Литосфераға антропогенді әсердің ықпалы

I Кіріспе
Литосфераның құрылысы, құрамы және қасиеті

II Негізгі бөлім
1. Топырақтың ластануы
2. Топырақтың бүлінуі (деградациялануы)
3. Жерді құнарландыру шаралары

III Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
Литосфера – Жердің қатты бөлігінің сыртқы қабығы, ол біртіндеп заттектердің беріктілігі азаятын сфераларға өтеді және оның құрамына жер қыртысы мен Жердің беткі мантиясы кіреді. Литосфераның қалыңдығы 5-200 км, оның ішінде жер қыртысы – құрлықта 50-70 км-ге дейін (жазықтықтарда 35-45 км-ге, тау сілемдері астында 70 км-ге дейін), мұхиттың астында төменгі шегі 5-10 км шамасында. Литосфера қоршаған табиғи ортаның ең маңызды бөлігі, ол көлеммен, беттің пішінімен, топырақ жамылғысымен, өсімдіктермен, кен қазбаларымен, сонымен қатар халық шаруашылығы әр түрлі салаларының кеңістікте орналасуымен сипатталады. Табиғи күштер мен адамның іс-әрекетінің нәтижесінде уақытқа байланысты литосферанаңы жағдайы өзгеріп отырады. Табиғи күштер (жылу, ылғалдылық, жел, радиация және т.б.) және олардың салдарынан орын алатын геологиялық құбылыстар (жанартаудың атқылауы, жердің сілкінуі, судың тасуы және т.б.) жеке аймақтарда литосфераның сипаттамасын едәуір өзгертеді.
Жер қабатының үстіңгі қабатын топырақ дейді. Топырақ – ол аналық жыныстардың, ауа райының, өсімдіктер мен жануарлардың, жергілікті жер бедерінің күрделі өзара әрекеттестігі нәтижесінде қалыптасқан жаратылыстық – тарихи дене.
1. А.Ақбасова, Г.Саинова. Экология : жоғары оқу орындарына арналған оқу құралы. – Алматы, «Бастау», 2003.
2. Бродский А.К. Жалпы экологияның қысқаша курсы. Оқу құралы. - Алматы, «Ғылым», 1997.
3. Г.С. Оспанова, Г.Т. Бозшатаева. Экология оқулығы, 2002.
        
        Литосфераға антропогенді әсердің ықпалы
Жоспар
I Кіріспе
Литосфераның құрылысы, құрамы және қасиеті
II Негізгі бөлім
1. ... ... ... бүлінуі (деградациялануы)
3. Жерді құнарландыру шаралары
III Қорытынды
Кіріспе
Литосфера – Жердің қатты бөлігінің сыртқы қабығы, ол ... ... ... ... ... және оның ... ... мен Жердің беткі мантиясы кіреді. Литосфераның қалыңдығы 5-200 ... ... жер ...... 50-70 км-ге дейін (жазықтықтарда 35-45
км-ге, тау сілемдері астында 70 ... ... ... ... ... ... км шамасында. Литосфера қоршаған табиғи ортаның ең ... ... ... ... ... топырақ жамылғысымен, өсімдіктермен, кен
қазбаларымен, сонымен қатар ... ... әр ... салаларының
кеңістікте орналасуымен сипатталады. ... ... мен ... ... ... ... байланысты литосферанаңы жағдайы өзгеріп
отырады. Табиғи күштер (жылу, ылғалдылық, жел, радиация және т.б.) ... ... орын ... геологиялық құбылыстар (жанартаудың
атқылауы, жердің ... ... ... және т.б.) жеке ... ... ... ... қабатының үстіңгі қабатын топырақ дейді. Топырақ – ол ... ауа ... ... мен ... ... жер
бедерінің күрделі өзара әрекеттестігі нәтижесінде қалыптасқан жаратылыстық
– тарихи дене.
Топырақтың ең маңызды ... бірі оның ... ... ... және ... ... заттектермен қамтамасыз ету
қабілеті. Топырақ құнарлығы оның физикалық және ... ... ... үш фазадан: қатты, сұйық және газ тәрізді заттектерден тұратын
орта. Ол ауа райының, өсімдіктердің, жануарлардың, ... ... ... ... ... ... түзіледі, дамиды
және дербес табиғи түзілу болып табылады.
Топырақтағы заттектердің миграциясы мен трансформациясына ... ... ... ... ... горизонттарға дараланады.
Қабаттардың арақатысы мен байлығы топырақ ... ... Ең ... ... ... ... болған өнімінен тұратын қабат ең
негізгі құнарлығы жоғары горизонт ... ... Оны ... немесе
қарашірінді деп атайды, құрылымы қиыршықты-түйірлі ... ... ... жиынтығы деп крахмал, целлюлоза, белок ... ... ... пайда болған өсімдіктекті мен ... ... ... ... негізінде осы өсімдіктекті және
жануартекті қалдықтардың биохимиялық ... ... ... ... байланысты. Қарашірінді негізінде гуминнен, гуминқышқылынан,
фульвоқышқылынан, сонымен қатар белоктардан, ... ... ... және т.б. ... ... ... үстіңгі құнарлы
қабаттың қалыңдығы көбіне 20 см-ден аспайды. Климаттық, ... ... ... ... кейбір жағдайларда 80-
100 см тереңдікте де кездеседі.
Топырақтың маңызды қасиеттеріне топырақ ерітінділеріндегі тұздар
мөлшерінің, ... ... ... Себебі оларға микроорганизмдердің
белсенділігі мен өсімдіктердің азотты сіңіруі, топырақтық ... ... ... ... ... ... ... алмасу
мен сіңіру қабілеттілігі тәуелді.
Жер жыртуды, тырмалауды, дарадақыл егуді және тағы басқаларды қамтитын
топырақты ауыл шаруашылығы тұрғысында пайдалану ... ... ... ... ... ... ... Біздің еліміздің ең басты байлығы – жер. Өйткені жер – ... ... ең ... ... ... ... ... орай әр өндіріс
салалары табиғат байлығының сақталуына, табиғатты қорғау мен ... ... ... бөліп, оларға қатысты нақтылы ережелерді білулері ... ... ... ... Республикасы қоршаған ортаны қорғау министрлігінің соңғы
мәліметтеріне қарағанда, өндіріс салаларының бүлдірген жер көлемі 200 ... ... бұл ... ... кешендердің зақымдаған
20 млн гектар үстіндегі жерлер, ... ... ... алып ... ... ... өте төмендеп бүлінген 60 млн ... ... ... ... ... Осыған Қазақстанда дағдарысқа
ұшыраған аймақтарды қоссақ, құнарлығы күрт төмендеген, ластанған жерлер
көлемі ... 85-90 млн ... ... ... ... ... ... пайдаланылатын жалпы жерлердің жағдайын да қанағаттанарлық
деп айту қиын.
Адамдар және олардың шаруашылығы жер бетіне ... және ... ... ... келеді. Топырақтың ластануына байланысты ... ... ... жуығын антропогендік ландшафт алып ... ... ... ... ... ... ... шөлдердің
барлығының шығу тегі де антропогендік . Антропогендік шөлдің аумағы жылдан-
жылға үнемі ұлғаюда, оның көлемі қазіргі ... 10 млн ... асып ... бүкіл құрлықтың 7 пайызын құрайды.
Топырақты ластайтын компоненттерге қарай топырақтың ... ... ... және ... ... ластану - радиоактивті заттектермен байланысты. Мысалы,
уран рудаларын ашық әдіспен ... жер ... ... ... сұйық және қатты қалдықтар қалады.
Биологиялық ластану – ауру тудыратын және де басқа жағымсыз жағдайда
итеретін микроорганизмдердің ... ... ... ... ... дизентерия, сүзек және тағы басқа да ауру ... ... ... ... ластағыштармен әлсіреген қоздырғыштар бірнеше ... ... ... ... едәуір аумаққа таралады.
Химиялық ластану – топырақта тірі организмдерге ... ... ... жиналуы.
Топырақты ластайтын көздерге өнеркәсіптік ... ... ауыл ... қолданылатын шөпжойғыштар мен
минералды тыңайтқыштар, қалдықтар, жылу энергетика кешені, атмосфералық
жауын-шашын, апатты ... ... ... ... ... металл кендерін алу, байыту және таза металдар алу процестерінен
шыққан өнімдермен және қалдықтармен топырақ көп ластанады. Ауыр ... ... ... ... ... ... ... металлургия
кәсіпорындарының маңындағы топырақта қорғасын мен басқа ауыр ... ... 10-20 есе асып ... жерлер белгілі.
Ауыл шаруашылығында улы химикаттар көп қолданылатын және өндірісі
дамыған аймақтарда улы заттектер ана ... ... ... ... ... көптеген аурулардың (ботулизм, күйдіргі, ... және т.б.) ... ... ортаға жатады.
2. Адамның барлық өндірістік қызметіне бірінші кезекте ең ... ... ... жер саналады. Жер қойнауынан халық шаруашылығының ... ... ... ... ол болмаса өндіріс дами алмайды.
Өнеркәсіптер жедел қарқынмен дамыған сайын ... ... жер ... ... ... ... пайдаланушылар оны тиімді пайдаланумен қатар,
сан қырлы ... ... да ... аударуы қажет.
Жер ресурстарын ең негізгі тұтынатын саланың бірі ауыл шаруашылығы.
Ауыл шаруашылығында құрлықтың 30 ... ... ... ... ... ... ... қосатын болсақ, бұл көрсеткіш ... ... Ауыл ... ... жер ресурстарының
жарамсыз түрге ... ... ... жағдайлар:
– топырақ эрозиясы немесе дефляциясы – су мен ... және тағы ... ... ... жер ... ... не жарым-жартылай
бүлінуі, топырақтың құнарлығының төмендеуі;
– агротехниканы дұрыс ... ... ... ... және ... ... топыраққа жеткілікті түрде қайта
айналып келмеуіне байланысты гумус мөлшері ... ... ... ... ... ... суландыру және бақылаусыз суды қолдану, топырақтың су
астында қалуы мен екінші реттік тұздануы;
– топырақтың техникада қолдануда бүлінуі (тығыздануы, ... жер ... ... оның ... ... жыныстармен араласуы);
– топырақтың химиялық және радиациялық ластануы.
Жердің құнарсыздануы негізінен ... ... ... ... ... ... өзгеріп, оның негізгі қасиеттерінің:
қарашірінді құрамындағы гумус мөлшерінің азаюына, ... ... ... ... екінші реттік сортаңдануына, қышқылды
жаңбырдың жаууына, малдың ... ... тыс ... ... ашық әдіспен өндірілуіне, өндіріс ... ... мен ... ... тағы ... ... байланысты.
Осы қарастырылған процестерге аймақтардың ерекшелігіне қарай өздеріне тән
өзгешелігі де болады.
Осы жағдайлардың ішінде жер шарының барлық ... ең бір ... ... отырған негізгі фактордың бірі топырақ эрозиясы.
Эрозиялық құбылыстардың дамуына сол ... ... ... ... ... ... ... Топырақ екі эрозия түріне ұшырайды,
яғни су мен желдің ... ... орын ... ... ... түрге бөлінеді: беттік –
топырақтың барлық бетінен ... ... пен ... ... ... ...... жолмен топырақ пен төсеніш жыныстың шайылуы,
айғыздық – ... ... тез ... ... ... ... ... өсімдік аз өсетін немесе айдалатын егістерге арналған таудың
баурайындағы ... ... ... ... төмен қарай сумен ағып
кетуі. Су тасқын апаты мен шөгінділер әсерінен де, әсіресе таулы ... ... ... ... қана қоймай, су ... ... ... ... ағаш сынықтарымен тағы басқа да заттармен
ластанады. Бұл ... ... ең ... ... ... эрозиясына ең көп ұшырап жатқан ... ... бар ... ... мен Арал ... маңайы, Үстірт, Сырдарияның төменгі жағы, Қызыл
құм, Бетпақ дала, Балқаштың оңтүстігі, Іленің ... ... ... ... ... ... ... бөлігі. Бұл жағдай соңғы жылдары отын ретінде
пайдалану үшін ... ... ... ... байланысты. Осының
салдарынан көптеген ... құм ... ... ... ... ... жарамайтын болған жердің көпшілігі Каспий маңында,
Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан, Атырау облыстарында орналасқан.
Эрозия процестеріне тойтарыс беру үшін мына ... ... ... ... мен ... ... жағалауына, егістік жерлердің
айналасына, тамыры тереңге кететін ... ... ... мен ... топырақты қорғайтын көпжылдық шөптерді егу; жыраларды бекітетін,
ашық далада қарды ұстайтын, ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығында дақылдарды
кезектестіріп егу; ... ... ... тау ... мал ... тағы ... да топырақ құрылымын ... ... ... ... ... ... ... деп бүлінген жерлердің
өнімділігін және қоршаған ортаның жағдайын қалпына келтіруге бағытталған
жұмыстардың жиынтығын ... ... ... ... мақсаты: жер мен
оның қойнауын ұтымды пайдалану, табиғат ресурстарын сақтау, өндіріс дамыған
аудандарда қалыпты санитарлық-гигиеналық ... ... ... объектілеріне мыналар: жер асты мен жер үсті ... ... ... ... ... ... ... мен өндіріс
қалдықтарының үйінділері, өнім қоймалары, ... мен ... ... шлак пен күл ... уақытша өндірістік және
тұрғын үй құрылыстары алып ... ... жол, ... ... ... тағы ... жұмыстарды жүргізгенде бұзылған жер беті жатады.
Қазіргі шақта істегі стандарт бойынша жер рекультивациясы екі сатыдан:
техникалық және биологиялықтан ... ... әр ... ... ауыл ... су шаруашылық, санитарлық-гигиеналық және
эстетикалық сипаты бар ... ... ... жұмыстардың алуан түрлілігі
оларды әр түрлі ... ... ... ... ... ... құнарландыру – құнарландыру кезеңі, техникалық
құнарландырудан соң жүзеге асырылатын, ... ... мен ... ... ... ... ... шаруашылықтық өнімділігін қалпына келтіруге ... және ... ... ... ... ... жолмен қайта құнарландыру ... ... ... өнеркәсібінде, еңбекті көп қажет ететін
кезеңдердің ... ... ауыл ... ... ... ... ... зерттеулер жүргізіп, олардың құрамындағы жыныстардың
физикалық, химиялық, механикалық қасиеттерін, ... ... мен ... ... тұздылығын, минералдық қоректену
элементтерінің мөлшерін анықтау қажет. Осы ... ... ... ... өсімдіктерді қоныстауға болатынына тұжырым
жасалды.
Бүлінген жерлер рекультивациядан өткесін ауыл ... ... су ... ... ... үй, ... және ... салуға, демалыс аймақтарын жасауға қолданылады. Мәселен,
Қарағандыда ... ... ... ... ... үйіндісі)
Алматы-Астана көлік жолдарын салуға қолданылады. Ақтау, Жамбыл, Жаңа ... ... және ... да елді ... ... осы ... ... қалпына келтіруге айқын мысал болады.
Сулы аймақтарда немесе жер асты сулары ... ... ... ... ... ең ... тиімді әдістерінің бірі жасыл-
желек отырғызу. Бұл әдіс көп елдерде негізгі рекультивация жолы ... ... ... алқабының 1 гектарға 500 м3-дің үстінде суды
ұстамайды, дымқылды жерлер эрозияға қарсы тұра ... ... ... де
осы әдіс іс жүзінде Қостанай облысында ... ... ... алу ... ... ... тегістеп шаруашылыққа қажетті жиде,
жыңғыл, сексеуіл, бүрген бұтақтары мен көпжылдық эспарсет, бидайық, жусан
және т.б. шөптер ... тағы ... ... бірі ... ... жер бетінде жинақтамай пайдаланудан шыққан карьерлерге, басқа
да тау-кен ойыстарына немесе су ... ... ... ... үю мен саты тәрізді рельеф жасау. Эрозияға ұшыраған тегіс жерлерді
немесе құнарлылығы аз ... ауыл ... ... ... ... олардың бетіне құнарлы қабаттар төселіп, әртүрлі тыңайтқыштар мен ... ... ... ... ... ... біздің еліміздің ең басты байлығы – жер. Өйткені жер
– адамзатты асырап сақтайтын ең ... ... ... бірі. Осыған орай
әр өндіріс салалары табиғат байлығының сақталуына, табиғатты қорғау ... ... ... ... бөліп, оларға қатысты нақтылы ережелерді
білулері және ... ... ... ... да айта ... ... ластайтын көздерге өнеркәсіптік
кәсіпорындардың шығарындылары, ... ауыл ... ... мен ... ... ... жылу ... кешені,
атмосфералық жауын-шашын, апатты жағдайда тасталатын шығарындылар, әскери-
өндірістік кешендері ... Ал ... ... жету үшін ... табиғатқа зияны аз мөлшерде ғана ... ... ... ... ... немесе экологиялық таза емес жерлерді құнарландырып, яғни
рекультивация жүргізу ... Осы ... ... ... ... ағаш отырғызуға, су қоймаларын, өнеркәсіптік, тұрғын ... және ... ... ... ... аймақтарын жасауға
қолданылады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. А.Ақбасова, Г.Саинова. Экология : жоғары оқу орындарына ... ...... ... ... ... А.К. Жалпы экологияның қысқаша курсы. Оқу құралы. - Алматы,
«Ғылым», 1997.
3. Г.С. Оспанова, Г.Т. Бозшатаева. ... ... 2002.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Атмосфераға антропогенді әсердің ықпалы 14 бет
Өсімдіктер мен жануарлар әлеміне антропогендік әсер53 бет
Антропогендік әсерлер10 бет
Беттік активті заттар3 бет
Төменгі жанақорған учаскесіндегі доломитті ашық әдіспен өндірудің қоршаған ортаға әсерін бағалау29 бет
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы қоғамдық жағдайдың Отырар өңірі ақындары шығармашылығына ықпалы11 бет
XXI ғасыр басындағы Қазақстан-АҚШ өзара ынтымақтастығына энергетикалық әлеуеттің ықпалы және мәні107 бет
«АХҚЗ» АҚ өндірістік қалдықтарының және шығарындыларының аймақтың қоршаған орта компоненттеріне тигізетін антропогендік әсері53 бет
«ормандарға антропогенді әсер»6 бет
«Палестина-Израиль» қақатығыстарына әсер етуші факторлар негізінде қарастырып Араб шығысындағы мемлекеттердің шиеленістегі алған орны мен саяси ұстанымдардың халықаралық қатынастарға ықпалы63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь