Ақшаның мәні және оның есебін ұйымдастыру ерекшеліктері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1 АҚШАНЫҢ МӘНІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1 Ақшаның қажеттілігі және оның пайда болуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 8
1.2 Ақшаның нарықтық жағдайдағы мәні және оның есебін ұйымдастыру ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.3 «К.Елдос ЛТД» қоғамының негізгі техника.экономикалық көрсеткіштеріне сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
2 АҚША ҚАРАЖАТТАР ЕСЕБІ
2.1 ХҚЕС бойынша ақша қаражаттар есебінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ..20
2.2 Банктердегі арнаулы шоттардағы ақша есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
2.3 Есеп айырысу шотындағы ақша есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32
2.4 Кассадағы ақшаның есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..40

3 АҚША ҚАРАЖАТЫНЫҢ АУДИТІ
3.1 Ақша аудитінің мақсаты, міндеттері және бағдарламасы ... ... ... ... ... ... ...46
3.2 Кассалық операцияларды тексеру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .53
3.3 Банк операцияларының аудиті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..60

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 67
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Нарықтық қатынастар жағдайында ұйымдардың қаржылық жағдайы, төлем қабілеттілігі тікелей ақшамен қамтамасыз етілуіне байланысты.
Ұйымның ақшасы мен олардың қалыптасу көздерінің орналасуы – оның қаржылық жағдайын сипаттайды, сондықтан қолданыстағы ресурстарды тиімді пайдаланудың әсерін жоққа шығаруға болмайды. Ол жеткізушілер, банк мекемелері және бюджет алдындағы міндеттемелерді дер кезінде өтеуге мүмкіндік береді.
Ақшаның жетіспеушілігі, есептесулердің тоқтап қалуы, тауарлы – материалдық қорлардың кем болуы ұйымның қызмет процесіне кері ықпалын тигізеді.
Ұйымда өткізілуі қиын тауарлы – материалдық қорлардың шамадан тыс көп болуы, дебиторлық қарыздардың, әсіресе, оның күдікті бөлігінің жоғары болуы, ақшаның айналымдылығын бәсеңдетіп, ұйымның қаржы жағдайына кері әсерін тигізетіні сөзсіз.
Сондықтан жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің қаржылық тұрақтылығын сипаттайтын маңызды көрсеткіштерді – ағымдағы активтерін талдауға үлкен көңіл бөлген дұрыс, әсіресе, ақшаның нысаналы мақсаттарға тиімді жұмсалуына баса назар аударған жөн.
1 ҚР Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы 2007 жылғы 28 ақпандағы №234-III Заңы
2 ҚР 20.11.1998 жылғы №304-1 «Аудиторлық қызмет туралы» Заңы (15.01.01 жылғы өзгерістерімен толықтыруларымен қоса)
3 ҚР ҚМ «Есептілікті дайындау және ұсынудың тұжырымдамалық негіздемесін бекіту туралы» 29.10.2002 жылғы № 542 бұйрығы.
4 Бухгалтерлік есеп стандарттары
5 Типовой план счетов бухгалтерского учета, утвержденный приказом МФ РК от 18.09.2002г.
6 Андросов А.М., Викулова Е.В., Бухгалтерский учет. – М.: Андросов, 2001г.
7 Артеменко В.Г., Белленир М.В. Финансовый анализ. – М.: Издательство «ДИС», НГАЭиУ, 2001.
8 Аудит / под ред. В.И. Подольского. – М.:ЮНИТИ,2001
9 Ержанов М.С. Теория и практика аудита. – Алматы: Галым, 1994.
10 Ефимова О.В. Как анализировать финансовое положение предприятия (практическое пособие) – Бизнес – школа, 2001.
11 Ковалева О.В., Константинова Ю.П. Аудит. Организация аудиторской деятельности. Методика проведения аудиторской проверки.- М.: ПРИОР, 2000.
12 Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятии. Алматы: Центраудит – Казахстан, 2002
13 Радостовец В.К., Даулетбеков А.Д., Тайгашынова К.Т. «Финансовый учет на предприятий», г.Алматы, 1999г.
14 Библиотека бухгалтера и предпринимателя №4 (153) апрель 2003 год «Исчисление среднего заработка для оплаты отпускных».
15 Бюллетень бухгалтера № 47 ноябрь 2003 статья «Первые шаги в мир МСФО».
16 Кеулимжаев К.К. Корреспонденция счетов хозяйственных операций по генеральному плану счетов бухгалтерского учета финансово-хозяйственной деятельности субъектов, Алматы, БИКО, 2000г.
17 Кеулимжаев К.К. "Финансовый учет на предприятии" Алматы, Экономика 2003
18 Кеулімжаев Қ.К. «Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері» Оқулық. Алматы Экономика 2006
19 Радастовец В.К., Даулетбеков А.Д. «Бухгалтерский учет на предприятии» – Алматы, 1994г.
20 Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятии: Издание 2-ое дополненное и переработанное - Алматы: Центраудит- Казахстан., 2002г.
21 Радостовец В.К., Даулетбеков А.Д., Тайгашинова К.Т. «Финансовый учет на предприятии», г.Алматы, 1999г.
22 Радостовец В.В., Шмидт О.И. «Теория и отраслевые особенности бухгалтерского учета» г. Алматы. Независимая аудиторская компания «Цент аудит - Казахстан», 2000.
23 Радостовец В.К. «Финансовый и управленческий учет» – г.Алматы: НАК «Центраудит», 1997г.
24 Савин А.А., Сотникова Л.В.; Под ред. проф. В.И. Подольского – Н: Аудит, ЮНИТИ, 1997г.
25 Сатубалдин С.С. «Азиатский кризис: причины и уроки» – г. Алматы 2000г.
26 Сейдахметова Ф.С. Бухгалтерская отчетность, ее виды и назначение. Изд. «LEM» 2001, 46с.
27 Система бухгалтерского учета в РК, 2002г. Тулешова Г.К., монография
28 Дюсембаев К.Ш. «Анализ финансового положения предприятий. «Экономика». 1998. – 294с.
29 Дюсембаев К.Ш. «Аудит и анализ в системе управления» – г. Алматы, 1998г.
30 Ержанов М.С., Ержанова А.М. Основы бухгалтерского учета и новая корреспонденция счетов (с 1 января 2003 г.) Алматы, 2003. Аудиторская фирма «Ержанова и К».
31 Тайгашынова К.Т. «Логистикалық шығындар есебі» Алматы, Экономика. 2006
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе……………………………………………………………………………...5
1 АҚШАНЫҢ МӘНІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1 ... ... және оның ... ... Ақшаның нарықтық жағдайдағы мәні және оның ... ... ... ЛТД» ... негізгі техника-экономикалық көрсеткіштеріне
сипаттама
............................................................................
......17
2 АҚША ҚАРАЖАТТАР ЕСЕБІ
2.1 ХҚЕС ... ақша ... ... Банктердегі ... ... ... Есеп ... ... ... ... ... АҚША ... ... Ақша ... мақсаты, ... ... ... ... Банк ... ... ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайы, төлем қабілеттілігі тікелей ақшамен қамтамасыз
етілуіне байланысты.
Ұйымның ақшасы мен олардың қалыптасу көздерінің ...... ... ... ... ... ресурстарды тиімді
пайдаланудың әсерін жоққа шығаруға болмайды. Ол ... ... және ... ... ... дер ... ... береді.
Ақшаның жетіспеушілігі, есептесулердің тоқтап ... ... ... ... кем ... ұйымның қызмет процесіне кері ықпалын
тигізеді.
Ұйымда өткізілуі қиын тауарлы – материалдық қорлардың шамадан тыс ... ... ... ... оның күдікті бөлігінің жоғары
болуы, ақшаның айналымдылығын бәсеңдетіп, ұйымның қаржы ... ... ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығын
сипаттайтын маңызды көрсеткіштерді – ағымдағы активтерін талдауға үлкен
көңіл бөлген ... ... ... ... мақсаттарға тиімді
жұмсалуына баса назар аударған жөн.
Осылайша, ақшаны есепке алудың басты міндеті – ... ... ... ақша ... ... нақты, әрі шынайы болуын
қадағалау: осы ... ... ... дәл ... нақты жағдайлар мен
талдаудың мақсатына тәуелді болады.
Ақшаның түсуі мен ағымдық жұмсалуы уақыт бойынша бір – бірімен ... ... ... төлем қабілеттілігін ұстап тұру үшін қосымша
қаржыландыру көлеміне қажеттілік пайда болады. Сондықтан ақшаны ... ... ... ... ... ... ... қарастырылуы кездейсоқтық емес.
Дегенмен де, атап өту керек, қаражаттың айналымда болу кезеңі көп
жағдайда ұйым ... ішкі ... ... ... ... басқару
стратегиясының тиімділігімен анықталады. Шынында да, қолданылатын баға
саясатына, активтердің ... ... ... ұйым өз қаражаттарының
айналым ұзақтығына ықпал ете алады.
Ақшаның басы артық бөлігінің ... ... ... ... ... ... ... - ақ ақшаның шектен тыс көп
болуы да серіктестің тиімсіз қызметін байқатады, бұл ... ... ... ... пайдалы іске қоспай, қосымша табыстан
қарап ... ... ... ... ... ... ... қаражаттар есебі бойынша зерттеу
жұмыстары негізінен ақша қаражаттар есебінің қалай ұйымдастырылатыны, ... ... оны ... ... және ... ... туралы
есептілікті» ХҚЕС сай құруға арналған. Бұл ... ... ... К.Т.Тайгашынова, Қ.К.Кеулімжаев, В.Л.Назарова, ... ... ... Э.О.Нұрсейітов,
С.Т.Міржақыпова Л.В.Горбатова, В.П.Палий және тағы басқа ТМД елдері мен
отандық ... ... үлес ... еңбек сіңірді.
Ақша қаражаттардың жалпы аудиті мен талдауы ... ТМД ... ... ... ғалымдары М.С.Ержанов З.Н.Әжібаева, Н.Ә.Байболтаева,
Ж.Ғ.Жұмағалиева, ... А.Д. ... К.Ш. ... және тағы ... ... ... ... жұмыстың мақсаты мен міндеті. ... ... ... жатқан ұйымның ақша қаражаттар есебінің 2007ж 28 ақпандағы
«Бухгалтерлік есеп және ... ... ... ... ... ... және ХҚЕС ... байланысты ақша қаражаттар
есебінің ерекшеліктерін қарастыру болып табылады.
Көрсетілген мақсатқа жету үшін зерттеу барысында төмендегідей ... Ақша ... және оның ... ... мәні ;
• Ақша қаражаттар есебін ұйымдастыру ерекшеліктері;
• Ұйымда бухгалтерлік есепті және есеп саясатын ұйымдастыру;
... ... ... ақша ... ... ... арнаулы шоттардағы ақша есебі;
• Есеп айырысу шотындағы ақша есебі;
• Кассадағы ақшаның ... Ақша ... ... пәні мен ... ... пәні ақша ... есебі
мен аудитін және оның ХЕҚС бойынша өзгешеліктерін зерттеу және ... ... ... ... ... «К – Елдос ЛТД» ЖШС мәліметтері
алынды.
Зерттеу жұмыстың жаңалығы. Халықаралық стандарттарға ... ... ... ... ... және ... ... бойынша
есебі мен аудитын жетілдіру мәселелері жөніндегі ұсыныстар болып табылады.
Зерттеу жұмысының ғылыми және тәжірибелік маңыздылығы. Зерттеу жұмысындағы
ұсыныстар мен ... ... ... сай ақша ... мен ... ... арналған. Зерттеу нәтижелерін сыртқы және
ішкі аудитты және ақша қаражаттар есебін ... ұйым ... ... ... ... ... ... көлемі мен құрылымы. Зерттеу жұмысы ... үш ... ... ... ... және ... ... Ақшаның мәні және оның есебін ұйымдастыру ерекшеліктері
1.1 Ақшаның қажеттілігі және оның ... ... ... ... ... экономикның әрекет етуі механизмін
түсіну үшін ... ... ... ... артық ешнәрсе жоқ. Сол себепті
ақшаның «нарық тілі» деп ... да ... ... Ақша – ... ... ... ... айырбастың ұзақ мерзімдік ... ... ... ... ... тауар өдірісі тауар айналысының ... Ақша ... ... ... және оның ... ... ... табылады. Егер адамның еңбек өнімі балама ... ... ... онда ол ... ... Ал бұл ... ... яғни айырбас Маркстың Т-А-Т сызбасы бойынша жүзеге асырылады.
Бұл жағдайда ақша ... ... ... ... алу – ... ... ... етеді. Бұны жүзеге асыру үшін сатылатын тауарды (Т) ақшамен ... және осы ... ... ... (Т) ... алу қажет. Жалпыға ортақ
балама рөлінде әрекет етуші ақша жоқ болған жағдайда осы сәттегі ... пен ... ... ... ... ... ... қалуы
мүмкін. Ақша үнемі тауарға қарама – қайшы ... ... мен ақша бір ... ... ... ... ақшаның өзі тауар, яғни ... мен ... ... ақша – бұл тауар өндірісінің тарихи категориясы, тауар айырбасы
процесінің ұзаққа созылған дамуының объективті негізделген нәтижесі.
Ақша ... ... ... ретіндегі тауар өндірісі мен тауар айырбасына
қажет, ол ... ... ... ... ... ... дайындауға
қажетті қоғамдық еңбек шығындарын салыстыруға мүмкіндік береді.
Тауар мен ақшаның шығуында ортақ негіз бар, ... ... ... ... та бар. Егер ... ... ... уақытша болса, ал
ақша айналыста тұрақты, мәңгілік болады, айналыс ... ... ... ... дами ... ақша ... ... әлемінен
ерекшеленетін айрықша тауар болып қала береді.
Қазіргі кездегі нарықта ақшаның қажеттілігін жақсырақ ... ... ... Д. ... Дж. ... ... ... тиіс.
Сызба 1 – Тауарар мен қызметтер ағымы
тауарлар
тауар
ұлттық өнім шығыны жиынтық шығын
ресурстардың ... ...... ... мен ... ... көрсетілген, оларды үй
шаруашылықтары және ұйымдар ... бұл ғым ... ... ... ... ... қарама – қарсы ағымымен ... ... ... жеке кәсіпкерлер және ұйымдар өндіретін тауарлар мен
қызметтерді сатып ... ... ... ... ... ұйымдар
нарығындағы ұйымдар өз өндірістері үшін қажетті ресурстарды ... ... ... ... ... де ... ол
шығыдалған еңбектің саны бойынша ғана емес, сонымен бірге сапасы ... ... ... ... қажеттілігін туындатады. Сондықтан еңбек
ақша шамасы мен тұтыну шамасын бақылау құралы ретінде қолданылады, өйткені
материалдық құндылықтарды бөлу қоғам мүшелерінің ... ... ... ... ... жүзеге асады.
Экономикадағы ақшаның пайда болуын, мәнін, қызметі мен ... ... көп ... ... бар, атап ... бұл ... А.Смит, Д.Рикардо, К.Маркс және тағы ... ... Ақша ... XX ... бірінші жартысында А.Маршал,
П.Самуэльсон, Дж.Тобин, Дж.Хикс, Ф.Мишкин, М.Фридмэн және тағы басқа сияқты
қазіргі ... ... ... ... ... ... ... жаратылысы және мәні туралы ортақ пікір жоқ. ... ... ... көп түрін шартты түрде екі ... ... ... және ... (ол XIX ... ... дейін үстемдік етті) ақшаны
туындауын мемлекеттік немесе адамзаттың жалпы ... ... ... түсіндіреді, яғни ақшаның ... ... ... ... ... ... ... болып саналады, ол тауардың айырбастық
құнының эволюциялық даму ... ... ... ақша адамдардың
еркіне тәуелсіз түрде ... ... ... құн – бұл ... өрнектеуі немесе сатып алушылық құны.
Құн тауарларды бір – ... ... ... ғана анықалуы мүмкін
екендігі баршаға аян және ол мұнда айырбас құны ... ... ... – бұл сату ... айырбастауға арналған еңбек өнімі. Адам дайындаған
зат сату немесе айырбастау кезінде тауарға айналады. Ал бұл ... үшін ... ... қалыптастырады. Тауардың тұтыну құны
және құны болады. ... ... ... ... ... бар, олар ... ... құны деп аталады. Тауарлардың
құны оны өндіруші адам еңбегінің өзгерісімен анықталады.
1.2 Ақшаның ... ... мәні және оның ... ... ... ұйымдар арасында еңбек құралдарын сатып алу,
өнімдерді сату, жалдамалы ... ... ... ... ... ... «төлем
құралы» ретінде ақша қаражаттары пайдаланылады. Есептесу екі ... Банк ... ... ... – қол ... ... жолымен;
• Қолма – қол ақшамен төлеу түрінде.
Ақшаны басқару ... ... ... байланысты күннен –
күнге үлкен маңызға айнала бастады. Бәсекеге қабілеттілік ұйымның одан ... үшін ... ... жеткілікті деңгейде табуды талап етеді. Ақша
есебін дұрыс ашып көрсету және ұйымның ... ... үшін өте ... қаражаттары есебінің, тараптар арасында есеп айырысу кезіндегі
орнының ... ... айта ... «ақша» ұғымының экономикалық мәніне
тоқтала кеткеніміз жөн.
Алғашқы болып ақшаның тауарлы ... ... ақша ... көп ... ... К. ... Ол айырбастың жай, ең ... «көз ... - ... ... ... ұзақ даму ... келіп, ақшаның жұмбақ сырын жоққа шығарды. Сондай – ақ К. ... ... ... ... ақша ... біз қоғамдық өркендеудің я
ең жоғарғы дәрежесінде болармыз, я ... ... ең ... ... қауымға) лақтырылып тасталармыз» деп өз ойын қорытындылаған.
Ақша – тарихи дамыған экономикалық категория. Ол ... ... ... ... және ... ... адамдар арасында қалыптасатын
экономикалық қатынастарды көрсетеді. ... ... ... ... ақшаның маңызы арта түседі. Орталықтанған – ... ... мәні ... болды. Ақша, негізінен, есеп жүргізу және бақылау
құралы ретінде қосалқы қызмет атқарды.
Нарықтық экономикада ... ... зор. ... әртүрлі меншік
жағдайында жұмыс ... ... ... ... және сататын өнімнің
көлемін, түрін және бағасын бекітуге дербестік алды.
Ақша нарықтық экономикада ақша – несиелік ... ... ... ... ... ... процестерді жеңу және ұлттық жалпы
өнімді ынталандыру бағытында қолданылады.
Ақша ... ... ... ... оның ... ... болғандығы туралы
құпия сыры және қоғам өміріндегі мәні көп ... ... ... болды. Бұл
сұрақтарға қоғам өмірін зерттей ... ... ... тауар
айналымында атқаратын маңызын жан – жақты ашып, жауап берді. Ақша – ... ... ... ... кез келген пайдалы зат құн бола алмайды.Себебі адам
еңбегі жұмсалмаған ... құны жоқ. ... ... тың жер, өзендер
мен теңіздер, жабайы жемістер, т.б. ... ... ... ... ... құны ... Бұл бір жағынан, ал ... ... ... ... ... құн ете алмайды. Құнды көруге, сезуге бола ... құны ... үшін ... – бір ... ... ... ... – ол тауар
өндірісі, яки өндірістік қатынастар, оның ішінде айырбас қатынастары болуы
шарт. Ол тек тауар өндірушілердің ғана ... ... ... ... бір ... ... тауарға теңестірулері кезінде, яғни айырбас ... ... ... ... ... ... ия болмаса
химиялық талдау жасап байқауға болмайды.Сөйтіп құн деген заттың ... - ... ... ... ... – адам ... Құн – еңбектің
нәтижесі, еңбек жемісі. Құн деген идея адамзат тарихында көптен бар. ... ... ... ... қалаушылар XYII ғасырдағы ағылшын экономисі
У.Петти XYII ғасырда өмір сүрген шотландық А.Смит, XIX ... ... ... ... Ал құнның еңбек теориясына байланысты үлесті
XIX ғ. К. Маркс қосты. Ол тауарға жұмсалатын ... екі ... ... ... бір ... ... ... нақты еңбекті және құнның сыртқы
көрінісін жасайтын абстрактылы ... ... оны жан – ... ... екі ... – тұтыну құны мен құнының – қайшылықтары ... ... ... түрінде көрінеді.
Адамзат қоғамының даму сатыларында айырбас қатынастары да дамып, одан
әрі жетіліп, нарықта тауарлар тек натуралды зат ретінде ғана бір – ... ... ... тауарлар дүниесінен ерекше бір тауар, яғни тауар
– ақша пайда ... ... ... ... «Айырбас құны, тауарлардан
бөлініп және сол тауарлармен қатар дербес тауар ... ... ... ол ... ... жеке ... тұтыну құны ретінде көрінеді.Оның құны белгісіз, ол
тек тауарды ақшаға теңгергенде ғана анықталады. Тауар мен ақша ... ... – бірі ... және ... – бірі ... ... ... тауары, оның өз бойында жасырын түрде барлық
басқа тауарлар болады, егер керек болса, қызығарлық және ... ... ... да ... алатын сиқырлы құрал. Құнның ақшалай нысанасының
бекуімен байланысты баға болады. Баға - ... ... ... ... ... да, ... де, тең де болуы мүмкін Сонымен, ақша ерекше тауар,
ол тауарлар дүниесінен жеке дара ... ... ... эквивалент рөлін
атқарады.
Ақшаның жалпы бірдей эквивалент ретінде мынадай ерекшеліктері бар:
• ол ... бір ... ... ... ... болатындығы;
• онда абстракты еңбек бейнелейтін құнның да болатындығын;
• тауар өндірушінің жеке еңбегі қоғамдық ... бір ... ... ... мен ақша ... ... те, ... – қарсы қайшылық та
тұтыну құны арқылы көрінеді. Мысалы, өндіруші қоғамға бір ... ... ол ... оны ... ... алмайды. Өйткені ол тұтыну
құны тұрғысынан қоғамдық ... де, оның ... ... ... ... Егер ... жеке ... қанағаттандырса, ол
тез арада өтіп кетеді, ақшаға айналады. Міне, тауар мен ақша ... ... әрі ...... ... ... Қазіргі рынок
қатынасында бұл заңдылықты ... ... жөн. Ақша ... ... ... ... ... Яғни ақша зат емес, ... ... ... ... ... құн ... айналыс
құралы; төлем құралы; қазына жинау; дүние ... ... ... ... және басты қызметі – құн өлшеуші. Мұнда ол жалпы эквивалент рөлін
атқарады. Оның мәні ... ... құны ақша ... ... ... өзіндік құны бар тауар ғана атқара алады. ... ... ... ... құн ... қызметін алатын ғана атқарады.
Ақша кез келген тауар құнын білдіретін ... ... ... ... кейін ақшаның жаппай өтем күші пайда болды. Ақшаның қоғамдық мәнін
К. Маркс «индивид өзінің қоғамдық ... де, ... ... да ... салып жүреді» деген афоризммен сипаттады. Ол ... ... тек ... ... ... ғана ... қоғамдық
еңбектің нәтижесі екенін анықтауға болады. Мысалы, ақшаның тауарлар
айырбасында ... етуі ... ... еңбектің сапалық деңгейі
айқындалып, сандық есебі жүргізілді.
Екіншіден, әр адамның ... яғни ... ... ... де ... ... ... Себебі адамның еңбектегі үлесін жалақы ретінде
алғанда ақша төлем құралы қызметін атқарады.
Үшіншіден, айырбас процесінде ... ... ... ... ... да ... тек ... пайда болуына байланысты бүкіл
тауарлар тұтыну ... ... ... ... бір ... тұрады да,
ал екінші жағында бүкіл тауарларға ... ... ... ... ақша ... ... еңбек бөлінісінің тереңдеуі мен ... ... ... ақша ... құралы ретінде маңызды рол
атқарады. Бұл ... ... – қол ... ... ... ... Оның ... ақшалар атқарады. Соңғы кездерде есеп айырысу құралы ретінде тек
қана банкноттар, чектер, қағаз ақшалар ғана ... ... ... ... дамуда.
Ақшаның төлем құралы қызметі тек тауар ... ... ... ... ... ақша ... және ... қатынастарға да қызмет
көрсетеді. Барлық төлемдерді төмендегідей түрде топтастыруға болады:
а ) тауарларға және көрсетілген қызметтерге ақы төлеу;
ә ) ... ... ... жәрдемақы төлеу;
б ) мемлекеттік қаржы міндеттемелерін өтеу;
в ) банктік, мемлекеттік, тұтыну несиелері бойынша қарызды өтеу;
г ) сақтандыру міндеттемелерін төлеу;
д ) ... – сот ... ... ... және ... ... Қазақстандық №4 «Ақшаның қозғалысы туралы есеп
беру» стандарты бойынша ақша – бұл ұйымның ... және ... ... ... нақты ақшасы болып табылады. Ақшаның ағыны ұйымға
келіп ... және ... ... қозғалысын сипаттайды.
Ұйымдар Қазақстан Республикасы банкісімен бекітілген ережелер мен
нормативтік құжаттарды ... ала ... ... ... жұмсау және есепке
алуды жүзеге асырады. Осы құжаттарға сәйкес ұйым артық ақшаны ... ... ... өзге ... алдындағы міндеттемелері
бойынша есеп айырысу банктер арқылы қолма – қол ... ҚР ... ... сәйкес қолма – қол ... есеп ... ... ... ... айырысулар жоспарлы және тұрақты болуы тиіс. Оның негізіне келесі
принциптер жатқызылады:
• ұйымдар өздерінің ... ... ... міндетті;
• олардың арасындағы есеп айырысулар ... – қол ... ... ... – қол ... есеп айырысулардың негізі болып табылатын барлық
құжаттар банк арқылы төлем жүргізу үшін қолданылады.
Есеп айырысудың мақсаты – ... ... ... ... ішкі
өнімнің қозғалысына ықпал ету.
Ұйымның банк мекемесі арқылы жүргізген есеп айырысуларын тауарлы ... деп ... ... есеп ... өткізілген өнім, көрсетілген қызмет пен
орындалған жұмыстар, сондай – ақ ... ... ...... үшін ... ... есеп ... бюджетке төленетін міндетті төлемдер мен
міндетті зейнетақы қорына төлемдерді айқындайды.
Ұйымдағы ... ... ... ... ... жатқызылады:
• Ақшаның қозғалысы бойынша жүргізілген барлық операцияларды толық
және мезгілінде ... ... ... сәйкес нысаналы мақсаты бойынша пайдаланылуын
қадағалау;
• Ақшаның сақталуын қамтамасыз ету;
• Кассалық және есеп ... ... ... ... ... Ақшаны түгендеуді өз уақытында жүргізу;
• Төлемдерді қолма – қол ақшасыз есеп айырысу ... банк ... «К – ... ЛТД» ... негізгі техника – экономикалық
көрсеткіштеріне сипаттама
«К – Елдос ЛТД» ЖШС 2004 жылы 14 шілде ... ... ... ... ... бойынша қызметінен таза табыс алу болады.
Бұл мақсаттарға жету үшін келесі қызмет ... ... ... Ауылшаруашылық, мал шаруашылық өнімдерін және халық тұтыну тауарларын
өңдеу және сату
• Құрылыс ... , ... ... ... алу және ... Қамтамасыз ету, өткізу, сауда – саттық және коммерциялық қызметі
• Қоғамдық тамақтану пунктері, автожуу, ... ... ... ... дүкендер жүйесін ашу
• Сауда – делдалдық, көтерме – даналап саудалау
• Тұрғын – үй, офистер және өндірістік жайлар салу
• Авто жолдарын ... ... ... ... ... ... және ... да
қызметтер
• Автокөлік және экспедициялық қызмет көрсету, жолаушы тасымалдау жүзеге
асыру
• Автокөлік бағыттарын ашу
• Жолаушыларды тасымалдау
• Автотұрақтар, техникалық қызмет станциясын ашу
... пен ... ... ... ... ... Жөндеу – құрылыс монтаждық және электормонтаждық жұмыстары, ... ... ... Сыртқы экономикалық қызмет, экспорт–импорт операциялар
Кесте 1 – «К – ... ЛТД »ЖШС ...... ... ... ... көрсеткіштері
|№ |Көрсеткіштер ... мың ... ... |
| | | |(+,-) |
| | |2006 |2007 |+,- |% |
|1 ... ... ... ... |73594,8 |30723,3 |-42871,5 |139,5 |
| |құны, мың теңге | | | | |
|2 ... ... ... ... |67432,7 |+12483,3 |122,7 |
| |құны, мың ... | | | | |
|3 ... ақы ... ... мың теңге |2582,7 |3000,5 |+417,8 |13,8 |
|6 ... ... ... ... |68 |79 |+11 |13,9 |
| ... | | | | |
|7 ... ... қызмет) |14896,6 |76465,4 |+61568,8 |80,5 |
| ... ... ... мың ... | | | | |
|8 ... өнімдердің (жұмыс, |7928,6 |66705,2 |+58776,6 |88,1 |
| |қызмет) ... ... мың ... | | | | |
|9 ... ... мың теңге |6968 |97602 |27922 |140,1 |
| ... ... | | | | ... |Қор ... ... |0,2 |2,4 |+2,2 |91,6 ... |Қор ... ... |4,9 |0,4 |-4,5 |112,5 ... |Өткізу рентабельділігі, % |0,5 |1,7 |-1,2 |70,5 |
| ... ... ... ... ... ... |28,8 ... ... ... ... отырғанымыздай, яғни серіктестіктің 2006
жылы өнімді сатудан ... ... 14896,6 мың ... ... ал 2007 ... мың ... ... отыр. Демек өнімді сатудан түскен түсім ... ... ... және өнім ... сонымен қатар сұраныстың
өсуіне байланысты 61568,8 мың теңгеге яғни, 80,5 ... ... Ал ... ... ... 2006 жылы 321435,5 мың теңгені, ал 2007 жылы
206484,1 теңгені құқраған, яғни 14951,4 мың ... ... яғни ... ... ... Ақша қаражаттарының төмендеуі негізгі құралдарды,
материалдық емес активтерді, қаржылық ... ... ... және
қарыздарды өтеумен байланысты. Негізгі ... ... ... жылы 73594,8 мың теңгеге, ал 2007 жылы 30723,3 мың теңге, яғни ... ... ... ... бұл ... ... негізгі құралдардың
істен шығуымен түсіндіріледі. Қорыта ... ... ... ... ... екі ... да, ... аяқтап отыр.
2 Ақша қаражаттар есебі
2.1 ХҚЕС бойынша ақша қаражаттар есебінің ерекшеліктері
ХҚЕС бойынша ... ақша ... ... ... ... сұрақтары
қарастырылмайды. Ақша қаражаттар қозғалысы туралы есептілікті құру кезінде
ХҚЕС-тың 7 “Ақша қаражаттар қозғалысы ... есеп беру ... алу ... ... ... сәйкес ақша қаражаттар құрамына
кассадағы және банктің ағымдағы шотындағы ақша ... және ... Ақша ... ... ... талап етпесе де, ХҚЕС көшу барысында
баланстың барлық баптарына талдау жасауды қажет етеді.
Ақшалай шоттар ... ... ... ... ... ... ... “Ақща қаражаттар” шоттарындағы қалдықта
ақша қаражаттар шоттарына енгізілген барлық есептемелер ... ... 1 ... ... ұсыну” ережесін ескере отырып, банктің
ағымдағы, салым және ... ... ақша ... ... ... бір ... болған жағдайда оларды ағымдағы немесе ұзақ
мерзімді активтер ретінде ... ХҚЕС өту ... ... ... ... ... ... қазақстандық бухгалтерлік есеп стандарттарында ақша ... ... ... және ақша ... есебінде көрсетілмеген.
ХҚЕС өту барысында осындай шектеулері бар ақша қаражаттары қайта ... өзге де ақша ... ... ақша ... ... (нақты ақша қаражаттар сомасын оңай тартатын және құнының ... алып ... ... ... өтімділігі жоғары салымдар)
ескеріледі.
Ақша қаражаттар эквиваленттері инвестициялау және өзге де мақсаттар үшін
ғана ... олар ... ... ... ... өтеу үшін ... ... қысқа инвестициялар ақша қаражаттардың эквиваленттері
ретінде танылады.
Ақша қаражаттардың эквиваленті түрінде ... ... ... ... ... талаптары бойынша ҚБЕС мен ХҚЕС арасында
елеулі айырмашылық бар және олар ... ҚБЕС ... ... ... ақша ... ... ... қарастырылады, ал ХҚЕС
бойынша қарастырылмайды. ХҚЕС сәйкес есептіліктерде ақша қаражаттар
эквиваленттерін қысқа ... ... ... ... мойындалуы тиіс.
Ақша қаражаттар құрамына пошта ... іс – ... ... ... сыртқы қатысушылар мен жұмысшыларына төлемдер
енгізілмейді.
Кәсіпорындарда ... ... үшін ... ... ... Бұл касса
ағымдағы транспорттық, пошталық және кеңсе шығындарын өтеу үшін өте ... ... ... ... жалпы ақша қаражаттар қалдықтарының бір
бөлігі болып табылады және шағын ... ... ... есебінен толтыру
немесе құру кезінде өзгеріске ұшырайды.
Ақша қаражаттарының артықшылығы немесе жетіспеушілігі кіріс және ... ... ... өту ... ... ... қаржылық есептілік стандарттарын
алғашқы пайдалану” ережесін қадағалаған жөн. Бұл стандарттардың мақсаты
ХҚЕС-те ... ... ... ... ... жету ... ... Берілген 10 стандартқа сәйкес барлық
активтер мен міндеттемелер ... ... ... міндетті. Осы
міндеттемелер мен активтердің есептілікте көрініс табуы ХҚЕС-тің басты
талаптары болып табылады.
ХҚЕС бойынша ақша қаражаттар есептілігіне мысал.
Талдау және шоттарды ауыстыру үшін ... ... ... 2005 жылы 1 ... ... ХҚЕС ... ХҚЕС – ... бойынша есетілікті құру шін 2005 жылы 1 ... ... ... ... ... есеп ... және оның ... есепте қолданылатынын
талдау.
Талдау барысында ұйымның кассалық операциялары 23.07. 1993 жылы Қазақстан
Республикасының ... ... ... “Кассалық операцияларды жүргізу
тәртібі” бойынша жүргізілетіні анықталды.
Кассалық операцияларды толық материадық ... бар ... ... ... ... 1С : ... бағдарламасы арқылы электронды
түрде жүргізіледі.
Касса ревизиясы ҚР ... есеп және ... ... туралы»
заңына сәйкес бірінші басшының ... ... ... әр ай сайын жүргізіледі. Барлық тексерулер актта рәсімделеді,
тексеру нәтижелері бойынша ЖШС президенті шешім қабылдайды.
Кассада өзге ... ақша ... және ... сақтау тиым
салынады. Ал табылған уақытта оларды артықшылық ретінде кірістейді.
Бос ақша қаражаттарын ... және ...... есеп айырысуды жүзеге
асыру үшін ұйым банкте өз ... және ... ... ... ... ... және өзге де шоттарды ашады.
Бірінші қол қою құқығы ЖШС ... ал ... қол қою ... ... ... ... шотына сомаларды есептеу бойынша немесе оны ... ... ... шот ... ... түрдегі бұйрықтары немесе олардың
келісімі негізінде жүзеге асырылады.
Әр күні немесе өзге де ... банк ... ... шарт ... ... шоттарынан ұйымға құжаттар беріп отырады. Банк ... және ... ... ... ... ... ... ЖШС ақша қаражаттар ... ... ... ережелеріне» және қызмет етуші банктің келісімшартына сәйкес
жүргізіледі. Жыл ... ... ... мақсатында қызмет етуші
банкке есеп айырысу ... ... ақша ... ... Касса
бойынша сальдо нольге тең.
Талдау нәтижелерін кесте арқылы өрнектеуге болады.
Кесте 2 – ХҚЕС талаптарына сәйкес бухгалтерлік есеп ... ... ... ... |БЕҚС бойынша |ХҚЕС ... |
| ... ... ... |лер |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... | | | ... ... |411 ... ... | |
| | ... | | ... ... |423 |Ақша ... | |
| | ... | | ... ... ... |431 ... ... | ... ... | ... | | ... ... | | | | ... ... |441 ... ... | ... ... | ... | | ... | | | | ... ... ... ... ... | ... ... бар | ... | | ... | | | | ... 3 – ХҚЕС ... есеп саясатындағы қажетті өзгертулерді талдау,
сипаттамасын және қайта қарастырудың қажетті көлемін ... ... ... ... ... сипаттамасы|
| ... | ... ... |Жоқ |Жоқ ... ... |Жоқ |Жоқ ... ... шетел |Жоқ |Жоқ ... ... ... | ... | | ... ... ... |Жоқ |Жоқ ... ақшалар | | ... ... ... |Жоқ |Жоқ ... ... бар ... | | ... 4 – Корректировкаға қажетті ақпараттарды жинақтау және талдау
|Есеп элементтері|БЕҚС ... ... ... |Баланс |Коррек |ХҚЕС |
| ... | ... ... |бойын |
| |ша | |сы ... |ша сома |
| ... | | | | ... ... |411 |1030 ... ақша |150000 |– |150000 |
| | ... қаражаты» | | | ... |423 |1070 ... ... |250000 |– |250000 ... | ... ... | | | ... ... |431 |1050 ... банк |680000 |– |680000 ... | ... валютамен | | | ... | ... ... | | | ... ... | | | | ... | | | | | ... ... |1040 ... банк |870000 |– |870000 |
|ағымдағы | ... ... ... | | ... | ... | | | ... | | | | | ... ... |451 |1010 «Кассадағы |0,00 |– |0,00 ... | ... ақша | | | ... ... | |қаражаты» | | | ... ... | | | | | ... соң ХҚЕС талаптарына сәйкес ... жаңа ... ... ... ... қажет.
Дт 1030 ... ақша ... ... ... ... 1070 ... ... ақша ... ... 423 ... ... 1050 ... банк ... ... ақша ... Ел ... шетел валютасындағы ағымдағы шоттағы ақшалар ... 1040 ... банк ... ... ақша ... 441 ... ... ағымдағы шоттардағы ақшалар
870000
Халықаралық стандарттар ... ақша ... есеп ... ... қаражаттар есебі активті шоттарда, яғни ХҚЕС бойынша «Ақша қаражатар»
1000 бөлімінде ... ... ... ҚР ҰБ ... ж.
бекіткен «Кассалық операцияларды жүргізу ережелері» бойынша жүргізіледі.
Ақша қозғалысы туралы ... ... ... сәйкес
қаржылық есептіліктің негізгі компоненттерінің бірі болып табылады. Көп
жағдайларда ұйымға ... ... ... ... және ... ... мәліметтер қызықтырады. Ақша – кез - ... ... ... ақша ... ... және ... ... білу өте маңызды.
Сонымен қатар ақша қозғалысы турлы есептіліктің негізгі ... ... ... ... ... ... ақшалай түсімі және төлемдері
туралы ақпараттарды қарастыруға болады.
ХҚЕС 7 «Ақша қозғалысы туралы есептілік» стандартына сәйкес есептілікте
ақша ... ... және ... ... ... ақша эквиваленттері
туралы мәліметтер қарастырылуы тиіс.
Ақша қаражаттар құрамына іс-сапар ... ... ... ... ... ... және ... аванстар кірмейді.
Ақша қаражаттары кәсіпорынның қызмет түрлеріне байланысты топталады.
Кәсіпорынның барлық шаруашылық қызметтері үш топқа бөлінеді:
Операциондық ...... таза ... алып ... ... ... ... ақша ағыны ұйымда операциондық мүмкіншіліктерін
ұлғайтуда, банктен ... ... ... ... ... ... ... асыруда негіз бола алады. Операциондық ... ... ... ... ... тауарларды сатудан, қызмет көрсетуден және атқарылған жұмыстан түскен
ақша түсімі;
• сатып алушылардан немесе ... ... ... ... ... ... ... сыйақылардан ақша түсімі;
• тауар, қызмет және атқарылған жұмыстар үшін мердігелерге төлем;
• ұйым жұмысшылары мен қызметкерлеріне төлем;
• салықтар және басқа да ... ... ... ... және ... қызмет – ұзақ мерзімді активтер (негізгі құралдар мен
материалдық емес активтер) мен ... да ... ... ... байланысты қызмет түрі. Инвестициялық ... ... ... ақша ... ... ... ... материалдық емес активтерді және басқа да ұзақ
мерзімді ... ... ... ... ... басқа да ұйымдарға берілген несилер және ақшалай аванстық төлемдер;
• фьючерстік және форвардтық келісім шарттар, опциондар мен ... ...... ... ... мен қарыз қаражаттар құрамына
немесе көлеміне әсер ететін қызмет түрі. Қаржылық қызмет түрінен ... ақша ... ... акциялар мен басқа да бағалы қағаздар түрін ... ... ... ... ... ... және ұзақ ... қарыздармен, облигация және вексельмен
байланысты ақша түсімдері;
• қарыз сомаларын өтеу;
• қаржылық жал ... ... өтеу үшін ... төлемі.
Ақша қозғалысы туралы есептілік тура және жанама әдіспен құрылады.
Тура әдіс – ... ... ... байланысты ақша түсімдерінің
және ... ... ... ... ... ... тура әдіс ақша қозғалысы туралы есептілікті құру ... ... әдіс ... ... ... бұл әдіс ұйымның операциондық қызметтен
түскен түсімінің ақша қажаттар шоттарына әсері және ... ... ... ... ... төлемдері туралы ақпараттарды
қамтиды.
Кесте 5 – Ақша қозғалысы ... ... ... ... ... ... ... қызметтен ақша қаражаттарының қозғалысы ... ... ... барлығы, оның ішінде: | ... сату | ... ... ... ... ... оның ішінде: | |
|Тауарлар мен ... үшін ... ... | ... ... | ... ... ... | ... ... ... | ... ... ... ақша ... таза сомасы | |
|Инвестициялық қызметтен түскен ақша қаржаттарының қозғалысы ... ... ... ... оның ... | ... ... сату | ... емес ... сату | ... да ұзақ ... ... сату | ... қаражаттарының істен шығуы, барлығы, оның ішінде | ... ... ... алу | ... емес ... ... алу | ... да ұзақ ... ... ... алу | ... қызметтен түскен ақша қаражаттарының таза сомасы | ... ... ... ақша ... ... ... қаражаттарының түсуі, барлығы, оның ішінде: | ... және ... ... ... ... | ... алу | ... ... ... ... ... оның ... | ... төлеу | ... | ... ... ... ақша ... таза ... | ... ақша қаражаттарының көбеюі(+) / азаюы(-) | ... ... ... ақша қаражаты мен олардың | ... | ... ... ... ақша ... мен олардың | ... | ... әдіс – ... және ... ... ... ... табылатын
табыстар мен шығыстар және ақшалай емес операциялар көрініс ... ... емес ... ... негізгі және материалдық емес активтердің
амортизациясын қарастыруға болады.
Бұл әдіс ... ... және ... мен ... туралы
есептілікте көрсетілген ақпараттарға негізделген.
Кесте 6 – Ақша ... ... ... (жанама әдіс)
|Көрсеткіштердің атауы ... ... ... ... ... ... | ... салынуға дейінгі пайданың (зиянның) корректировкасы, оның| |
|ішінде: | ... мен ... ... | ... ... ... түсім | ... ... ... ... | ... ... ... оның ... | ... ... өсуі (кемуі) | ... ... ... өсуі (кемуі) | ... ... ... өсуі ... | ... қарыздардың өсуі (кемуі) | ... ... | ... ... ... ... | ... ... ... ақша ... ... | ... қаражаттарының түсуі, барлығы, оның ішінде: | ... ... сату | ... емес активтерді сату | ... да ұзақ ... ... сату | ... ... ... ... барлығы, оның ішінде | ... ... ... алу | ... емес ... ... алу | ... да ұзақ ... ... сатып алу | ... ... ... ақша ... таза ... | |
|Қаржы қызметтен түскен ақша қаржаттарының қозғалысы | ... ... ... ... оның ... | ... және ... бағалы қағаздардың эмиссиясы | ... алу | ... ... ... ... ... оның ішінде: | ... ... | ... | ... қызметтен түскен ақша қаражаттарының таза сомасы | ... ақша ... ... / азаюы(-) | ... ... ... ақша ... мен олардың | ... | ... ... ... ақша ... мен ... | ... | ... ... ұйым ақша ... ... қарастырылмаған
шаруашылық операцияларды (мысалы, бартерлік келісімдер) ... ... ... ақша ... ... есептілігінде ұйымның
негізгі қызметіне байланысты ақшалай емес операцияларды көрсету немесе ... ... ... ... және ... ... ... ақшлай емес операцияларды ақша қозғалысы туралы есептілігінде
көрсетілмейді, бірақ осы операциялар туралы ақпараттар қаржылық есептілікте
көрсетілуі тиіс.
2.2 Банктердегі арнаулы ... ақша ... ... ... ... сақтауға банк мекемелерінен
арнаулы шот ашуларына болады. Бұл ... ... ... ақшалар,
чек кітапшаларындағы ақшалар, банктердегі арнаулы шоттардағы ... ... ... ... басқа) ақшалар есептеледі.
Ұйым 1070 (421) «Аккредитивтердегі ақшалай қаржылар» ... мен ... да ... ... ... ... ... есептейді. Негізінен есеп айырысудың бұл түрі басқа қаладағы
жабдықтаушылармен қолма – қол ақшасыз есеп айырысу үшін ... ... бұл түрі ... ... – қол ... есеп айырысуға ұқсас болып
келеді. Бұл есеп айырысу ... ... ... ... өзіне қызмет көрсететін
банк мекемесі арқылы жабдықтаушының шоты ашылған, яғни оған ... ... ... ... Есеп ... бұл түрі 1931 жылдан
бері қолданылып келеді. Аккредитивтегі ... ... есеп ... төлемнің дер кезінде төленуін қамтамасыз етеді.
Аккредитив – сатып алушыға қызмет ететін банк мекемесінің осы ... ... ... ... банкке тауарларының жіберілгендігін
немесе қызметтерінің көрсетілгендігін дәлелдейтін құжаттар бойынша төлем
төлеу жайлы тапсырмасы.
Аккредитив тек қана бір ... есеа ... ... ... ... жабдықтаушы мен сатып алушының арасындағы келісім
шартқа сәйкес бекітіледі. Бұл шартта мыналар көрсетілуі тиіс:
1. ... ... ... ... ... банктің аталуы.
2. Аккредитивтің түрі және оның орындалуы мен ... ... ... ... ... қаржы алу үшін жабдықтаушының өзіне қызмет ететін
банкке тапсыруға тиісті құжаттардың ... ... және ... ... ... тиеп жөнелткеннен немесе жұмыстарды,
қызметтерді орындағаннан кейін құжаттардың банк мекемесіне тапсырылу
мерзімі мен ... ... ... талаптар. Жабдықтаушыларға
аккредитив жайлы, яғни оның ашылғандығы жайлы хабарлау.
5. Басқада керекті құжаттар мен шарттар.
Аккредитивтердің ... және ... деп ... ... мүмкін. Аккредитив сонынмен қатар «кері шақырылатын» және «кері
шақырылмайтын» болып екі түрге ... ... ... ... ақша ... ... немесе оған
қызмет көрсететін банкінің берген несиесінің ... ... ... ... ... ... шарт бойынша алдын ала аударылған қаржысы
«өтелінген аккредитив» болып саналады.
Ал сатып алушы ұйым мен жабдықтаушыға қызмет көрсететін банк ... ... ... ... ... тек қана келісім шарт
жасалынып, яғни ақша ... ... ... онда бұл ... ... ... ... алу үшін жабдықтаущы ұйым ... ... ... аккредитивтің шартында қаралған құжаттарды банкке ... Бұл ... ... ... ... барлығын
қанағаттандыратын болуы шарт. Егер ... ... ... ... қаржы төленбейді.
Аккредитив жабылған уақытта пайдаланылмаған сома сатып алушының
банкісіндегі тиісті ... ... ... ... сомасы 1070 (421)
шотқа, егер есеп айырысу шотынан аударылса, 1040 (441) шоттың; банктердің
несиелері ... ... 3010 (601) ... ... ... ... аккредитивтен аударылған сома 3310 (671) ... ... ... ... 1070 (421) шоттың кредитіне жазылады.
1070 (422) «Чек кітапшаларындағы ... ... ... ... ... есеп ... операцияларының есебі жүргізіледі.
Чек кітапшаларындағы ақша жабдықтаушылардан алынған тауарлы – материалдық
құндылықтардың құнын төлеуге ... ... ... ұшін есеп ... Ұйым чек ... ашу үшін банкке өтініш береді, осы өтінішпен
қатар чек кітапшасындағы соманы депоненттеу үшін банк ... ... ... ... ... Чек кітапшасын алғанда депоненттелген
сомаға мынадай жазу беріледі: Дебет 1070 (422) «Чек ... ... ... ... 3010, 3020 (441,431,432, 601,602).
Банк чек кітапшасының тиісті жеріне чек кітапшасы ... ... жеке ... ... оның аты – ... ... Чек кітапшасындаға
ондағы жұмсалмаған соманың мөлшері көрсетіледі. Чек кітапшасы арқылы бір
немесе бірнеше жабдықтаушы мен есеп ... ... ... ... мен ... ... ... демалыс және емдеу,
сауықтыру орындарының жолдамалары, жол билеттері, сонымен ... ... ... берілген қаражаттары, яғни үлкен жауапкершілікпен сақталуын
қадағалауды талап ететін басқа да қаржылар сақталынады. Олар 1070 ... ... ... ... ... ... алынады. Соынмен қатар
бұл шотта ұйымға бюджеттен бөлінген белгілі бір мақсатқа жұмсалуы ... ... ...... ... ... ... қаржылары
есептеледі.
Кесте 7 – Банктердегі арнаулы шоттардағы ақшалар шоты ... ... ... ... ... ... |
| | | |шот |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... ... |1070 (421) |1050, 1040 |
| ... | |(431, 441) |
|2 ... ... есебінен қойылған|1070 (421) |3010 (601) |
| ... | | |
|3 ... ... ... |3310 (671) |1070 (421) |
| ... ... | | |
| ... және | | |
| ... құны ... | | |
|4 ... ... |1040 (441) |1070 (421) |
| ... ... сомасы | | |
| ... ... ... ... | |
|5 ... чек ... |1070 (422) |1050, 1040, ... |бергенде депоненттелген сома | |(431, 441, 601) |
|6 ... және |3310, 3210 (671, |1070 (422) |
| ... ... шоттардан |687) | |
| |чек ... ... | | |
| ... ... ... | | ... Есеп ... ... ақша есебі
Банк мекемелері ұйымдардың ақшаларын олардың шоттарында сақтап, түскен
сомаларды есеп шоттарға қабылдайды, олардың ақшаларын шоттардан аудару ... ... – ақ ... ... мен келісім шартында қарастырылған басқа
да операцияларды жүргізу жөніндегі тапсырмасын ... есп ... ... шот ... ... бойынша ғана
аударылады. Есеп шоттағы ақшаны ұйымның рұқсатынсыз аудару қолданыстағы
заңдылықтарда қарастырылған жағдайларға ... ... ... ... қызметінің шешімдерімен ғана жүргізіледі.
Ұйымдар қолма – қол ақшасыз есеп айырысудың негізгі нысандарынан төлем
тапсырмасын пайдаланады.
Тараптардың өзара келісіміне ... ... ... ... ... ... ... және мерзімі ұзартылған болуы мүмкін.
Жедел төлем өнім тиелгенге дейін және өнім тиеліп жіберілгеннен кейін
бірден төленеді.
Мерзімі ... ... ... ... ... ... мәмілелер шегінде орындалады.
Есеп айырысу нысаны төлеушімен алушынаң арасындағы өзара келісім шарт
арқылы анықталады. Ал аванстық ... есеп ... ... ... және ... ақша ... ... аудару
жолымен жүзеге асырылады.
Жекелеген азаматтардың тиісті ақшаларын төлеуді (зейнетақы, алимент,
жолсапар шығындары, қаламақы) ұйым ... ... ... ... ... ... ... негізінде бюджетке төлемдерді
аудару банкке ұсынылған күні алдыңғы кезекте жасалынуы ... ... ... ... банктің құқығы жоқ. Сондай – ақ есеп
айырысу тәртібін бұзған ұйымдар мен ... ... ... – қол ... есеп ... жүргізу тәртібін бұзғаны үшін айып
пұл салу ... ... ... шаралар қолданылады.
Жолдағы ақша аударымдарына сатып алушылармен тапсырыс берушілерден
кассаға алынған, банк бөлімшелеріне енгізілген, ұйымның есеп ... ... үшін ... ... ... жатады.
Ұйымның есеп айырысу шотынан төлемдерді беру кезегін ұйымның жетекшісі
белгілейді.
Ұйымның операциялық, инвестициялық және қаржылық қызметі бойынша ақша
қаражаттарының ... ... ... ақша ... қозғалысы
жөніндегі есеп берулерде ұсынады.
Операциялық қызмет ретінде өнімдерді өткізуден түскен ақшалар, пайыздар
мен дивидендтер ... ... ... сондай – ақ тауарлар мен
қызметтерді жеткізушілерге төлемдер, еңбек ақы, ... мен ... ... ақша қаражаттарының шығуын түсіндіруге болады.
Инвестициялық қызмет ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... (төленуге тиісті вексельдер, облигациялар,
ұзақ және қысқа мерзімді займдар), ... – ақ жай және ... ... ... ... туралы есеп беруді жасаудың екі әдісі – тікелей жіне
жанама ажыратылады. Ұйымда осы есеп беруді ... ... ... ... ... ... заңдылықтарға сәйкес
ақшасын банк мекемесіндегі есеп айырысу шотында сақтауы тиіс. ... есеп ... ... сақтауы тиіс. Банк мекемелері арқылы
кәсіпорындар арасындағы есеп ... ... ... есеп ... ... кезінде банктер кәсіпорындар арасында төлемдік ... ... ... сақталуын бақылайды. Банктердегі есеп айырысу
шоты келесі құжаттардың негізінде ашылады:
• Бекітілген нысандағы өтініш;
• Мемлекеттік тіркеу туралы куәлігінің көшірмесі;
... мен бас ... ... ... бар ... және
нотариалдық кеңсемен расталған ұйым мөрінің бейнесі;
• Төлеуші ретінде тіркелгені жөніндегі салық комитетінің анықтама
қағазы;
• Ұйым жарғысының көшірмесі.
Бірінші ... қою ... ұйым ... ал ... бас ... ... шотына нөмір беріліп. Ұйымға ... ... ... ... ... сол ... қойылады.
Банк пен шот иесі арасындағы қатынас ҚР ... ... ... ... ... есеп айырысу шотын ашу кезінде жоғарыдағы құжаттарды ... ... банк пен шот иесі ... ... отырады. Келісім шарт бойынша
банк шот иесінің пайдасына түсеиін ақшаны қабылдауға, оның ақшаны ... ... ... ... ...... ЛТД » ЖШС өзінің бос ақша құжаттарын сақтау, есеп айырысу
және ... ... ... түрлерін қамтамасыз ету ... » ... ... есеп ... шотын ашқан.
Банк есеп айырысу шотынан ұйымның нақты ... ... ... ... және ... төлейді. Сонымен қатар еңбек
ақы төлеуге және ағымдағы қажеттіліктер үшін ... ... ... ... шоты ... ... қолданыстағы заңдылықтармен реттеледі
және шоттағы бос ақша ... ... ... одан ақша ... есеп айырысу шотынан ақшаны алу ұйым төрағасының жазбаша бұйрығының
негізінде (ақша чектері, қолма – қол ... ... ... ... ... Шот иесінің келісімімен (акцепт) жеткізушілермен
және мердігерлердің төлемдік талап – тапсырмасы ... ақша ... ... ... Ал шот ... ... банк оның есеп ... міндетті зейнетақы қорына төлемдер бойынша айыппұлдар мен қалдық
сомаларды сот, арбитраж, салық және ... ... ... есептен
шығаруға құқылы.
«К – Елдос ЛТД » ЖШС ... ... ... ... еңбек ақы
бойынша төлемдерді қоса, банкке келіп түскен есеп ... ... ... ... ... жетуі) бойынша тәртіппен жүзеге асырылады.
Есеп айырысу бойынша ... ... дер ... дұрыс толтырылған
төлем құжаттарының – төлем тапсырмасы, чек, шотқа қолма қол ақша салуға
хабарландырулар негізінде ... Есеп ... ... мазмұнына
қойылатын талаптарды ҚР Ұлттық банкі анықтайды.
Ұйымда егер есеп айырысу бойынша қателіктер туындағын ... ... ... ... ... ... ... шағымдар қызмет
көрсететін банкке жіберіледі.
«К – Елдос ЛТД » ЖШС – де ... ... ... – қол ақшамен
жалақыға, іс сапар, шаруашылық операциялары және басқадай шығындарды ... ... ... табылатын ақшалай чек толтырылады. Чекте ұйымның
атауы, есеп айырысу ... ... ... алушының төлқұжаттық
мәліметтері, төраға мен бас бухгалтердің қолдары, ұйымның мөрі ... ... ... ... ... ... сыртқы жағында көрсетіліп,
бір данада сиямен жазылады. Онда түзетулер жасауға тиым салынады. ... ... ... он күнге дейінгі мерзімге жазылады.
Ұйым қолма – қол ақшамен банктегі шотына салынатын ... ... ... ... және ... да сомаларды өзінің шотына қабылдау
үшін ... ... – қол ақша ... хабарламаны толтырады. Онда есеп айырысу
шотының нөмірі, жарнаның сомасы мен мерзімі қойылады. Хабарлама сиямен ... етіп ... ... тапсырғаннан кейін кассирге банк қабылдаған
ақшаны ... ... ... ол ... шығыс ордеріне қоса
тіркеледі.
Ұйымның ... ... ... банк ... есеп ... ... ... алып, яғни есептен шығарып, алушының есеп айырысу шотына
аударады. Бұл ... ... ... ... асады. Төлем тапсырмасын
ұйым тауарлы – ... ... ... жұмыстар мен
көо\рсетілген қызметтер үшін есеп айырысулар кезіндегі сондай – ақ ... ... ... ала ... ... ... төлеу кезінде
пайдаланылады. Төлем тапсырмасы ұйымның есеп шотында ақша қаражаттары ... да ғана ... ... ... ... өнім, көрсетілген қызметі үшін ақшасын
алуға төлемдік талап – ... ... ... ... көрсететін
банкісіне инкассоға өткізеді. Бұл құжатты қызмет көрсетуші банк төлеуге
тиіс ұйымның банкісіне ... ... оны ... ... ... ... бас тартуға міндетті. ... ... ... ... ... ... көрсетілген қызмет үшін есеп айырысулар ...... ЛТД » ЖШС – де есеп ... шоты ... операциялар есебі
үшін 1040 (441) «Есеп айырысу ... ... шоты ... ... ... ... ... ақша қаражаттарының есеп айырысу шотына түсуі, ал
кредиті бойынша есеп айырысу шотынан қаражаттардың жұмсалуы көрсетіледі.
Есеп айырысу шоты бойынша ... ... – банк ... ... ... ... қаражаттарын сақтай отырып, банк өзін ... ... ... ақшаның қалдығы мен олардың түсуін шоттың
кредиті бойынша, ал есептен шығарылуын дебеті бойынша көрсетеді.
Күн ... ... ... ... ... ... ... белгіленген
мерзімде банк оның есеп айырысу шотынан көшірме қағазын беріп ... ... ... банк ... ... есеп ... шотына ақшаны тіркеу және
есептен шығару үшін ... ... ... ... қоса салады.
Көшірме қағазда есеп айырысу ... ... және ... қалдық
операциялар сомасы көрсетіледі. Бухгалтерия ... ... ... ... қате ... ... банкке оны хабарлайды.
Келіспеушілік сомасы көшірмені алғаннан бастап он күн ... ... ... ... кезде сомалардың қасына корреспонденцияланатын
шоттың нөмірі қойылады.
Көшірме ... ... ... ... оның ... шаруашылық
операцияларын тіркеу журналына, одан тікелей журнал – ... ... банк ... үшін банк ... жасалған соманың
1 пайызы мөлшерінде комиссиондық пайыз ... Оны ... ... ... ... ... және есеп ... құжаттарының көшірмелерін алғаннан
кейін ұйымның есеп ... шоты ... ... заңдылығын тексеру
кезінде қате тіркелген сомалар анықөталса, онда бұл тіркелген сома 1040
(441) ... ... ... ... ... дебеті және 3210 (687)
«басқадай кредиторлық қарыздар» шотының кредиті бойынша, ал қате ... сома 1040 (441) ... ... ... ... ... кредиті
және 1430 (334) «Басқадай дебиторлық қарыздар» шотының дебеті бойынша
көрсетіледі. Кейінгі көшірме қағазда банк ... ... ал ... қарыз есептен шығарылады.
Ұйымда есеп айырысу шоты бойынша операциялар алғашқы құжаттарда
тіркеліп, 1040 (441) ... ... ... жүргізілетін №2 журнал –
ордерге және шоттың ... ... ... оған қоса ... ... Бұл ... ... банктерден көшірме
қағаздардың келіп түсуіне қарай жүргізіледі. Жазу ... ... ... ... ... Ай соңында осы
регистрлердегі қалдық шығарылып, одан әрі бас ... ... ... ... ... ұйым ... арызы бойынша жүзеге
асырылады:
• ұйым қызметінің сипаты ... ... ... ... ... шешімі бойынша;
• шотта үш ай ішінде жазулар ... ... 8 – Есеп ... ... ... шоты ... ... |Операциялар мазмұны ... ... |
|1 ... ... жіберілген |1040 (441) |1210 (301) |
| ... ... ... үшін | | |
| ... ... сома есеп | | |
| ... ... ... ... | | |
|2 ... ... ... |1220 – 1240 |
| ... ... ... | ... |
| ... үшін ... ... | | |
| ... есеп ... шотына | | |
| ... ... | | |
|3 ... деп есептелінген |1040 (441) |1030 (411) |
| ... есеп ... ... | | |
| ... ... | | |
|4 ... ... ... |1040 (441) |5020 (511) |
| ... ... ... | | |
| ... ... үлес | | |
| ... ... түскен сома| | |
|5 ... ... ... ... |1040 (441) |1010 (451) |
| ... ... ... сома | | |
|6 ... да ... ... (441) ... |
| ... үшін келіп түскен сома | | |
|7 ... банк ... есеп |1040 (441) |3010 (601) |
| ... ... ... етілді. | | |
|8 ... ... ... ... |1040 (441) |1070 (423) |
| ... шотынан келіп түскен | | |
| ... | | |
|9 ... ... ... ... |1040 (441) ... |
| ... банктен тыс | | |
| ... ... | | ... ... ... ... |1040 (441) |3110-3190 |
| ... ... есеп ... | ... |
| ... ... | | ... ... есеп ... ... |2710-2730(101-106|1040 (441) |
| ... ... ... |) | |
| ... емес активтер | | ... ... есеп ... ... |2400 ... |1040 (441) |
| |төленіп сатылып алынған | | |
| ... ... | | ... ... және ... тыс ... (441) |
| ... алынған несиелер |) | |
| ... ... ... ... | ... ... ... ... |3110 (631) |1040 (441) |
| ... салығы бойынша қарыз | | |
| ... есеп ... ... | | |
| ... ... | | ... ... ... мен ... |1040 (441) |
| ... еңбекақысынан | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... | | ... |Әлеуметтіу салық сомасы есеп |3150 (635) |1040 (441) |
| ... ... ... | | |
| ... | | ... ... ... және тағы |1010 (451) |1040 (441) |
| ... ... ... үшін | | |
| ... айырысу шотынан аударылды| | |
4. ... ... ... өздерінің шаруашылық қызметін жүзеге асыра отырып, ... ... ... ақшалай есеп айырысуға негізделген қарым – ... Есеп ... көп ... ... – қол ... ... яғни
банк мекемелері арқылы жүргізіледі. Ұйым банк мекемелері ... ... – қол ... есеп ... ... ... арқылы қолма – қол
ақшамен ... да ... ... беру, есеп беруге тиісті тұлғаларға
авнстар беру, іс сапар ақысы және басқадай ұсақ ... ... ... ... ... – қол ... ... операцилары кассалық
операциялар деп аталады, олар сәйкесті нормативтік актілермен реттеледі.
Ұйым қолма – қол ақшамен есеп ... ... ... үшін ... және белгіленген үлгідегі касса кітабын жүргізеді. Сондай – ... ... ... ... ақы ... ... есепті тұлғалармен,
дебиторлармен және кредиторлармен қолданыстағы заң ережелеріне сәйкес банк
мекемелері ... ... ... ... ... есеп ... сақтығын қамтамасыз етуде кассада жұмысты дұрыс ұйымдастырудың
маңызы зор. ... ... ... ... терезелері темірмен
торланған, дабыл құралдарымен жабдықталған болуы ... Ұйым ... ... сондай – ақ оларды банкке өткізгенде немесе банктен ... ... ... ... міндетті. Басқа ұйымдардың жеке
тұлғаларынаң ақшасын кассада сақтауға тиым салынады.
«К – Елдос ЛТД »ЖШС – де ... ... ... және ... ... бар. Касса орналасқан бөлме кассалардың техникалық беріктігі және
өрттен сақтау және ... қағу ... ... әрі ... ... жабдықталған.
Ұйым төрағасы кассадағы ақшаның сақталуын банктен жеткізу және ... ... ... ... ... ету ... ... Сондай –
ақ ұйымға тиісті емес нақты ақшалар мен басқадай құндылықтарды ... тиым ... ... ... – қол ... ... мөлшерде
сақталуы тиіс, ал одан жоғары болатын ақша банк мекемесіндегі есеп айырысу
шотына ...... ЛТД »ЖШС – де ... ... ... тағайындалған
кассир жүргізеді. Ол кассадағы ақшалардың сақталуы үшін ... ... ... ... ... Және ... қабылдау, сақтау, өткізу мен
беруді жүргізеді.
Ұйымда кассирдің материалдық жауапкершілігі жөніндегі ұйым ... ... ... шарт ... Онда ... мен ... міндеттері
мен жауапкершіліктері көрсетіліп, екі данада толтырылған. Және тараптардың
қолдары қойылған.
Осы келісім шарттың негізінде ұйымның кассирі ... ... онда ... ... ... ... ... оны
бұзған жағдайда жауапкершілікті өз мойнына алуға міндеттенеді. Сондай – ақ
кассалық операцияларды жүргізу тәртібімен ... ... ... ... ... ... онда ... және құндылықтарды
өткізу – беру актісі бойынша рәсімдейді.
Кассаға қолма – қол ақшалар есеп айырысу шотынан ақшалай чек ... ... ... ақша бас бухгалтер қол ... ... ... (КО-1 ... ... ... ақша салған адамға бас бухгалтер және ... қол ... ... ... ... ... Кассалық кіріс ордері
бойынша ақшаны қабылдау тек қана оларды толтырған күні ...... ЛТД »ЖШС – де ... ақша ... шығыс ордері (КО – 2
үлгі) арқылы, бас ... мен ... қол ... ... рәсімделген
төлем ведомостері арқылы беріледі.
Егер кассалық шығыс ... қоса ... ... ... ... ... жазуы болса, онда ордерге басшының қол қоюы
міндетті емес. Жеке ... ... ... ... ... ақша ... ... жеке басын куәләндыратын төлқұжатын талап етеді. Құжаттың
атауы, нөмірі, кім және қашан берілгені ордерде ... ... ... ... ... кезде кассалық шығыс ордерінде
сенім алушының аты – жөні қосымша көрсетіледі.
«К – Елдос ЛТД »ЖШС – нің ... ... ақша ... кезде 1040
(441) «Есеп айырысу шотындағы ақша» шотының дебеті және 1010 ... ... ... ... ... ... ... жазу беріледі.
Жалақы, уақытша еңбекке жарамсыздығына ... ... ақы ... ұйымның төрағасы мен бас бухгалтері қол ... ... ... ... береді. Ақшаны алған кезде жұмысшылармен
қызметкерлер төлем ведомосіне қолдарын қояды.
Кіріс және шығыс ... ... ... ... үшін ... және ... ... тіркеу журналы (КО – 3 үлгі) толтырады, ол ... ... ... ... ... Онда ... көрсетіледі: кіріс немесе
шығыс ордерлерінің жазылған күні мен ... және ... ... ... ... ... ... (еңбек ақыны төлеу, сый ақы, іс сапарға
жұмсалған ақша).
«К – Елдос ЛТД »ЖШС – де ... ... ... ... ... (КО – 4 ... ... Бұл кезде кассирдің есеп беруі
құжатында кассалық кітапта көрсетілетін барлық реквизиттер ... ... ... ... кімнен алынғаны және кімге ... ... ... ... ... ... ... сәйкес кассалық кітаптың беттерін нөмірлеу жыл басынан
бастап, өсіңкілік қатары бойынша автоматты ... ... ... ... ... ... арқылы екі данада жүргізіледі: біріншісі кітапта қалады,
екіншісі кітаптың ... ... ... кассирдің есеп беруі болып
табылады және алғашқы құжаттармен қоса бухгалтерияға өткізіледі. Кассир ... ... ... ... ... есептеп, қалдығын шығарып отырады.
Ұйымда кассир құжаттардың ... ... ... және ... ... бірге есеп берулерді бухгалтерияға тапсырады.
Құжаттардың сақталуын және пайдалану ... ... ... ... ... есеп ... ... әр айға жеке – жеке дайындап
қояды. Жыл соңында есеп беруде ... ... ... ... ... жүргізілуін бақылау бас бухгалтерге жүктеледі. Кассирден
қабылданған есеп ... ... ... есеп ... ... ордерлердің
толық кіргізілуін, толтырылуының дұрыстығын, есептелген жиынтықтарының
дұрыстығын және кассадағы ... ... ... ... шығарылуының
дұрыстығын, ақшаны алғанда қолдарының қойылуынқарай отырып, мұқият
тексереді.
Ұйымда кассадағы ақша ... ... алып ... үшін 1010 ... ұлттық валютадағы ақша» шоты арналған. Ол кассадағы ... бары және ... ... ... жинақтауға арналған. Шоттың
дебеті бойынша 1040 (441) «Есеп айырысу шотындағы ... 1250 (333) ... ... ... ... 1210 (3010 ... ... және
тапсырыс берушілермен есеп айырысу» шоттарымен корреспонденциялана отырып,
кассаға ақшаның түсуі, ал ... ... 1040 (441) ... ... ... 1250 (333) «Есеп беруге тиісті тұлғалардың қарыздары»,
1210 (301) «Жеткізушілермен және ... есеп ... 3430 ... ... ақы ... есеп ... ... отырып, кассадан ақшаның төленуі көрсетіледі.
Кассадағы ақшаның қозғалысы бойынша толтырылатын алғашқы құжаттардың
негізінде жазылатын ... ... ... 1010 (451) шоттың
кредиті бойынша жүргізілетін №1 журнал ордерлерге және ... ... ... оған қоса ... ... ... ... жазулар бухгалтерияғакассирдің есеп беруі келіп түсуіне қарай
жазылады. Жазу кезінде ... ... ... ... Ай ... осы ... қалдық шығарылып, одан әрі бас
кітапқа ... ... ақша ... қозғалысына бақылау жасау
кезінде 1010 (451) шот есебі бойынша айналым-қалдықтық ведомосін ... ... ... ... – бұл ... ... және ... сәйкестігін қамтамасыз ету, сондай – ақ бухгалтерлік шоттарда
бейнеленген мәліметтердің шынайылығын анықтау үшін қабылданған ... ... ... ... ... қорғау көптеген ұйымдар үшін ... ... ... ... ... ... алып ... өте оңай екендігімен қатар,
оларды меншіктену белгілері жоқ.
«К – Елдос ЛТД »серіктестігінде ... ... ... ... ақша ... ... ... бір ақшаларды салыстыру
жолымен түгенделеді. Түгендеу ... ... ... ... ... ... кассасын түгендеу оның төрағасы жасаған және бекіткен «Кассалық
операцияларды ... ... ... ... ... ... ... тәртіп бойынша, ескертусіз кенеттен барлық ақшаны және
басқадай құндылықтарды толық есепке алу арқылы бас бухгалтер мен кассирдің
қатысуымен ... ... ... ... кассалық есеп беруін ... ... ... ... ... ... Кассирден барлық кіріс ... ... ... есепке тіркелгені жөнінде, кассада қабылданбаған,
сондай – ақ ... ... ... жоқ ... жөнінде қолхат
алынады. Ақшаларды санағаннан кейін ... ... ... ... ... ... ... кассалық кітап бойынша
бухгалтерлік есептің мәліметтерімен салыстырады.
Түгендеуді жүргізу кезінде мыналарды тексеру қажет: ... ... ... ... ... шарт ... ба, кассаның
жабдықталуы талапқа сай ма, т.б.
Түгендеу кезінде кассадан артық ақша мөлшері анықталса, кассалық ... ... ... ... алынады. Ал түгендеу кезінде ақшаның
жетіспеушілігі ... ... ... ... мүмкін: жетіспеген
сомаға шығыс кассалық ордерін жазу; жетіспеушілік ... ... ... ... ... ... кезде кіріс кассалық ордері
жазылады.
Кесте 9 – Кассадағы ақшалар шоты бойынша жұргізілетін операциялар
|№ |Операциялар мазмұны ... ... |
| | | |шот |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... тиіс ... ... |1010, 1020 (451, |1210 (301) |
| ... ... ... |452) | |
| ... ... | | |
|2 ... ... |1010, 1020 (451, ... |
| ... ... |452) ... |
| ... ... | | |
| ... кіріске алынды | | |
|3 ... ... ... |1010, 1020 (451, |1270 (332) |
| ... тиіс ... борыш |452) | |
| ... ... ... | | |
| ... ... | | |
|4 ... беруге тиісті адамдардың |1010, 1020 (451, |1250 (333) |
| ... ... ... ... |452) | |
| ... ... | | |
| ... кіріске алынды | | |
|5 ... мен ... |1010, 1020 (451, |1250 (333) |
| ... ... ... сомасы|452) | |
| ... ... ... | |
| ... | | |
|6 ... ... мен жеке |1010, 1020 (451, |1250, 1410 |
| ... берешек қарызы |452) ... |
| ... ... ... | |
| ... | | |
|7 ... ... жол ... |1010, 1020 (451, |1410 (334) |
| ... ... ... | |
| ... | | |
|8 ... ... тиісті жолдағы |1010, 1020 (451, |1030 (411) |
| ... ... ... | |
| ... ... | | |
|9 ... ... ... |1010, 1020 (451, |1070 (421-424) |
| ... ... ... | |
| ... | | ... ... ... шоттардан |1010, 1020 (451, |1050 (431,432) |
| ... ... ... | |
| ... | | ... ... ... шотынан |1010 (451) |1040 (441) |
| ... ... ... | |
| ... | | ... |Банк және банктен тыс |1010, 1020 (451, |3010, 3020 |
| ... ... ... |452) ... |
| |алынған сомалар кәсіпорынның | | |
| ... ... ... | | ... |Алдағы кезең кірістеріне |1010, 1020 (451, |3520 (611) |
| ... сома ... |452) | |
| ... кіріске алынды | | ... ... емес ... |1010, 1020 (451, |6210 (721) |
| ... ... сома |452) | |
| ... ... ... | |
| ... | | ... ... және ... тыс |3010, 3020 |1010 (451) |
| ... алынған несиелер |(601-603) | |
| ... ... ... | | |
| ... | | ... ... мен қызметкерлерге |3430 (681) |1010 (451) |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... | | ... ... |3390 (687) |1010 (451) |
| ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... | | ... |Кәсіпорынның әкімшілік |7210 (821) |1010 (451) |
| ... ... ... | | |
| ... | | |
3 Ақша ... ... Ақша ... ... ... және бағдарламасы
Транзиттік экономика жағдайында аудиттің өте өзекті бағыты - ағымдағы
активтің ең жылжымалы және толық өтімді ... ... ... ақша
мен оның баламаларының төлеу циклі мен қозғалысын тексеру ... ... ... ... кең ... ... Дәл осы учаскеде үлкен
резервтер мен әртүрлі ... ... және ... – банктік операцияларды жүргізу заңнамалық, жалпы
мемлекеттік және ... ... ... жеткілікті түрде қатаң
реттелген. Сондықтан ... ... ... ... ... дайындық
кезінде қабылданған заңдардың, стандарттардың, бухгалтерлік ... ақша ... ... ... ... нормалары мен
ұйымдастыру ережелерінің талаптарын мұқият оқып білу керек. Операциялық
аудитор ұйымның ... мен ... ... ... мен ... жүргізудің
сапалы жақтары туралы анық тұжырымдамаларын ... ету ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық,
әдістемелік, қаржылық, есептік, экономикалық мәселелерді шешудің баламалы
мүмкіндіктерін қарастырған жөн.
Дегенмен жалпы аудитте ақшалай ... ... мен ... ... ... бар. Олар ... ... арқылы жасалса
да, бұл операцияларды уақытылы және тиімді атқаруға ерекше көңіл ... ... ... ... бұлар шынында да жеткіліксіз.
Сондықтан ғылыми зерттеулердің күн талабына сай бағыты ақшаны ... ... ... ... анықтау мен ізденістерін талдау
болып саналады.
Ақшалай ағымның төлем мен қозғалысы циклі функциональды ... ... ... мен статистиканың классикаклық әдістерімен
қатар сарапшылық бағалау, жай және күрделі пайыз есептеулері, дисконттау,
интегралды ... және ... ... желілік, желілік емес және
өсіңкі бағдарламалау әдістерін, операцияларды, ойын ... ... және т.б. ... қолданылуы керек. Функциональды аудиттің арнайы
әдіс – ... ... ... ... ... қағаздардың
тиімділігін арттыру мен ұйымдастыпруды жақса\ртудың әртүрлі резервтерін
ашуға болады. Мәселен, инкассация мен төлемді ... ... ... ... сейф жүйесін, репо мәмілесін, бақылау шегі теориясын және
т.б. ең көп шамаға молайту ... ... ... және ... ... ... құнды қағаздарды шапшаң және ұтымды пайдалануға мүмкіндік
береді.
Аудитор ақша қозғалысы циклінің аудитін өткізгенде ... ... ... – банк операцияларын атқаратын қызметкерлердің сандық ... ... ... – банк құжаттарын жасап, өңдейтін адамдар үшін есеп пен ақшаны
бақылауың әдістемелік және ережелік талаптардың бар – жоғы;
• осы жұмыс ... ... ... есеп ... ... –банк және басқа ақшалай операциялардың дұрысиығын кім ... ... ... ... ... бар – ... ... тексеруді жүйелі жүргізуге
арналған тұрақты жұмыс істейтін комиссины тағайындау туралы басшының
бұйрығы бар ма;
• бұл бұйрық орындала ма, ... ... ... ... бар ... ... мазмұны қандай;
• аналитикалық және синтетикалық есеп, шаруашылық ішілік бақылау мен
ақшалай операцияларды ... ... ... ... ... сүйене келіп, кесте 3-те ақша мен ... ... мен ... ... ... ... ... ықтимал
нұсқаларының бірі келтірілген.
Кесте 10 - Ақша қозғалысы аудитінің бағдарламасы
|Аудит процедурасы ... ... ... |
| ... мен ... |
|1 |2 ... Ақшалай операцияларды атқаратын |Кадр бөлімінің мәліметтері, білім |
|қызметкерлер құрамын білу |мен ... ... ... |
| ... ... ... және |
| ... ... және т.б. ... Ақшаны алу, сақтау және қолдану |Заңнамалық актілердің, ... ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз етуді|ережелердің, нұсқаулықтардың, құжат |
|тексеру ... ... сейф |
| ... күзет дабылдарының бар|
| |– ... ... ... құжаттық рәсімдеу |Кіріс және шығыс кассалық ... ақша ... ... ... ала ... журналы, ақшаның қозғалысы |
|шолудың дұрыстығын тексеру ... ... ... құжаттар және|
| |т.б. ... Ақша ... ... ... тапсырмалары мен талаптары, |
|операцияларды көрсетудің дұрыстығын,|журнал – ордерлер, тізімдемелер, |
|толықтығын, дәлдігін тексеру ... ... ... чек |
| ... және т.б. ... ... ... мен кассалық |Ұйым басшысының тұрақты жұмыс |
|операцияларды, ақшаны, құнды ... ... мен ... ... және қатаң есептегі |тағайындау туралы бұйрығы, жеке |
|бланкілерді тексеру ... ... ... ... ... ... мен мақсатты |шарт, кассаны түгендеу актісі, кіріс|
|пайдаланылуын тексеру ... ... ... ... |
|7. Касса – банк операцияларын атқару|құжаттарды тіркеу журналы, касса ... есеп ... ... ... ... ... қабылдаған және |
|үшін тексеру, ... және ... ... ақша ... кітабы, аванс |
|8. Банк операцияларын, құжаттардың |есебі, журнал – ордер№1, ... мен ... ... ... Бас кітап және т.б. |
|9. Ақшаны есептен шығару, кассалық | ... ... ... ... | ... | ... ... қолданудағы, есеп ... ... мен ... ... ... және ... оларға тіркелген: |
|түрлерінің, құрылымдық бөлімшенің ... чек ... ... ... ... ... |төлем тапсырмалары, журнал – |
|дұрыстығы мен ... ... ... мен оған ... ... ... ... Бас |Баланс, 401-403, 411, 421-424, |
|кітап ... ... ... ... ... Бас |
| ... ... Ақша ... ... |Бас ... ...... ... синтетикалық есебінің дұрыс |ведомостары, касса кітабы, ақша ... ... ... ... басқа құжаттар |
Ақшалай қаражатпен, әсіресе, оның жылжымалы бөлігі – ...... ... ақы бергенде, өндірістік шығыстарды төлегенде, есеп
берілетін ... беру мен ... және т.б.) ... операциялар
міндетті түрде тұтастай тексеруді талап етеді. Ықтимал бұрмалаулар мен
қызмет бабын теріс ...... – банк ... ... ... ... ... жасалу тәсілдері бойынша касса – банк
операцияларының ... мен щот ... ... ... ... теріс
пайдалану мен бұрмалаулар былайша жіктеледі:
1. Рәсімделген құжаттармен және қолхаттармен жасырылған және
ештеңемен жасырылмаған ... ... ... ұрлау.
2. Банктен, әртүрлі тұлғалар мен ... ... ... ... ... ... бойынша түскен ақшаны кіріске
алмау және иемдену.
3. кассадағы ақшаны есептен шығару; бір құжатты қайтадан пайдалану;
кассалық құжаттар мен есептерде жиынтықты дұрыс ... ... ... құжаттар бойынша негізгі есептен шығару сомасын
көбейтіп, заңды рәсімделген құжаттардағы жалғандық.
5. Әртүрлі ... ... ... есептелген соманы сіңіріп
кету, соның ішінде ... ... ... ... ... ... ... өнім, тауар үшін қолма – қол ақшамен есеп
айырысу, бақылаушы - кассалық аппараттарды ... ... мен ... ... және ... ... мен ... пайдаланулар кассирді дұрыс ... және ... ... ... ... ішкі ... және сол ... салдарынан болады.
Төлем циклінің аудитінің күрделі учаскелерінің бірі – ... ... Ең ... ... ... ... кім және
қалай атқаратынын білу керек. Тексерудің ... ... ... және кассир қол қоятын актімен рәсімделеді. Ақшалай қаражаттың
немесе ақшалай құжаттың және басқа да ... ... ... немесе кем
шығуы анықталған жағдайда кассирден жазбаша түсініктеме алу керек. Ақшалай
қаражаттың көп жетпеуі табылғанда, аудитор ұйым басшысына ... ... ... ... туралы мәселе қояды.
Жол – жөнекей ақша аудиті есебінде бухгалтерлік есепте саналатын
сомалардың шынайылығын, контрагенттер ... ... ... ... ... есепті айда түспеген сомаларының қалайша ... ... мен ... ... ... алу үшін ... талап
етіледі:
- банктегі есеп шот бойынша жазбаларды көшірмелерге тіркелген
негізделермен ... ... ... ... қарама – қарсы тексеру өткізіп,
құжаттарды рәсімдеуге талапты арттыру;
- ... және ... ... және ... есеп айырысуларды қайта тексеруді жүйелі жүргізу.
Төлем циклін аудиторлық тексеру мен ... ... ... ... іс ... ... ... жүргізудегі типтік
бұрмалаулар туралы тұжырым жасауға және олардың ақшасын басқаруды жақсарту
жөніндегі ұсыныстарды ... ... ... есеп шот ... қозғалысын төлеу циклін тексеру үшін ұйым банк
көшірмелері мен бастапқы құжаттардың мәліметтерін салыстыруы қажет. Сонымен
бірге көшірмелердің өңделетіндігін (шот ... ... ... нөмірленетінін, ақшаны есептен шығару толық, жеткілікті
жасалғандығын тексеру керек.
Тағы бір ... қате – ... ұйым ... кіріске алмау. Тексеру
кезінде аудитор бар ақшаның қозғалысын талдауы, іс жүзінде жасалған төлемді
дебиторлық ... өтеу ... ... ... ... сома ... анықтауы керек. Түсімді банкке ... ... ... ... және оның ... ... жұмсалу
жағдайларын анықтау керек.
Тексерудің жеке объектісі - нақты мақсаттарға, сонымен қатар еңбек ақы
төлеуге, іс сапар шығыстарын жабуға, ... ... және ... ... ... ... ... ақша қозғалысы.
Тексеруге ақша алумен істен шығу туралы мәліметтерді салыстыру керек.
Ұйымның кассадағы ақшасы ... ... ... ... ... ... уақтылығы мен толықтығын тексеріп отыру қажет.
Кассалық тәртіпті сақтау мен ... ... ... бағдарламасын түп
түгел орындау үшін тестілеу өткізуге болады. ... ... ... ұйымдағы нақтылы жағдай мен төлем циклі аудитінің ... ... ... ... ішкі ... жағдайын анықтауға,
ақшаның сақталуын қамтамасыз ... ... ... ... ... және анық сенімді көрсету үшін талдауға мүмкіндік
береді.
Мұндай тестілеу циклі мен ақшаны ... ... ... ... немесе процедуралық тәсілдері қолданылуы мүмкін. Мысалы,
бағалаудың ... ... «Иә» ... үшін ақша ... ... ... 1-ден 3-баллға дейін, ал «Жоққа» 0 баллы қойылады.
Ұйымның ақшасын аудару ... ... ... жалпы бағалауда
қойылған баллдар сомасы бойынша: 50-ге дейін өте төмен, 51-65 төмен, ... 81-90 ... 91 ... ... өте ... Кассалық операцияларды тексеру
Кассада сақталатын ақша 1010 (451) «Ұлттық валюта түрінде ... бар ... және 1020 (452) ... ... ... ... қолда
бар ақшалар» осы бөлімшесінің «Кассадағы қолда бар ... ... ... ... ... кассаға түсетін ақша, ал кредитіне
– кассалық есеппен шығатын ақша жазылады.Бұл шоттар бойынша жазбалар ... ... ... ордерлер негізінде жасалады.
Ұйымның кассадағы ақша қозғалысын ішкі бақылаудың ... ... ... белгілері мыналар :
• кассадағы ақшаны толықтай парақтап ... ... ... ... ... ... ... ұйымның жолға
қойылмауы;
• ұйымда тексерудің мерзімділігін белгілейтін басшы бұйрығының
жоқтығы;
... ... ... ... барлығы-ревизия өткізетін
комиссияға тұрақты тек бір адамдардың ғана тағайындалуы, банкнотты
парақтап қайта санауды айғақтайтын, ... ... ... ... ... ... және ... ұйым басшысы өкімінде көрсетілмеген бас бухгалтер мен ... ... ... ... ... ... және шығыс құжаттарға
қол қою құқығын беру;
• кассир ауысқанда (жұмыстан шыққанда) ... ... сырт ... (формальды) өткізу;
• штатта кассирдің болмауы, бұл функциялар ұйым ... ... есеп ... жүктелсе;
• кассирмен толық материалдық жауапкершілік туралы шарттың ... ... ... ол үшін ... екендігін дәлелдейтіндей
кассирдің кассаны ревизиялауға дайындығының болмауы .
Касса мен кассалық операциалардың аудиті ... үш ... ... ... ... ... түгендеу; оларды түгел және уақтылы кіріске алуды
тексеру; ... ... ... ... дұрыстығын тексеру.
Жалпы алғанда касса мен кассалық операцияларды тексергенде келесі
әдіснаманы қолдануға болады:
1.Кассаны ... ... ... ... ... ... Оны өткізуге дейін аудитор мыналарды анықтауы тиіс:ұйымда
басшының кассадағы ақшаның бар ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін комиссия туралы бұйрығы бар ма, бұл бұйрық ... ... ... ... бар ма және ... ... ... ұйымға бір кассир немесе бірнеше кассир ( немесе оған
уәкілетті тұлға) қызмет ... ме, ... тек ... ... ... істей ме немесе өз міндеттерін басқа ұйымдарға қызмет етумен қоса
атқара ма, ... ... ... ... және ұйым ... ... жасасқан материалдық жауапкершілік туралы шарт бар ма, кассир кассалық
операцияларды жүргізу ережелерімен танысты ма?
2.Кассаға тексеруді жүзеге ... ... ... ... ... ... ұйымның кассир мен бухгалтері міндетті
түрде кіруге ... ұйым ... ... ... ... істейтін
комиссия мүшелерінің қатысуымен жүргізіледі;кассаны тексеру кезінде ... ... ... ... ... және ... тыс ... тексеру мүмкін болмағанда немесе бірнеше касса болғанда
олардың барлығын ... ... ... ... ... ... ... Бұл бір кассадағы ақшаның жетіспеушілігін ... бар ақша ... ... жабу ... ... мақсатымен
жасалады.
4.Кассир түгендеу комиссиясының қатысуымен соңғы күндегі кассалық
операциялар ... есеп ... ... ... ... ақша ... кіріс және шығыс құжаттар касса ... ... ... ... ... алынбаған және есептен шықпаған ақшалай
қаражат жоқ екендігі жайлы қолхат береді.Бұл қолхат кассаны түгендеу актісі
түрінің тақырыптық ... ... ... бас ... қол ... және тиісті шоттар мен
бухгалтерлік регистрде ақша қозғалысы туралы ... ... ... ... бар ... ... түрде немесе банктік орауда
тұрғанына қарамастан түгел қайта санау ... ... ... ... ... ... ... баж маркілері, вексельдік маркілер,жолақы билеттері,төленген
авиабилеттер,төленген бірақ әлі демалыс үйлеріне, санаторийлерге берілмеген
жолдамалар және ... ... мен ... да ... ... мен ... екі мәрте саналады:алдымен кассир ... ... ... ... ... өзі бұл аудиторлық
процедуралардың дұрыс өтуіне бақылау жасауға ... ... құн ... ... құжаттар аудитінде мыналарды тексеру керек :бұл құжаттар
іс-жүзінде бар екендігін , билеттер мен ... ... ... ... ... ... дұрыстығын тексеру қажет.Олардың есебі ақшалай қаражат
қозғалысы жөніндегі кітапта ... ... ... ақша ... ақшалай құжаттар қозғалысы бойынша да есеп жасайды және оны ... ... ... ... ... ... ішінара төленген тізімдемелері
болуы мүмкін.Аудитор бас бухгалтер мен кассирге оларды ... ... ... ... ... ... және кассирге оны есепке
енгізуге ұсынуға тиіс.Егер кассаны тексеру ... беру ... ... ... тізімдеме бойынша көптеген адамдарға әлі ... ... ... ... кірмеуі мүмкін. Кассалық есепке ... ... ... ... ретінде актіге жазылады .Мұндай жағдайда
әрбір төлем ведомосінде еңбекақы қандай ... ... ... және ... ... көрсетіледі.Көрсетілген жазба кассирдің, бас бухгалтердің және
аудитордың қолдарымен расталады.
11.Тиісті тәртіппен рәсімделмеген ... ... ... ... ... әр ... адамдардың қолхаттары бар қалдыққа
кіргізілмейді.Мұндай құжаттар табылғанда аудитор кассаны ... ... ... ... ... ... ... және қандай сомада
берілгенін көрсетумен бұл бұрмалауды атап өтеді.Кассада бар барлық ақша ... ... осы ... ... деп ... кассада басқа
адамдардың ақшасымен басқа құндылықтарын сақтауға тыйым салынады.
12.Ақша мен құндылықтарды ... ... соң ... ... ... ... қойылған қалдық жайлы мәліметтермен
салыстырылады.
13.Ақшалай қаражатты ... ... ... бір ... ... ақша сақтауды қамтамасыз ету ,техникалық нығайту мен ... ... ... ... ... талаптарға сай болуын тексереді.
Мұндай анықталған бұрмалаулар түгендеу актісінде көрсетіледі.
14.Іс жүзінде ақшаның және ... ... бар ... ... комиссияның барлық мүшелері қол қоятын ... ... үшін ... ... ... ұйым ... ... қалады,үшінші аудиторда сақталады.Ай соңында тұр
деген кассирдің қолхаты келтіріледі.
15. Кем шығу табылған жағдайда аудитор кассирден кем ... ... ... ... ... ... ... .Елеулі кем шығу немесе
қызметті теріс пайдалану анықталғанда аудитор бұл жайында ұйым ... ... және ... дереу тексеру аяқталғанша қызметтен босату
және істі ... ... ... ұсынады.
Ақша жалған құжатсыз тікелей ұрлау ісі ... ... ... ... ... ... ... ол шын мәнінде кассир,
не болмаса басқа лауазымды қызмет адамы ... ... ... қызмет адамының қолхатымен бүркемеленеді. Сондай-ақ, қылмыстың ең
қарапайым түрі болып саналатын қаражатты қымқырудың бүркемеленбегендері де
болуы мүмкін.Ақшаның кем ... ... ... ... бұзу ... ... қылу мен ... салдарынан ғана болмауы мүмкін, ол басқа заңсыз
операцияларды уақытша ... ... ала ... де ... болуы
ықтимал.Мұндай бұрмалаулар мен қызметті теріс пайдаланулар кассирді дұрыс
таңдамау, кассаны жүйелі ... ... және ішкі ... ... болып табылады.
Ақшаны касса бойынша кіріске алмау алынған ... ... ... ... ... ... ... жасырумен
байланысты. Есепшоттан алынған ақшаны кассаға кіріске алмау жағдайлары өте
жиі кездеседі .
Аудитор банктен чек бойынша ... ... ... ... ... уақыттылығын чек түбіртектерінде ... ... ... банк
көшірмелерімен және кірістік кассалық ордерлермен салыстыру ... ... ... ... алынған қолма-қол ақшаны кіріске
алудың түгелдігін тек қана чек ... ... ... ... ... банк ... бойынша(өолма-қол ақшаны алуға
тиісті код бойынша) да жасау қажет. Егер көшірмелерде тазартып ... ... ... бар ... ... ... айырмасында банктен ағымдағы
немесе есеп шоттан көшірмелер елып, ткесерілетін ұйымның бухгалтериясындағы
жазбаларды ... ... ... ... ... ... ... банктегі шоттан көшірме мұқият бақылауды талап етеді.Сондықтан
есеп ... ... ... ... ... мен басқа тұлғаларға
көшірме ... ... ... болмайды.Кассалық операцияларды жүргізу
тәртібіне сәйкес ұйымда қолма-қол ақшаны қабылдау, ұйым басшысының жазбаша
өкімімен бұған ... адам мен ... қол ... ... ... ... ғана жасалады.Көрсетілген қызметті өтеу, ... ... ... ... ... ... және ... тәртібімен кіріс
ордерлері бойынша алынған ақшаны кіріске ... ... және ... ... берешегін талдау мен ... ... ... ... ... ... иемдену нәтижесінде ешқандай берешекті
мойындамайтын тұлғалардың өтелмеген берешек сомасы ... ... ... мен есепті жүйілі түрде салыстыру мен олардан бұл жайлы сұрау оңды
нәтижелер бере ... ... ... ... ... мен
тіркелген құжаттары төленген құжаттармен салыстыру да есептерді бақылаудың
ықпалды тәсілі болып ... ... ... ... ... ақшаны
иемденудің жеңілдететін жағдайлар тұрғысынан алғанда, кассалық ордерлерді
төлеушінің қолына төленгенге ... ... ... ... ... ... салыстырмау екендігімен борышты өндірмеу екендігін баса
айту қажет. Белгілі бір ... ... ... ... тіркеу
журналында кіріс және шығыс ордерлерді ... ... ... ... ... ... бақылау жазбалардың анық сенімділігін
арттырады және қызметті теріс пайдалануды болдырмайды.
Басқа ұйымдардын алынған ақшаны иемденуді ... ең ... ... ... ... – қол ... есеп ... ісін талап етеді.
Тәжірибе көрсеткендей, бұл ... ... ... ... пайдалануды
туындатады.
Кассалық тәртіпті бұрмалау жағдайлары байқалғанда ол міндетті түрде
тексерілуге ... ... ... ... сомадағы қолма – қол ақша алған
немесе салған ұйымдармен есептесулерді салыстырған жөн.
Басқа ұйымдардан ақшалай сома ... ... ... ... сенімхаттарды іс жүзінде қолдануды тексеруде ... ... бір жолы ... ... ... есептен шығару жөніндегі кассалық операциялар
мүмкіндігінше ... ... ... ... ішіндегі кассалық есептерге
тіркелетін құжаттар бойынша тексеріледі. Тексеру іс ... ... ... ... ... ... ... кіріс және шығыс
құжаттарында кассаға ақша салған немесе кассадан ақша ... ... ... қолдары және басқа да ... ... ... ... ... ... күші жоқ деп, ал олар бойынша
операциялар – негізсіз деп ... Егер ... ... ... ... шаралар қолдану мақсатымен ұйым басшысын және бас бухгалтерді бұл
жайында ... ... ... ... ... ... анықтау керек: бұл ұйымда кіріс
және шығыс ордерлерді тіркеу журналы белгіленген түрде ... ме, ... ... ... тіркелген бе, кассалық ордерлерде қалдырып
кеткен нөмірлер жоқ па, ақшалай ... ... мен ... ... ... ... ... қайымдалуға, сургучты мөрмен
басылуға тиісті ... саны ұйым ... мен бас ... ... куәләндырылуға тиісті кассалық кітапта жазылған ба? ... күні ... сол ... ... ... ... кітапта
есептеуге және келесі күнге ақша ... ... ... Ол ... жазуларды екі парақта бір мезетте көшірме қағазы арқылы жүргізуге
тиіс. Кітаптың бір парағы ... оны ... күн ... ... ... және ... операциялар бойынша санақ ретінде тапсыруы тиіс.
3.3 Банк операцияларының аудиті
Ақшалай қаражат аудитінде банктік операцияларын ... көп ... ... ... ... заңнамаларға сәйкес ұйымдар өзнің
ақшалай ... ... ... банк ... ... ... мекемелерімен есеп айырысу ағымдағы, корреспонденттік жинақ шоттарында
ақша сақтауға, қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді ... ... ... және ... ... ... жаңылыс жазулар жөніндегі талап –
тілекпен байланысы туындайды. ... ... банк ... ... ... ... қолма – қол ақшасыз түрі бойынша атқарылады.
Ағымдағы ... ... ... ... ... назар
аудару қажет:
1. Ағымдағы шот ашылған банк мекемесі.
2. Соманың банк ... ... ... тіркелген бастапқы
құжаттарда көрсетілген сома сәйкестігі.
3. Көшірмелерге тіркелген бастапқы ... банк ... ... ... операциялардың дұрыстығын анықтау мақсатымен банкте
қарама қарсы ... ... ... Банкке тапсырылған қолма – қол ақшаның және басқадай ақшалай
қаражаттың ... ... ... ... және ... ... ... қаражатты акцептелген төлем тапсырмаларымен байланыстың
пошта бөлімшесі арқылы ... ... ... – ақ аударым
алушылардың тізбеде көрсетілген пошталық ...... ... ... ... ... ... есепте көрсетудің
дұрыстығы.
7. Бухгалтерлік өткізбе желілердің банктік операциялар бойынша
дұрыстығын, бұл ... ... ... ... ... бе? ... есеп бойынша өндіріс шығынына есептен
шығару операцияларына ерекше көңіл бөлу ... Банк ... және ... ... мен шоттағы қаражат
қалдығын ауыстыру бойынша анықталатын құжаттардың толық сенімділігі.
Банктің бұрынғы көшірмесіндегі кезең соңының қаражат ... ... ... ... ... ... қаражат қалдығына тең болуы
тиіс. Егер банк тізімдемесінде ескерілмеген түзетулер мен тазартып
өшірулер ... банк ... ... тексеріс өткізу керек.
Банк көшірмелерін тексеру банк құждаттарының мәнділігі бойынша зерттеп
білумен үйлесуі тиіс. Сонымен ... ... ... ... керек:
заңсыз банктік операциялар жасала ма, мысалы, тексерілетін ұйым ... ... ... жоқ, ... ... ... өтеу немесе басқа
ұйымның тауарсыз есеп айырысулар ... ... ... ... ... материалдық құндылықтаордың түгелдігі мен уақытылығы; несие немесе
қарыз алуға, сондай – ақ қаржылық жағдайы мен қаржыландыру көзі тұрғысынан
қарыз ... ... ... ... ... – қол ... ... үшін банктен алынған чек кітапшалары есепте дұрыс ... ... ... ... ма; олар есеп ... ... қолхат арқылы беріле
ме, есеп беретін адамдар чек кітапшаларын қолдану туралы есеп жасай ... мен ... есеп ... ... ... шоттар бойынша
айналымдар мен сальдо есебіне сәйкесе ме және т.с.с.
Аудитор жабдықтаушыға борышты өтеу үшін ақша ... ... мен ... ... ... ... мәселен, сауда
ұйымына сатып алынған азық – түлік тауарларына ақша ... ... ал ... ... түспеген немесе құжатта көрсетілген ассортименттен басқасы
түскен оқиғалар болады. Ұйымдар орындалмаған құрылыс – ... және ... ... ... – ақ ... ... ... жеткізіп
берілмеген техника үшін ақша аударатын ... да аз ... ... ақшалай қаражат шоттары бойынша операциялар ревизиясында қарама
қарсы тексерулер, әсіресе, біртектес операциялар бойынша өзара ... ... ... ... өткізу талап етіледі. Валюталық шоттағы
операциялар аудитінде төменде келтірілген ерекше жағдайлар мен сұрақтарға
мұқият көңіл бөлу және ... ... ... шот ... банк мекемесін.
2. Банк көшірмелері бойынша оларға тіркелген сома бастапқы ... ... ... келе ... Сыртқы экономикалық істердегі есеп айырысу түрлерін қолданудың
негізділігі.
4. Валюталық шотты ашқаны үшін ... ... ... ... ... сату мен сатып алу операцияларын есепте көрсетудің дәлдігі.
6. Есепте бағамдық айырманы анықтау мен көрсетудің ... ... ... ... жүйелілігі. Банк көшірмесіндегі
жазбалардың №2 журнал – ордермен бас кітап жазбаларына сәйкестігі.
8. Резидент болып саналатын ұйым ... ... ... ... ... транзиттік шоттарға қосудың толықтылығы
мен уақытылығы.
9. Экспортерлерде ҚР Ұлттық ... ... ... ... ... бар болу ... ... Экспортерлердің өзіндік валюталық түсімін ... ... ... ... ... – қол шетелдік валютамен материалдық
құндылықтың сақталуы.
11. Түсетін тауарлардың сату ... ... ... ... ... кіріске алу, кеден төлемі, көлік шығыстары мен
сатып алу ... ... ... ... ай – күн, ... ... ... тауар сатып алу кезіндегі талаптарын орындау.
12. Тауар ... ... ... ... ... мен ... есебі жүктің кеден декларациясында көрсетілген
ай – күн, жылға және мәміледе қарастырылған құн бойынша жасалуын.
13. Салық салу ... үшін ... ... сәтінде қолданылатын өнімнің
нарықтық бағаларына сүйеніп есептелген деңгейден төмен болмауын
қадағалау және ... ... ... 1070 (421) ... ... 1070 (422)
«Чек кітапшаларындағы ақша», 1070т (423) «Карт ... ... ... ... да ... ... 1070 – ... аккредитивтегі, чектердегі, карт – шоттардағы және басқа
да шоттарындағы ақша ... ... ... ақша ... дұрыстығын тексеруге ерекше назар аударғаны жөн.
Аудитор жол – ... ... және ... ... қаражаттың
ұйымның ағымдағы шоттарына немесе басқа шотқа ... қосу үшін ... ... ... ... ... бөлімшесінің кассасына салынған,
бірақ белгілеуі бойынша әлі есепке ... ... ... ... ... оқып ... ... 1030 (411) «Жолдағы ақша» шоты бойынша
есепке алу үшін банк ... ... ... ... ... ... ... ілеспе тізімдеме көшірмелері негіз
болып саналады.
Жолдағы ақша аудиті мен ... ... 1030 (411) ... ... ... ... ... сондай – ақ бухгалтерлік өткізбе
желі құрудың дұрыстығы және бастапқы құжаттардың 3 журнал – ... ... ... осы шот ... ... ... ... қажет.
Қорытынды
Жүргізілген ғылыми және тәжірибелік зерттеулер нәтижесінде
диссертациялық жұмыста ... ... ... ақша ... ... мен ақша ... ... бойынша келесі қорытындылар
жасалынды:
1. Есептесу екі нысанда жүргізіледі:
• Банк жүйесі арқылы қолма – қол ақшасыз ... ... ... – қол ... ... ... Қай саладағы кәсіпорындар мен ұйымдар болмасын өз қызметі барысында
басқа заңды және жеке ... ...... жасайтындығы
белгілі. Сол уақыттардағы операциялардың барлығы дерлік ақшамен есеп
айырысу ... ... ... ... Ал ақша ... ... белгілі бір заңға сәйкес жүргізілуді ... ... ... қызмет ететін кәсіпорындар мен ұйымдар ақшалармен ... ... ... ... ... банк ... ережелер мен тәртіпке сәйкес жүргізіп отырады.
Кәсіпорындар мен ... ... ... есеп ... операцияларының
бухгалтерлік есебін жүргізгенде мыналар басшылыққа алынуы керек:
3. Ақшалар арқылы есеп айырысу операцияларын ... және ... ... ... ... мен ... ақшалардың түгелділігін және олардың
тиімді пайдаланылуын бақылау;
• Есеп айырысу, ... ... ... ... ... ... ен шығыс етілуін дұрыс есептеу.
4. «К – Елдос ЛТД» ... ... ... ... ... ... сәйкес құрылған. Серіктестік
шағын кәсіпкерліктің субъектісі болып табылады. Серіктестіктің
негізгі мақсаты: жарғысы ... ... таза ... алу ... (IAS) бойынша арнайы ақша қаражаттар есебінде есепті реттеу
сұрақтары қарастырылмайды. Ақша ... ... ... ... ... ХҚЕС – тың 7 ... қаражаттар қозғалысы туралы» есеп беру
стандартын басшылыққа алу ... ... ... ... ақша қаражаттар
құрамына кассадағы және банктің ағымдағы шотындағы ақша ... ... ... Ақша ... ... түзетуді талап етпесе де, ХҚЕС
көшу барысында баланстың барлық баптарына талдау жасауды қажет ... ... ... ... ... ... банк ... шот ашуларына болады. Бұл шотта ашылған аккредитивтердегі
ақшалар, чек кітапшаларындағы ақшалар, банктердегі арнаулы шоттардағы
ақшалар және ... ... ... ... ақшалар
есептеледі.
6. Банк мекемелері ұйымдардың ақшаларын ... ... ... ... есеп ... қабылдайды, олардың ақшаларын
шоттардан аудару және беру, сондай – ақ банктің ... мен ... ... ... да ... жүргізу жөніндегі
тапсырмасын орындайды.
Ұйымның есеп шотындағы ақшасы шот ... ... ... ... Есеп ... ... ұйымның рұқсатынсыз аудару қолданыстағы
заңдылықтарда қарастырылған жағдайларға сәйкес соттың, мемлекеттік салық
комитетінің қызметінің шешімдерімен ғана ... ... ... – қол ақшамен жүргізетін операциялары кассалық
операциялар деп ... олар ... ... ... ... – қол ... есеп айырысуды жүзеге асыру үшін кассаны
пайдаланады және белгіленген үлгідегі касса кітабын ... ...... ... – қол ... ... ақы ... бойынша, есепті тұлғалармен,
дебиторлармен және кредиторлармен қолданыстағы заң ережелеріне сәйкес банк
мекемелері арқылы жүзеге аспайтын төлемдер бойынша есеп ... ... ... ... ... өте ... ... – ағымдағы
активтің ең жылжымалы және толық өтімді элементтері қатарына жататын
ақша мен оның баламаларының төлеу циклі мен қозғалысын тексеру ... ... ақша ... ... аудитін өткізгенде
мыналарды анықтайды:
• Касса – банк операцияларын атқаратын қызметкерлердің сандық және
сапалық құрамы;
• Касса – банк ... ... ... ... үшін есеп ... ... әдістемелік және ережелік талаптардың бар –
жоғы;
• Осы жұмыс учаскесінің ... ... есеп ... ... – банк және ... ... операциялардың дұрыстығын, кім
және қашан, қалай тексереді;
• Кассадағы ақшаның бар – ... ... ... жүйелі жүргізуге
арналған тұрақты жұмыс істейтін комиссияны ... ... ... бар ма;
• Бұл бұйрық орындала ма, кассаны кенеттен тексеру актілері бар ма
және олардың мазмұны қандай;
• Аналитикалық және ... ... ... бақылау мен
ақшалай операцияларды жедел қолдау қалай ... ... ... ... ҚР ... есеп пен ... ... туралы 2007 жылғы 28
ақпандағы №234-III Заңы
2. ҚР ... ... №304-1 ... ... ... ... ... өзгерістерімен толықтыруларымен қоса)
3. ҚР ҚМ «Есептілікті дайындау және ұсынудың тұжырымдамалық негіздемесін
бекіту ... ... ... № 542 ... Бухгалтерлік есеп стандарттары
5. Типовой план счетов бухгалтерского учета, утвержденный приказом МФ РК
от 18.09.2002г.
6. Андросов А.М., Викулова Е.В., ... ... – М.: ... ... В.Г., Белленир М.В. Финансовый анализ. – М.: Издательство
«ДИС», НГАЭиУ, ... ... / под ред. В.И. ...... ... М.С. ... и ... аудита. – Алматы: Галым, 1994.
10. Ефимова О.В. Как анализировать финансовое положение предприятия
(практическое пособие) – Бизнес – ... ... ... О.В., ... Ю.П. ... ... ... Методика проведения аудиторской проверки.- М.: ПРИОР,
2000.
12. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на
предприятии. Алматы: Центраудит – Казахстан, ... ... В.К., ... А.Д., ... К.Т. «Финансовый учет
на предприятий», г.Алматы, 1999г.
14. Библиотека бухгалтера и предпринимателя №4 (153) апрель 2003 год
«Исчисление среднего ... для ... ... ... ... № 47 ноябрь 2003 статья «Первые шаги в мир МСФО».
16. Кеулимжаев К.К. Корреспонденция счетов хозяйственных ... ... ... счетов бухгалтерского учета финансово-хозяйственной
деятельности субъектов, Алматы, БИКО, 2000г.
17. ... К.К. ... учет на ... ... ... ... ... Қ.К. «Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері» Оқулық.
Алматы Экономика ... ... В.К., ... А.Д. ... учет на ...
Алматы, 1994г.
20. Радостовец В.К., Радостовец В.В., ... О.И. ... учет ... Издание 2-ое дополненное и ... - ... ... 2002г.
21. Радостовец В.К., Даулетбеков А.Д., Тайгашинова К.Т. «Финансовый учет на
предприятии», г.Алматы, 1999г.
22. Радостовец В.В., Шмидт О.И. ... и ... ... ... г. Алматы. Независимая аудиторская компания «Цент
аудит - Казахстан», 2000.
23. Радостовец В.К. «Финансовый и ... ...... ... ... Савин А.А., Сотникова Л.В.; Под ред. проф. В.И. Подольского – Н: Аудит,
ЮНИТИ, 1997г.
25. Сатубалдин С.С. «Азиатский кризис: ... и ... – г. ... 2000г.
26. Сейдахметова Ф.С. Бухгалтерская отчетность, ее виды и назначение.
Изд. «LEM» 2001, 46с.
27. ... ... ... в РК, 2002г. ... Г.К., ... ... К.Ш. «Анализ финансового положения предприятий. «Экономика».
1998. – 294с.
29. Дюсембаев К.Ш. «Аудит и анализ в ... ... – г. ... ... М.С., ... А.М. Основы бухгалтерского учета и новая
корреспонденция счетов (с 1 января 2003 г.) ... 2003. ... ... и К».
31. Тайгашынова К.Т. «Логистикалық шығындар есебі» ... ... ... ... кезеңдік басылымдар:
1. Налогоплательщик
2. Бизнес-класс
3. Бухгалтерский учет и аудит
4. Бухгалтер бюллетені
-----------------------
Өнім нарығы
Отбасы шаруашылығы
Ұйымдар
Ресурстар нарығы

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақшаның мәні және оның есебін ұйымдастыру ерекшеліктері жайлы97 бет
«Казахцемент» ЖШС-дегі ақша қаражатының есебі мен есеп айырысу есебі79 бет
АФ "Астана почтампы" "Қазпочта" ААҚ-на экономикалық сипаттама47 бет
Ақша қаражаттары аудиті39 бет
Ақша қаражаттары және есеп айырысу есебі35 бет
Ақша қаражаттарының жалпы сипаттамасы туралы36 бет
Ақша қаражаты65 бет
Банктегі ақша қаражатының есебі22 бет
Кассадағы нақты ақшаның есебі19 бет
Ұйымның қаржы қызметі3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь