Экология ғылымы және оның міндеттері

І. Кіріспе

ІІ. Негізігі бөлім
1. Экология ғылымы және оның міндеттері
2. Экология ғылымының қалыптасу кезеңдері мен құрылымы
3. Ғылыми техникалық прогрестің қоршаған ортаға әсері
4. Қазақстанның экологиялық проблемалары
5. Қазақстанның экологиялық апат аймақтары
6. Қоршаған ортаның экологиясын бақылау
6.1. Өндіріс экологиясы
6.2. Агроэкология
6.3. Қала экологиясы
7. Қазіргі кездегі қалыптасқан экологиялық проблемаларды шешу жолдары

ІІІ. Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер
Мен бұл рефератымның тақырыбын «Экологиялық проблемалардың экономикалық аспектілері» деп алдым. Яғни, мен қазіргі кезде дүниежүзілік бүкіл адамзатты толғандырып отырған ғаламдық проблема экологиялық мәселелер деп айтар едім. Біз бүкіл дүниежүзінің проблемасын қозғамағанның өзінде, өз еліміз Қазақстанның да экологиялық жағдайы адам қызығарлықтай мәз емес. Сондықтан мен бұл жұмысымда Қазақстанның экологиялық проблемаларын, апат аймақтарын, сонымен қатар оны экологиялық жүйеде шешу жолдарын басты назарға ала отырып жаздым.
Қазақстанның экологиялық проблемалары. Қоршаған ортаны қорғау, жақсарту, оның табиғи байлықтарын тиімді пайдалану қазіргі кездегі маңызды мәселелердің бірі. Бұл мәселелерді шешу жыл сайын қиындай түсуде. Себебі қалалардың, өнеркәсіптің өсуі, ауыл шаруашылығын индустрияландыру мен химияландыру, химия өнекәсібінің дамуы қоршаған ортаға өз әсерлерін тигізуде. Қазақстанның экологиялық апат аймақтарына келетін болсақ, республикамыздың аумағында кездесетін мол табиғат ресурстары тиімді және тиімсіз жолдармен игеріліп келеді. Әсіресе қазба байлықтарды өндіру мен өңдеу, оларды тасымалдау барысында, ашық кен өндірісінде кен қазғанда табиғат орасан зор зардап шегеді. Оның үстіне еліміздегі полигондар орналасқан аумақтарды экологиялық тұрғыдан апатты аймақтарға жатқызуға болады. Олардың қатарына Семей полигоны, Арал теңізінің жағдайы, Каспий теңізі суының көтерілуі мен теңіз суының ластануы, Батыс Қазақстандағы Азғыр, Капустин Яр ядролық сынақтар алаңдары, Байқоңыр жатады.
1. Ж.Ж.Жатқанбаев. «Экология негіздері» Оқулық. Алматы, 2003жыл
2. Асқарова Ұ.Б. «Экология және қоршаған ортаны қорғау» Алматы, 2008жыл
3. Мұқаұлы. «Табиғатты пайдалану экономикасы» Алматы, 1999жыл
4. Ә.Бейсенова, Ж.Шілдебаев. «Экология» Алматы, 2005жыл
        
        Жоспар:
І. Кіріспе
ІІ. Негізігі бөлім
1. Экология ғылымы және оның міндеттері
2. Экология ғылымының қалыптасу кезеңдері мен құрылымы
3. Ғылыми техникалық прогрестің ... ... ... ... ... проблемалары
5. Қазақстанның экологиялық апат аймақтары
6. Қоршаған ортаның экологиясын бақылау
6.1. Өндіріс экологиясы
6.2. Агроэкология
6.3. Қала экологиясы
7. Қазіргі кездегі қалыптасқан экологиялық ... шешу ... ... әдебиеттер
Кіріспе:
Мен бұл рефератымның тақырыбын «Экологиялық проблемалардың ... деп ... ... мен ... ... ... бүкіл
адамзатты толғандырып отырған ғаламдық проблема экологиялық мәселелер ... ... Біз ... ... ... ... өзінде, өз
еліміз Қазақстанның да экологиялық жағдайы адам ... мәз ... мен бұл ... ... ... ... апат
аймақтарын, сонымен қатар оны экологиялық жүйеде шешу ... ... ала ... ... ... ... Қоршаған ортаны қорғау, жақсарту,
оның табиғи ... ... ... қазіргі кездегі ... ... Бұл ... шешу жыл сайын қиындай түсуде. Себебі
қалалардың, өнеркәсіптің өсуі, ауыл ... ... ... химия өнекәсібінің дамуы қоршаған ортаға өз ... ... ... апат ... ... болсақ,
республикамыздың аумағында кездесетін мол ... ... ... ... жолдармен игеріліп келеді. Әсіресе қазба байлықтарды өндіру мен
өңдеу, оларды тасымалдау барысында, ашық кен ... кен ... ... зор ... шегеді. Оның үстіне еліміздегі полигондар
орналасқан аумақтарды экологиялық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... полигоны, Арал теңізінің жағдайы, Каспий
теңізі суының көтерілуі мен теңіз суының ... ... ... Капустин Яр ядролық сынақтар алаңдары, Байқоңыр жатады.
Қазіргі кездегі қалыптасқан экологиялық ... шешу ... ... жер ... экологиялық жағдай күннен-күнге шиеленісе
түсуде. ... ... ... ... ... ... ... ыңғайлы бағыттарын таңдап, тығырықтан шығу жолын
іздестіруде. Тіпті қалыптасқан ... ... ... ... ... оны жетілдіру жолдары айқындалып та үлгерді.
Олардың негізгілері:
-экологиялық білімді жетілдіру;
-экологиялық сараптама;
-экологиялық мониторинг;
-экологиялық маркетинг;
-экологиялық бизнес;
-экологиялық нарық;
-экологиялық менеджмент.
Экология ғылымы және оның міндеттері
Қазіргі ... кез ... ... ... тірі ағзалар ұзақ уақыттарды
қамтитын геологиялық дәуірлерде бірте-бірте қалыптасқан және олар өздері
тіршілік ... орта ... ... Тірі ... ... ... табиғи орта жағдайларымен үнемі қарым-қатынаста, әрі өзара тығыз
байланыста болады. Оны ғылым тілінде ... ... ... деп ... тірі ... бір-бірімен қарым-қатынасын қоршаған ортамен
байланыстырып зерттейтін биология ғылымының бір саласы. Бұл анықтама қазір
ғылыми-техникалық прогреспен және ... ... ... оның аясы кеңейе түсуде. «Экология» деген терминді ғылымға 1866
жылы неміс биологі Э.Геккель(1834-1919) ... Ал ... ... ... ... ... қалыптасты. «Экология» гректің oicos-“мекен,
үй”, logos-“ілім, ғылым” деген сөзінен шыққан. Шынында да ... ... ... ... яғни ... өмір ... ... болып
табылады. Қазір экология кешенді ... ... ... отыр. Сонымен
бірге, экология табиғатта болып жатырған ... ... ... баға беру және оның ... жақтарының алдын алу мәселелерән
қарастырады.
Егер біз байыптап қарасақ, адам баласы ерте кезден ... ... ... таза ... ... ... тал егіп, ауласының, көшесінің
тазалығына көңіл бөлген. Осының бәрі барлық ... ... ... ... келе жер ... адам саны өсіп, ғылымы мен
білімі дами бастады. Адам ... ... ... ... үшін ... ... су, топырақ, қазба байлықтар, т.б.) ... ... Елді ... ... ... ... Ғылым мен білім дамып,
ғылыми-техникалық прогрес қарқындап өсе бастады. Жер шарында жаңа ... ... ... олардың арасында табиғат байлықтарын бөлісу, азық-
түлік жетіспеушлігі, жер үшін ... т.б. ... ... ... ... жоспарсыз пайдаланылды. Осының бәрі
2000 жылдың ішінде ... ... ... ... жіберді.
Осы жағдайларды болдырмау адамдардың үлесіне тиді. Ендігі жерде қоршаған
ортаның өзгертуін зерттейтін, биосферадағы барлық тіршіліктің ... ... ... ... ... ... ... экология ғылымының
мақсаты мен міндеттері және нені зерттейтіні айқындала бастады.
Ендігі ... ... ... кезеңдегі зерттеу бағытына тоқталайық.
Олар:
-тірі организмдер тіршілігіндегі тұрақтылықтың сан және сапа ... ... ... ... және ... ... өзгерістер және оған әсер етуші факторлар;
-антропогендік факторлардың зардабы және оны тұрақтандыру шаралары;
-жергілікті және аймақтық экологиялық проблемалар;
-дүниежүзілік экологиялық проблемалардың туу себептері;
-қоршаған ... ... ... және оны ... ... ... ... орта мен адам денсаулығы, т.б. мәселелер ---
Экология ... ... ... ... ... ... ортасын
тұрақтандыру, бүлінуге,ластануға жол бермеу, табиғат қорларын тиімді
пайдалану, болашақ ұрпақтың салауатты өмір ... ... ... ... жеке ... жататын даралардың өзара және олардың
басқа түрлер ... ... ... ... мен ... орта жағдайларының тигізетін әсерін зерттеуде экологиялық
міндеттердің бірі.
Әрбір бірлестік ... ... ... және өзін өзі ... ... ... тіршілік үшін күрес, табиғи сұрыпталу бағыттары да
үнемі өзгеріп отырады. Мұны анықтау да экология ... ... ... ... тіршілік ететін орта жағдайларына геологиялық дәуірлерде
бірте-бірте бейімделгендігін ... ... ... да-экологиялық
міндеттерге тиісті мәселе.
Қазіргі таңда шаруашылықтың кез-келген салаларын ... үшін ... ... арта түсуде. Әсіресе ауыл ... ... ... және ... байлықтарын пайдалану мен табиғатты
көркейту ... ... де ... ... көрсетер көмегі орасан
зор. Сондықтан да экология шаруашылықтың барлық салаларын ... ... әрі іс ... ... болып саналады.
Экология ғылымының қалыптасу кезеңдері мен құрылымы
Экология биология ғылымының бір саласы ретінде ғасырдың орта ... жеке ... ... сол ... ... ғана ... ... де, алғашқы экологиялық зерттеудің элементтерін біз ... ... ... Гиппократ, Аристотель, Теофраст еңбектерінен
көреміз. Табиғат құбылыстарын зерттеушілер өсімдіктер мен ... ... ... ... ... ортаға
тәуелділігін экологиялық тұрғыдан қарастырған.
Экология ғылымының қалыптасуы негізгі 3 кезеңнен тұрады.
І кезең. ... ... ... ... Бұл кезең
ХVIIғасырдың басынан XVIIIғасырдың соңына дейінгі уақытты қамтиды. Мәселен,
К.Линней ... ... ... ... ... ... Ш.Уалиханов (1835-1865), В.В.Докучаев (1846-1903),
т.б. табиғат зерттеуші биологтер, систематиктер, ... ... ... ... ... ... ... дамуына өз
үлестерін қосты.
ІІ кезең. Экологияның жеке ғылым ретінде қалыптасу және даму ... ... ... ... ... ... шетелдік және Ресей табиғат
зерттеушілерінің есімдерімен байланысты. Бұл ... ... басы ... ... қамтиды. Атап айтқанда, Мәскеу ... ... ... Б.М.Житков, Л.С.Берг жан-жақты
экологиялық зерттеулер жүргізсе, ... ... ... экологиясын зерттеумен айналысты.
ІІІ кезең. Экология ғылымының өрлеу кезеңі. Қазіргі заманғы ... ... ... мен ... ... қамтитын деңгейге
жетіп отыр. Осыған орай экология ғылымының қолданбалы бағыты дами ... жаңа ... ... ... және ... зерттеулер
жүргізілуде. Олардың қатарына ... ... ... ... ... ... проблемалары» (1995ж.),
Н.Реймерстн «Экология» (1994ж.), т.б. ... ... ... ... ... ... ... қосқан үлесі де
мол. Шын мәнінде, бүкіл тіршілік-тынысы табиғатпен етене байланысты болған,
табиғат аясында ... өмір ... ... халқы табиғатты тиімді
пайдалана да, қорғай да білген. Оны біз аты аңызға айналған Асан Қайғы ... ... мен ... ... ... толы ... ... жер-су аттарын қадірлеуге, орман-тоғай, ... ... аң мен ... ... ... ... ... және нақыл сөздерінен туған жерге деген сезімдері ... ... ... ... төрт-түлік малды өсірудегі жайылымды
(қыстау мен жайлау) экологиялық жағынан сауатты пайдалануы-осының айғағы.
Ш.Уалиханов, Ы.Алтынсарин, ... ... ... ... ... ... ... байқау қиын емес.
Олардың экономикалық тұрғыда жазылған ғылыми тұжырымы бар еңбектері де ... ... ... бағыттағы зерттеулер ХХғасырдың орта тұсында
Қазақ КСР Ғылым Академиясының ашылуымен байланысты ... ... ... ... ... ... Академиясының география, зоология,
ботаника, геология, т.б. ғылыми-зерттеу институттарының ғалымдары ... осы ... ... отырып, Қазақстан табиғаты туралы
іргелі зерттеулер жүргізді. Олар: ... ... ... ... ... жоғарғы оқу орындарында 1970жылдан бастап “Экология және
табиғатты қорғау” курстары ... ал ... ... ... мамандарын
арнайы дайындау үшін факультеттер ашыла бастады. ... ... ... ... Мемлекеттік Университетінде “Үздіксіз экологиялық білім мен
тәрбие беру тұжырымдамасы” жазылып, 1991жылы ... ... ... ... ... ... білім беру бағытында
жаратылыстану пәндерінде экологиялық ... ... іске ... ... оқу ... ... ... мен газеттер жарық көре
бастады. Мәселен, Г.Сағымбаевтың «Экология негіздері», «Экология ... ... пен ... ... ... және т.б. ... еңбектері жарық көрді.
Ғылыми-техникалық прогрестің қоршаған ортаға әсері
Жер шарындағы халық санының жедел өсуі мен ... ... ... адам мен ... қоршаған ортамен қарым-қатынасын
күрделендіріп жіберді.
Пайдалы ... ... ... пайдалануы, жер бетіндегі өсімдіктер
әлемі мен жануарлар дүниесінің көп түрлілігінің азаюы және ... ... тыс ... ... ... ... тудыруда. Кейбір
өндіріс орындарынан бөлінген зиянды қалдықтардың ... тыс ... ... жағдайының нашарлауына, адам денсаулығының бұзылуына апарып соғуда.
Осының бәрі қоршаған ортаны қорғау мәселесіне ерекше ... ... ... ... ... ... сондай-ақ оның ресурстарын тиімді
пайдалануға ... ... жыл ... жерді суландыру, орманды
қалпына келтіру, өндірістік қалдықтар мен ақаба ... ... ... ... ... және ... эрозиясына жол бермеу жұмыстары
қарқынды түрде жүргізілуде.
Табиғаттағы өзгерістер баяу, ... ... Ал ... ... ... ... ... процестері ұзаққа созылады. Адамның зиянды істері де
бірден байқалмайды, оны адамдар көбінесе ұзақ жылдар өткесін ғана ... ... ... ... ... бере ... ... нәтижесін бақылап, болашақта апатқа айналмауын ескере
отыру керек.
Табиғаттың заңдылығына селқос қараудың зардапты ... ... ... ... ... Қарабұғазкөл Каспий теңізімен бөгет арқылы жалғасқан
болатын. Ол теңіз ... ... ... үшін ... еді.
Көптеген ғалымдар бұғаз суын бөлу теңіз деңгейінің уақытша ... деп ... ... ... ... ... бұғазбен байланысты еместігі,
оның жердің эволюциялық даму ... ... ... ... Мұндай
құбылыс 1929, 1933, 1941жылдары байқалған. Сөйтіп, бұғазды теңізден ... ағат ... ... ... зиян ... және мал ... өнімділігі азайып, халық арасында өлім-
жітім мен ауру көбейіп кетті.
Кезекті геологиялық ... ... ... ... ... теңізі деңгейі көтеріліп, жағаларды су баса бастады. Енді бөгетті
тосқауылды алып тастап, теңіз суын қайтадан ... ... ... ... ... ... білмеу, кейде оларды есепке алмау бос
шығынға, адамдардың өмір сүру жағдайының және ... ... ... ... жағдай Арал теңізінің тағдырына да тән. Мақта мен ... ... ... байланысты, Арал теңізіне құятын өзендердің
суын ... ... ... су қоймалары мен ... ... ... су жүйелері өзендер суының азаюына, түптеп келгенде, ... ... ... алып ... теңі ... күрт төмендеуі өсімдіктер әлемі мен жануарлар
дүниесінің жұтаңдануын, т.б. ... ... ... ... Арал апаты ғаламдық сипат алып, оның зиянды әсерін ... ... ... байқалуда. Сондықтан АҚШ, Жапония, т.б.
мемлекеттер Аралды ... ... ... қатысуға келісімдерін
беріп отыр.
Қазіргі кезде Арал теңізін құтқарудың жаңа жоспарлары жасалып, ... ... ... Кіші Арал ... ... ... құтқаратын
күн де алыс емес шығар.
Келтірілген мысалдар адамзаттың табиғатқа жауапсыз қарауға болмайтындығын
дәлелдейтін, қоршаған ортамен қарым-қатынас ... өз ... ... бөліп, әрдайым дұрыс жолды таңдау қажеттілігін көрсетеді.
Дүние жүзінде адамның іс-әрекетінен болатын ... ... ... ... ... жартысында қоғам мен табиғаттың өзара қарым-қатынасының
жаңа бір ... ... ... ... бой ... ... мен ... еселеп өсуі барған сайын шикізат түрлерінің мол
пайдаланылуына, энергия шығынының өсуіне, қазба байлықтардың ... алып ... ... ... ... кері ... ... су
тасқыны, жанартаулар, жер ... ... ... ... ... ... ... асып түсетіндей жағдайға жетті.
Мұның өзі табиғи ортаның қалыптасқан заңдылығын бұзып, биосферадағы энергия
мен ... зат ... ... әсер ... ... ... өте ... экологиялық жағдайлардың тууына
алып келді. Атап айтқанда, біріншіден, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін
өнеркәсібі ... ... ... ... ... ... ... Осы мақсатта адамдар табиғи ресурстарды игеріп, жаңадан
зауыт, фабрикалар және жолдар сала ... ... ... ... ... кері әсер ... кеңейтіп, жаңа кен орындрының ашылуына
және игерілуіне үлес қосты. Бұл қоршаған ортаның ластануын күшейтті.
Екіншіден, дүние жүзіндегі ... ... күрт ... Жер ... саны тез өсіп, 1700жылы 620 млн адам болса, 1850жылы оның ... ... ... яғни екі ... артты. 1950жылы жер шарындағы халық саны
2500млн-ға жетсе ... ... ... халық саны 5 млрд ... ... ... ... ... ... жүзі халқы 11,9 млрд болады
деген болжам ... ... ... өсуі ... ... ... ... тудырды.
Қазірдің өзінде табиғат ресурстары өзін өзі қайта қалпына ... ... Бұл ... ... ... ... ... мен тұрғындарының саны тез өсуде. Егер 1900 жылы
қалаларда 300 млн адам ... 1950 жылы ... саны 700 ... ... 1800 млнға, ал 2000 жылы шамамен 3300 млнға жетті. Соңғы 100 ... ... ... ... ... ... ... 20%-дан 51,5 %-ға
жетті.
Осынша адамның шағын аумақта тіршілік етіп, қоршаған ортаға кері ... қала мен оған ... ... қатты ластануына себепші болады.
Әрине, адамзат қоғамының дамуы табиғат қорлары есебінен болуы әбден мүмкін.
Алайда бұл процестер ... ... ... ... болуы керек.
Адамзат әр уақытта бағынышты болып , оның ... өз ... ... ... ... ... да ... табиғатқа «қожайындық ету»
арманы болған.
Адамзат табиғатқа, табиғи ортаға деген ... ... ... ... ... ... ... ететін көзқараспен қатар жүруі қажет.
Табиғат ресурстарына баю мен пайда табу көзі ... ... ... ... табысқа бола оларды ретсіз жұмсауға, қоршаған ортаны адамдармен
барлық тіршілік үшін зиянды ... ... ... ... ... табиғи ортаға әсер етудің ауқымды
мүмкіндіктерімен және құралдарымен жарақтандырып қана қоймай, сонымен ... ... ... ... ... ... мен ... көрсетіп
береді.
Ғылым мен техниканың жетістіктері адам баласына табиғи ортаны ... ... ... жол ... ... ... ұсынады:
- ресурстарды үнемдеуге мүмкіндік беретін қалдықсыз технологияны енгізу;
- ортаның ластануын барынша азайту;
- су ... ... ... ... ... ... ... қайта пайдалану;
- жылу мен энергияны табиғи көздерден өндіру;
- жаңа технологияны пайдалану.
Адам баласы мұндай ... ... ... жер шарының тыныштығы
мен байлығын сақтауға мүмкіндік аламыз.
Ендігі жерде ... ... ... қалдықты аз бөлетін және қалдықсыз
технологияға көшу, кен орнын кешенді ... ... ... ... ... мен ... табиғи ортаны ластаудың алдын алу, энергиямен
шикізаттың дәстүрлі түрлерін қазіргі заманғы ... таза ... ... ... да ... мен ... қоса алғанда, экологиялық
проблемаларға деген ортақ түсінік жоқ. Бір ғана ... ... ... ... бірін-бірі жоққа шығаратын пікірлер көп. Көбінесе,
техникалық-экономикалық көрсеткіштерді талдау мен талқылау әдетке ... ... ... жобаның экологияға қатысты жағын анықтауға келгенде-
құлық жоқ. Табиғаттың үйлесімді құрылған дүние екендігін және онда ... ... ... ... ... ... түсінген болса,
табиғатпен ең жақсы қарым-қатынас орнату тәсілін табуға болатын еді.
Қазақстанның экологиялық проблемалары
Адамның өміріне, тіршілігіне ... орта әр ... да әсер ... ... ортаны қорғау, жақсарту оның табиғи байлықтарын тиімді
пайдалану ... ... ең ... ... ... Бұл ... ... сайын қиындай түсуде. Себебі, қалалардың, өнеркәсіптің ... ... ... ... ауыл ... ... мен
химияландыру, химия өнеркәсібінің дамуы қоршаған ... өз ... ... ... ... табиғаттағы тепе-теңдіктің бұзылуына себепші
болды. Әр түрлі улы қосылыстар, химиялық ластаушылар азық-түлікті, ішетін
суды атмосфералық ауаны ластады. ... жер ... ... ... т ... т мұнай жағылып, 800млн т дан астам түрлі металдар қорытылады екен.
Соның нәтижесінде ауаға 23млрд т ... ... 17млн т ... буы
мен түрлі газ тәрізді зиянды заттар бөлінеді. Қоршаған ортаға 50млн т мұнай
мен мұнай өнімдері ... су ... ... ... сулар
құйылады. Қоршаған ортаға 500млн т ... ... ... ... жыл ... ... ... өңделіп, 320млн т әр түрлі
тыңайтқыштар, 5млн ға жуық улы химикаттар қолданылады.
Қалалардың саны да жыл санап ... ... ... ортаға тасталатын
қалдықтардың мөлшері де өсе түсуде.
Өнеркәсіп орындары ауаға ... зор ... әр ... ... мен өте ... тұратын қоспаларды шығарады. Олар ауамен бірге адам мен ... ... және ... бетіне шөгеді. Кейде оларды жел мыңдаған
шақырым жерге айдап апарады.
Ауаның әр ... ... ... ... ... ... туғызады. Мысалы, қалалардың үстін 1500-2500м биіктік шамасында
әр түрлі газдар мен ұсақ бөлшектерден тұратын кора ... шаң ... ... ... ... күн ... өтуі өте ... Ғалымдардың
зерттеуі бойынша, жаз кезінде жарықтың күші 20%-ға дейін ал ... ... ... Сонымен қатар күн сәулесінің спектрлік құрамы өзгереді. Қала
үстіндегі түтін мен шаң, ... ... ең ... ... ... ... орындары қала атмосферасын әр түрлі ... мен ұсақ ... ... ... де ... ... ... тонна көмір мен
мұнайдың жануынан пайда болатын көмірқышқыл газының мөлшері аса ... ... ... бұл газдың көлемі жылына 0,2%-ға өсетіні
анықталды. Көмір мен жанармайларды жағу кезінде денсаулыққа зиянды ... ... ... ... отынмен, соның ішінде мазутпен жқмыс істейтін
электр станциялары да ауаны ... ... ... ... ... құрамындағы күкірт күкіртті газға айналады.
Автокөліктер ауаны қорғасын буымен және ... ... ... көшелерінің әрбір шаршы метріне 2,5-3,0га ға дейін қорғасын шөгеді. Әр
машина жыл ... 10кг ... ... ... ... өндіріс орындары
ауаға адам мен малда қатерлі ісік тудыратын улы заттар-бензаперин ... ... және газ ... ... адам ... ... тигізеді. Бұл әсіресе, метеорологиялық жағдайдың әсерінен ауа
сирек алмасатын қалаларда жиі кездеседі. Оны ... деп ... ... жиналған газдарды ыдыратып, әр түрлі улы қоспалар түзеді. Ол кезде
адамдардың көзі ауырады, өкпесін улы газ толтырады, жөтеледі.
Қала ... ... ... ... ... ... аса
қауіпті. Қалдықтардың химиялық құрамының әр түрлі болуына байланысты,
олардың тигізетін әсері де әр ... ... ... шыққан қалдықтар су
бетін үлкен қабықпен жауып, оттек ... ... ... ... ... синтетикалық жуғыш заттардың әсері де мұнай
қалдықтарымен бір бағыттас. ... ... ... ... да ... ... мырыш, мыс, қорғасынның әр түрлі тұздары мен көмірді
кокстеу кезінде ... ... ... ... у ретінде әсер етеді.
Ауылдық жерлерде де су ластануда. Соңғы жылдары егіс далаларында химиялық
тыңайтқыштарды көп ... ... ... ... ... ... ... Пестецидтер суға араласқаннан кейін биологиялық жағынан
ажырамай ұзақ сақталып, балықтың денесіне шөгіп, биологиялық тізбек ... ... ... ... өзен, көлдер бойында шошқа фермаларын
орналастыру суды қатты ... Бір ... ... өзі суды ... жөнінен 2-3 өндіріс орнына тең.
Лас суларды ауыл шаруашылығында пайдаланудың да үлкен зияны бар. ... ... ... ... онда ... процестердің жүруі
төмендейді.
Қазіргі қаланың экологиялық ... ... ... ... ... ... жүйке, қатерлі ісік ауруларының себебін анықтау ... ... ... ... көше ... және ... басқа да
зиянды факторларымен байланысын анықтау керек.
Қалалық көлік ең күшті және көп таралған ... көзі ... ... мазасын алатын шу көзінің бірі-өнеркәсіптің шуы. 50-60 децибелден
асқан шу жүйке ауруын туғызады. Шуы көп ... ... ... ... негізгі себебі шудан екендігі анықталған.
Міне, осы зерттеулер қаладағы ластанған ауа мен ... және әр ... ... ... қалай әсер ететіндігін көрсетеді.
Ауылдық жердің экологиялық жағдайы қалалық жермен салыстырғанда едәуір
жақсы. Дегенмен ауыз су ... ... ... да ... ... ... Арал ... ауыз су тапшылығы, түрлі зымырандар мен ... ... ... ... ... ... ... мен
топырағының ластануы, т.б.
Қазақстанның экологиялық апат аймақтары
Республикамыздың аумағында кездесетін мол ... ... ... ... ... ... келеді. Әсіресе қазба байлықтарды өндіру мен
өңдеу, оларды тасымалдау барысында, ашық кен ... кен ... ... зор ... ... Оның ... ... полигондар
орналасқан аумақтарды экологиялық тұрғыдан апатты аймақтарға ... ... ... ... Семей полигоны, Арал
теңізінің жағдайы, Каспий теңізінің суының ... мен ... ... ... ... облысындағы Азғыр, Капустин Яр ядролық ... және ... ... ... ... ... Арал теңізінің экологиялық апат
аймағында қазір 4млн-ға жуық халық аса ауыр ... ... етіп ... ... ... ең алдымен тұрғындардың денсаулығына әсер ... ... ... ... ... ішінде балалардың өлімі 20%-ға
өсті. Жұқпалы аурулар, өкпе, ... ісік ... ... ... ... ... Теңіз суының таязданып кетуінің салдарынан Арал маңайында
шаңды ... ... ... Арал ... ... кеткен түбінен мыңдаған
тұз жел арқылы ... ... ... ... Арал маңының
тұрғындарының 3%-ы ғана ауыз су ... су ... суын ... ... ... ... және өзендердің суын пайдалануға
мәжбүр болып отыр. Кей жерлерге су ... су ... ... ... ... суы түрлі тыңайтқыштармен және өндіріс
қалдықтарымен ластанғаны соншалықты, оны ... ... ... ... ... ... ... су деңгейінің көтерілуіне байланысты Каспий теңізінің
эколгиялық жағдайы нашарлап отыр. 1977 ... ... ... ... 70 км жерді бсып алған. 1995 жылы 35 мың тұрғыны бар 7 ... ... ... су ... ... ... суы мұнай өнімдерімен
ластанған. «Пустынное» кен орнының апаты кезінде теңізге 1,12 т ... ... ... ... ... ... онда тіршілік ететін құстарға,
балықтарға кері әсер етуде. Құстардың қанаттары майланып, жабысып ... ... ... суының мұнай қалдықтарымен ластануынан итбалықтар мен
балықтар да көптеп қырылуда.
Міне, қарап отырсан, адамның іс әрекеті мен ... апат ... ... ... зиян ... ... ... ортаның ластануы экологиялық
жағдайды нашарлатып, адамға, жануарларға, өсімдіктерге әсер ... ... және ... орны толмас өзгерістерге ұшыратып отыр. ... ... ... бірі ... полигоны. Батыс Қазақстан
облысының тұрғындары ... және ... ... ... ... ... ... Азғыр кентінің ауданында 1979, ... 17 жер асты ... ... ... ... бұл ... ... ауданы артып, демографиялық жағдай ауырлап кетті. «Тайсойған»
полигоны облыстың солтүстік ... ... Онда ... ... ауыр және ... ... сынақтары өткізілген.
Осындай мәселелер Байқоңыр маңайында да орын алуда. Қарағанды облысының
далалық жерлері ... ... ... Осы ... ауаны, топырақты, суды ластауда. Мұның бәрі сол жерде тұратын
адамдардың денсаулығына кері әсерін тигізуде.
Семей ядролық ... ... 1949 жылы ... 1989 ... дейін ядролық сынақ әуеде,
жер бетінде жүргізіліп келгені ... ... ... ... ... ... Жаңасемей аудандарының аумағында жатыр. Ядролық сынақ, негізінен,
полигонның Абай ауданына қарасты бөлігінде ... ... ... ... оның ... ... ... көшірілген.
Ғалым М. Тәтімов еңбектерінде ядролық полигонның зардабын төрт радиусқа
бөлініп қарастырған. Бірінші ... ... 150 ... ... ...  200 мың ... тұрады. Оған полигонды қоршай жатқан 5-6 аудан
кіреді. Екінші шеңбер радиусы 300 шақырым жерді ... онда 1млн ... Бұл ... Шығыс Қазақстан, Алтайдың бір шеті, Қарағанды, ... ... ... ... ... ... шеңбердің радиусы  50
шақырым. Бұл аймақта 5млн халық қоныстынған. Бұған Павлодар, Өскемен,
Астана ... ... ... Ал ... ... ... 775 шақырымға
дейін жетіп, Алматы, Омбы, Новосібір қалаларын, сондайақ ... ... ... ... Ядролық полигон ... ... ... әсер етеді. Оны ғылым тілінде радиофобия деп атайды.
Екіншіден, адамдардың ... әсер ... ... ... ... қатерлі ісік аурулары, балалардың кемтар ... ... ... жылы 20 ... ... бұйрығымен Қазақстан жерінде атом ... ... ... Бұл ... ... жүзінің қауымдастығы қуана
қарсы ... ... ... бұл ... ... ... ... жұмысының жемісі болды. Полигондар зардабын шешу ... ... ... Осы ... «Семей полигоны аймағындағы тұрғындардың
денсаулығын зерттеу және сауықтыру шараларын ұйымдастыру» ... ... ... Ал ... ... ... ортаға тигізетін
зардабын және радиактивті қалдықтарды жою ... ... ... ... ... Қазақстан жерінің 33,6млн га жері әскери ... ... ... Сол ... ... ... ... т
радиактивті қалдық жинақталған. Ол қалдықтар ... ... 800га ... 3га, ... ... облысының 2га жерін алып жатыр. Мұны
Қазақстандағы ... апат ... мен ... ... қалыптасқан
жағдайлар келтірілген фактілер арқылы көруге болады.
Қоршаған ортаның ... ... ... экологиялық жағдайдың шиеленсуі бізді қоршаған табиғи ортаға
сапасына күнделікті бақылау ... ... ... ... елді ... су, азық-түлік құрамын бақылап отыру бүгінгі күннің талабы. Ол ... ... ... етіп ... аумақтың немен ластанып жатқанын алдын ала
бақылап, біліп отыруымыз қажет. Міне,осы проблеманы мониторингтік бақылау
жүйесі жүзеге асырылады.
Мониторинг ... ... орта ... ... баға ... және болжам жасауды жүзеге асыратын жүйе. Бұл ... рет 1972 жылы БҰҰ ... ... конференциясында
қабылданды.
1974 жылы Кенияда БҰҰ бағдарламасына сәйкес І мемлекетаралық қоршаған орта
проблемаларына арналған кеңес өтті. Оның негізгі ... ... ... ... жүйесін құру болды. Осы кеңесте мониторинг
жүйесінің мақсаты мен міндеттері анықталып мақұлданды.
Мониторингтік бақылау ... ең ... ... ... аймақтық, жергіліктік және әлемдік деңгейдегі ластану дәрежесін
анықтау болды.
Эколог ... ... ... ... ... алғашқы
сызбанұсқасын ұсынды. Сызбанұсқа бойынша мониторингтік ... ... ... ... ... ... ... сапасына бақылау жасалып
реттеліп отырады.
Мониторинг-антропогендік ... ... ... ... ластану көздеріне тұрақты бақылау жасайды. Оны ... ... ... ... т.б. ... қолданылады.
Орыс ғалымы И.П.Герасимовтың жүйесі бойынша мониторингті: биоэкологиялық,
геоэкологиялық және биосфералық деп ... ... өз ... ... санитарлық-
токсикологиялық деп бөлінеді.
Биоэкологиялық мониторинг саласы мынадай қызмет атқарады:
-қоршаған орта ... ... ... дәрежесіне;
-ластағыштардың тірі организмдер мен адамдарға әсеріне;
-табиғи ортадағы ... шаң, ауру ... ... ... азот, күкірт, ауыр металдардың, т.б. заттардың құрамына;
-су ... ... көзі мен ... ... жасап отырады. Бұл іс-
шараларды жүзеге асыру үшін атмосфера, су мен жер асты ... ... және ... ... шығарынды және шайынды сулар тексеруге
алынады.
Биологиялық мониторингті жүзеге ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Бақылаулар нәтижесі бойынша
кішігірім елді мекеннен бастап, ... ... ... ... ... ... ... мониторинг-күрделі экологиялық жүйелердегі өзгерістерге,
табиғи кешендерге, ... ... ... мен ... және ... ... ... жасайды. Сол сияқты қазба
байлықтар, су, топырақ, өсімдіктер ... мен ... ... ... алады.
Геоэкологиялық мониторинг нысандарының қатарына: жер бетінен біржола құрып
бара жатқан ... ... ... су ... ... Бұл ... бақылау белгілі бір тұрақты және далалық
географиялық полигондар арқылы жүзеге ... ... ... ... заттардың шектеулі рауалы мөлшерін, шығарындылар мен ... алу ... ... ... ... ... мәліметтер
гидрометеорологиялық институттар мен станцияларға беріліп, өңделіп отырады.
Одан әрі шара ... ... ... ... барлық өзгерістерді әлемдік деңгейде
қарастырады. Биосфера шегіндегі ауытқуларды, географиялық қабықтағы ... ... ... ... ... ... ... радиациялық теңгерім, атмосфераның
тұнықтығы, олардағы өзгерістер, ... су ... ... ... ... ... ... жатады. Сол
сияқты географиялық қабық пен ғарыш арасындағы жылу алмасу, ... ... ... ... ауыстырулары, сан мөлшерінің
ауытқу заңдылықтарын да қарастырады.
Өндіріс экологиясы
Табиғаттағы жылдар бойы ... ... ... ХХІғасырда
бұрын-соңды болмаған деңгеіне жетті. Ғаламат жаңалықтармен бірге ... ... ... ... ... ... басталған тың және
тыңайған жерлерді игеру, қазақ жеріндегі сынақ алаңдары жетістігімен ... да ала ... ... ... ... ... шеңберде проблема
тудыратын мәселеге айналып отыр. Кеңес дәуірінде ірі өндіріс ... ... ... ... ... ... ... қоршаған
ортаның бұзылуы ескерілмей, тек қана мол өнім алуға көңіл ... ... ... енді ғана ... ... ... Франция, Германия, Жапония сияқты бірқатар өркениетті елдерде
ірі өндіріс орындарын ... ... оның ... ортаға әкелетін
экологиялық шығынын есептемей отырып, сол жердегі халықтың денсаулығына
тигізетін әсерін ғылыми түрде ... ... қана ... ... екен.
Жалпы ірі өндіріс орындарын дамыту мынадай 3факторға байланысты:
1) шикізат көзі;
2) адам күші;
3) су ресурстары.
Осы үш ... ... ... ірі өнеркәсіп орындарын ... ... ірі ... ... ... аталған экологиялық шарттар
ескерілмеген. Ірі ... ... ... улы ... ... өндіріс орындарынан шыққан лас су өндіріс ... ... ... ... ауаның құрамының өзгеруіне
әсер етуде.
Қазақстандағы қазіргі қалыптасқан экологиялық жағдайды қанағаттанарлық деп
айта алмаймыз. Елімізде өазіргі кездегі ... ... ... ... ... ... ... жағдайына тоқтала
кетейік.
Батыс Қазақстан өнеркәсіптік ... ... ... ... мен ... ... ... материалдары және тағы ... ... ... Атырау, Маңғыстау, Ақтөбе облыстары кіреді. ... ... ... ... ... және ... ... адам адамның денсаулығына, сонымен қатар экожүйелерге
әсер етіп, шөлейттену процестерінің жүруіне, ... ... ... ... жолдарының қабынуы мұнай өндіретін аудандарда
басқа ... ... ... ... көмірсутектердің
концентрациясының жоғары болуынан бұл аймақта қатерлі ісік ... ... ... ... ... Жас балалардың өлімі
1000адамға шаққанда 37адамды құрайды. Бұл ... ... ең ... болып отыр.
Батыс аймақта Маңғыстау облысы экологиясы ауыр ... ... ... ... ... топырақ қабаттарын тексергенде, бұл
өңірді Семей, Аралдан кейінгі үшінші орынға қоюға болады.
Маңғыстау облысында жергілікті тұрғындарға қасірет ... ... ... көлінің су астында шамамен 104млн т улы қоспа жатыр. ... ... ал су ... жаға ашық ... ... кепкен топырақ шаң
болып өңірге тарайды. Одан адамдар арасында түрлі ... ... ... ... да ... хал-ахуалы өте ауыр. Ақтөбеде көп жылдан
бері Ақтөбе ферроқорытпа зауыты мен Ақтөбе хром ... ... ... келеді. Қазіргі кезде кәсіпорын аймағының табиғаты 6валентті хром
қосылыстарымен, сондай-ақ Солтүстік-батыстан ... жел ... ... ... зиянды заттармен, оның ішінде, шаңды хром
қосылыстарымен және т.б. ... өте ... ... ... ... ... улы заттар қоршаған ортаны бұзып қана қоймай, ... ... ... ... өңірінің ауысының экологиялық жағдайы мұнай-газ өндіретін
өнеркәсіптердің ауаға шығаратын лас ... ... мен ... ... ... ... ... 10жыл ішінде Атырау облысы бойынша жыл
сайын ауаға орта ... ... т ... ... ... Оның ... ... кәсіпорындары негізгі облыс бойынша шығатын
лас түтіндердің 72,5%ы өндіріс мекемелерінің ... ... Оған ... ... автокөліктердің түтінімен ластануы да орын алады. Мысалы,
1990-1995жылдары облыс аумағында ауаға ... ... ... ... ... ... ... аумағы-Қазақстан Республикасының өнеркәсібі
жоғары ... ... және қара ... ... ... ... ... аймақ. Осы аймақтағы экологиялық мәселелер-
қоршаған ортада ... ... ... ... ... ... деградацияға ұшырауы, айқын көрінуде. Тек Өскемен
қаласы ... ауа ... ... ... ... 60%-ы ... ... кәсіпорындардың үлесіне, ал соның ішінде Өскемен қорғасын-мырыш
комбинатының еншісіне ... ... 30%-ы ... ... ... ... кесу фактілері орын алып отыр. ... ... ... ... жер көлемі облыс бойынша 150мың га
кеміп кетті.
Солтүстік Қазақстан (Павлодар, Солтүстік ... ... ... ... өндірістік аймағында мұнай өңдеу, азық-түлік және ... ... орын ... экологиялық мәселелердің халықтың әлеуметтік-экономикалық жағдайы
мен денсаулығына әсері орасан зор, жыл сайын улы қалдықтардан келетін шығын
300млн доллар, ауаның ... ... ... ... ... улы ... ластануы да алаңдатады. Ауыл
шаруашылығының зиянкестеріне ... ... ... улы ... зиян ... қаласынан солтүстікке қарай 8,5қашықтықта Васильковский кен орны
орналасқан. Васильковский кен орны 1979жылдан бастап жұмыс ... ... кен орны ... ... кен ... жатады.
Мұнда алтын қоспалары бар рудалардың ғана өндірістік маңызы бар.
Васильковский кен орнында атмосфераны ластаушы ... ... үш ... Біріншісі-қазылған тау рудниктері, екіншісі-автономиялық
уақытша қазандықтар, ... ... ... ... дәстүрлі
зиянды заттар шығару көздері: ... ... ... дизельді
қондырғылар, қазандықтар. Жанармай құю ... ... ... ... Қазақстандағы өнеркәсіптік экологиялық аймаққа Қарағанды,
Жезқазған өңірлері жатады. Бұл ... ... ... ... ... ... және жылу ... өндіретін орталық болып табылады. Ал
Балқаш көлінің ... мыс пен ... ... ... ... отыр. Мұнда мыс, мырыш және күл құрамының ауытқуының шектеулі рауалы
мөлшері 48-50м/м аралығында екен.
Қарағанды облысының аумағындағы Нұра ... де ... ... ... ұзақ ... бойы ... металлургия комбианты мен «Карбид»
өндірістік бірлестігі өзендерінің шайынды суларымен ластап, барынша лайлап
келеді. Оның құрамында фенол, ... ... ... ... көп ... ... ... ауаға шығарылған зиянды қалдықтардың жыл ... 140 мың т ... оның 98 мың т ... 43 мың ... ... ... ... ақ Теміртау қаласының кәсіпорындары
бойынша аталмыш көрсеткіш 361және 11,5 мың т болып келеді.
Теміртау, Саран, ... Абай ... ... ... 1,7 млрд т өнеркәсіптік және тұрмыстық қалдықтар жиналып қалған.
Оңтүстік Қазақстандағы негізгі экологиялық проблемалар су ... ... ... ... ... ... химиялық тыңайтқыштармен ластануы. ... ... ... жағдайдың салдарынан республикамызда жұқпалы аурулап
белең алып, оның ақыры адам өліміне әкеліп соғуы байқалады. Айталық, ... ... ... ... бойынша қалыптасқан орта ... ... ... 50% дан, Оңтүстік Қазақстан облысында 30% дан
асып түседі.
Алматы қаласының ауасы ластану жолдарының бірі бұл автокөліктерден шығатын
зиянды ... ... ... ... ... жүретін
автокөліктерді табиғи газбен жүруге ауыстыру тиімді. Біріншіден, бензинге
қарағанда, газ арзан, екіншіден, қоршаған орта үшін аса зиян ... ... көк ... ... Ал ... ... ... Алматының ауасы
әлде қайда тазарар еді.
Әрине экологиялық проблемалар өз өзінен еш ... ... Оның ... ... ... ... бен жауапсыздығымыздың
салдарынан.
Агроэкология
Агроэкология ауыл шаруашылығы өндірісінің тиімділігін арттыруды, негізінен
агроөнеркәсіптік бірлестіктерді құруды, ауыл ... ... ... ауру қоздырғыштарымен және зиянкестермен күресуді зерттейтін
қолданбалы экологияның ... ... ... ... баса ... ... Шын мәнінде,
Қазақстанда ауыл шаруашылығына пайдаланылатын жердің сапасы ... ... ... ... ... ауыл ... ... болса,
оның 35,6млн га-сы егістікті, 186млн га-сы табиғи жайылымдарды ... ... ... бойынша Қазақстан дүние жүзіндегі аграрлы
мемлекеттердің қатарына жатады. Сонымен ... ... ... ... ауыл ... егістеріне қолайсыз аймаққа ... ... ... су және жел эрозиясына ұшыраған. ... ... ... ... 87,6млн га болса, оның ... ... ... алып ... жерінің сапасының төмендеуі тарихи жағдайларға да ... ... ... басталған тың игеру науқаны. Тың игеруде ... ... жер ... ... ... бойынша, тың игеру
кезінде топырақ қарашірігінің 20-25%-ы жоғалған. Сонымен бірге мыңдаған
жылдар бойы ... ... ... ... ... физикалық-
химиялық, су режимі, топырақ құрамы мен құрылысы түбегейлі өзгерістерге,
антропогендік ... ... ... ... ... тарихи-табиғи
біртұтастығы бұзылып, топырақтың өздігінен ... ... ... өзгеріп, су және жел эрозиясына қолайлы жағдай туды.
Қазақстан ... ... ... ұзақ ... созылған ауыл
шаруашылығын химияландыруға тікелей ... ... ... ... экожүйелер бойынша жердің техногендік ластануы орын
алып отыр. Оның ... ... ауыл ... химиялық
препараттарды көп қолдану, минералды тыңайтқыштарды жүйесіз пайдалану,
өнеркәсіп ... ... ... заттардың, соның ішінде, ауыр
металдардың мөлшері көбеюі.
Кейбір зиянды заттардың мөлшері қалыпты ... ... асып ... ... ... Қазақстан, Жамбыл, Атырау, Шығыс Қазақстан ... ... ... ... ... ... қызылша, күріш
дақылдарында, жеміс-жидек құрамында жиі ... ... көп ... ... Бұл жағдайлар қазір бұрынғыдай емес. Республикамызға
шетелдерден (Қытай, Пәкістан, Иран, ... т.б.) ... ... оның ішінде жеміс-жидекте зиянды химиялық заттардың шектеулі
рауалы ... адам ... ... ... отыр. Мәселен, Қытайдан
әкелінетін күріште, жеміс-жидекте, т.б. ... ... ... ... көбейгендігі туралы ақпарат құралдарында жиі айтылып жүр. Бұл
жағдай соңғы кезде тыңайтқыштың көп ... ... ... ... ... ... сертификаттау, карантин жұмысын
қадағалау және қоғамдық бақылауды күшейту, ... тез ... ... ... Бұл аграрлық реформаны ойдағыдай жүзеге асыруға
себебін тигізері сөзсіз.
Ауыл шаруашылығында әсіресе азотты ... ... ... ... ... пен ... ... тигізер ықпалы да аз емес.
Әсіресе Қазақстанның экономикалық аудандарының аумағында өнекәсіп ... ... бұл ... ауыр ... барынша ластанып отыр.
Мәселен, Ертіс полиметалл комбинатының ... ... ... ... ... ... ауыр металдардың мөлшері 10-20есе өсіп
кеткен.
Бұл ... асы ... ... ... өте ... ... ... жағдайларды Қазақстанның басқа да аймақтарынан көруге
болады. Ғалымдар бұл ... ... ... ... және одан ... ... қажеттігін көтеріп келеді. Яғни, ауыл шаруашылығын
химияландыруға көп көңіл бөлуді, мемлекеттің ... ... ... ... ... мен ... жасауды тездетуді
талап етеді. Бұл проблема көптеген өркениетті елдерде дұрыс шешімін тапқан.
Ауыл шаруашылығында ... ... ... ... ... ... ... тез ыдырайтын түрлерін шығару дамып келеді. Шетелдерде ауыл
шаруашылығы экологиясына көп көңіл бөлінеді. Мәселен, экологиялық таза ... ... ... яғни ... күрес әдісін өмірге енгізу,
әсіресе қазіргі заманғы жетілдірілген агротехниканы қолдану ... ... ... саны мен ... тұрғындарының тез өсуіне байланысты
экологиялық ... ... ... ... ... ... Латынша “urbs”-
“қала” деген сөз ертеден болғанымен, “урбанизм” ... ... ... ... жиі ... ... қалада тұруға ұмтылуы, қаладағы тұрмысты ұнатуы кенттену
процесінің күшеюіне алып ... ... ... да ... ... ... қалған жоқ. Әсіресе өнеркәсіп кәсіпорындарын
көптеп салу мен тың және ... ... ... ... қала ... ... ірі қала саны тез ... Олардың тұрғындары 45жылда 5еседен артық
өсіп, халықтың басым көпшілігі қалада тұратын болды. Болжам бойынша, ... ... ... көп өзгере қоймады, ал қаладағы тұрғындар саны көп артуы
ықтимал. Қала халқының тығыздығы, ... ... ... ... 1км2 ... ... аса адамнан келіп, экологиялық ... ... ... ... ... мен ... ... саны өсіп қана қоймай, қазіргі
қалалар бір-бірімен қосылып, аумағы ... ... аса көп ... ... ... Оларды мегаполис (грекше megas-үлкен, polis-қала) деп атайды.
Бірінші мегаполис ретінде, АҚШ-тың Атлант ... ... ... ... ... Оның ұзындығы-850км, халық саны-35млн.
Сонымен ірі қалалар маңайындағы кіші қалаларды, елді мекендерді өздерінің
құрамына қосып, қоршаған ортаны одан әрі ... Қала ... ... ... еке есе көп ... да ... болжамдар бойынша, ХХІғасыр соңына қарай ... ... ... ... ... мен қала ... ... ал
дамып келе жатқан елдерде олардың жартысына жуығы ... ... ... жуық халқы бар қала тәулігіне өте көп су қорын, азық-түлік, ... ... ... нәтижесінде көптеген газ, сұйық және қатты
күйіндегі қалдықтар ... ... ... қосылады.
Соңғы кедері үлкен қарқынмен дамған мұнай өндіру, өңдеу кәсіпорындарының
да табиғи қоршған ортаның экологиялық ... ... ... ... орны ... Табиғат өзіне жасалған қиянатты кешірмейді. Оны дер
кезінде ... ... ... ... орны ... ... анық.
Өндіріс орындары қалада көп шоғырланғандықтан, ... ... ... көзі де сол ... ... өз ... ... «Алуан түрлі өнеркәсіп салалары, өндіріс күшінің басым бөлігі
қалада ... онда ... өте көп әрі ... орналасады. Сөйтіп,
ол әлеуметтік-эконоиакалық және экономикалық қарама-қайшылықтың ... ... бір ... ... ... ... ортаны ластайтын
басты көз, екінші жағынан, ол ... ... көп зиян ... және
ондағы қоршаған ортаны сауықтыруды қажет ... ... ... көп ... ... өте күрделі әлеуметтік-
экономикалық және экологиялық жүйе болып ... ... ... ... емес ... ... тұрмыстың тұтас организмі тығыз
байланысқан.
Қалаларда бірінші кезекте ... ... ... ... және табиғи
ресурстың басты ролі ретінде тікелей адам проблемасы қойылады. Сондықтан
мұнда ... ... ең ... ... ... және ... өмір
сүруін қамтамасыз етуде әрі қала ... ... орай ... ... ... ... ... дүниежүзілік
денсаулық сақтау ұйымының жарғысына, сәйкес қалада адамдардың денсаулығына,
олардың рухани өсуіне зор көңіл бөлінеді. Ол үшін ... ... ... ... ... назарда болады.
Географтар мен қала ... ... ... ... ... үш негізгі құрамбөлік ретінде қарастырылады.
1. Экожүйе: ландшафт, ... ... ... ... орта,
биогендік элементтер, топырақ, биоценоз.
2. ... ... ... Қала ... ... ... және көліктік инфрақұрылымдар, салынған құрылыстар, энергия
мен материалдың, соның ішінде, ластайтын заттар мен ... ... ... ... ... орта ... ... халыққа мәдени тұрмыстық қызмет
көрсету және денсаулық сақтау, басқару.
Қалық ... аз ... көп ... олардың орналасуы, тығыздығы, өсу
қарқынының жылдам не баяу болуы сол елдің немесе қоғамның қоршаған ... ... ... не баяулатуға әсер етеді. Алайда мұны «халық
саны қоғамды дамытуда шешуші роль ... деп ... ... ... ... ... тығыздығы және өсу қарқыны өте ... ... ... ... ... экономикалық және экологиялық дамуы
жағынан халық саны аз әрі сирек қоныстанған елдерден артта қалған ... ... ... ... ... ... орналасу тығыздығы АҚШ-қа
қарағанда 26есе жоғары екен. Ал экономикалық, ... және ... ... елдердің жай-күйін білдіретін мәселе еңбек ресурстары ... ... күш ... ... халыққа білім беру, іскерлік қабілетін
ұдайы арттырып отыру хақында болмақ.
Қазіргі кездегі қалыптасқан экологиялық проблемаларды
шешу жолдары
Жер шарындағы экологиялық жағдай ... ... ... ... болмаған саяси-әлеуметтік, экономикалық даму үрдістерінен қоғам өзіне
ыңғайлы бағыттарын таңдап, тығырықтан шығу жолын іздестіруде. Дүниежүзілік
өркениетті ... ... ... ... ... ... ... экологиялық сараптауды күшейтуді қажет етіп отыр. Көптеген
дамыған елдерде ауыл шаруашылығы өнімдерінің ... ... ... бастап-ақ қолға алынған. Өйткені химиялық тыңайтқыштар ... ... ... ... ал таза ... ... ... болып
келеді. Мұндай экологиялық сараптау-адамдардың денсаулығына тигізетін
әсеріне жасалған «қорытынды» деп түсіну керек.
Күн ... ... ... проблемалар көбейіп, оларды шешу жолдары
қиындай түсуде. Сондықтан экологиялық проблемаларды шешу жеке ... ... ... мен ... де ... ... Қазіргі кезде дүниежүзіндегі
дамушы және дамыған елдерде табиғат ресурстарын игеру нарықтық қатынастың
бастамасы болып ... ... ... ... ... өндіру, өңдеу
және пайдалану барысында жаңа экологиялық ұғымдар мен ... ... құны ... жерде бұрынғыдай «қажетті зат» емес,
экологиялық таза өнім ретінде бағалануы тиіс. Өнімдердің экологиялық ... ... ... Сондықтан экологиялық таза өнімнің өте ... ... ... ... ... орын ... Ендігі жерде
бұрынғыдай өнімнің санына емес, сапасына көңіл ... Ол үшін ... ... ... ... ... ... түсіне бастады.
Таза өнім өндіру үшін табиғи ортаның ... ... ... ... шаралары қатар жүргізілуі керек. Ол үшін өндіріске жаңа ... ... ... туып отыр. Осының бәрі бүгінгі күні барлық
адамзаттың мойындап отырған ... ... ... іске ... білуді қажет етіп отыр. Ол-ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп
өнімдерінің ... ... ... сараптама жасау болып табылады.
Өйткені, ... ... ... пен ... ... ... ... Солардың ішінде тамақ, темекі өнімдерінің ... ... ... дәрі-дәрмектің сапасы мен қолдану мерзімінің өтіп
кетуі байқалып отыр. Әсіресе өнеркәсіп бұйымдары арзан ... ... ... ... ... ... күннің талабына
сай емес. Осының бәрі адам денсаулығына зардабын тигізіп, тері, ... ... ... ... ... экологиялық проблемаларды шешу
үшін, ең алдымен олардың пайда болу ... білу ... ... ... ... ... ... табиғи ортаны сауықтырудың
бірден-бір жаңа бағыты болмақ.
Қалыптасқан экологиялық мәселелерді шешудің негізгі ғылыми бағыттары мен
оны ... ... ... ... ... ... ... сараптама;
-экологиялық мониторинг;
-экологиялық маркетинг;
-экологиялық бизнес;
-экологиялық нарық;
-экологиялық менеджмент.
Экологиялық білім-балабақша, орта ... ... ... колледждерде,
жоғары оқу орындарында үздіксіз экологиялық білім беру жүйесін ... ... ... ... ... ... ... өзгеруін,
өнімдіердің барлық түрлерін, сол сияқты адамдардың ... ... ... анықтайды. Сараптаманың бірнеше тәсілдері бар.
Экологиялық мониторинг-қоршаған ортадағы ... ... ... мен тексеру жүйесі. Ол 3сатыдан тұрады: негізгі жағдайды бақылау,
бағалау, алдын-ала болжау. ... ... ... ... және
жергілікті деп жіктеледі.
Маркетинг-кез келген шаруашылық саласынан пайда табуды жүзеге ... ... ... сөзі ... «нарық» және «өнімдерді сату мен
сатып алу» деген ұғымды береді.
Экологиялық маркетинг-табиғат ресурстарын тиімді пайдаланудың ... ... ... ... ... таза өнім ... жүзеге асыратын
экологиялық бизнес жолы. ... ... ... ... сату мен ... алу ... барлық іс-әрекеттерді
экологияландыру. Ал оның шешуші міндеттері-жаңа ... ... ... таза өнімді өндіру мен сатудың тиімді жолын ұсыну.
Экологиялық нарық. Экологиялық нарық-тұтынушыларға экологиялық жағынан
сапасы ... ... сату мен ... алуды жүзеге асыратын қызмет
жүйесі. Экологиялық ... өнім мен ... ... ... өнімдер табиғат ресурстарын пайдаланудың қоршаған
ортаға зиянсыз әр ... ... ... Ал ... ... ... зат өндіру барысындағы барлық технологияны ... ... ... ... ... ... табиғатқа көп шығын келтіруге жол
бермейді. Ол, негізінен, бақылау мен айып салу арқылы жүзеге ... ... ... бизнес талаптарын орындау менеджмент
шегінде ғана жүзеге асуға негізделген. Ол экологиялық маркетинг ... ... ... ... ... ... жұмыстардың үйлестірушісі. Ал оны
жүргізуші адамды менеджер дейміз. Менеджер-өз ісінің шебері болумен ... ... әрі ... сауатты болу керек. Өйткені ол бүкіл
экологиялық маркетинг жүйесіндегі пайда табудың көзін ... ... ... ... жүргізетін елінің патриоты болуы тиіс.
Менеджменттің сан ... ... ... ... ... ... ... реттеу, әкімшілік, маман дайындау.
Экологиялық бизнес. Бизнес-жекелеген немесе бір топ адамгың ... ... ... мол көзін іздестіру. Бұл мәселеде де табиғат
ресурстары бизнестің ... ... ... ... ... табиғат
ресурстары жойылып кетуі мүмкін. Осыған ... ... ... бизнес
көзіне айналдыру бұрынғыдай емес, экологиялық талапқа, заңға ... ... ... ... ... ... нұқсан келтірмеу,
оны бұрынғы қалпына келтіру қарастырылады. Оны бақылауды қоғамдық ... ... ... ... айтқанда, бүгінгі ғаламдық экологиялық проблемалардың ядросы адам
баласынаң материалдық және моральдық қажетін ... Ол үшін ... ... ... маркетингтік жүйесі іске қосылды. Оны өз
деңгейінде түсіну және нарықтық жағдайдағы бизнес көздеріне ... ... әрі ... игі ... екенін білуіміз керек.
Қорытынды:
Сонымен қорыта келгенде, экология дегеніміз-(грекше oicos-үй, мекен, тұрақ,
logos-ғылым) «мекен еткен табиғи орта ... ... ... ... ... ... бір-бірімен қарым-қатынасын
қоршаған ортамен байланыстырып зерттейтін ғылым. Бұл ... ... ... ... және ... іс-әрекетімен байланыстырыла айтылып,
аясы кеңейе түсуде. Шынында да экология қоршаған ортаның тазалығын сақтау,
яғни ... өмір ... ... болып табылады. Соңғы жылдары
экология кешенді ғылым ретінде дамып ... ... ... ... ... ... барлық өзгерістердің себебін анықтау, баға беру ... ... ... алдын-алу мәселелерін қарастырады.
Адам баласы ерте кезден ... ... ... мекенін таза ұстаған.
Үйінің айналасына тал егіп, ... ... ... көп ... ... бәрі ... халықтың салт-дәстүрінде қалыптасқан жағдайлар.
Бертін келе жер шарында адам саны өсіп, ... мен ... дами ... ... өзінің материалдық игілігі үшін табиғать байлықтарын барынша
игеруге тырысты. ... мен ... ... ... ... өсе ... Жер ... жаңа дамыған мемлекеттер пайда болып,
олардың арасында табиғат байлықтарын ... ... ... жер
үшін күрес, т.б. әлеуметтік-экономикалық проблемалар туды. ... ... ... ... ... ... кері әсерін
тигізді.
Экологиялық проблемаларды жүзеге асырудың негізгі ... ... ... ... мен ... ... кешендерді
игеруде қазіргі заманғы ғылым мен техника жаңалықтарын пайдалану. Өндіріске
қалдықсыз технологияны енгізу.
2. Экологиялық заңдардың орындалуын үнемі қадағалау.
3. Ірі ... ... ... ... ... сараптама
жасау.
4. Табиғат қорғау мәселелері бойынша халықаралық, ... ... ... конференциялар мен симпозиумдар ұйымдастыру.
5. Көпшілікке үздіксіз білім мен тәрбие беру және ... әдеп ... ... ... ... мақсаты-табиғатты қорғау. Табиғатты қорғауды
жүзеге ... үшін оның ... ... ... ұстанымдарын білу әрбір
азаматтың борышы болып саналады.
Қорыта айтқанда, бүгінгі ғаламдық экологиялық проблемалардың ядросы адам
баласының материалдық және ... ... ... Ол үшін-табиғат
ресурстарын тиімді пайдаланудың маркетингтік жүйесі іске қосылды. Оны өз
деңгейінде ... және ... ... ... көздеріне бақылау жасау
мемлекеттік әрі қоғамдық игі істер екенін ... ... ... ... «Экология негіздері» Оқулық. Алматы, 2003жыл
2. Асқарова Ұ.Б. «Экология және қоршаған ортаны қорғау» Алматы, 2008жыл
3. ... ... ... ... ... ... ... Ж.Шілдебаев. «Экология» Алматы, 2005жыл

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Педагогика ғылымының міндеттері22 бет
Педагогика ғылымының салалары мен міндеттері30 бет
Психология ғылымы және оның зерттейтін пәні мен міндеттері15 бет
Экология ғылымы, оның міндеттері5 бет
Экология ғылымы, оның міндеттері туралы8 бет
Экология ғылымының тарихы, мақсаты мен міндеттерін түсіндіру3 бет
«Қылмыстық атқару-құқығы» пәнінен лекциялар37 бет
Ағылшын тілін оқытудың қазіргі замандық әдістемесі63 бет
Балаларға үй жануарларымен, жабайы аңдарды таныстыру4 бет
Жалпы психология213 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь