ... ... ... ... өзара қарым – қатынаста классикалық
қағидаларды ендiру, банктердiң қызметтерiн ... ... ... ... ... ... валютаның енгiзiлуi сәтiнен бастап, 1995 жылға дейiн Орталық
банктiң қызметiн атқару, жүйе ... ... ... ... қарастыру және қабылдау тұрғысындағы дәстүрлермен тәжiрибесi жоқ
Ұлттық банк дербес түрде ақшалай – несиелiк ... ... ... ... Бұл кезең, сондай – ақ ұлттық валютаның бағаларды ырықтандыру
саясатына орай шарттасылған ақша – ... ... және ... ... ... бiр мезгiлде, 1995 жылы 15 ... ... ... ... ... 1995 жылы ... Қазақстандағы
банктiк жүйенi реформалаудың бiрiншi бағдарламасы жасалынды.
Бұл ... ... ... ... Ұлттық Банкі
туралы 1995 жылы 30 ... № 2155 ... ... ... ... ... банк ... Қазақстан Республикасының
банк жүйесi екi деңгейден тұрады.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... орталық банкi болып табылады және ... банк ... ... ... ... бiлдiредi.
Қазақстан Ұлттық Банкi басқа елдердiң орталық банктерiмен және басқа
банктермен ... ... ... мен ... да ... өз ... шегiнде Қазақстан Республикасының мүддесiн
бiлдiредi.
Қазақстан Ұлттық Банкi өз ... ... ... ... ... басшылыққа алмауға тиiс. Екiншi деңгейдегi банктердiң түрлерi,
құқықтық мәртебесi, оларды құрудың, қызметiнiң және ... ... ... банк ... ... Ұлттық Банкiнiң нормативтiк құқықтық актiлерi Қазақстан
Ұлттық Банкi Қазақстан Республикасы Заңдарының негiзiнде және оны ... өз ... ... мәселелер бойынша банк операцияларының
жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын барлық ... ... ... ... ... аумағында тұратын басқа да заңды
және жеке тұлғалардың мiндеттi ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Заңдарының негiзiнде
және оны орындау мақсатында өз құзырына ... ... ... банк
операцияларының жекелеген түрлерiн ... ... ... ... ... клиенттерiнiң, Қазақстан Республикасының аумағында
тұратын басқа да заңды және жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... Республикасы банктерінің несие беру жүйесін талдау
Банктерге несие берудің тәртібін, шартын, түрін, мерзімі мен лимитін,
бүкіл несйе беру ... ... ... ... ... ... банкі несие берудің соңғы сатысының несие берушісі ретіңде
банктерге несиені ... және ... ... Қазақстан Ұлттық
Банктің Ережесімен белгіленген тәртіпте және мерзімде, қамтамасыз етіп те,
қамтамасыз етпей де ... ... ... Банкіміздің қазіргі күндері беріп отырған
несие мен депозит ... ... ... ... мен ... ... желтоқсан - 2010 жыл
желтоқсан.
1 қыркүйектегі жағдай бойынша банктердің жиынтық активтері 2010 ... ... 121,7 ... ... ... 1,0% – ға ... 11 967,4 млрд.
теңге болды.
1 ... банк ... ... ... ... ... ... млрд. теңгені құрады.
Шетел валютасында номинирленген активтер жиынтық активтердің 40,4%-ын
немесе 4 838,2 млрд. теңгені құрады.
1 қыркүйектегі жағдай ... ... ... ... ... ескере отырып) 2010 жылғы тамыз айында 27,2 ... ... ... ... 9 118,9 ... теңгені құрады.
Бұл ретте, ҚР резиденттері еместерге заемдар ... ... ... 1 541,7 млрд. теңгені немесе несие портфелінің 16,9% – ... ... осы ... 1 803,3 ... теңге немесе 18,1% болған).
1 қыркүйектегі жағдай бойынша шетел валютасында ... ... ... ... 54,0% – ын ... 4 926,9 ... теңгені құрады.
1-кесте – банк аралық кредиттер мен депозиттер
| ... ... ... ... |
| | | | | | | |
| ... ... ... |Ұлттық |USD-да ... |
| ... | | ... | | |
| ... ... ... |Көлемі,|Орташа |Көлемі, |
| | ... |
| | ... | ... | |
| | ... ... |
| | |ы (%) | |ы (%) | |
| | | | | | |
| | | | | | |
|1 ... АҚ |2 320,0|265,7 |17,2 |11,5 |
|2 |"БТА ... АҚ |1 937,2|1 ... |56,8 |
|3 ... ... ... АҚ |1 ... |5,6 |7,2 |
|4 ... АҚ |812,6 |14,5 |0,9 |1,8 |
|5 ... ... АҚ |706,6 |25,2 |1,6 |3,6 |
|6 ... ... АҚ |533,6 |16,1 |1,0 |3,0 |
|7 |"KASPI BANK" АҚ |266,7 |0,0 |0,0 |0,0 |
|8 ... АҚ |243,6 |1,8 |0,1 |0,8 |
|9 ... АҚ |221,9 |9,7 |0,6 |4,4 ... ... ... АҚ |197,7 |17,7 |1,1 |9,0 ... |"Сбербанк" АҚ ЕБ |136,5 |0,0 |0,0 |0,0 ... ... АҚ |129,1 |2,0 |0,1 |1,6 ... |"HSBC Банк Қазақстан" АҚ ЕБ |69,7 |0,4 |0,0 |0,6 ... ... АҚ |60,7 |0,0 |0,0 |0,0 ... |"ҚР тұрғын үй жинақ банкі" АҚ |57,8 |0,0 |0,0 |0,0 ... ... АҚ |50,6 |0,0 |0,0 |0,1 ... ... ... |44,0 |0,2 |0,0 |0,3 ... |"RBS (Kazakhstan)" АҚ ЕБ |32,7 |0,0 |0,0 |0,1 ... |"Delta Bank" АҚ |25,6 |0,0 |0,0 |0,0 ... ... ЕБ" АҚ |24,0 |0,2 |0,0 |1,0 ... |"Астана-финанс" Банкі" АҚ |11,2 |0,0 |0,0 |0,0 ... ... ... Банк" АҚ |8,3 |0,0 |0,0 |0,5 ... ... Bank " АҚ |5,1 |0,0 |0,0 |0,0 ... |"КЗИ ... ДБ" АҚ |4,2 |0,6 |0,0 |13,2 ... ... АҚ |4,0 |0,0 |0,0 |0,0 ... ... АҚ |2,7 |0,0 |0,0 |0,0 ... |"Қазақстандағы Қытай "ЕБ АҚ |2,0 |0,0 |0,0 |0,0 ... ... ҚР ҰБ" ЕБ АҚ |1,7 |0,0 |0,0 |0,8 ... ... АҚ |0,8 |0,0 |0,0 |0,0 ... |"Al Hilal" ... ... |0,6 |0,0 |0,0 |0,0 ... ... Банк ... АҚ |0,1 |0,0 |0,0 |12,6 |
| ... |9118,9 |1541,7 |100,0 |16,9 |
1 ... ... бойынша банктердің кредиттік портфелінің
құрылымындағы стандартты кредиттердің үлесі 25,7%, ...... – 23,6% ... ... ... ... ... жиынтық кредиттік портфельдегі үмітсіз кредиттердің
үлесі - 10,3%). 5-санатты күмəнді жəне үмітсіз ... ... ... ... ... ... провизияларды ескергенде)2
3 093,4 млрд. теңге болды немесе жиынтық несие портфелінің 33,9%-ын құрады
(міндеттемелерінің ... ... ... ... ... ... 1 232,3 млрд. теңгені немесе жиынтық ... ... ... ... ... 90 ... ... мерзімі өткен берешегі бар
заемдар ағымдағы жылдың 1 қыркүйекте 2 338,8 ... ... ... ... ... ... ... құрады (міндеттемелерінің қайта
құрылымдауы аяқталған банктерді ... осы ... 1 146,6 ... ... жиынтық несие портфелінің 17,9%-ын құрады).
1 қыркүйектегі жағдай бойынша заемдар ... ... ... 3 023,0 ... ... ... ... кредиттік
портфельдің 33,2%-ын құрады.
1 қыркүйектегі жағдай бойынша экономика салалары бөлігіндегі заемдар
(жеке тұлғаларды жəне жеке ... ... 2010 ... тамыз
айында 26,5 млрд. теңгеге немесе 0,4%-ға көбейіп, 6 981,8 ... ... ... ... ... заемдар құрылымына салалар ... ... – 26,1%; ... – 26,4%; ... емес салада
– 23,8%; өнеркəсіпте – 15,2%; ауыл ... – 4,4%; ...... ... – 0,8%; ... – 0,7% болды.
1 қыркүйектегі жағдай бойынша банк секторының жиынтық міндеттемелері
10 742,9 млрд. ... ... ... ... ҚР ... ... міндеттемелер 2010 жылғы тамыз айында 892,2 млрд. теңгеге немесе
26,5%-ға азайып, 2 476,5 млрд. ... ... ... ... ... ... ... ҚР резиденті еместер алдындағы міндеттемелердің
үлесі жиынтық міндеттемелердің 23,1%-ын құрады (жылдың ... ... ... ... ... ... ... ЕДБ жиынтық
міндеттемелерінің ... ... 5 026,2 ... ... ... қыркүйектегі жағдай бойынша заңды жəне жеке тұлғалар депозиттерінің
жалпы сомасы (банктерді ... 2010 ... ... ... 798,0 ... ... ... азайып, (арнайы мақсаттағы еншілес ұйымдар
салымдарының азаюына ... 6 874,1 ... ... ... ... салымдарының сомасы (арнайы ... ... ... ... 4 751,4 млрд. теңгені (салымдардың жалпы
сомасының 69,1%-ын) құрады. Арнайы мақсаттағы ... ... ... ... ... айында 819,2 млрд. теңгеге немесе 97,0%-ға азайып, ... ... ... Жеке тұлғалардың салымдарының сомасы 2010 жылғы тамыз
айында 1,1 млрд. теңгеге ... ... ... 2 097,5 ... ... ... сомасының 30,5%-ын) болды. 1 қыркүйектегі жағдай бойынша
шетел ... ... ... ... жиынтық салымдарының
(арнайы мақсаттағы еншілес ұйымдардың салымдарын ... ... 2 767,6 ... ... құрады. .
2010 жылғы 1 қыркүйектегі жағдай бойынша өтеуге дейін қалған төлем
мерзімі бойынша ЕДБ, ҚР резиденті еместер ... ... – ҚР ... ... ... міндеттемелері
|Атауы ... ... ... ... ... ... |173,6 |
|1 айға ... |54,0 |
|1 ... 3 айға ... |43,7 |
|3 ... 6 айға ... |98,8 |
|6 ... 1 ... ... |101,4 |
|1 ... 2 ... ... |252,8 |
|2 ... 3 жылға дейін |298,5 |
|3 ... 5 ... ... |321,6 |
|5 ... ... |1 108,3 ... емес ... |23,9 ... ... ... |2 476,5 ... міндеттемелер | |
1 ... ... ... ... ... ... қатысты
жоғары өтімді активтерінің үлесі 24,7%-ын құрайды.
1 ... ... ... ... деңгейдегі банктер кірістерінің
жиынтық сомасы 4 751,7 млрд. теңгені құрады. Шығыстар сомасы – 3 ... ... ... күнде 5,8 млрд. ... ... ... салығын
ескермегенде). 1 қыркүйекте банктердің шығыны 1 469,8 ... ... ... ... ... үшін банктерге тамыз айында 4 жазбаша ескерту,
1 жазбаша ұйғарым жəне 2 ... хат ... ... ... ... ... ... келген банктің қызметінің табыстылығы банктің берген несиелерінің
сапасына, яғни оның қайтарымдылық ... ... ... Несиенің
уақтылы қайтарылмауы банктің зиян шегуіне итермейді. Сондықда банктер
несиелік тәуекелді басқару ... ... ... отыруға тиіс.
Несиелік тәуекел – қарыз алушының банктен алған несиегі ... ... оған ... ... өз ... ... алмауына
байланысты банктің зиян шегуін сипаттайды.
Несиелік тәуекелді басқару жүйесінің негізгі элементтеріне
жататындар:
− несиелік қызметті ... ... ... ... ұсынысты бағалау және қарыз алушының несиелік қабілетін
бағалау;
− несиелік тәуекел деңгейіне ... ... ... қою ... ... салыстыру;
− несиелер бойынша мүмкін болар зияндарды есепке ала отырып, сыйақы
мөлшерлермен анықтау;
− несиелік ... ... ... құзіретті бөлу – несиелерді
авторизациялау.
Банктердің ... ... ... ... ету ... дамуының басты шарты. Банктік қызмет кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... Ал ... қызметтерінің бірі банктердің несиелік ... ... ... ... тәуекелге ұшырайды. Банк пайдасының үлкен бөлігі
несиелеумен байланысты. Бірақ несиені қайтармау әсіресе ... ... ... банкротқа ұшыратуы мүмкін. Кез келген банктің қызметінің
табыстылығы банктің берген несиелерінің сапасына, яғни оның ... ... ... ... ... ... ... шегуіне итермелейді. Сондықтан да банктер несиелік тәуекелді басқару,
реттеу шараларымен уақыттылы айналысып отыруға тиісті.
Сонымен қатар, несиелік ... ... ... рөлі ... ... ... Мұнда мемлекет өз қызметін ҚР Ұлттық Банкі және ҚР
Қаржы нарығы мен қаржы нарығын реттеу және ... ... ... ... ... ... жағдай 2003 жылғы 31 желтоқсандағы ҚРсы
Президентінің № 1720 «ҚР ... ... ... одан ары жетілдіру
туралы» жарлығына сәйкес бірқатар өзгерістер болды. Атап ... ҚР ... ... және қадағалау қызметтері жаңа құрылған ... ... ... ... және ҚР ... ... мен қаржы нарығын реттеу және
қадағалау Агенттігі Қазақстандағы екінші ... ... ... ... ... ... ... ету, екінші деңгейлі банктердің
қызметіндегі тәуекелді азайту арқылы салымшылардың мүдделерін ... ... мен ... ... ... ... ішінде банктердің
несиелік операцияларын реттеу мен қадағалаудың бірнеше себебі бар :
− банктік жүйенің тұрақтылығын қамтамасыз ету.
− банктер қызметінің ... ... ету. ... бір ... ... несие сомасын шектеу. Мұндай шектеудің басты мақсаты
несиенің бір қарыз алушының қолында ... ... ету ... ... ... болып табылады.
− жалпы экономикаға әсер етуіне байланысты несиенің кейбір түрлерін
шектеу немесе қолдау көрсету.
Несиелік тәуекелді ... ... ... ең ... бірі
2002 жылғы 3 маусымдағы ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының № 213 ... ... ... ... арналған пруденциалдық нормативтер
туралы» ереже. Атап айтсақ оның ішінде : «Меншік капиталдың жеткіліктілік
коэффиценті» және «Бір ... ... ... ... жоғары мөлшері» .
Меншікті капитал банк инвестицияларын шығарып тастағандағы бірінші
деңгейдегі капитал мен екінші ... ... ... ретінде
еспетелінеді.
Банктің несиелік тәуекелін реттеуде маңызы бар келесі продуциалдық
норматив – бір ... ... ... ... ... ... Бір қарыз
алушы – ҚР заңдарына немесе жасалған келісімшартта көзделген негізде қарыз
алушы немесе ... бір ... ... ... 2 ... ішінде не белгісіз
мерзімге несиелік тәуекелге баратын банк тарапынан туындайтын талаптары бар
әр бір жеке және ... ... ... ... ... ... ... мыналардың сомасынан
тұрады:
− банк балансында есепке алынатын, қарыз ... ... ... ... бес ... банк ... ... қарыз алушыға қатысты
банк талабы;
− ҚР заңдарына немесе жасалған ... ... ... ... ... үшінші бір тұлғаның алдында алдағы ә айдың ішінде не
белгісіз мерзімге несиелік тәуекелге баратын банк тарапынан ... ... ... ... ... шараларының ішіндегі
келесі бір құралы міндетті резервтер нормасын құру. Проблемалық несиелердің
туындакы кейбір банктер мен ... ... ... ... ... ... ... жүйенің тұрақтылығы мен сенімділігін арттыру,
кредиторлар мен банк салымшыларының мүдделерін ... ... ... ... Басқармасының 2002 жылғы 16 қарашадағы № 465 ... ... ... міндеттемелердің жіктелуі және оларды
күмәнді және үмітсіз санаттарға ... ... ... ... провизиялар
құру туралы» ережесін бекітті. Бұл ережесінің көмегімен екінші ... ... ... ... ... ... тәуекел
дәрижесіне қарай жіктелінеді; жіне мүмкін боларлық неиелік тәуекелдерге
қарсы провизиялар құрылады. Сол ережеге ... ... ... ... ... ... оларға қарсы провизиялар құрылады:
Стандартты несиелер қайтарылу уақыты жетпеген , бірақ ... ... жоқ ... несиелер қайтарылу мерзімі ұзартылған, қайтарылуында күмән бар
несиелер.
− күмәнді 1 категория ... ... 30 ... кешіктіріліп,
қайтару мерзімі бір рет ұзартылған, банкке ... ... ... ... ... несиенің түрі бойынша негізгі қарыз
сомасынан 5% ... ... ... ... 2 ... ... мерзімі 30 – 60 ... ... ... бір ... жоғы ... банк үшін ... түдыратын несиені білдіреді. Мұндай несие бойынша негізгі
қарыз сомасынан 20% провизия құрылады.
− күмәнді 3 ... ... ... 60 – 90 ... ... ... бір реттен жоғары ұзартылған, банк үшін тәуекел
тудыратын несиені білдіреді. Мұндай несие бойынша негізгі ... 20% ... ... ... 4 ... ... мерзімі 90 – 120 күнге дейін кешіктіріл-
ген, бір реттен жоғары мерзімге ұзартылған, банк үшін ... ... ... ... ... ... ... негізгі қарыз
сомасынан 25% провизия құрылады.
− күмәнді 5 категория ... ...  120 – 150 ... ... бір реттен жоғары мерзімге ұзартылған, банк үшін үлкен
тәуекел әкелетін несиені білдіреді. Мұндай ... ... ... ... ... ... мерзімі 180 күнге дейін және одан жоғары мерзімге
кешіктірілген, банк үшін ... яғни ... ... шегерімге жататын
несиені білдіреді. Мұндай несие үшін  100% мөлшерінде провизия құрылады.
Сонымен ... ... ... мемлекеттің де рөлі
маңызды.Мемлекет әр түрлі заңдар, норомативтік ... ... ... ... ... өз ... ... Қазақстан Республикасындағы несие жүйесінің мәселелері,
оларды шешу жолдары және даму перспективалары
Мемлекеттің несие жүйесінде коммерциялық банктердің ... орны ... ... міндеті ақша айналымы мен капитал айналымының үздіксіз
қозғалысын қамтамасыз ету, ... ... ... пен ... халық шаруашылығына қор жинау үшін жағдай жасау болып табылады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі Қазақстан Республикасының
Орталық ... және ... ... банк ... жоғары деңгейін
білдіреді. Бұл банктердің алдына қойған ең ... ... ол ... ... ... ... ... дегеніміз ол халыққа қойылып отырған
максималды деңгейдегі ... ... ... қазіргі қазақ халқының арасында, алатын еңбек ақы
мөлшері жүз мың ... ... ... неге бос ... ... ... қоймасқа. Бұл мүмкін, ал кейбір жағдайларда тіпті пайда келтіретін іс
әрекеттердің бірі. Ал сонда ... ... ... максимум елу мың тенгеге
ғана жететін халық қандай бос ақшасын депозитке салады, сол ... ... ... ... халық несие ала бастайды. Ал қазіргі күні
халыққа ең ... ол ... ... ... қалайды, қазақстандық еңбек
ақыға ол тіпті өмір бойы тапқан ақшаларының бәрін депозитке ... ... да, өз ... еткен баспанасына еш бір уақытта қаражат жинай
алмайды. Сондықтан да бұндай ... ... ... үшін ... ... ... ... беруде. Бірақ бұл жердегі туындап
тұрған проблема, ол осы берілетін ипотекалық несиенің пайыздық ставкалары.
Сондықтан да осы ... ... ... ... жүйесінің ең басты
туындап тұрған өзекті мәселесі ол Қазақстан ... ... ... ішінде ипотекалық несиенің пайыздық ставкаларының жоғары
болуы. Бұл қазіргі таңдағы ... ... ... ... ... тұрған несие жүйесіне қатысты ең басты мәселе.
Мысалға бізге 20 жыл уақытқа 11,5 милиион тенге берді дейік. Дәл ... ... ... ... ... 14,2. Осы ... берілген күні
тенгенің долларға қатынасы 135,5 құраған. ... ... ... ... индексациясы есептеліп қосылған кезде, алған қаражаттың ... ... ... ... ... Енді осы ... ... мақсатында
бес жыл аралығында немесе елу бес ай ... ... ... жүз ... ... ... ... миллион мөлшеріндегі негізгі қарыз бен оның пайызы бірге
жабылған болатын. Осыдан ... ... ... көбі ... ... еді. ... бұл ... тағы бір мәселе туындаған болатын. ... ... ... кеткендей алғашқы алынған несие соммасы 11,5 миллион
тенгені ... ... ... ... ... 12.1 миллионға дейін
артқан болатын, ал енді осыдан артық 597 мың қайдан ... білу ... ... ... ... ұйғардық. Бұл жерде туындап тұрған мәселенің аты
ол, қазіргі банктердің кеңінен қолданып жүрген аннуитеттік тәсілдері екен.
Бұнда бір ... ... ... ... да пайыздар төленеді екен.
Осыдан, алған сомманын ... ... ... он пайызды құрайды екен.
Осылайша негізгі қарыз мөлшері баяу азаяды да, ал ... ... ... ... ... болып қалады. Осыдан егер ... ... ... ... болса, онда негізгі қарыз тез жабылып, пайыз мөлшері де
азая беруші ... енді ... ... ... келесі бір өте ауқымды мәселелердің
бірі ол ... ... ... ... алынған кезені бойынша
долларға деген қатынасының ... Бұл ... ... берілетін несие
соммасының долларға деген қатынасының ... ол, еш бір ... ... бір ... тәуекел етпейтін біздің банктерімізге пайдалы.
Осыдан біздің білуімізше 1993 жылы біздің еліміздің өздік ұлттық валютамыз
тенге ... ... оның ... ... ... 4,5. Осылайша банктердің
халыққа айтулары ... ... ... ... ... деген қатынас болу
керек дейді, бірақ былайша олар ... тек қана ... ... ғана
әкеліп соқтырады.
Бұнын бәрі неден, ең алдымен біздің банктеріміздің активтардағы ... ... не бәрі он ... ғана ... Ал неге ... берілетің
несиелердің бәріне долларға деген қатынасты орнатып қойған, сонымен қатар
ипотекалық ... ... ... ... ... ... ипотекалық
несиелеріміздің қаражаты өзіміздің Қазақстандық ипотекалық ... ... осы ... ... ... ... ... білу
үшін, банктерден сұрастырған болатынбыз. ... ... ... ... ... ... ... енді доллар үшін 140
тенгені құрайтын болады екен. Осыдан бастапқыда алынған несие мөлшері ... алты ... ... ... айқын. Міне, осындай доллардың тенгеге
деген қатынасы халыққа өте қиын ... ... ... ҚР ... ... несиелік жүйесін ұстану қазақстандықтар үшін өте қиын.
Сондықтанда келесі шешу ... ... ... Қазақстан Республикасының несие беру жүйесін қайта
қарастырып, екі жақты қолайлы болатын жағдайларды жасап, оларды ... ... ... Бұл өз ... тек қана енлі банктерге ғана емес сонымен
халыққа да ... ... ҚР осы шешу ... ... ... онда ... ... өз бетінше шешіле бастайды деген ойдамын.
ҚР банк жүйесі дұрыс қызмет ... ... ал бұл ... та ... ... ... ҚР ... кіру мақсатын жақындата;
Қазақстандықтардың алып отырған несиелік қарыздары ... ... ... онда олар дәл ... ... ... яғни қауіп төндіретін несиелердің пайызы азаяды, бұл банкке ... ... өз ... ... ... осы ... банктік несие арқылы
жүзеге асырады. Мүмкін бұл заңды не жеке тұлға белгілі бір ... ... ... оны дамыту үшін алған болар. Осылайша ... ... ... ... ... кіші және орта ... ... түседі.
Әрине айта берсек өте көп бірақ еі басты ҚР ның несиелік жүйесін қайта
қарастырып, халыққа да, банкке де тиімді ... ... ... ... ұтымды жағдайға жетеді.
Қорытынды
Қорыта келгенде, Қазақстанда несие саясатын енгізу, шын мәнінде
тәуелсіздік алған жылдардан басталып ... деп те ... ... ... ... ... несие беру жүйесін толық енгізу қиын да, ұзақ
та болды, халық шаруашылығының барлық салаларында дағдарыстың ... ... ... қарсы шаралар қолдана отырып, нарықтық ... ... ... ... оны ... ... ... саясаты нысандарының қатынасы да қажет.
Нарықтық қатынастарды қалыптастырудың жұмысында ұсынылған ... ... етіп ... ... жаңа нысандары мен әдістерін тиімді
пайдалану. Қазақстанның ғаламдану ... ... ... ... жиырма бірінші ғасырды ТМД елдері арасында жетекші ... ... ... ... орын алуға мүмкіндік берді.
Нарықтық экономика ерекше саласы ... ... ... ... ... ... ... Яғни әрине қазіргі таңда ... ... ... ... нашар деп те айтуға жәрамайды,
бірақ оның тым жетістіктерге жеткен шегі бар деп те айтуға ауыз ... ... да бір ... ... ... ... өткен дағдарыстарды
шыдап шыққан біздің несиелік саясатымыз қазіргі таңда даму ... ... келе ... ... ... ... ... несие беру саясатының ең бір халыққа
батып, жан ауыртып тұрған жері, ол әрине пайыздық ... ... ... ... ... ... ең алдымен осы мемлекет ішіндегі ... ... ... ... та, ... ... белгілі бір әлемдік
стандарттарға сәйкес жасалмаған пайыздық ставкаларына болып тұр.
Әрине бұның бәрі біздің ... әлі ... ... ... үшін де шығар. Бірақ та елде дұрыс саясат орнау үшін
басынан ... ... ... ... ... ... және жоғары дәрижеде
жасай білу керек. Ал егер бұнын бәрі орындалмайтын болса әрине ... бұл ... ... ... алға ... осы курстық жұмыста, Қазақстан Республикасында қолданылатын несие
жүйесі қарастырылып, оның ... ... ... ... ... ... ... несиелік операцияларды жүзеге
асыратын банктердің де атқаратын ... ... ... ... ... есептелген болатын.
Қазақстан Республикасынынң қазіргі таңдағы несие жүйесіне ... өз ... ... ... ... келе жатқанын көреміз. Мүмкін
бұндай саясаттан бастағанымызда жөн болатын ... ... ... ... ... әлі тек қана дамушы елдер қатарында ғана.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Курс кредитной системы: Учебник. Под общей редакцией проф. ... ... ... Е.А. 4-е ... и ... ... ... «АСА», 1999г.
2. Көшенова Б. «Ақша, несие, банктер, валюта ... ... 2000 ... ... Ә.«Банк жүйесінің тұрақтылығы – экономикалық дамудың
кепілі» Егемен Қазақстан, 2004 ж 11- ... ... ... мен ... тең ... диалог».
Егемен Қазақстан, 2005 ж 25-мамыр.
5. Донских А. «Бизнестің алмас қырлары: тазалық, мөлдір-лік, беріктік».
Егеменді Қазақстан 2004 ж ... ... Г. ... елге ... ... ... ... Жас
алаш 2003 ж 17-наурыз.
7. «Келешегі кең ... ... 2005 ж ... ... банк ... ... Теоретическая экономика. Политэкономия: Учебник для вузов/Под ред.
Г.П. Журавлевой и Н.Н. Мильчаковой. - М.: ... и ... ... 1997.
10. Основы экономической теории. Учебное пособие/под ред. М.А. Сажина,
Г.Г. Чибрикова. М.: Издательство «Экономика», 1995г.
11. Финансы и ... ... под ред. ... ... А.И. ... проф. Л.С. Тарасевича. – 3-е изд. доп. и испр. ... дом ... 2001 ... ... теория: Учеб. для студ. Вые. Учеб. заведений/ Под ред.
В.Д. Камаева. - 6-е изд., перераб. И доп. - М.: ... изд. ... ... ... Н.А. ... ... ... Казахстан на период до
2030 года. (Казахстан - 2030). -Алматы, 1997.
14. Борисов Е.Ф. ... ... ... М.: ... ... ... ... (политэкономия); Учебник /Под общей ред. акад.
Видяпина В.И., ... ... Г.П. - М.: ... - М, ... ... ... / под ред. доц. А.С. ... М.: Издательство
«БЕК», 1995 г.
17. Теоретическая экономика. Политэкономия: Учебник для ... ... ... и Н.Н. Мильчаковой. - М.: Банки и биржи, ЮНИТИ, 1997.
18. Современная экономика: многоуровневое учебное ... Под ... О.Ю. ... ... ... ... құн (несие)
Лизингтік
Несиенің құрылымы
Тұтынушылық
Коммерсиялық
Тауарлық
Тұтынушылық
Ипотекалық
Мемлекеттік
Банктік
Ақшалай
Аралас
Тауарлық
Ақшалай
Халықаралық
Ұлттық
Несие формасы

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қаржылық жағдайы» категориясын талдау объектісі ретінде теориялық зерттеу; қаржылық жағдайын талдау көрсеткіштерін жетілдіру бойынша тәжірибелік ұсыныстар. «Kazakhstan Trading Company» ЖШС мысалында70 бет
Ақшаның жалпы эквивалент және экономикалық категория ретіндегі түсінігі19 бет
Ақшаның экономикалық категория ретіндегі мәні26 бет
Валюта – дербес экономикалық категория ретінде37 бет
Дүниені философиялық түсіну: болмыс, материя – алғашқы категориялық ретінде6 бет
Жекеменшік экономикалық категория ретінде24 бет
Жұмыссыздық экономикалық категория ретінде26 бет
Игілік экономикалық категория ретінде. Тауардың мәні және оның қасиеттері10 бет
Кәсіпкерлік экономикалық категория ретінде34 бет
Мемлекеттік қаржы экономикалық категория ретінде67 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь