Ақшаның мәні және оның есебін ұйымдастыру ерекшеліктері жайлы

Анықтамалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3.4

Қысқартылған сөздер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5

Нормативтік сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7.9


1 АҚШАНЫҢ МӘНІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10.14
1.1 Ақшаның қажеттілігі және оның мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10.14
1.2 Нарықтық жағдайдағы ақшаның есебін ұйымдастыру ерекшеліктері 14.17
1.3 «К.Елдос ЛТД» қоғамының негізгі технико . экономикалық көрсеткіштеріне сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17.21


2 ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СТАНДАРТТАРҒА КӨШУДЕГІ АҚША ҚАРАЖАТТАР ЕСЕБІНІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22.35
2.1 ХҚЕС бойынша ақша қаражаттар есебінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... .22.35
2.2 Банктердегі арнаулы шоттардағы ақша есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..36.46
2.3 Кассадағы ақшаның есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46.57
2.4 Валюталық шоттардағы ақшалар қозғалысының есебі ... ... ... ... ... ... ..57.64


3 АҚША ҚАРАЖАТЫНЫҢ АУДИТІ МЕН ТАЛДАУЫ ... ... ... ... ... ... ... .65.69
3.1 Ақша аудитінің мақсаты, міндеттері және бағдарламасы ... ... ... ... ... ..65.69
3.2 Кассалық операцияларды тексеру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .69.74
3.3 Банк операцияларының аудиті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..74.77
3. 4 Басқа да қызметтердің ақша қаражаттар қозғалысын талдау ... ... ... ...77.83

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 83.88

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 89.92

Қосымшалар
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Нарықтық қатынастар жағдайында ұйымдардың қаржылық жағдайы, төлем қабілеттілігі тікелей ақшамен қамтамасыз етілуіне байланысты.
Ұйымның ақшасы мен олардың қалыптасу көздерінің орналасуы – оның қаржылық жағдайын сипаттайды, сондықтан қолданыстағы ресурстарды тиімді пайдаланудың әсерін жоққа шығаруға болмайды. Ол жеткізушілер, банк мекемелері және бюджет алдындағы міндеттемелерді дер кезінде өтеуге мүмкіндік береді.
Ақшаның жетіспеушілігі, есептесулердің тоқтап қалуы, тауарлы – материалдық қорлардың кем болуы ұйымның қызмет процесіне кері ықпалын тигізеді.
Ұйымда өткізілуі қиын тауарлы – материалдық қорлардың шамадан тыс көп болуы, дебиторлық қарыздардың, әсіресе, оның күдікті бөлігінің жоғары болуы, ақшаның айналымдылығын бәсеңдетіп, ұйымның қаржы жағдайына кері әсерін тигізетіні сөзсіз.
Сондықтан жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің қаржылық тұрақтылығын сипаттайтын маңызды көрсеткіштерді – ағымдағы активтерін талдауға үлкен көңіл бөлген дұрыс, әсіресе, ақшаның нысаналы мақсаттарға тиімді жұмсалуына баса назар аударған жөн.
1. ҚР Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы 2007 жылғы 28 ақпандағы № 234-III Заңы
2. ҚР 20.11.1998 жылғы №304-1 «Аудиторлық қызмет туралы» Заңы (15.01.01 жылғы өзгерістерімен толықтыруларымен қоса)
3. Закон Р.К. от 28.02.2007 г. №234 – III «О бухгалтерском учете и финансовой отчетности»: Модуль «Право в Казахстане» 01.11. 2007г.
4. ҚР ҚМ «Есептілікті дайындау және ұсынудың тұжырымдамалық негіздемесін бекіту туралы» 29.10.2002 жылғы № 542 бұйрығы.
5. Типовой план счетов бухгалтерского учета. Разработанный в целях реализации Закона Р.К. от 28.02.2007 г. №234 – III «О бухгалтерском учете и финансовой отчетности» Б.Б. № 30 июль 2007 г. с. 40.
6. ҚР ҚМ «Есептілікті дайындау және ұсынудың тұжырымдамалық негіздемесін бекіту туралы» 29.10.2002 жылғы № 542 бұйрығы.
7. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының «Қызметінің ерекше түрі шетел валютасымен айырбастау операцияларын ұйымдастыру болып табылатын заңды тұлғалардың жарғылық капиталының ең аз мөлшері туралы» 2007 жылғы 24 қыркүйектегі № 112 қаулысы
8. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының «Қазақстан Республикасында қолма – қол шетел валютасымен айырбастау операцияларын ұйымдастыру ережелерін бекіту туралы» 2006 жылғы 27 қазандағы №106 қаулысы;
9. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының «Қазақстан Республикасы қаржы нарығының жекелеген субъектілері ұшін бухгалтерлік есеп шоттарының үлгілік жоспарын бекіту туралы» 2003 жылғы 1 қыркүйектегі № 324 қаулысы;
10. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының «Қазақстан Республикасының екінші деңгейдегі банктерінде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда касса, сейф операцияларын және банкноталардың, монеталардың және құндылықтардың инкассациясы бойынша операцияларды жүргізу ережелерін бекіту туралы» 2001жылғы 3 наурыздағы № 58 қаулысы.
11. Приказ министра финансов Республики Казахстан от 21.06.2007 г. № 217 «Об утверждений национального стандарта финансовой отчетности № 2 с. 1-150.
12. Приказ Министерства Финансов Р.К. № 128 от. 19 марта 2004 г. 1 «Об урверждении типовых форм первичных документов»
13. Халықаралық қаржы есептілігінің стандарттары – Алматы, 2006 , 71 б.
14. Сборник международных стандартов аудита, выражения уверенности и этики – Алматы, 2007, 266 с.
15. Трансформация баланса с КСБУ на МСФО. – Издательский дом «БИКО» Алматы, 2006
16. ХҚЕС бойынша шоттар жоспары: Қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарына сәйкес қаржылық есептілікті жасайтын ұйымдар үшін бухгалтерлік есеп шоттарының жұмыс жоспарын әзірлеу жөніндегі нұсқаулық. Қаржылық есептіліктің нысандары – Алматы : БИКО, 2006
17. Корреспондеция счетов по МСФО: научное издание – Алматы: БИКО, 2006, 39 с.
18. Международные стандарты финансовой отчетности – М:Аскери – Асса, 2006
19. Международные стандарты финансовой отчетности: перевод полного официального текста Международных стандартов финансовой отчетностидействующих в ЕС по сост. на 7 июня 2007 г. – М: Аскери, 2007
20. Абленов Д.О. Основы аудита. – Алматы: Экономика, 2003
21. Ажибаева З.Н. Аудит.- Алматы: Экономика, 2004
22. Артеменко В.Г., Белленир М.В. Финансовый анализ. – М.: Издательство «ДИС», НГАЭиУ, 2001.
23. Аудит / под ред. В.И. Подольского. – М.:ЮНИТИ,2001
24. Әбдіманапов Ә.Ә. Бухгалтерлік және қаржылық есеп принциптері (халықаралық стандарт). – Алматы, 2006.
25. Әжібаева З.Н., Байболтаева Н.Ә., Жұмағалиева Ж.Ғ. Аудит. – Алматы, 2006
26. Горбатова Л.В. Международные стандарты финансовой отчетности. – М:Вольтерс Клувер, 2006.
27. Дюсембаев К.Ш. «Анализ финансового положения предприятий. «Экономика». 1998. – 294с.
28. Ержанов М.С., Ержанова А.М. Основы бухгалтерского учета и новая корреспонденция счетов. – Алматы : Ержанова и К, 2003
29. Ефимова О.В. Как анализировать финансовое положение предприятия (практическое пособие) – Бизнес – школа, 2001.
30. Ефимова О.В., Мельник МВ. Анализ финансовой отчетности - М: ОМЕГА-Л, 2004г, 138 с
31. Жуков Е.Ф. Деньги. Кредит. Банки .- М: Банки и биржи, Юнити, 2003г.
32. Ковалева О.В., Константинова Ю.П. Аудит. Организация аудиторской деятельности. Методика проведения аудиторской проверки.- М.: ПРИОР, 2000.
33. Кеулімжаев Қ.К. , Н.А. Құдайбергенов . Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері . – Алматы, Экономика, 2006 ж. 102 с.
34. Кеулимжаев К.К. Корреспонденция счетов хозяйственных операций по генеральному плану счетов бухгалтерского учета финансово-хозяйственной деятельности субъектов – Алматы, БИКО, 2000г.
35. Кеулимжаев К.К. Финансовый учет на предприятии – Алматы, Экономика 2003
36. Лаврушин О.И. Деньги.Кредит.Банки – М: Финансы и Статистика , 2004 г.
37. Міржақыпова С.Т. Банктегі бухгалтерлік есеп : Оқулық – Алматы : Экономика, 2004, 710 б.
38. Нурсеитов Э.О. Международные стандарты финансовой отчетности: теория и практика. – Алматы:LEM, 2007.
39. Нурсеитов Э.О. Путеводитель по МСФО: словарь – справочник – Алматы: Союз Эксперт Инфо, 2007, 96 с.
40. Палий В.П. Международные стандарты учета и финансовой отчетности –М:ИНФРА, 2007
41. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятии. Алматы: Центраудит – Казахстан, 2002
42. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятии: Издание 2-ое дополненное и переработанное - Алматы: Центраудит- Казахстан., 2002г.
43. Радостовец В.В., Шмидт О.И. Теория и отраслевые особенности бухгалтерского учета – Алматы: Независимая аудиторская компания «Цент аудит - Казахстан», 2000 г.
44. Сейдахметова Ф.С. Бухгалтерская отчетность, ее виды и назначение – «LEM» ,2001, 46с.
45. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер – Алматы: Экономика , 2005 ж. 7 б .
46. Сейткасимов Г.С. Деньги.Кредит.Банки – Алматы: Қаржы – қаражат, Раритет, 2006г.
47. Тайгашинова К.Т., Мусабекова Д.Д. Вопросы совешенствования теории бухгалтерского учета в современных условиях. Алматы, 2000 г., 39с.
48. Усов В.В. Деньги. Кредит. Банки. – М: Банки и биржи, ЮНИТИ, 1999г.
49. Абдыманапов А.А. О принципах финансовой отчетности в условиях МСФО // Статистика, Учет и аудит – 2006 - №2 с 7-9
50. Абдыманапов А.А. Общие принципы международных стандартов бухгалтерского учета // Статистика, Учет и аудит – 2006 - № 3 с 9-13
51. Абдыманапов А.А. Различия бухгалтерской финансовой отчетнсти и их международные принципы // Бухгалтерский учет и аудит – 2003 - № 6 с 3-15
52. Айрих Н. Өту күніне бастапқы балансты қалыптастыру: ХҚЕС талаптарына сәйкес активтерді және міндеттемелерді тану // ББ – 2006 наурыз
53. Айрих Н. ХҚЕс бойынша қаржылық есептілігіне түсіндірме жазба // ББ – 2006 мамыр
54. Әбдіманапов Ә.Ә. Қаржылық қорытынды есеп мәліметтерін бағалау // Статистика, Учет и аудит – 2006 - № 1 б 3-6
55. Дүйсенбаев К. Финансовая отчетность, состаленная в соответствии С МСФО // Евразийский вестник аудитора – 2006 - № 11 с 33-37
56. Ержанов М.С. Перспективы развития учет на основе международных стандартов финансовой отчетности // КазЭу хабаршысы – 2006 № 3 с 117-120
57. Петухова Г. Валютаны сатып алу – сату операцияларын есепте көрсету //Бухгалтер бюллетені №5 – 2008 б 9-10
58. Полтушева Д. 2008 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстан Республикасының компаниялары бекітілген шоттардың үлгі жоспары негізінде әзірлнген шоттардыңөз жұмыс жоспарын қолдануы тиіс // Бухгалтер бюллетені – 2007 № 33 б 8-10
59. О.Попова. Учет операций в иностранной валюте и валюта отчетности в соответствии с МСФО // МСФО № 7 – 2007 г., 48с.
60. О. Савченко. Отчет о движении денежных средств пример составления //МСФО № 7 – 2006 , 44 с.
61. Р. Федько . Определенность создания денежных потоков // МСФО – 2007 № 10 28 с.
62. Методические рекомендации по применению международного стадарта бухгалтерского учета 21 «Влияние именений обменных курсов валют»
// МСФО №4 – 2006, 4 с.
        
        МАЗМҰНЫ
Анықтамалар................................................................
.........................................3-4
Қысқартылған
сөздер.....................................................................
..........................5
Нормативтік
сілтемелер.................................................................
..........................6
Кіріспе....................................................................
................................................7-9
1 АҚШАНЫҢ МӘНІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... ... ... және ... ... ... ... ... ұйымдастыру ерекшеліктері 14-17
1.3 «К–Елдос ЛТД» қоғамының негізгі технико – экономикалық көрсеткіштеріне
сипаттама..................................................................
............17-21
2 ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ... ... АҚША ... ... ХҚЕС ... ақша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... АҚША ҚАРАЖАТЫНЫҢ АУДИТІ МЕН ТАЛДАУЫ.............................65-69
3.1 Ақша ... ... ... ... ... ... Банк ... 4 Басқа да қызметтердің ақша қаражаттар қозғалысын
талдау...............77-83
Қорытынды..................................................................
......................................83-88
Пайдаланылған ...... ... ... ... ... және ақшалай
түрдегі мүліктері.
Аккредитив – сатып алушыға қызмет ететін банк мекемесінің осы ұйымды
жабдықтайтын ... ... ... банкке тауарларының жіберілгендігін
немесе қызметтерінің көрсетілгендігін дәлелдейтін құжаттар ... ... ... ... – қоғамдық еңбек бөлінісі арқылы жекелеген тауар өндірушілерді ... ... ... организмге біріктіруші айналыс құралы.
Ақша ағындары – бұл ақша ... және ... ... жұмсалуы.
Ақша қаражаттары – ұйымның есеп айырысу шотындағы, валюталық және арнайы
банктік шоттарындағы ақша қалдығы және ақша эквиваленттері.
Ақша қаражаттарының ... – бұл ... ... ... ... ... Олар ... вексельдер, коммерциялық қағаздар және
депозиттік сертификаттар.
Баға - құнның ақшалай көрінісі.
Бағам (курс) – екі елдің ақша бірліктерінің екі елдің ақша ... ... ... ... ... – екі ... ... болатын айырма сомасы.
Депозиттік сертификат – салымшының немесе оның мұрагерінің белгіленген
мерзімінің соңында депозит сомасы бойынша ... ... ... алу ... ... ... туралы эмитент банкінің берген жазбаша
куәлігі.
Инвестициялық қызмет – ұзақ ... ... ... ... ... емес ... мен ... да инвестицияларды алумен немесе
шығарумен байланысты қызмет түрі.
Қаржылық қызмет – ұйымның өзіндік капитал мен ... ... ... көлеміне әсер ететін қызмет түрі.
Қызмет – жеке адамдардың немесе ... ... – бір ... үшін істелген іс – әрекеттер нәтижесі.
Овердрафт – кәсіпорынның ... яғни ... ... ... артық сомада төлем төлеу нәтижесінде пайда болған ... ...... таза ... алып ... ... ... қызметтен ақша ағыны ұйымда операциондық мүмкіншіліктерін
ұлғайтуда, банктен ... ... ... ... төлеуде және
инвестициялауды жүзеге асыруда негіз бола алады.
Өнім – сатуға арналған тауар мен қызмет.
Пассив – ... ...... және ... ... ... ... валюта – кәсіпорындар мен ұйымдардағы тауарларды, дайын өнімдерді
сату (сатып алу), қызмет көрсету (пайдалану), жұмыстарды орындау барысында
қолданатын Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... – бухгалтерлік есептің қазақстандық стандарттары
Дт – ...... ... ......... стандарт бухгалтерского учета
ҚР – Қазақстан Республикасы
ҚМ – қаржы министрлігі
МСФО – ... ... ... ...... ... – ұлттық банк
ХҚЕС – халықаралық қаржылық есептіліктің стандарттары
IAS – халықаралық қаржылық есептіліктің ...... ... есептіліктің стандарттары
Нормативтік сілтемелер
Осы диссертацияда келесі заң актілері қолданылады:
1. ҚР Бухгалтерлік есеп пен қаржылық ... ... 2007 ... ... ... Заңы
2. ҚР 20.11.1998 жылғы №304-1 «Аудиторлық қызмет туралы» Заңы ... ... ... ... Типовой план счетов ... ... ... в целях
реализации Закона Р.К. от 28.02.2007 г. №234 – III «О бухгалтерском учете
и финансовой ... Б.Б. № 30 июль 2007 г. с. ... ... Р.К. от ... г. №234 – III «О ... учете и
финансовой отчетности»: Модуль «Право в Казахстане» 01.11. 2007г.
5. ҚР ҚМ ... ... және ... ... ... ... ... жылғы № 542 бұйрығы.
6. Приказ министра финансов Республики Казахстан от 21.06.2007 г. № ... ... ... ... ... ... № 2 с. ... Приказ Министерства Финансов Р.К. № 128 от. 19 ... 2004 г. 1 ... ... форм ... ... ... ... Ұлттық Банкі Басқармасының «Қазақстан
Республикасында қолма – қол ... ... ... ... ... ... ... 2006 жылғы 27 қазандағы №106
қаулысы;
9. Қазақстан ... ... ... ... ... ... нарығының жекелеген субъектілері ұшін бухгалтерлік
есеп шоттарының үлгілік жоспарын бекіту туралы» 2003 ... 1 ... 324 ... ... ... Ұлттық Банкі Басқармасының «Қазақстан
Республикасының екінші деңгейдегі банктерінде және банк ... ... ... ... ... касса, сейф операцияларын
және банкноталардың, монеталардың және құндылықтардың инкассациясы
бойынша операцияларды ... ... ... ... ... ... № 58 қаулысы.
КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. ... ... ... ... ... ... ... тікелей ақшамен
қамтамасыз етілуіне байланысты.
Ұйымның ақшасы мен олардың қалыптасу көздерінің орналасуы – ... ... ... сондықтан қолданыстағы ресурстарды тиімді
пайдаланудың ... ... ... ... Ол ... банк
мекемелері және бюджет алдындағы ... дер ... ... ... жетіспеушілігі, есептесулердің тоқтап қалуы, тауарлы –
материалдық қорлардың кем болуы ... ... ... кері ... өткізілуі қиын тауарлы – материалдық қорлардың шамадан тыс ... ... ... әсіресе, оның күдікті ... ... ... ... ... ... ... жағдайына кері
әсерін тигізетіні сөзсіз.
Сондықтан жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің ... ... ... ...... активтерін
талдауға үлкен көңіл бөлген дұрыс, әсіресе, ақшаның нысаналы мақсаттарға
тиімді ... баса ... ... ... ... есепке алудың басты міндеті – экономикалық шешімдерді
қабылдауға қажетті ақша жөніндегі мәліметтердің нақты, әрі шынайы болуын
қадағалау: осы ... ... ... дәл деңгейі нақты жағдайлар мен
талдаудың ... ... ... ... ... ерекшеліктермен де байланысқан, ол
шығындалған еңбектің саны бойынша ғана емес, сонымен бірге сапасы ... ... ... ... қажеттілігін туындатады. Сондықтан
еңбек ақша шамасы мен тұтыну шамасын бақылау құралы ретінде қолданылады,
өйткені материалдық ... бөлу ... ... шығындарға
еңбегінің саны мен сапасына сәйкес жүзеге ... ... ... ... еңбек құралдарын сатып алу,
өнімдерді сату, жалдамалы жұмыс күшінің еңбек ақысын төлеу ... ... ... ақша ... пайдаланылады.
Ақшаның түсуі мен ағымдық жұмсалуы уақыт бойынша бір – бірімен ... ... ... ... ... ... тұру үшін ... көлеміне қажеттілік пайда болады. Сондықтан ақшаны тиімді
басқару ... ... ... ... ... ... ... кездейсоқтық емес.
Дегенмен де, атап өту керек, қаражаттың айналымда болу кезеңі көп
жағдайда ұйым қызметінің ішкі ... ... ... ... стратегиясының тиімділігімен анықталады. Шынында да, қолданылатын
баға саясатына, активтердің құрылымына ... ... ұйым ... айналым ұзақтығына ықпал ете алады.
Ақшаның басы артық бөлігінің жеткіліксіздігі ұйымның ... ... ... ... ... - ақ ... ... тыс көп
болуы да серіктестің тиімсіз қызметін байқатады, бұл біріншіден, ақшаның
құнсыздануына, екіншіден қаражатты пайдалы іске қоспай, ... ... ... айырылу дегенді білдіріеді.
Тақырыптың ғылыми зерттеу дәрежесі. Ақша қаражаттар есебі бойынша
зерттеу ... ... ақша ... ... ... халықаралық стандарттар бойынша ерекшеліктері, оны
дамыту жолдары және «Ақша ... ... ... ... сай ... ... Бұл зерттеу тақырыбы бойынша С.Т.
Міржақыпова, Қ.К.Кеулімжаев, К.Т. ... М.С. ... ... ... ... В.П.Палий және тағы басқа ТМД елдері мен отандық ғалымдар
елеулі үлес қосып еңбек сіңірді.
Ақша қаражаттардың жалпы аудиті мен ... ... ТМД ... мен
еліміздің көрнекті ғалымдары М.С.Ержанов, З.Н.Әжібаева, Н.Ә.Байболтаева,
Ж.Ғ.Жұмағалиева, Д.О.Абленов, А.Д. ... К.Ш. ... және тағы ... ғалымдардың еңбектерінде кеңінен
зерттелінген.
Зерттеу жұмыстың мақсаты мен ... ... ... мақсаты
зерттелініп жатқан ұйымның ақша қаражаттар есебінің 2007ж 28 ... есеп және ... ... туралы» заңына сәйкес
жүргізілетінін қадағалау және ХҚЕС ... ... ақша ... ерекшеліктерін қарастыру болып табылады.
Көрсетілген мақсатқа жету үшін зерттеу барысында төмендегідей міндеттер
қойылды:
• Ақша ... және оның ... ... мәні ;
• Ақша ... ... ... ... ... ... технико – экономиклық көрсеткіштеріне сипаттама ;
• Халықаралық стандарттарға ... ақша ... ... ... ... ... ақша есебі;
• Есеп айырысу шотындағы ақша ... ... ... есебі;
• Ақша қаражатының аудиты мен талдауы.
Зерттеудің пәні ақша ... ... мен ... және оның ... ... зерттеу және жетілдіру болып табылады.
Зерттеу объектілері ретінде «К – ... ЛТД» ЖШС ... ... есептіліктері (Форма №1 Баланс, форма №2 («Табыстар мен шығыстар
туралы» ... ... №3 ... ... ... ... ... жұмысының теориялық және методологиялық ақпараттық негізі
ретінде ... ... ... ... және ... отандық және шетел ғалымдарының қаржылық есеп, аудит және талдау
бойынша ғылыми жұмыстары, халықаралық қаржылық есептіліктің стандарттары,
бухгалтерлік есеп ... ... ... ... Халықаралық стандарттарға көшуге
байланысты ақша қаражаттар есебінің ерекшеліктері және ... ... ... ... және талдауын жетілдіру мәселелері
жөніндегі қорытындылар мен ұсыныстар болып табылады.
Зерттеу жұмысының ... және ... ... ... ... мен ... ... стандарттарға сай ақша
қаражаттар есебі мен аудитін жетілдіруге арналған. Зерттеу нәтижелерін
сыртқы және ішкі аудитты және ақша ... ... ... ... нақты ақпараттармен қамтамасыз етуде пайдалануға болады.
Жұмыстың көлемі мен құрылымы. Зерттеу жұмысы ... үш ... ... ... ... және ... ... жұмысының көлемі 92 ... 16 ... 2 ... АҚШАНЫҢ МӘНІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1 Ақшаның қажеттілігі және оның мәні
Біздің пікіріміз бойынша, нарықтық ... ... ... ... үшін ... ... айқын түсінуден артық ешнәрсе жоқ.
Сол себепті ақшаның «нарық тілі» деп ... да ... ... Ақша – ... тарихи категориясы немесе айырбастың ұзақ мерзімдік дамуының
объективті негізделген нәтижесі.
Қоғамдағы ақшаның қажеттілігі тауар өдірісі ... ... ... Ақша ... ... ... және оның дамуының
міндетті шарты ... ... ... ... ... ... негізде басқа өнімге айырбасталса,
онда ол тауарға айналады. Ал бұл ақшаның қажеттілігін туындатады, ... К. ... Т-А-Т ... ... ... асырылады. Бұл жағдайда
ақша балама негізде тауарды сатып алу – сатуда делдал ретінде ... Бұны ... ... үшін ... ... (Т) ... ... керек
және осы сомаға басқа тауарды (Т) сатып алу қажет. [45,7-13]
Ақшаның қажеттілігі еңбектегі ерекшеліктермен де байланысқан, ол
шығындалған еңбектің саны ... ғана ... ... ... ... ... ... еңбек төлемінің қажеттілігін туындатады. Сондықтан
еңбек ақша шамасы мен тұтыну шамасын бақылау құралы ретінде ... ... ... бөлу ... ... ... саны мен ... сәйкес жүзеге асады. Құнды көруге, сезуге бола
ма? Өнімнің құны болуы үшін белгілі – бір қоғамды жағдай болуы қажет – ... ... яки ... ... оның ... айырбас қатынастары
болуы шарт. Ол тек тауар өндірушілердің ғана қатынастары. Айырбас кезінде
олардың белгілі бір ... ... ... ... ... ... құны ... көрінеді. Тауарлардың құнын зертханада физикалық, ия
болмаса химиялық талдау жасап байқауға болмайды.Сөйтіп құн ... ... ... ортақ балама рөлінде әрекет етуші ақша жоқ болған жағдайда
осы сәттегі нарықта сұраныс пен ... ... ... ... аспай қалуы мүмкін. Ақша үнемі тауарға қарама – қайшы болады. Тауар
мен ақша бір – бірінен ажырамас ... ... ... өзі ... ... ... мен айналысының өнімі. [46, 12-17]
Демек, ақша – бұл тауар ... ... ... ... ... ... ... дамуының объективті негізделген
нәтижесі.
Ақша ... ... ... ... ... ... мен ... қажет, ол еңбектің әртүрлі жіктелуі кезіндегі әртүрлі өнімдерді
дайындауға қажетті қоғамдық еңбек шығындарын салыстыруға мүмкіндік береді.
Тауар мен ақшаның шығуында ортақ негіз бар, ... ... ... ... та бар. Егер тауар айналыс аясында уақытша болса, ал
ақша айналыста тұрақты, мәңгілік болады, ... ... ... ... ... дами ... ақша ... тауар әлемінен
ерекшеленетін айрықша тауар болып қала ... ... ... ... ... жақсырақ көрсету
мақсатында Дж. Долан, Д. Кемпбелл, Дж. ... ... ......... мен ... ... өнім шығыны жиынтық шығын
ресурстардың ... ...... ... мен ... ... ... оларды үй
шаруашылықтары және ұйымдар айырбастайды, бұл ұғым айырбас кезінде жүзеге
асырылған ақшалай төлемдердің қарама – қарсы ... ... ... ... жеке ... және ... өндіретін тауарлар мен
қызметтерді сатып алады. Сызбаның төменгі бөлігінде көрсетілген ұйымдар
нарығындағы ... өз ... үшін ... ... ... ... қажеттілігі еңбектегі ерекшеліктермен де байланысқан, ... ... саны ... ғана ... ... ... ... бойынша
еңбекақы түріндегі еңбек төлемінің қажеттілігін туындатады. Сондықтан
еңбек ақша ... мен ... ... бақылау құралы ретінде қолданылады,
өйткені материалдық құндылықтарды бөлу қоғам мүшелерінің ... саны мен ... ... жүзеге асады.
Нарықтық экономикада ұйымдар арасында еңбек құралдарын сатып алу,
өнімдерді сату, жалдамалы жұмыс ... ... ... төлеу барысында
«төлем құралы» ретінде ақша ... ... ... ... ... Банк жүйесі арқылы қолма – қол ... ... ... ... – қол ... ... ... басқару қаржылық нарықтық күрделілігіне байланысты күннен ... ... ... ... ... Бәсекеге қабілеттілік ұйымның одан әрі
дамуы үшін қажетті ақшаны жеткілікті деңгейде табуды талап етеді. ... ... ашып ... және ... ... ... үшін өте ... қаражаттары есебінің тараптар арасында есеп айырысу ... ... ... айта ... ... ұғымының экономикалық мәніне
тоқтала кеткеніміз жөн.
Алғашқы болып ақшаның тауарлы жаратылысын дәлелдеп, ақша теориясының
дамуына көп ... ... К. ... Ол ... жай, ең қарапайым
формасынан «көз шағылыстыратын» - ... ... ... ұзақ ... ... келіп, ақшаның жұмбақ сырын жоққа шығарды. Сондай – ақ ... ... ... жөнінде «егер ақша жойылса, біз қоғамдық
өркендеудің я ең жоғарғы ... ... я ... ... ... сатысына (алғашқы қауымға) лақтырылып тасталармыз» деп өз ойын
қорытындылаған.
Ақша – тарихи дамыған экономикалық категория. Ол қоғам ... ... ... және ... ... адамдар арасында қалыптасатын
экономикалық қатынастарды көрсетеді. Қоғам экономиканың ... ... ... маңызы арта түседі. Орталықтанған – жоспарлы экономикада
ақшаның мәні шектеулі болды. Ақша, негізінен, есеп ... және ... ... ... ... ... [31, ... экономикада ақшаның маңызы зор. Себебі әртүрлі меншік
жағдайында жұмыс істейтін тауар ... ... және ... ... ... және ... ... дербестік алды.
Ақша нарықтық экономикада ақша – несиелік реттеуде айналыстағы ақша
массасының өсуін тежеу, инфляциялық ... жеңу және ... ... ынталандыру бағытында қолданылады.
Ақша адамдарға ежелден таныс. Бірақ оның қалай пайда болғандығы туралы
құпия сыры және ... ... мәні көп ... дейін беймәлім болды.
Бұл сұрақтарға қоғам өмірін ... ... ... ... ... ... маңызын жан – жақты ашып, жауап берді. Ақша ... ... ... ... ... кез ... ... зат құн бола алмайды.Себебі адам
еңбегі жұмсалмаған заттардың құны жоқ. Мысалы, өңделмеген тың жер, өзендер
мен ... ... ... т.б. ... ... ... ... тауардың құны болады. Бұл бір жағынан, ал екінші ... ... ... ... құн ете ... ... көруге, сезуге бола ма?
Өнімнің құны болуы үшін белгілі – бір қоғамды жағдай болуы ...... ... яки ... қатынастар, оның ішінде айырбас қатынастары
болуы шарт. Ол тек ... ... ғана ... ... ... ... бір ... басқа тауарға теңестірулері кезінде, яғни
айырбас құны ... ... ... ... ... ... ... химиялық талдау жасап байқауға болмайды.Сөйтіп құн деген заттың
қоғамдық қасиеті.
Құн - ... ... ... негізгі – адам еңбегі. Құн – еңбектің
нәтижесі, еңбек жемісі. Құн деген идея адамзат тарихында ... бар. ... ... ... ... ... XYII ғасырдағы ағылшын
экономисті У.Петти XYII ... өмір ... ... ... ... ағылшын бизнесмені Д.Рикардо болды. Ал құнның ... ... ... XIX ғ. К. ... ... Ол ... ... еңбектің
екі жақты сипатын, яғни белгілі бір тұтыну құнын жасайтын нақты ... ... ... ... ... ... ... ашып, оны жан –
жақты талдады. Тауардың екі жағының – ... құны мен ... ... болғанымен, ол ажырағасыз бірлік түрінде көрінеді.
Адамзат қоғамының даму сатыларында айырбас қатынастары да дамып, одан
әрі жетіліп, нарықта тауарлар тек ... зат ... ғана бір – ... ... ... ... ... ерекше бір тауар, яғни
тауар – ақша пайда болды. ... ... ... ... ... ... және сол ... қатар дербес тауар ретінде
жүретін тауар, ол - ... ... жеке ... тұтыну құны ретінде
көрінеді.Оның құны ... ол тек ... ... теңгергенде ғана
анықталады. Тауар мен ақша айырбас процесінде бірін – бірі ... ... – бірі ... ... ... ақша – ... реттеуде айналыстағы ақша
массасының өсуін тежеу, инфляциялық процестерді жеңу және ... ... ... ... ... ... тауарлардың тауары, оның өз бойында ... ... ... ... ... егер ... болса, қызығарлық және тілеген
заттың қандайына болса да айнала алатын сиқырлы құрал. ... ... ... ... баға ... Баға - құнның ақшалай
көрінісі. Оның құннан жоғары да, төмен де, тең де болуы мүмкін ... ... ... ол ... ... жеке дара ... ... жалпы
эквивалент рөлін атқарады. [36, 9-12]
Ақшаның жалпы бірдей эквивалент ретінде мынадай ерекшеліктері бар:
• ол ... бір ... ... ... құнының болатындығы;
• онда абстракты еңбек бейнелейтін құнның да болатындығын;
• тауар өндірушінің жеке еңбегі қоғамдық ... бір ... ... көрсетеді.
Тауар мен ақша арасындағы бірлік те, қарама – қарсы қайшылық та
тұтыну құны ... ... ... ... қоғамға бір қажетсіз тауарды
шығарса, ол сатылмайды, оны ақшаға айналдыра алмайды. Өйткені ол тұтыну
құны тұрғысынан ... ... де, оның ... ... ... ... Егер ... жеке қажеттілікті қанағаттандырса, ол
тез арада өтіп кетеді, ақшаға айналады. Міне, тауар мен ақша ... ... әрі ...... ... ... ... рынок
қатынасында бұл заңдылықты қатаң ескерген жөн. Ақша ... ... ... қатынасын бейнелейді. Яғни ақша зат емес, адамдардың
арасындағы өндірістік қатынас. Ақшаның қызметі: құн ... ... ... ... ... жинау; дүние жүзілік ақшалар. Ақшаның ең
бірінші және басты қызметі – құн өлшеуші. Мұнда ол ... ... ... Оның мәні ... тауарлардың құны ақша арқылы анықталады.
Мұндай қызметті өзіндік құны бар тауар ғана атқара ... ... ... барлық жағдайда құн өлшеуші қызметін алатын ғана атқарады.
Ақша кез келген тауар құнын білдіретін ерекше тауар ролін ... ... ... ... өтем күші пайда болды. Ақшаның қоғамдық мәнін
К. Маркс «индивид өзінің ... ... де, ... байланысын да
өзінің қалтасына салып жүреді» деген афоризммен ... Ол ... ... тек ... ... ... ғана ... қоғамдық
еңбектің нәтижесі екенін анықтауға болады. Мысалы, ақшаның тауарлар
айырбасында делдалдық етуі ... ... ... ... ... ... есебі жүргізілді.
Екіншіден, әр адамның еңбектегі, яғни қоғамдық өмірдегі үлесін де ақша
арқылы ... ... ... ... ... ... ... ретінде
алғанда ақша төлем құралы қызметін атқарады.
Үшіншіден, айырбас ... ... ... ... ... ... да ... тек ақшаның пайда болуына байланысты бүкіл
тауарлар ... ... ... ... ... бір жағында тұрады
да, ал екінші жағында бүкіл тауарларға қарсы ... ... ... ... ... халықаралық еңбек бөлінісінің тереңдеуі мен экономикалық
қатынастар шеңбердің ұлғаюымен ақша ... ... ... маңызды рол
атқарады. Бұл жерде қолма – қол ақшаның болулы міндетті емес. ... ... ... ... ... ... есеп ... құралы
ретінде тек қана банкноттар, чектер, қағаз ақшалар ғана ... ... да ... ... [48, 7-21]
Ақшаның төлем құралы қызметі тек тауар айналысын қамтумен шектеліп
қоймай, сонымен бірге ақша ... және ... ... да ... ... ... төмендегідей түрде топтастыруға болады:
а ) тауарларға және көрсетілген қызметтерге ақы төлеу;
ә ) еңбекақы, зейнетақы, шәкіртақы, жәрдемақы төлеу;
б ) ... ... ... ... ) ... ... ... несиелері бойынша қарызды өтеу;
г ) сақтандыру міндеттемелерін төлеу;
д ) құқықтық – сот ... ... ... және ... ... ... ... есебін ұйымдастыру
ерекшеліктері
Қай саладағы кәсіпорындар мен ұйымдар болмасын өз қызметі барысында
басқа заңды және жеке тұлғалармен ...... ... ... ... операциялардың барлығы дерлік ақшамен есеп айырысу арқылы
жүргізіледі десек қателеспейміз. Ал ақша арқылы есеп ... ... ... сәйкес жүргізілуді қажет етеді. Біздің елімізде қызмет ететін
кәсіпорындар мен ұйымдар ... есеп ... ... ... ... банк мекемесі белгіленген ережелер мен тәртіпке
сәйкес жүргізіп отырады. Кәсіпорындар мен ұйымдардар ақшалар ... ... ... бухгалтерлік есебін жүргізгенде мыналар басшылыққа
алынуы керек:
• Ақшалар арқылы есеп айырысу операцияларын толық және ... дер ... ... мен ... ... ... және ... тиімді
пайдаланылуын бақылау;
• Есеп айырысу, төлеу тәртібін бақылау, кәсіпорын ... ... ен ... етілуін дұрыс есептеу.
Қазіргі таңда ақшалар қозғалысын басқару қаржы нарығынң
күрделілігіне ... ... ... ... ... ... Бәсеке
қабілеттілігі – кәсіпорындар мен ұйымдардың бүгінгі ... ... ... уақыттарда дамуына қажетті құрал – жабдықтармен қамтамасыз ... ... ... мен баламаларын (эквивалентін) дұрыс ашып көрсету
және жіктеу кәсіпорын қызметінің нәтижесін дұрыс бағалау үшін қажет.
Ақшалар шоттарында тек қана ... ... ... өтеу ... жасауға қабілетті активтер есептеледі. Кәсіпорындар мен ұйымдардың
ақшалары олардың кассасындағы, есеп айырысу және валюталық шоттарындағы
ақшаларынан, аккредитивтеріндегі ... ... ... ... ... ... ... – ақ аударылған жолдағы
ақшаларынан құралады. ... мен ... ... ... ... деп ... ... осы жоғарыда аталған
ақшалар шоттарындағы ақшалардың барлық қолдығының жиынтық ... ... ... ... – бұл ... ... бірақ
басқаша жіктелетін активтер болып табылады. Оларға қазыналық вексельдер,
коммерциялық қағаздар және ... ... ... ... мен айыппұлдар ұйымның ақшалары қатарына жатқызылмайды.
Сондықтан да ... ... ... ... ақшалар шотында
есептемейді. Ақша баламаларын кәсіпорынның есеп ... ... ... ... де жоқ. Көп ... ... ... мерзімді
инвестициялар шотында есептемейды.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың меншігіндегі пошта ... ... ... мен қызметкерлерге іс – сапар шығындары үшін ... ... ... ... мен ... ... қарыздары ақшалар қатарына жатқызылмайды. Оларды бухгалтерлік
есепте дебиторлық борыштар бөлімінде есептемейді.
Овердрафт дегеніміз кәсіпорынның иелігіндегі, яғни активті ... ... ... сомада төлем төлеу нәтижесінде пайда болған
кредиттік қалдық. Бұл сома қысқа мерзімді міндеттеме ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар мен
ұйымдардың банк мекемесі арқылы басқаларға төленген қаржысы (сомасы) ... ... ... ... ... болған уақытта ғана пайда болады.
Егер овердрафт үлкен көлемде болатын болса, онда бұл сома ... ... өз ... ... ... ... бөлек
көрсетілуі тиіс.
Бухгалтерлік есептің халықаралық «Ақшаның ... ... есеп ... ... ақша – бұл ... ... және ... есеп айырысу
шоттарындағы нақты ақшасы болып табылады. ... ... ... ... және ... ... қозғалысын сипаттайды.
Есеп айырысулар жоспарлы және тұрақты болуы тиіс. Оның негізіне келесі
принциптер жатқызылады:
• ұйымдар өздерінің ақшасын банкте ... ... ... ... есеп ... ... – қол ақшасыз жүзеге
асырылады;
• қолма – қол ақшасыз есеп айырысулардың негізі ... ... ... банк ... ... ... үшін қолданылады.
Есеп айырысудың мақсаты – нарықтық қатынастарды нығайтуға, жалпы ішкі
өнімнің қозғалысына ... ... банк ... ... ... есеп ... ... және
бейтауарлы деп ажыратуға болады.
Тауарлы есеп айырысулар өткізілген өнім, көрсетілген қызмет пен
орындалған жұмыстар, ... – ақ ... ... ... – материалды
құндылықтар үшін төлемдерді сипаттайды.
Бейтауарлы есеп айырысулар бюджетке төленетін міндетті ... ... ... қорына төлемдерді айқындайды.[33, 102 -103]
Ұйымдағы ақшаның ... ... ... ... Ақшаның қозғалысы бойынша жүргізілген барлық операцияларды толық және
мезгілінде құжаттау;
• Ақшаның шектеуге сәйкес нысаналы мақсаты бойынша ... ... ... ... ... ету;
• Кассалық және есеп айырысу төлем тәртібінің сақталуын бақылау;
• Ақшаны түгендеуді өз уақытында жүргізу;
• Төлемдерді қолма – қол ... есеп ... ... банк ... ... есептің халықаралық №7 «Ақшаның қозғалысы туралы ... ... ... ақша – бұл ... ... және ... есеп
айырысу шоттарындағы нақты ақшасы болып ... ... ... ... ... және ... ... қозғалысын сипаттайды.
Ұйымдар Қазақстан Республикасы банкісімен бекітілген ... ... ... ... ала ... ... ... жұмсау және
есепке алуды жүзеге асырады. Осы құжаттарға сәйкес ұйым артық ақшаны банк
мекемелерінде сақтауы тиіс.
Өзге ұйымдардың алдындағы міндеттемелері ... есеп ... ... ... – қол ... ҚР Ұлттық банкісінің заңдылықтарына сәйкес
қолма – қол ақшасыз есеп ... ... ... ... ... жоспарлы және тұрақты болуы тиіс. Оның негізіне келесі
принциптер жатқызылады:
... ... ... ... ... ... ... арасындағы есеп айырысулар қолма – қол ... ... ... – қол ... есеп ... негізі болып табылатын ... банк ... ... ... үшін ... ... ... – нарықтық қатынастарды нығайтуға, жалпы ішкі
өнімнің ... ... ... банк ... арқылы жүргізген есеп айырысуларын тауарлы және
бейтауарлы деп ... ... есеп ... өткізілген өнім, көрсетілген қызмет пен
орындалған жұмыстар, сондай – ақ сатып ... ...... үшін ... ... есеп ... ... төленетін міндетті төлемдер мен
міндетті зейнетақы қорына төлемдерді айқындайды.
1.3 «К–Елдос ЛТД» қоғамының негізгі технико-экономикалық
көрсеткіштеріне ...... ЛТД» ... ... ... ... ... заңдарына сәйкес құрылған.
Серіктестік шағын кәсіпкерлікің субъектісі болып табылады.
«К – Елдос ЛТД» ЖШС 2005 жылы 14 ... ... ... Мекен жайы:
Оңтүстік Қазақстан облысы, Сарыағаш қаласы, Шымкентбайұлы көшесі, № 8 үй.
Серіктестік ... ... ... ... ... ... ... Серіктестіктің қарыздарына жауап бермейді.
Серіктестік заңда көрсетілген ... өзге ... ... ... ... жауап бермейді.
Серіктестік өзінің атынан шарттар жасасуға, мүліктік және мүліктік емес
жеке құқықтарды алуға, сот органдарында талапкер және ... ... ... ... дербес балансы, банктерде шарттары, өзінің атауы
бар бланкілері ... ... ... ... және одан ... филиалдар мен өкілдіктер аша алады.
Серіктестік еркін негізде Қазақстан Республикасының аумағында және одан
тысқары жерлерде басқа заңды тұлғалармен бірлестіктерге (одақтарға) кіруге
құқылы.
Серіктестіктің ... ... ... ... ... тіркеу мерзіміне толық құралады.
Серіктестіктің негізгі мақсаты: жарғысы бойынша қызметінен таза табыс
алу болады.
Бұл мақсаттарға жету үшін келесі ... ... ... асырады:
• Ауылшаруашылық, мал шаруашылық өнімдерін және халық тұтыну тауарларын
өңдеу және сату
• Құрылыс материалдарын , канцеляриялық ... ... алу және ... ... ету, ... ... – саттық және коммерциялық қызметі
• Қоғамдық тамақтану пунктері, автожуу жүйесін ашу
• Дәріхана, базар,сауда үйлері жүйесін ашу
• Ресторан, ... ... ... ... ... – делдалдық, көтерме – даналап саудалау
• Тұрғын – үй, офистер және өндірістік жайлар салу
• Авто жолдарын ... ... ... ... ... ... ... және басқа да қызметтер
• Автокөлік және экспедициялық қызмет көрсету
... ... ... асыру
• Автокөлік бағыттарын ашу
• Жолаушыларды тасымалдау
• Автотұрақтар, техникалық қызмет станциясын ашу
• Халық пен ... ... ... ... ... ...... жұмыстары
• Монтаждық және электормонтаждық жұмыстары, күрделі құрылыс
• Делдалдық қызмет
• Сыртқы экономикалық қызмет, экспорт–импорт операциялар
• Қазақстан Республикасының Заңдарымен тиым ... өзге де ... ... ... ... ... ... қабілеті
тиісті лицензия алған сәттен бастап пайда болады және заң актілерімен
белгіленген тәртіпте оның алып ... ... ... ... немесе
жарамсыз деп танылған кезінен бастап тоқтатылады.
Серіктестіктің қатысушысының құзіретіне мыналар жатады:
• Жарғылық капиталының мөлшерін, тұрған ... және ... ... ... ... ... ... немесе Серіктестіктің
жаңа редакциядағы Жарғысын бекіту;
• Серіктестіктің атқару органын құру және оның ... ... ... сондай – ақ Серіктестіктің немесе оның мүлкін сенімді
басқаруға беру туралы шешім қабылдау және осындай берудің ... ... ... ... және таза ... бөлуді бекіту;
• Ішкі ережелерді, оларды қабылдау тәртіптерін және Серіктестіктің ішкі
қызметтерін реттейтін басқа ... ... ... басқа шаруашылық серіктестіктерге, сондай – ақ
коммерциялық емес ұйымдарға ... ... ... ... ... ... ... және таратылуы туралы шешімдер қабылдау;
• Тарату комиссиясын тағайындау, тарату балансын бекіту;
• Серіктестіктің қатысушысынан үлесін ықтиярсыз сатып алу туралы ... ... ... ... кепілдікке салу туралы балық дауыспен
шешім қабылдау;
• Серіктестіктің мүлкіне қосымша үлесті енгізу туралы шешім қабылдау;
... құру және ... ашу ... ... ... ... балансында тұрған жылжымайтын мүлікті иеліктен айыру
туралы шешім қабылдау.
Серіктестіктің қызметі мына жағдайларда ... ... ... ... Сот ... ... Оның ... түрде немес ықтиярсыз қайта құрылуы жағдайларында;
• Егер серіктестік таратылса;
• Егер ... ... ең аз ... ... ... қалса.
Серіктестіктің қатысушысы, серкітестікті тарату ... ... ... ... ... ... таратылып жатқаны туралы
дереу жазбаша түрде хабарлауға міндетті.
Қатысушы немесе заңды тұлғаны тарату туралы ... ... ... ... ... және ... ... Азматтық кодексіне
сәйкес тарату тәртібі мен мерзімін белгілейді.
Тарату комиссиясы заңды тұлғаның таратылғаны туралы және оның ... ... ... ... мен ... ... ресми баспасөз
органдарында жарияланған кезден бастап екі айдан кем ... ... ... ... ... тұлға:
• Банкрот болған;
• Заңды тұлғаны құру кезінде заңдардың түзетуге келмейтін сипатта
бұзылуына жол ... ... оның ... ... деп танылады;
• Заңды тұлғаның жарғылық мақсаттарына қайшы келетін қызмет үнемі ... ... ... ... ... ... не заң ... салынған қызметті жүзеге асырса, не қызметін заңдарды бірнеше
рет ... ... бұза ... ... ... Заң актілерінде көзделген басқа да жағдайларда таратылуы мүмкін.
Заңды тұлғалардың біріңғай мемлекеттік региистріне тиісті мәліметтер
енгізілгеннен ... ... ... аяқталады, ал
серіктестіктің қызметі тоқтатылды деп есептеледі.
1 – Кесте – «К – Елдос ЛТД »ЖШС ...... ... ...... көрсеткіштері
|№ |Көрсеткіштер |Жылдар, мың тг ... |
| | | |(+,-) |
| | |2006 |2007 |мың тг |% |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|1 ... ... ... |14896,6 |76465,4 ... |80,5 |
| ... | | | | |
|2 ... өнімнің |7928,6 |66705,2 |+58776,6 |88,1 |
| ... құны | | | | |
|3 ... ... |6967,9 |9760,1 |+2792,2 |28,6 |
|4 ... ... ... ... ... |4,6 |
|5 ... ... |73594,8 |30723,3 |-42871,5 |58,3 |
| ... ... құны | | | | |
|6 ... |68 |79 |+11 |13,9 |
| ... саны, адам | | | | |
|7 ... ақы ... |2582,7 |3000,5 |+417,8 |13,8 |
| ... мың ... | | | | |
|8 |Қор ... |0,2 |2,4 |+2,2 |91,6 |
| ... | | | | |
|9 |Қор ... |4,9 |0,4 |-4,5 |91,8 |
| ... | | | | ... |Қор ... %|0,5 |1,7 |+1,2 |70,5 ... ... ... (зиян) |-37548,5 ... ... |28,8 ... ... ... ... яғни ... – экономикалық
көрсеткіштері арқылы ұйымның қаржылық жағдайын ... ... ... ... 2006 жылы өнімді сатудан түскен түсім 14896,6 мың
теңгені құраған, ал 2007 жылы 76465,4 мың теңгені құраған. ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнының және өнім көлемінің,
сонымен қатар сұраныстың өсуіне байланысты 61568,8 мың теңгеге (80,5%)
өскен. Ал ақша ... ... ... 2006 жылы 321435,5 ... 2007 жылы 206484,1 ... ... яғни -14951,4 мың ... %) төмендеген. Ақша қаражаттардың төмендеуі негізгі ... емес ... ... ... ... ... қарыздарды
өтеумен байланысты. Негізгі құралдарға келетін болсақ, 2006 жылы 73594,8
мың теңгеге, 2007 жылы 30723,3 мың ... тең ... -42871,5 ... (58,3%) ... Бұл ... ... негізгі құралдардың
сатылуымен түсіндіріледі. Еңбекке ақы төлеу қоры 2006 жылы 2582,7 ... 2007 жылы 3000,5 мың ... тең ... ... ... байланысты 417,8 мың теңгеге (13,8%) жоғарлаған. Қор қайтарымдылығы
өткізілген өнім көлемінің мөлшеріне қарай, 2006 жылы 0,2 ... ... ... ... ... жоғарлауына сәйкес оның шамасы 2007 жылы
2,4 ... ... ... Қорыта келгенде, рентабельділік деңгейі 2006
жылы 0,5 пайызды құрап, ұйымның ...... ... ... отыр. Ал қор сыйымдылығы қор қайтарымдылығына қарма – қарсы
көрсеткіш болғандықтан, керісінше 4,5 теңге (91,8 %) ... ... ... – шаруашылық қызметінің қорытындылаушы көрсеткіші - соңғы
қаржылық нәтиже ... 2006 ... 37548,5 мың ... ... ... 52809,8 мың ... зиянмен қорытындылағанын байқатады.
2 ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СТАНДАРТТАРҒА КӨШУДЕГІ АҚША ҚАРАЖАТТАР ЕСЕБІНІҢ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1 ХҚЕС ... ақша ... ... ... ... министрінің 23.05.2007 жылғы № 185 бұйрығымен бекітілген
Бухгалтерлік есеп шоттарының үлгі жоспарындағы «Қысқа ... ... 1– ... ... ... ... 1000 – бөлімше ашылады.
ХҚЕС – на сәйкес, егер актив ақша қаражаты немесе ақша ... ... ... оны ... ... ... ... кейін
кем дегенде он екі ай өткеннен кейін ... да бір ... өтеу ... ... салынған жағдайларды қоспағанда, ондай актив айналым
ретінде ... ... ХҚЕС ... ... ... ақша ... бәрі ... қаражаты» деген 1000 – бөлімшеде есепке алына бермейді.
Мысалы, 1 жыл ... ... ... салынған мерзімді
депозиттер немесе 1 жылдан ... ... ... ... салынған
депозиттердің шоттардан алынуына уақытша шектеулер ... ... ... ... ... 1000 – бөлімшенің шоттарына есепке алынбайды.
Ақша қаражаты ағымдағы шығыстарға ... ... ... ... ... деген 1 – бөлімде есепке алынады.
«Ақша қаражаты» деген 1000 – бөлімшенің ... ... ... яғни бұл ... әр уақытта дебет қалдығы болады.
Арнайы операцияларды есепке алу үшін жекелеген ... ... ... қажет болуына қарай қосымша субшоттар енгізілуі
мүмкін. Субшоттар ішкі бақылау және ... ... ... ... ... жұмыс жоспарында көзделеді.
Шоттардың жұмыс жоспарының құрылымын әр субъекті өзі дербес
әзірлейді. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... үлгі жоспарының «Ақш қаражаты» деген 1000 – бөлімшесіне
шоттардың мынадай топтары кіреді:
• 1010 «Кассадағы ақша қаражаты»;
• 1020 ... ақша ... 1030 ... банк шоттарындағы ақша қаражаты»;
• 1040 «Карт – ... ақша ... 1050 ... ақша ... ақша қаражаты»;
• 1060 «Өзге ақша қаражаты».
«Кассадағы ақша қаражаты» 1000 – шотында ... ... және ... ... ақша ... ... ... есепке алынады.
Егер ақша қаражаты тиісті алғашқы құжаттамамен рәсімделсе және ішкі
ережелер бойынша ... ... ... орында, мыслы кассирдің
бөлмесіндегі сейфте сақталса, ол кассада деп есептеледі. Сондықтан ...... ... ... жеке ... ... немесе компанияға тиесілі
емес бөтен ақша сақтамау керек.
Кассада тиындар есепке алынбауға ... ... ... ... ... ... «Ақша айналымнан қолма – қол
ақша белгілерін – тиындарды алу ережелерін бекіту» туралы ... ... ... ... қаулысының негізінде тиындарды қолма – қол жасалмайтын
төлемдерде ғана пайдалануға рұқсат етіледі.
«Кассадағы ақша ... 1000 – ... ... ... ... ... келіп түсуі көрсетіледі. «Кассадағы ақша қаражаты» 1000
... ... ... ... мынадай шоттармен
корреспонденцияланады:
• 1020 – «Жолдағы ақша ... 1030 – ... банк ... ақша қаржаты»;
• 1210 – «Сатып алушылар мен ... ... ... ... ... 1610 – ... ... мерзімді аванстар».
«Кассадағы ақша қаражаты» 1000 – шотының кредиті ... ... ... төленуі көрсетіледі. «Кассадағы ақша
қаражаты» 1000 – шотының кредиті бойынша айналымдар мынадай ... 1020 – ... ақша ... 1030 – ... банк шоттарындағы ақша қаржаты»;
• 3300 – «Қысқа мерзімді кредиторлық берешек»;
• 3350 – ... ... ... ... ... ... компанияда қолма – қол шетел валютасы ... ... ... іс – ... пайдалану үшін), онда шетел валютасындағы
ақшаны бөлек шағын ... ... ... жөн.
Сонымен шоттардың жұмыс жоспарын жасаған кезде мынадай шағын
топтарды енгізілу ұсынылады:
• 1011 – ... ... ақша ... 1012 – ... ... ақша қаражаты».
Ақша қаражатының талдау есебі шағын топтар құрумен шектеліп
қоймайды. Егер сауда ... ... ... ... ... немесе
қаланың түрлі аудандарына орналасқан кассалар болса, немесе әртүрлі қызмет
түрлеріне ... ... ... ... мейрамханадағы касса
болса, онда кассалардың орналасқан жерлері немесе қызмет түрлері ... ... ... ... ... ... ету үшін ... касса
бойынша жеке ақша қозғалысын міндетті түрде бөліп көрсету қажет.
«Жолдағы ақша қаражаты» 1020 – шотына ақша қаражатының ... ... ... ... шот ... ... сол сияқты
шетел валютасындағы ақша қаражатының (аударымдардың) , яғни ... ... ... ... өзге шотына аудару үшін банктердің кассаларына
немесе пошта бөлімшелерінің кассаларына тапсырылған, ... ... ... әлі есепке алынбаған ақша сомаларының ... ... ... ... туралы ақпаратты қорытындылауға арналған.
«Жолдағы ақша қаражаты» 1020 – шотының дебеті бойынша банк шотына
аудару үшін берілген ақша ... ... ... «Жолдағы ақша
қаражаты» 1020 – шоты мынадай шоттармен кредиттеледі:
• 1000 – ... ақша ... 1030 – ... банк ... ақша қаражаты»;
• 1200 – бөлімше – «Қысқа мерзімді ... ... ақша ... 1020 – шотының кредиті бойынша ағымдағы
банк шотына немесе кассаға аударылған, бұрын банк ... ... ... үшін ... ақша ... ... шетел валютасындағы ақша қаражатының ... ... ... ... жөн. Шоттардың жұмыс жоспарына мынадай шағын топтар
енгізу ұсынылады:
• 1021 – ... ақша ... 1022 – ... ... ақша ... банк ... ақша қаражаты» 1030 – шотына ағымдағы
банк ... ... және ... ... ақша ... есепке алынады.
«Карт – шоттарындағы ақша қаражаты» 1040 – шоты үшін ... ... және ... ... жеке – жеке ... ... топтарды енгізу ұсынылады:
• 1041 – «Карт – шоттарындағы теңгемен ақша қаражаты»;
• 1042 – «Карт – ... ... ақша ... ... ... операциялардың неғұрлым толық есебі болуы
үшін субконто бойынша талдау көрсеткіштерін ... ... ... ... және ... шығарған банктер.
«Жинақ шоттарындағы ақша қаражаты» 1050 – ... ... ... және ... ... ақша қаражатының қозғалысы
есепке алынады.
«Жинақ шоттарындағы ақша қаражаты» 1050 – ... ... ... ... ақша ... аударылуы көрсетіледі. Жинақ шотына ақша
қаражаты, әдетте, банк шоттарынан және кассадан келіп түседі, яғни ақшаның
келіп ... ... ... ... ... 1030 – ... банк ... ақша қаражаты»;
• 1000 – «Кассадағы ақша қаражты»;
• 1020 – «Жолдағы ақша ... ... ақша ... 1050 – ... ... ... жинақ шотына қабылданған, ... ... ақша ... ... шоттарындағы ақша қаражаты» 1050 – шоты үшін төлем
карточкаларында теңгелік және ... ... жеке – жеке ... шағын топтар енгізу ұсынылады:
• 1051 – «Жинақ шоттарындағы теңгемен ақша қаражаты»;
• 1052 – «Жинақ шоттарындағы валютамен ақша қаражаты».
Талдау көрсеткіштерін ... ... ... ... ... ... ақша ... 1060 – шотында бұдан бұрынғы топтарда
көрсетілмеген өзге ақша қаражаты есепке алынады.
Өзге ақша ... ... ақша ... ... ... ақша ... филиалдар мен құрылымдық бөлімшелердің
ағымдағы банк шоттарындағы ақша қаражаты жатқызылуы мүмкін.
Өзге ақша қаражаты ұлтық ... сол ... ... ... ... мүмкін.
1060 «Өзге ақша қаражаты» шотында алдыңғы топтарда көрсетілмеген
өзге ақша ... ... ... ... ақша ... шотының дебеті бойынша аккредитивтерге,
банктегі арнайы шоттарға ақша ... ... ... мен ... ... жері ... ... ағымдағы шоттарына
қаражат есептеу көрсетіледі. өзге ақша қаражатын есептеу мынадай шоттармен
корреспонденцияда көрсетіледі:
• 1000 – ... ақша ... 1030 – ... банктік шоттардағы ақша қаражаты»;
• 1240 – «Филиалдар мен құрылымдық бөлімшелердің қысқа ... ... 3010 – ... ... ... қарыздар».
1060 «Өзге ақша қаражаты» шотының кредиті бойынша мынадай шоттармен
корреспондецияланады:
• 1010 – «Кассадағы ақша қаражаты»;
• 1020 – ... ақша ... 3300 – ... ... ... ... 3000 – ... мерзімді қаржылық міндеттемелер»;
• 3100 – «Салықтар бойынша міндеттемелер»;
• 3200 – ... да ... және ... ... бойынша
міндеттемелер»;
• 3400 – «Қысқа мерзімді бағалау міндеттемелері»;
• 3500 – «Өзге ... ... ... 4000 – ... ... ... міндеттемелер»;
• 4100 – «Ұзақ мерзімді кредиторлық берешек»
1060 «Өзге ақша қаражаты» шоты үшін теңгемен және ... ... ... ... ... топтар енгізу ұсынылды:
• 1061 – «Теңгемен өзге ақша қаражаты»;
• 1062 – «Валютамен өзге ақша ... ақша ... ... ... ... түрлермен
(субконто) толықтыруға болады: банктер, ақша қаражатының түрлері және ақша
қаражатының ...... – 1 – ... мерзімді активтер» бөлімінің 1000 – «Ақша
қаражаты» кіші бөлімі бойынша шоттардың жұмыс жоспарын жасау мысалы
|Код ... |Вал ... ... ... ... |
| | | | |тан |то |о |то |
| | | | |тыс | | | ... – Кассадағы ақша қаражаты ... ... | | | ... ... |Ақша |
| ... | | | |лас ... ... |
| ... | | | |қан жері | ... |
| ... | | | | | ... ... ... |+ | | | | ... |
| ... | | | | | ... |
| ... | | | | | ... |
| ... | | | | | ... |
|1020 – Жолдағы ақша қаражаты ... ... | | | | | ... |
| ... | | | | | ... |
| ... | | | | | ... |
| ... | | | | | ... ... ... |+ | | | | ... |
| ... | | | | | ... |
| ... | | | | | ... |
| ... | | | | | ... ...... ... шоттардағы ақша қаражаттары ... ... | | | ... | ... |
| ... | | | ... | ... |
| |шоттардағы | | | |су ... | ... |
| ... | | | |ры | ... |
| |ақша | | | | | | |
| ... | | | | | | ... ... |+ | | ... ... ... |
| ... | | | |шот ... |
| ... | | | ... |рыл ... |
| ... | | | | |ған ел ... |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | | |
2 – ... ... – Карт – ... ақша ... ... ... – | | | ... ... ... |
| ... | | | | ... ... |
| ... | | | | ... ... |
| ... | | | | ... ... ... | | | | ... | ... ... – |+ | | ... ... ... |
| ... | | | | ... ... |
| ... | | | | ... ... |
| ... | | | | ... ... ... | | | | ... | ...... ... ақша қаражаты ... ... | | | ... | ... |
| ... | | | | | ... |
| ... | | | | | ... |
| ... | | | | | ... ... | | | | | | |
| ... | | | | | | ... ... |+ | | ... | ... |
| ... | | | | | ... |
| |дағы | | | | | ... |
| ... | | | | | ... |ақша | | | | | | |
| ... | | | | | | ... – Өзге ақша ... ... ... | | | ... |Ақша |Ақша |
| ... ақша | | | | ... ... |
| ... | | | | ... |тының |
| | | | | | ... ... ... |+ | | ... | ... |
| ... ақша | | | | | ... |
| |қаражаты | | | | | ... |
| | | | | | | ... (IAS) ... ... ақша ... ... есепті реттеу
сұрақтары қарастырылмайды. Ақша қаражаттар қозғалысы туралы есептілікті
құру ... ... 7 ... ... ... ... есеп беру
стандартын басшылыққа алу қажет.
Берілген стандартқа сәйкес ақша қаражаттар құрамына ... ... ... ... ақша ... және ... кіреді. Ақша
қаражаттар есебі түзетуді талап етпесе де, ХҚЕС көшу барысында баланстың
барлық баптарына талдау ... ... ... шоттар жедел төленетін міндеттемелерді қолдану кезіндегі
есептемелерді құрайды. Баланстың “Ақша қаражаттар” ... ... ... ... ... ... есептемелер көрініс табады.
ХҚЕС (IFRS) 1 “Қаржылық есептілікті ұсыну” ережесін ескере отырып, банктің
ағымдағы, ... және ... ... ақша ... ... ... бір ... болған жағдайда оларды
ағымдағы немесе ұзақ мерзімді активтер ретінде қарастырады. ХҚЕС ... ... ақша ... қайта жіктелінуі тиіс.
Ал қазақстандық бухгалтерлік есеп стандарттарында ақша
қаражаттарының осы ... ... және ақша ... ... өту ... ... шектеулері бар ақша қаражаттары қайта
жіктелуі ... өзге де ақша ... ... ақша қаражаттар
эквиваленттері де (нақты ақша қаражаттар сомасын оңай ... ... ... ... алып ... ... мерзімді өтімділігі
жоғары салымдар) ескеріледі.
Кассада өзге тұлғалардың ақша қаражаттарын және ... ... ... Ал ... ... ... ... ретінде кірістейді.
Бос ақша қаражаттарын сақтау және қолма – қолсыз есеп айырысуды
жүзеге ... үшін ұйым ... өз ... және ... көздеріне
байланысты есеп айырысу, ағымдағы және өзге де шоттарды ашады.
Есеп айырысу ... ... ... ... ... оны ... ... операциялар шот иелерінің жазбаша түрдегі бұйрықтары немесе
олардың келісімі негізінде жүзеге асырылады.
Ақша қаражаттар эквиваленттері инвестициялау және өзге де ... ғана ... олар ... ... ... ... өтеу үшін ... Өтеу мерзімі қысқа инвестициялар ақша қаражаттардың
эквиваленттері ретінде ... ... ... ... қарастырылатын қысқа мерзімді
қаржылық инвестицияларды мойындау талаптары бойынша ҚБЕС мен ХҚЕС арасында
елеулі айырмашылық бар және олар ... ҚБЕС ... ... ... ақша ... ... ... қарастырылады, ал
ХҚЕС бойынша қарастырылмайды.
ХҚЕС сәйкес есептіліктерде ақша ... ... ... ... ... ... мойындалуы тиіс.
Ақша қаражаттар құрамына пошта маркалары, іс – сапар шығындарына
берілген аванстар, сыртқы ... мен ... ... ... шығындар үшін шағын касса құрылады. Бұл
касса ағымдағы транспорттық, ... және ... ... өтеу үшін ... ... шоттарындағы қалдық жалпы ақша қаражаттар ... ... ... ... және ... ... жалпы касса есебінен толтыру
немесе құру кезінде өзгеріске ұшырайды. Ақша ... ... ... кіріс және шығыс шоттарында көрініс табады.
Халықаралық стандарттарға өту кезінде басшылық “Халықаралық қаржылық
есептілік стандарттарын алғашқы пайдалану” ... ... жөн. ... мақсаты ХҚЕС-да қолданылатын кәсіпорынның қаржылық
есептілігін құрастыру сәйкестігіне жету ... ... 10 ... сәйкес барлық активтер мен міндеттемелер
есептілікте көрініс табуы міндетті. Осы міндеттемелер мен ... ... ... ... ... ... ... табылады.
ХҚЕС бойынша ақша қаражаттар есептілігіне мысал.
Талдау және шоттарды ауыстыру үшін ... ... ... 2007 ... ... ХҚЕС өтті. ХҚЕС – ның талаптары
бойынша есетілікті құру шін 2006 жылы 1 ... ... ... ... ... ... есеп саясатты және оның бухгалтерлік
есепте қолданылатынын талдау.
Талдау барысында ұйымның ... ... 23.07. 1993 ... ... ... Банкі бекіткен “Кассалық операцияларды
жүргізу тәртібі” бойынша жүргізілетіні анықталды.
Кассалық операцияларды толық материалдық ... бар ... ... Кассалық операциялар есебі 1С : кәсіпорын бағдарламасы
арқылы электронды түрде ... ... ҚР ... есеп және ... ... ... сәйкес бірінші басшының бұйрығымен тағайындалған ... әр ай ... ... ... ... ... ... нәтижелері бойынша ЖШС президенті шешім қабылдайды.
Кассада өзге ... ақша ... және ... ... ... Ал табылған уақытта оларды артықшылық ретінде кірістейді.
Бос ақша қаражаттарын сақтау және қолма – қолсыз есеп ... ... үшін ұйым ... өз ... және ... көздеріне
байланысты есеп айырысу, ағымдағы және өзге де шоттарды ... қол қою ... ... шектеулі серіктестіктің
президентіне, ал екінші қол қою ... бас ... ... айырысу шотына сомаларды есептеу бойынша немесе оны ... ... ... шот ... ... түрдегі бұйрықтары немесе
олардың келісімі негізінде жүзеге асырылады.
Талдау ... ЖШС ақша ... ... ... ... және ... ... банктің
келісімшартына сәйкес жүргізіледі. Жыл соңында бухгалтерлер бақылау
мақсатында қызмет ... ... есеп ... ... ... ... ... Касса бойынша сальдо нольге тең.
Талдау нәтижелерін кесте арқылы өрнектеуге болады.
3 - Кесте – ХҚЕС талаптарына сәйкес бухгалтерлік есеп элементтерін
салыстыру
|Есеп ... ... ... бойынша |ХҚЕС |
| ... ... ... |
| ... ... | |
| | ... | |
|1 |2 |3 |4 ... ақшалар |411 ... ... ... ... ... |423 ... ... |Сәйкес |
|Ел ішіндегі шетел |431 ... ... ... ... ... | | | ... ... | | | ... ... |441 ... ... |Сәйкес |
|ағымдағы шоттардағы | | | ... | | | ... ... ... ... қаражаттар |Сәйкес ... ... бар | | | ... | | | |
4 - ... – ХҚЕС ... есеп ... қажетті өзгертулерді талдау,
сипаттамасын және қайта қарастырудың қажетті көлемін анықтау
|Есеп элементтері ... ... ... |
| ... ... |
|1 |2 |3 ... ... |Жоқ |Жоқ ... ... |Жоқ |Жоқ ... ішіндегі шетел валютасындағы|Жоқ |Жоқ ... ... ... | | ... ... ... |Жоқ |Жоқ ... ақшалар | | ... ... ... |Жоқ |Жоқ ... ... бар ... | | |
5 – ... – Корректировкаға қажетті ақпараттарды жинақтау және талдау
|Есеп |БЕҚС бойын ... ... ... ... сома ... ... |
|элементтері |ша шоттар | |сы |ша сома |
|1 |2 |3 |4 |6 ... |411 |1030 ... ақша |150000 |150000 ... | ... қаражаты» | | ... |1070 ... ... |250000 ... | ... ... | | ... ... |431 |1050 ... банк |680000 |680000 ... | ... ... | | ... ... ... | | ... ағымдағы | | | | ... | | | | ... | | | | ... |441 |1040 ... банк |870000 |870000 ... | ... ... | | ... | ... ... | | ... | | | | ... | | | | ... |451 |1010 ... |0,00 |0,00 ... | ... ақша | | ... | ... | | ... | | | | ... бар | | | | ... | | | | ... соң ХҚЕС ... ... ... жаңа ... ... өткізбелер жасау қажет.
Дт 1030 ... ақша ... ... ... ... 1070 ... ... ақша ... ... 423 ... ақшалар
250000
Дт 1050 ... банк ... ... ақша ... Ел ... шетел валютасындағы ағымдағы шоттағы ақшалар ... 1040 ... банк ... ... ақша қаражаты
870000
Кт 441 ... ... ... шоттардағы ақшалар
870000
Халықаралық стандарттар бойынша ақша қаражаттарының есеп саясатын құру
Ақша қаражаттар есебі ... ... яғни ХҚЕС ... «Ақша
қаражаттар» 1000 бөлімінде жүргізіледі. Кассалық ... ҚР ... ж. ... ... ... ... ... бойынша
жүргізіледі.
Ақша қозғалысы туралы есептілік халықаралық стандарттарға сәйкес
қаржылық есептіліктің негізгі компоненттерінің бірі ... ... ... ... ... ... келіп түскені және қайда жұмсалғаны
туралы мәліметтер қызықтырады.
Ақша – кез - ... ... ... ... ақша ... ... ... жұмсалғанын білу өте маңызды. Сонымен қатар ақша қозғалысы
туралы ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырылған ұйымның ақшалай түсімі және төлемдері ... ... ... 7 ... ... туралы есептілік» стандартына сәйкес
есептілікте ақша ... ... және ... ... қатар ақша
эквиваленттері туралы мәліметтер қарастырылуы тиіс.
Ақша қаражаттар құрамына іс-сапар шығындарына аванстар, жұмысшылар
мен қызметкерлердің ... ... және ... аванстар кірмейді.
Ақша эквиваленттері – бұл қаржы салымдары және ол келесідей талаптарға
сай болуы керек:
• қысқа ... ... үш ... ... керек);
• өтімділігі жоғары;
Ақша қаражаттары кәсіпорынның қызмет түрлеріне байланысты топталады.
Кәсіпорынның барлық шаруашылық қызметтері үш ... ... ...... таза табыс алып келетін қызмет түрі.
Операциондық қызметтен ақша ... ... ... ... ... ... ... өтеуде, дивидендтерді төлеуде және
инвестициялауды жүзеге асыруда негіз бола алады. Операциондық қызметтен
ақша қаражаттар құрамына келесілер жатады:
... ... ... көрсетуден және атқарылған жұмыстан түскен
ақша түсімі;
• сатып алушылардан немесе тапсырыс берушілерден алынған ... ... ... комиссиондық сыйақылардан ақша түсімі;
• тауар, қызмет және атқарылған жұмыстар үшін мердігелерге төлем;
• ұйым жұмысшылары мен қызметкерлеріне төлем;
• салықтар және ... да ... ... ... ... және ... қызмет – ұзақ мерзімді активтер (негізгі құралдар мен
материалдық емес активтер) мен басқа да ... ... ... ... қызмет түрі.
Инвестициялық қызмет түрінен пайда болатын ақша қаражаттар ағыны:
• негізі ... ... емес ... және ... да ... ... түрін сатудан түскен түсім;
• басқа да ұйымдарға ... ... және ... аванстық төлемдер;
• фьючерстік және форвардтық келісім шарттар, опциондар мен своптар.
Қаржылық қызмет – ... ... ... мен қарыз қаражаттар
құрамына немесе көлеміне әсер ететін қызмет түрі.
Қаржылық қызмет түрінен ... ... ақша ... ... ... мен ... да бағалы қағаздар түрін эмиссиялаудан түскен түсім;
... ... ... қысқа және ұзақ мерзімді қарыздармен, облигация және ... ақша ... ... ... өтеу;
• қаржылық жал бойынша қарызды өтеу үшін ... ... ... ... ... тура және ... ... және жанама әдіс арасындағы негізгі айырмашылық операциондық
қызметтен пайда болған ақша ... ... ... ... әдіс – ұйымның операционды қызметіне байланысты ақша ... ... ... ... ... Бұл әдіс ... ақшалай
операцияларды және олардың қандай қызметке жататынына ... ... ... тура әдіс ақша ... ... құру ... ең негізгі әдіс болып саналады. Бұл ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттары туралы
ақпараттарды қамтиды.
Тура әдіс арқылы ... құру үшін ... ... ... ... төленген ақша қаражаттары туралы ақпараттары болуы тиіс.
Операциялық қызметтен ... ... ... ақша ... ... ... екі құжаттардан алуымыз мүмкін:
1. ұйымның есептік жазбаларынан
2. табыстар мен шығыстар туралы есептіліктің баптарын ескере отырып,
корректировкалардан:
... ... ... дебиторлық және кредиторлық берешектегі
өзгерістер;
• ақшалай емес баптар;
• басқа да ... және ... ... ақша ... ... бұл әдіс ... операциондық қызметтен түскен түсімінің ақша
қажаттар шоттарына әсері және ұйымның негізгі ... ... ... ... ... ақпараттарды қамтиды.
6 - Кесте – Ақша қозғалысы туралы есептілік (тура әдіс)
|Көрсеткіштердің атауы |Код ... мың тг. |
| | |2006  |2007 ... ... ақша ... ... Ақша ... ... ... ... ... |
|оның ішінде: | |  |  ... сату |011 |4213,8 |44646,9 ... ... |012 |- |- ... ... |013 |40162,6 |44804,9 ... |014 |- |- ... де ... |015 ... ... ... Ақша ... ... барлығы|020 |792451,2 |2594240,8 |
|оның ішінде: | |  |  ... мен ... үшін |021 ... |43443,2 |
|жабдықтаушыларға төлем | | | ... ... |022 |22285,5 |61471,9 ... ... ... |023 |10128,4 |16423,4 ... ... сыйақы төлемдері |024 |- |- ... ... ... | 025 |- |- ... ... өзге де ... |026 |11675,7 |6340,2 ... де төлемдер |027 ... ... ... ... қызметтен таза ақша |030 |609730,4 ... ... (010 - 020) | | | ... ... ақша ... | ... Ақша қаражаттарының түсуі, барлығы| 040 |934567,8 ... ... ... |041 | |  ... ... сату |042 |- |99,5 ... емес ... сату |043 |- |- ... де ұзақ ... ... сату|044 |- |- ... ... сату |045 |- |- ... ... қарыздарды өтеу |046 |- |- ... де ... | 047 ... |1628324,1 |
|2. Ақша қаражаттарының шығуы, барлығы| 050 |3181,9 |- ... ... | | | ... ... ... алу | 051 |3181,9 |- ... емес ... ... ... |- |- ... де ұзақ ... активтерді |053 |- |- ... алу | | | |
6 – ... ... активтерді сатып алу |054 |- |- ... ... ... беру |055 |- |- ... де төлемдер |056 |- |- ... ... ... таза ақша | 060 ... ... |
|қаражаттары (040 - 050) | | | ... ... ақша ... ... Ақша ... ... ... 070 |1359512,7 |403795,0 |
| оның ... | |  |  ... және өзге де ... |071 |- |- ... ... | | | ... келіп түсуі |072 |- |- ... жал ... ... алу |073 |- |- ... де ... | 074 ... ... ... Ақша ... ... барлығы| 080 |1359732,6 |2093986,9 |
|оның ішінде: | |  |  ... өтеу |081 |- |- ... ... алу |082 |- |- ... ... |083 |- |- ... де ... | 084 ... |2093986,9 |
|3. Қаржылық ... таза ақша | 090 |-219,8 ... ... (070 - 080) | | | ... (030 + 060 + 090 ) | | | ... әдіс – ... және ... қызмет нәтижесі болып
табылатын табыстар мен шығыстар және ақшалай емес операциялар ... ... ... емес ... ... ... және материалдық емес
активтердің амортизациясын қарастыруға болады.
Бұл әдіс бухгалтерлік ... және ... мен ... ... көрсетілген ақпараттарға негізделген.
Кейбір жағдайларда ұйым ақша қаражаттар қозғалысында қарастырылмаған
шаруашылық операцияларды (мысалы, бартерлік ... ... ... ... ақша қозғалысы туралы есептілігінде
ұйымның негізгі қызметіне байланысты ақшалай емес ... ... алып ... ... ... және қаржылық қызметтерден пайда болған ақшалай емес
операцияларды ақша ... ... ... көрсетілмейді, бірақ осы
операциялар туралы ақпараттар қаржылық есептілікте көрсетілуі тиіс.
2.2 Банктердегі арнаулы шоттардағы ақша есебі
Ұйымдар өздерінің ... ... ... банк мекемелерінен
арнаулы шот ашуларына болады. Бұл ... ... ... ... ... ақшалар, банктердегі арнаулы шоттардағы ақшалар және
басқадай құжаттардағы (вексельден басқа) ақшалар есептеледі.
Ұйым 1070 (421) «Аккредитивтердегі ... ... ... мен ... да ... ... ашылған аккредитивтегі
ақша қаражаттарын есептейді. Негізінен есеп айырысудың бұл түрі ... ... ... – қол ақшасыз есеп ... ... Есеп ... бұл түрі басқа қолма – қол ақшасыз есеп
айырысуға ... ... ... есеп ... ... ... сатып алушы өзіне қызмет көрсететін
банк мекемесі арқылы жабдықтаушының шоты ашылған, яғни оған ... ... ... ... Есеп ... бұл түрі 1931 ... ... келеді. Аккредитивтегі аұшалар бойынша есеп айырысу
жабдықтаушыларға ... дер ... ... ... ...... алушыға қызмет ететін банк мекемесінің осы ұйымды
жабдықтайтын ұйымға қызмет көрсететін ... ... ... ... ... ... ... бойынша төлем
төлеу жайлы тапсырмасы.
Аккредитив тек қана бір жабдықтаушымен есеа айырысуға арналады. Ал
аккредитивтің мерзімі жабдықтаушы мен ... ... ... ... ... ... Бұл шартта мыналар көрсетілуі тиіс:
1. Төлеушінің тапсырмасы бойынша аккредитивті ашқан банктің аталуы.
2. Аккредитивтің түрі және оның ... мен ... ... ... Аккредитив бойынша қаржы алу үшін жабдықтаушының өзіне қызмет ететін
банкке тапсыруға тиісті құжаттардың толық ... және ... ... Тауарларды, материалдарды тиеп жөнелткеннен немесе ... ... ... ... банк ... ... мен ... орындалуына қойылатын талаптар. Жабдықтаушыларға
аккредитив жайлы, яғни оның ашылғандығы жайлы хабарлау.
5. Басқада керекті құжаттар мен ... ... және ... деп ... түрлері
ашылуы мүмкін. Аккредитив сонынмен қатар «кері шақырылатын» және «кері
шақырылмайтын» болып екі түрге бөлінеді.
Тапсырыс берушінің өзінің ... ақша ... ... ... оған
қызмет көрсететін банкінің берген несиесінің есебінен жабдықтаушы ұйымға
қызмет көрсететін ... ... шарт ... ... ала ... ... аккредитив» болып саналады.
Ал сатып алушы ұйым мен жабдықтаушыға қызмет көрсететін ... ... ... қаржы сомаларын аударуға тек қана
келісім шарт жасалынып, яғни ақша ... ... ... онда ... аккредитив» қатарына жатқызылады.
Аккредитивтен қаржы алу үшін жабдықтаущы ұйым ... ... ... ... ... ... құжаттарды банкке табыс
етеді. Бұл құжаттар аккредитивте қаралған ... ... ... ... Егер шарттың біреуі орындалмаған жағдайда
аккредитивтен қаржы төленбейді. Аккредитив тек қана бір ... ... ... Ал ... ... жабдықтаушы мен сатып
алушының арасындағы келісім шартқа сәйкес бекітіледі
Аккредитив ... ... ... сома ... ... ... шотына аударылады. Ашылған аккредитив сомасы 1070
(421) шотқа, егер есеп ... ... ... 1040 (441) шоттың;
банктердің несиелері есебінен аударылса, 3010 (601) шоттың ... Ал ... ... ... сома 3310 ... есеп ... ... дебетіне 1070 (421) ... ... (422) «Чек ... ... ... ... чек
кітапшаларындағы ақшалармен есеп айырысу операцияларының есебі
жүргізіледі. Чек ... ақша ... ... ... ... ... ... төлеуге немесе көрсеткен қызметтер ұшін
есеп айырысуға арналған.
Ұйым чек кітапшасын ашу үшін банкке өтініш ... осы ... ... ... ... депоненттеу үшін банк мекемесіне төлем талабы
тапсырмасын ұсынуы тиіс. Чек кітапшасын алғанда депоненттелген ... жазу ... ... 1070 (422) «Чек кітапшасындағы ақша» ... ... 3010, 3020 ... ... чек ... ... ... чек кітапшасы берілген ұйымның
немесе жеке ... ... оның аты – ... жазады. Чек кітапшасындаға
ондағы жұмсалмаған соманың ... ... Чек ... ... ... ... жабдықтаушы мен есеп айырысуға болады.
Әр күні немесе өзге де ... банк ... ... шарт бойынша
есеп айырысу шоттарынан ұйымға құжаттар беріп отырады. Банк ... және ... ... ... ... ... нақты ақшалар мен қатар пошта маркалары, демалыс және емдеу,
сауықтыру орындарының жолдамалары, жол билеттері, сонымен ... ... ... ... ... яғни үлкен жауапкершілікпен
сақталуын қадағалауды талап ететін басқа да қаржылар сақталынады.
Олар 1070 (423) ... ... ... ... ... есепке
алынады. Соынмен қатар бұл шотта ұйымға бюджеттен ... ... ... ... тиіс ... ұйымның демалыс – ағарту, демалыс
лагерлеріне бөлген қаржылары есептеледі.
7 - Кесте– ... ... ... ... шоты ... ... |Операциялар мазмұны |Дебиттелінетін шот|Кредиттелінетін шот|
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... ... |1070 (421) |1050, 1040 |
| ... | |(431, 441) |
|2 ... ... есебінен қойылған|1070 (421) |3010 (601) |
| ... | | |
|3 ... ... ... |3310 (671) |1070 (421) |
| ... жіберген | | |
| ... және | | |
| ... құны ... | | |
|4 ... ... |1040 (441) |1070 (421) |
| ... ... ... | | |
| ... айырысу шотына қайтарылды| | |
|5 ... чек ... |1070 (422) |1050, 1040, 3010 |
| ... ... сома | |(431, 441, 601) |
|6 ... және |3310, 3210 (671, |1070 (422) |
| ... арнайы шоттардан |687) | |
| |чек ... ... | | |
| ... ... ... | | ... ... ... ... ... ... сақтап, түскен
сомаларды есеп шоттарға қабылдайды, олардың ақшаларын шоттардан ... ... ... – ақ ... ... мен ... шартында қарастырылған
басқа да операцияларды жүргізу жөніндегі тапсырмасын орындайды.
Ұйымның есеп шотындағы ақшасы шот иесінің ... ... ... Есеп шоттағы ақшаны ұйымның рұқсатынсыз аудару қолданыстағы
заңдылықтарда ... ... ... ... ... ... ... шешімдерімен ғана жүргізіледі.
Ұйымдар қолма – қол ақшасыз есеп айырысудың негізгі нысандарынан төлем
тапсырмасын пайдаланады.
Тараптардың өзара келісіміне сәйкес төлем ... ... ... ... ... және ... ұзартылған болуы мүмкін.
Жедел төлем өнім тиелгенге дейін және өнім ... ... ... төленеді.
Мерзімі ұзартылған төлем тараптардың қаржылық жағдайына зиянын
тигізбейтіндей мәмілелер шегінде орындалады.
Есеп айырысу нысаны ... ... ... ... ... ... ... Ал аванстық төлемдермен есеп айырысу мәміледе
қарастырылған ... және ... ақша ... ... ... жүзеге асырылады.
Жекелеген азаматтардың тиісті ақшаларын төлеуді (зейнетақы, алимент,
жолсапар шығындары, қаламақы) ұйым ... ... ... ... ... төлем тапсырмасы негізінде бюджетке төлемдерді
аудару банкке ұсынылған күні ... ... ... ... ... ... ... банктің құқығы жоқ. Сондай – ақ ... ... ... ... мен ... ... ... – қол ақшасыз есеп айырысуларды жүргізу тәртібін бұзғаны үшін айып
пұл салу туралы нұсқауда қарастырылған шаралар қолданылады.
Жолдағы ақша аударымдарына ... ... ... ... алынған, банк бөлімшелеріне енгізілген, ұйымның есеп ... ... үшін ... ... ... жатады.
Ұйымның есеп айырысу шотынан төлемдерді беру кезегін ұйымның жетекшісі
белгілейді.
Есеп айырысу бойынша операциялар ... дер ... ... ... ...... ... чек, шотқа қолма қол
ақша салуға хабарландырулар негізінде жүргізіледі. Есеп ... ... ... ... ҚР ... банкі анықтайды.
Ұйымның операциялық, инвестициялық және қаржылық қызметі бойынша ақша
қаражаттарының қозғалысы туралы ақпараттарын ақша қаражаттарының қозғалысы
жөніндегі есеп берулерде ұсынады.
Операциялық қызмет ... ... ... ... ... мен ... ретінде түскен ақшалар, сондай – ақ тауарлар мен
қызметтерді жеткізушілерге ... ... ақы, ... мен ... ... ақша ... ... түсіндіруге болады.
Инвестициялық қызмет ұзақ мерзімді активтерді сатып алуды сиапттайды.
Қаржылық қызметке займдар (төленуге ... ... ... және қысқа мерзімді займдар), сондай – ақ жай және артықшылықта
акцияларды шығару ... ... ... есеп ... жасаудың екі әдісі – тікелей және
жанама ажыратылады. Ұйымда осы есеп беруді тікелей әдіспен дайындайды.
Шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... банк ... есеп ... ... сақтауы тиіс. Банк
мекемелері есеп айырысу шотында сақтауы тиіс. Банк ... ... ... есеп ... қолма-қол ақщасыз есеп айырысу
операцияларын жүргізу кезінде банктер кәсіпорындар арасында төлемдік және
келісім- шарттық ... ... ... Банктердегі есеп
айырысу шоты келесі құжаттардың негізінде ашылады:
• Бекітілген ... ... ... ... ... ... ... Төраға мен бас бухгалтердің қолдарының үлгілері бар ... ... ... ... ұйым ... ... ... ретінде тіркелгені жөніндегі салық комитетінің анықтама қағазы;
• Ұйым жарғысының көшірмесі.
Бірінші қолды қою құқығы ұйым жетекшісіне, ал ... бас ... ... ... нөмір беріліп. Ұйымға хабарландырылады және
операциялар рәсімделетін барлық құжаттарға сол нөмір қойылады.
Банк пен шот иесі ... ... ҚР ... ... ... ... реттеледі.
Банктегі есеп айырысу шотын ашу кезінде жоғарыдағы құжаттарды негізгі
ала отырып, банк пен шот иесі ... ... ... ... шарт ... шот ... ... түсеиін ақшаны қабылдауға, оның ақшаны аудару
(беру) туралы тапсырмасын орындауға міндетті.
«К – Елдос ЛТД » ЖШС ... бос ақша ... ... есеп ... кредиттік операциялардың барлық түрлерін қамтамасыз ету үшін
«ТуранӘлемБанкінің » ... ... есеп ... ... ... есеп айырысу шотынан ұйымның нақты ақшасыз тәртіпте жүргізілетін
міндеттемелерін, шығындары және тапсырмаларын төлейді. ... ... ... ... және ... ... үшін қаражаттар береді.
Күн сайын немесе ұйымдағы арадағы ... ... ... ... банк оның есеп айырысу шотынан көшірме қағазын беріп ... ... ... банк ... ... есеп ... шотына ақшаны тіркеу
және есептен шығару үшін ... ... ... құжаттарды қоса салады.
Көшірме қағазда есеп айырысу шотындағы ... және ... ... ... көрсетіледі.
Ұйымның есеп айырысу шоты бойынша операциялар қолданыстағы
заңдылықтармен реттеледі және ... бос ақша ... ... одан ақша аудару немесе есеп айырысу шотынан ақшаны алу ұйым
төрағасының жазбаша бұйрығының ... ... ... ...... салымдарға хабарлама, төлем тапсырмасы) жүргізіледі. Шот иесінің
келісімімен (акцепт) жеткізушілермен және мердігерлердің төлемдік талап ... ... ақша ... ... ... ... Ал шот ... банк оның есеп шотынан бюджетке, міндетті зейнетақы қорына
төлемдер бойынша ... мен ... ... сот, ... ... ... органдарының өкімімен есептен шығаруға құқылы.
«К – Елдос ЛТД » ЖШС ... ... ... ... ... ... ... қоса, банкке келіп түскен есеп құжаттарының күнтізбелік
кезегі (төлем жасау ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Есеп айырысу бойынша операциялар ... дер ... ... төлем құжаттарының – төлем тапсырмасы, чек, ... ... ... салуға хабарландырулар негізінде жүргізіледі. Есеп ... ... ... ... ҚР ... ... ... егер есеп айырысу бойынша қателіктер туындағын болса, шоттан
ақшаны ... ... ... ... ... шағымдар қызмет
көрсететін банкке жіберіледі.
«К – Елдос ЛТД » ЖШС – де белгіленген сомада қолма – қол ... іс ... ... ... және ... ... ... бұйрығы болып табылатын ақшалай чек толтырылады.
Чекте ұйымның атауы, есеп айырысу шотының нөмірі, ... ... ... ... мен бас бухгалтердің қолдары, ұйымның мөрі
көрсетілуі тиіс. Алынған ақшаның жұмсалатын мақсаты чектің сыртқы ... бір ... ... ... Онда ... ... тиым
салынады. Чектер берілген күнін есептемегенде он күнге ... ... ... – қол ... банктегі шотына салынатын өткізуден түскен
түсім, депонирленген жалақы және басқа да сомаларды өзінің шотына қабылдау
үшін шотқа қолма – қол ақша ... ... ... Онда ... ... нөмірі, жарнаның сомасы мен мерзімі қойылады. Хабарлама
сиямен бір дана етіп жазылады. Ақшаны тапсырғаннан кейін ... ... ... ... ... ... ол кассалық шығыс ордеріне
қоса тіркеледі.
Ұйымның төлем ... ... банк ... есеп ... ақша ... ... яғни ... шығарып, алушының есеп
айырысу шотына аударады. Бұл ... ... ... ... ... тапсырмасын ұйым тауарлы – материалдық құндылықтар, орындалған
жұмыстар мен ... ... үшін есеп ... ... ... ақ ... мен ... алдын ала төлем жасау, аванспен төлеу
кезінде пайдаланылады. ... ... ... есеп ... ... бар болған да ғана орындалады.
Ұйым орындалған жұмыс, өткізген өнім, көрсетілген ... үшін ... ... ...... жазып, өзінің қызмет көрсететін
банкісіне инкассоға өткізеді.
Бұл құжатты қызмет көрсетуші банк ... тиіс ... ... ... оны ... ... акцепке алуға немесе бас ... ... ... босатылған тауарлы – материалдық құндылықтар,
көрсетілген қызмет үшін есеп айырысулар кезінде қолданылады.
«К – Елдос ЛТД » ЖШС – де есеп ... шоты ... ... ... 1040 (441) «Есеп айырысу шотындағы ақша» шоты арналған. Шоттың дебеті
бойынша Ұлттық валютадағы ақша қаражаттарының есеп айырысу шотына ... ... ... есеп ... шотынан қаражаттардың жұмсалуы
көрсетіледі.
Есеп айырысу шоты бойынша ... ... – банк ... ... ... ақшалай қаражаттарын сақтай отырып, банк өзін ... ... ... ... ... мен ... ... шоттың
кредиті бойынша, ал есептен шығарылуын дебеті бойынша көрсетеді.
Күн сайын немесе ұйымдағы арадағы келісім шарқа ... ... банк оның есеп ... ... көшірме қағазын беріп отырады.
Оған айғақ ... банк ... ... есеп ... шотына ақшаны тіркеу
және есептен шығару үшін негіз болған анықтамалық құжаттарды қоса ... ... есеп ... шотындағы бастапқы және соңғы қалдық
операциялар сомасы көрсетіледі.
Бухгалтерия көшірмеде көрсетілген ... ... ... ... ... ... оны ... Келіспеушілік сомасы көшірмені
алғаннан бастап он күн ішінде қабылданады. Банк көшірмесі тексерілген
кезде сомалардың қасына корреспонденцияланатын шоттың ... ... ... ... ... ... оның ... шаруашылық
операцияларын тіркеу журналына, одан тікелей журнал – ордерлерге
түсіріледі.
Көшірме ... және есеп ... ... ... ... ... есеп айырысу шоты бойынша операциялардлың заңдылығын тексеру
кезінде қате тіркелген сомалар анықөталса, онда бұл тіркелген сома ... ... ... ... ақша» шотының дебеті және 3210 ... ... ... ... ... ... ал қате ... сома 1040 (441) «Есеп айырысу шотындағы ақша» шотының ... 1430 (334) ... ... ... ... дебеті бойынша
көрсетіледі. Кейінгі көшірме қағазда банк түзету енгізіп, ал бухгалтерлік
есепте қарыз есептен шығарылады.
Ұйымда есеп ... шоты ... ... ... ... 1040 (441) ... кредиті бойынша жүргізілетін №2 журнал –
ордерге және шоттың дебеті бойынша ... оған қоса ... ... Бұл ... жазулар банктерден көшірме
қағаздардың келіп түсуіне қарай жүргізіледі.
Жазу ... ... ... ... ... бекітіледі. Ай
соңында осы регистрлердегі қалдық шығарылып, одан әрі бас ... ... ... ... ұйым төрағасының арызы бойынша ... ұйым ... ... ... ... ... ... органның шешімі бойынша;
• шотта үш ай ішінде жазулар болмаған жағдайда.
8 - Кесте – Есеп ... ... ... шоты ... жүргізілетін
операциялар
|№ |Операциялар мазмұны ... ... | |тін шот |н шот |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... алушылардан жіберілген өнім,|1040 (441) |1210 (301) |
| ... ... үшін ... | | |
| ... сома есеп ... ... | | |
| ... ... | | |
|2 ... ... |1040(441) |1220 – 1240 |
| ... ... ... | ... |
| ... үшін алынуға тиісті сома | | |
| ... ... ... ... ... | |
|3 ... деп ... ақшалар |1040 (441) |1030 (411) |
| ... ... ... ... ... | |
|4 ... айырысу шотына кәсіпорынның |1040 (441) |5020 (511) |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... түскен | | |
| ... | | |
|5 ... ... ... кассадан келіп|1040 (441) |1010 (451) |
| ... ... сома | | |
|6 ... да ... ... |1040 (441) ... |
| ... үшін келіп түскен сома | | |
|7 ... банк ... есеп ... |1040 (441) |3010 (601) |
| ... ... ... | | |
|8 ... айырысу шотына банктегі |1040 (441) |1070 (423) |
| ... ... ... ... сома | | |
|9 ... ... ... ... |1040 (441) ... |
| ... ... тыс | | |
| ... ... | | ... ... ... ... ... |1040 (441) ... |
| ... есеп айырысу шотына | ... |
| ... | | ... ... есеп ... шотынан |2710-2730(101-10|1040 (441) |
| ... ... ... |6) | |
| ... емес ... | | ... ... есеп айырысу шотынан |2400 (121-125) |1040 (441) |
| ... ... ... ... | | |
| ... | | ... Кестенің жалғасы
|13 |Банк және банктен тыс ... ... (441) |
| ... ... есеп айрысу шотынан|603) | |
| ... | | ... ... тұлғаның есептелген табыс |3110 (631) |1040 (441) |
| ... ... ... ... есеп | | |
| ... ... ... аударылды. | | ... ... ... мен ... |1040 (441) |
| ... ... | | |
| ... табыс салығы сомасы | | |
| ... ... | | ... ... ... сомасы есеп айырысу|3150 (635) |1040 (441) |
| ... ... ... | | ... ... зейнетақы және тағы басқа |1010 (451) |1040 (441) |
| ... ... үшін есеп ... | | |
| ... ... | | ... |Есеп айырысу шотына жалға |1040 (441) |6110 (724) |
| ... ... ... | | |
| ... түскен қаржы | | ... ... ... ... алып |1040 (441) |6110 (724) |
| ... үшін ... ... | | |
| ... есеп айырысу шотына кіріске | | |
| ... | | ... ... есеп ... ... ... |2930(126) |1040 (441) |
| ... ... ... ... | | |
| ... бөлшектер | | ... ... ... ... ... ... (687) |1040 (441) |
| |міндеттемесі есеп айырысу шотынан | | |
| ... | | ... ... ... ... ... |1040 (441) |
| ... алу үшін алдын ала аванс | | |
| ... есеп ... ... | | |
| ... сома | | ... ... ... |1610 (352) |1040 (441) |
| ... ... ... | | |
| ... ... ала ... ... есеп | | |
| ... ... төленген ақшалар | | ... ... ... ... ... ... салық | 3130 (633) |1040 (441) |
| ... есеп ... ... | | |
| ... ... | | ... ... алынған тауарлар|4110 (671) |1040 (441) |
| ... ... сома есеп ... | | |
| ... | | ... |Ұзақ мерзімді жал төлемі есеп |4150 (683) |1040 (441) |
| ... ... ... | | ... банк ... ақшасы болмағандықтан немесе жеткіліксіз
болғандықтан, инкассациялық өкім не ... ...... ... ... ... орындау үшін банк клиенттің банк шоты бойынша шығыс
операцияларын картотекада төлем ... ... ... ... ... ... тұрады.
Сонымен қатар, Салық кодексінің 47 – бабына сәйкес заңды тұлғаның және
жеке ... банк ... ... ... ... ... операцияларын тоқтата тұру Қазақстан Респуликасының ... ... ... ... ... салық есептелгендігін тапсыру мерзімі аяқталғаннан
кейін оны жұмыс күні ішінде оны табыс етеді;
• белгіленген төлеу мерзімі ... ... ... отыз ... ... ... ... берешегін өтемеген;
• салық қызметі органының лауазымды адамдарының, осы Кодексте
белгіленген салық тексеруін ... ... ... ... ... ... салу ... мен салық салуға байлансты
объектілерді салық тексеруіне, ... жол ... ... ... болатын анықтау мүмкін болмаған, ол құжаттармен
қуатталған жағдайларда жүргізіледі.
Салық төлеушілерлің төлем тапсырмасы негізінде ... ... ... ... күні ... ... жасалынуы тиіс. Аталған
тапсырманы кешіктіріп орындауға банктің құқығы жоқ. Сондай – ақ ... ... ... ұйымдар мен банктерге Қазақстан Республикасында
қолма – қол ақшасыз есеп ... ... ... ... үшін айып
пұл салу туралы нұсқауда қарастырылған шаралар қолданылады
Салық төлеушінің банк шоттары бойынша шығыс ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік орган Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкімен бірлесе отырып, бегіленген нысан бойынша
шығарылады және банк немесе банк ... ... ... ... ұйым оны алған күннен бастап күшіне енеді.
Сонымен клиенттің шоттары бойынша шығыс операцияларын банк салық
төлеушінің ... шоты ... ... ... ... тұру ... ... тиісті өкім негізінде, сондай – ақ салық төлеушінің – банк
клиентінің банктегі шотында ақша баолмаған немесе ... ... ... ... ... үшін тоқтата тұра алады.
2.3 Кассадағы ақшаның есебі
Ұйымдар өздерінің шаруашылық қызметін жүзеге асыра отырып, заңда және
жеке тұлғалармен ақшалай есеп ... ... ...... Есеп ... көп ... ... – қол ақшасыз тәртіпте, яғни
банк мекемелері арқылы жүргізіледі. Ұйым банк ... ... ... – қол ... есеп ... ... касса арқылы қолма – қол
ақшамен операцияларды да (еңбек ақыны беру, есеп ... ... ... ... іс сапар ақысы және басқадай ұсақ ... ақша ... ... ... – қол ... жүргізетін операциялары кассалық
операциялар деп аталады, олар сәйкесті нормативтік актілермен реттеледі.
Ұйым қолма – қол ақшамен есеп ... ... ... үшін ... және ... үлгідегі касса кітабын жүргізеді. Сондай – ақ
ұйым қолма-қол ақшалармен еңбекке ақы төлеу бойынша, есепті тұлғалармен,
дебиторлармен және кредиторлармен қолданыстағы заң ... ... ... ... ... аспайтын төлемдер бойынша есеп айырысады.
Ақшаның сақтығын қамтамасыз етуде кассада жұмысты дұрыс ұйымдастырудың
маңызы зор. ... ... ... ... терезелері темірмен
торланған, дабыл құралдарымен жабдықталған болуы қажет. Ұйым ... ... ... – ақ ... ... ... немесе банктен
алып келгенде сақтығын қамтамасыз ... ... ... ... жеке
тұлғаларынаң ақшасын кассада сақтауға тиым салынады.
«К – Елдос ЛТД »ЖШС – де ақшаны сақтау, қабылдау және беруге ... бар. ... ... ... ... ... ... және
өрттен сақтау және дабыл қағу құралдарымен жарақтандыру, әрі ... ... ... ... кассадағы ақшаның сақталуын банктен жеткізу және банкке
өткізу кезіндегі сақтық ... ... ету ... ... Сондай
– ақ ұйымға тиісті емес нақты ... мен ... ... ... тиым ... ... ... – қол ақшаны шектеулі мөлшерде
сақталуы ... ал одан ... ... ақша банк ... есеп айырысу
шотына өткізіледі.
«К – Елдос ЛТД »ЖШС – де кассалық операцияларды арнайы тағайындалған
кассир жүргізеді. Ол ... ... ... үшін ... ... ... ... саналады. Және ақшаларды қабылдау, сақтау, өткізу мен
беруді жүргізеді.
Ұйымда кассирдің материалдық жауапкершілігі жөніндегі ұйым төрағасымен
кассир арасында келісім шарт ... Онда ... мен ... мен ... ... екі данада толтырылған. Және
тараптардың қолдары қойылған.
Осы келісім ... ... ... ... ... қабылдайды, онда кассалық операцияларды жүргізу ережелерін
орындауға, оны бұзған жағдайда ... өз ... ... ... – ақ ... ... ... тәртібімен
танысқандығын растап, қолын қояды.
Ұйымның кассирі ауысатындай болса, онда ... және ... – беру ... ... ... ... – қол ... есеп айырысу шотынан ақшалай чек бойынша
келіп түседі. Кассаға ақша бас ... қол ... ... ... (КО-1 ... ... қабылданады.
Кассаға ақша салған адамға бас бухгалтер және кассир қол ... ... ... ... ... ... кіріс ордері
бойынша ақшаны қабылдау тек қана оларды толтырған күні жүргізіледі.
«К – Елдос ЛТД »ЖШС – де ... ақша ... ... ... (КО – 2
үлгі) арқылы, бас бухгалтер мен төраға қол ... ... ... ведомостері арқылы беріледі.
Егер кассалық шығыс ордеріне қоса тігілген құжаттарда ұйымның
төрағасының ... ... ... ... онда ... басшының қол қоюы
міндетті емес. Жеке адамға кассалық шығыс ордері бойынша ақша ... ... жеке ... ... ... талап етеді. Құжаттың
атауы, нөмірі, кім және қашан берілгені ордерде көрсетіледі.
Ұйымда ақшаны сенімхат бойынша берген кезде кассалық ... ... ... аты – жөні ... ...... ЛТД »ЖШС – нің ... банкке ақша өткізілген кезде 1040
(441) «Есеп айырысу шотындағы ақша» шотының ... және 1010 ... ... валютадағы ақша» шотының кредиті бойынша жазу беріледі.
Жалақы, уақытша еңбекке ... ... ... ақы ... ұйымның төрағасы мен бас бухгалтері қол қойған ... ... ... ... ... ... кезде жұмысшылармен
қызметкерлер төлем ведомосіне қолдарын ... және ... ... ... ... ... үшін кіріс және
шығыс кассалық құжаттарын ... ... (КО – 3 ... ... ол ... ... құжаттарына бөлек ашылады. Онда мыналар көрсетіледі: кіріс
немесе шығыс ордерлерінің жазылған күні мен ... және ... ... ... ... ... бағыты (еңбек ақыны төлеу, сый ақы, іс
сапарға жұмсалған ақша).
«К – Елдос ЛТД »ЖШС – де ... ... ... есептеуді
кассалық кітапта (КО – 4 үлгі) жүргізеді. Бұл кезде кассирдің есеп беруі
құжатында кассалық кітапта көрсетілетін барлық реквизиттер ... ... ... ... ... ... және ... берілгені,
корреспонденцияланатын шотпен операциясының сомасы жазылған. Ұйымда
белгіленген ... ... ... ... ... ... жыл
басынан бастап, өсіңкілік қатары бойынша автоматты түрде жүзеге асырылады.
Кітапқа жазу ... ... ... екі данада жүргізіледі: біріншісі
кітапта қалады, екіншісі кітаптың жыртып алынатын ... ... ... ... ... және ... ... қоса бухгалтерияға
өткізіледі. Кассир күн сайын жұмыс күнінің соңында қорытындысын ... ... ... ... құжаттардың дұрыстығын тексеріп, кіріс және шығыс
кассалық құжаттарымен ... есеп ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз ету
мақсатында «Кассалық кітап» есеп ... ... әр айға жеке – ... ... Жыл соңында есеп беруде хронологиялық ретпен тігеді.
Кассалық кітаптың ... ... ... бас ... жүктеледі.
Кассирден қабылданған есеп беруді бухгалтер, кассалық есеп ... ... ... ... толтырылуының дұрыстығын, есептелген
жиынтықтарының дұрыстығын және кассадағы қалдықтың жұмыс ... ... ... ақшаны алғанда қолдарының қойылуынқарай отырып,
мұқият тексереді.
Ұйымда кассадағы ақша қаражаттарын есепке алып отыру үшін 1010 (451)
«кассадағы ұлттық ... ... шоты ... Ол кассадағы ақшаның
нақты бары және қозғалысы туралы мәліметтерді жинақтауға арналған. Шоттың
дебеті ... 1040 (441) ... ... ... ... 1250 (333) ... тиісті тұлғалардың қарыздары», 1210 (3010 «Сатып ... ... ... есеп айырысу» шоттарымен корреспонденциялана отырып,
кассаға ақшаның ... ал ... ... 1040 (441) ... ... ... 1250 (333) «Есеп беруге тиісті тұлғалардың қарыздары»,
1210 (301) «Жеткізушілермен және мердігерлермен есеп ... 3430 ... ... ақы ... есеп ... шоттарымен
корреспонденциялана отырып, кассадан ақшаның төленуі көрсетіледі.
Кассадағы ақшаның қозғалысы бойынша толтырылатын алғашқы ... ... ... ... ... 1010 (451) ... ... жүргізілетін №1 журнал ордерлерге және ... ... ... оған қоса ... ... түсіріледі. Бұл
регистрдерге жазулар бухгалтерияғакассирдің есеп ... ... ... ... Жазу кезінде шоттар ... ... ... Ай ... осы ... қалдық шығарылып, одан әрі бас
кітапқа апарылады.
Серіктестігі кассадағы ақша қаражаттарының қозғалысына бақылау жасау
кезінде 1010 (451) шот ... ... ... ... ... ақшаға түгендеу жүргізу – бұл активтерді қорғау және қаржылық
саясатпен сәйкестігін қамтамасыз ету, сондай – ақ ... ... ... шынайылығын анықтау үшін қабылданған саясат пен
іс әрекет болып табылады.
Ақшаны қорғау ... ... үшін ... ... айналатынын
белгілі, өйткні оларды жасыру, алып кетудің өте оңай екендігімен қатар,
оларды меншіктену белгілері жоқ.
«К – ... ЛТД ... ... ... есептің арнайы
құжаттарындағы ақша сомаларымен кассада нақты бір ақшаларды ... ... ... ... ... нақты барын түгендеу
актісімен рәсімделеді.
Ұйымның кассасын түгендеу оның төрағасы жасаған және ... ... ... ... ... жүргізіледі. Кассалық
құжаттармен бланктерді түгендеу, тәртіп бойынша, ескертусіз кенеттен
барлық ақшаны және басқадай ... ... ... алу ... ... мен ... ... өтеді. Кассир түгендеу сәтінде кассалық
есеп беруін кассалық кітап бойынша ақшаның қалдығын шығаруы ... ... ... және ... ... құжаттары есепке тіркелгені
жөнінде, кассада қабылданбаған, сондай – ақ ... ... ... ... жөнінде қолхат алынады. Ақшаларды санағаннан кейін кассадағы
ақшаны түгендеу актісі ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есептің мәліметтерімен салыстырады.
Түгендеуді жүргізу кезінде мыналарды тексеру қажет: кассирмен ... ... ... ... шарт ... ба, ... ... сай ма, т.б.
Түгендеу кезінде кассадан артық ақша мөлшері анықталса, кассалық ... ... ... ... ... Ал түгендеу кезінде ақшаның
жетіспеушілігі анықталса, мынадай негізде көрсетілуі мүмкін: жетіспеген
сомаға ... ... ... ... жетіспеушілік кассирдің мойнына
қойылады; кассир жетіспейтін ... ... ... ... ... ордері
жазылады.
9 – Кесте – Кассадағы ақшалар шоты бойынша ... ... ... ... |Дебиттеліне ... |
| | |тін шот |шот |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... тиіс ... ... |1010, 1020 (451, |1210 (301) |
| ... кәсіпорынның кассасына |452) | |
| ... ... | | |
|2 ... ... ... ... 1020 (451, |2020 (302) |
| ... дебиторлық борыш сомасы|452) | |
| ... ... | | |
| ... алынды | | ... ... ... ... ... |1010, 1020 ... |
| ... берешек |452) ... |
| ... ... ... | | |
| ... ... | | |
|4 ... пайыз бойынша алынуға |1010, 1020 (451,|1270 (332) |
| ... ... ... ... |452) | |
| ... кассасына кіріске | | |
| ... | | |
|5 ... ... тиісті адамдардың |1010, 1020 (451,|1250 (333) |
| ... ... ... ... |452) | |
| ... кәсіпорынның кассасына | | |
| ... ... | | |
|6 ... мен қызметкерлерге |1010, 1020 (451,|1250 (333) |
| ... ... ... ... |452) | |
| ... ... кіріске | | |
| ... | | |
|7 ... ... ... емес | | |
| ... бағасы кәсіпорынның | | |
| ... ... | | |
| |- ... ... құны ... | | |
| | |2730 ... |1010, 1020 (451,|
| |- қосылған құн салығы ... | |452) |
| | |1430 (331) |1010, 1020 ... | | |452) |
|8 ... ... ... ... | |
| ... ... ... | | |
| ... | | |
| |- ... ... құны бойынша | | |
| | |2410 ... |1010, 1020 ... |- ... құн ... ... |1430 (331) |452) |
| | | |1010, 1020 ... | | |452) |
|9 ... ... ... | | |
| ... ... кәсіпорынның | | |
| ... ... | | |
| |- ... ... құны бойынша |1310 (201-206, |1010, 1020 ... | |208) |452) |
| |- ... құн ... ... |1430 (331) |1010, 1020 ... | | |452) ... ... ... |Сатып алынған тауарладың бағасы | | |
| ... ... ... | | |
| |- ... ... құны ... | | |
| | |1330 (222) |1010, 1020 ... |- ... құн ... ... | |452) |
| | | |1010, 1020 ... | |1430 (331) |452) ... ... беруге тиісті адамдарға | 1251 (333) |1010, 1020 ... ... ... кәсіпорынның | |452) |
| ... ... | | ... |Жұмысшылар мен қызметкерлерге |1253 (333) |1010, 1020 ... ... ... ... ... | |452) |
| ... кассасынан төленді | | ... ... ... мен ... |1610 (351-352) |1010, 1020 ... ... ... ретінде | |452) |
| ... ... ... | | |
| ... | | ... ... есептелген салық |3130 (633) |1010, 1020 ... ... үшін ... ... | |452) |
| ... ... | | ... ... ... берешек сома | 4110 (671) |1010, 1020 (451,|
| |кәсіпорынның ... ... | |452) ... ... тұлғалар мен жеке |1010, 1020 (451,|1250, 1410 |
| ... ... ... |452) ... |
| ... ... ... | | |
| ... | | ... ... тиісті жол төлемі |1010, 1020 ... (334) |
| ... ... кіріске |452) | |
| ... | | ... ... ... мен ... |1010, 1020 ... (351, 352) |
| ... аванс ретінде |452) | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... | ... |Келіп түсуге тиісті жолдағы |1010, 1020 ... (411) |
| ... ... ... |452) | |
| ... алынды | | ... ... ... |Банктердегі арнаулы шоттардан |1010, 1020 (451,|1070 (421-424) |
| |кәсіпорынның кассасына ... |452) | |
| ... | | ... |Банктегі валюталық шоттардан |1010, 1020 (451,|1050 (431,432) |
| ... ... ... |452) | |
| ... | | ... ... айырысу шотынан кәсіпорынның|1010 (451) |1040 (441) |
| ... ... ... | | ... |Банк және банктен тыс |1010, 1020 ... 3020 |
| ... ... ... |452) ... |
| ... сомалар кәсіпорынның | | |
| ... ... ... | | ... ... ... ... жататын |1010, 1020 (451,|3520 (611) |
| ... ... ... |452) | |
| ... алынды | | ... ... ... сатудан алынатын |1010, 1020 (451,|6010 (701) |
| ... ... ... |452) | |
| ... ... | | ... ... емес активтерді |1010, 1020 (451,|6210 (721) |
| ... ... сома |452) | |
| ... ... ... | | |
| ... | | ... ... ... ... |1010, 1020 ... (722) |
| ... сома кәсіпорынның |452) | |
| ... ... ... | | ... ... және ... тыс |3010, 3020 |1010 (451) |
| ... ... ... ... | |
| ... кәсіпорын кассасынан | | |
| ... | | ... ... мен ... |3430 (681) |1010 (451) |
| ... ... сомалары | | |
| ... ... ... | | ... ... |3390 (687) |1010 (451) |
| ... ... ... | | |
| ... кассасынан төленді | | ... ... ... ... |7210 (821) |1010 (451) |
| ... ... төленді | | ... ... 3 ... ... ... депозиті бар және белгілі
бір ақша сомасы ұзақ ... ... ... ... онда ... ... (депозт және кепілдегі ақша) ҚБЕС бойынша баланста
«Ақша бабындағы «Қысқа мерзімді активтер» ... ... тиіс ... ... ... активтер өзге ағымдағы активтер ретінде не
ұзақ мерзіді активтер ретінде қайта жіктелуге ... ... ҚБЕС ... және ҰҚЕС бойынша ақшаны есепке алу да
айтарлықтай айырмашылықтар болмайды.
10 – Кесте – ҚБЕС және ҰҚЕС ... ақша ... ... ... ... ... ... |Субъект операциялық қызметтен түскен ақша|
|қызметтен түскен ақша ... ... ... ... ... қозғалысы мынадай |әдістерді пайдалана отырып есеп беруге |
|әдістерді пайдалана отырып ... ... ... ... ... ... ... ақшалай |
|тікелей әдіс, ол бойынша ақша |түсімдер мен төлемдердің негізгі ... ... және ... ... ... ашылады; ... ... ашып ... ... ... пайда мен залал |
|көрсетіледі. ... емес ... ... ... ... таза |нәтижелері кез келген кейінге қалдырылған|
|табыс немесе шығын ағымдағы |немесе есептелген өткендегі ... ... мен ... ақша ... ... ... емес ... |операциялық қызметтен түскен төлемдер |
|өзгеуіне ... ... – ақ ... ... ... ... ... және қаржылық |қызметтен түскен ақша қаражатының |
|қызметтің ... ... ... ... ... ... ... мен |шығыстардың баптары ... ... ... ... ... ... валютасымен жасалған |Субъект шетел валютасымен жасалған ... ... ақша ... ... туындаған ақша |
|қаражатының қозғалысы операция|қаражаты қозғалысын шетел валютасындағы |
|жасалған күні Қазақстан ... омы ақша ... ... |
|Республикасының Ұлттық Банкі |күніндегі функционалды валюта мен шетел |
|белгілейтін айырбастау бағамы |валютасы ... ... ... ... ... Қазақстан |қолдану арқылы субъектінің функционалды |
|Республикасының ... ... ... ... ... |
|көрсетіледі. | |
10 – ... ... ... ... а) |Субъект кезеңнің соңындағы ақша ... ақша ... ... ақша ... ... кезең |
|құнын банктер мен өзге |соңындағы валюта бағамдары бойынша қайта ... ... ... ... ... қаражатты, ақша | ... ... ... ... | ... ... қағаздарды, | ... ... ... және жеке | ... есеп ... | ... ... | ... ... | ... қоса ... шығу | ... ... соңғы | ... ... ... | ... ... ... | ... ... | ... ... | ... ... ... | ... | ... операцияларын есепке алу тәртібіне қатысты, ҚБЕС – нан ҰҚЕС –
на өтуге байланысты касса операцияларын есепке алу тәртібінің ... ... ... ... тұжырымның қажеті жоқ.
24 – «Бухгалтерлік ... ... ҚБЕС – да ... ... ... ... ғана ... Бұл ережелер
мынадай:
• «Қолма – қол ақша қозғалысы бухгалтерлік қызмет алдын ала тіркейтін
тиісті бастапқы құжаттар негізінде касса кітабында ... ... ... ... нөмір қойылуға, мөр басылуға тиіс. Касса кітабындағы
парақтар саны ... ... және ... (бухгалтерінің)
қолдары қойылып, куәландырылуға тиіс;
• Касса кітабындағы ... ... ... арқылы екі данада жүргізілуі
тиіс;
• Парақтардың екінші даналары жыртылатын болуға тиіс және ол ... ... ... ... ... ... ... кітабында қалады;
• Парақтардың бірінші және екінші даналарына бірдей ... ... ... жазбаларды өшіруге және келімсіз түзетуге болмайды;
• Жасалған түзетулер ... және бас ... ... ... ... ... Касса кітабын автоматтандырылған
тәсілмен жүргізуге болады, ... онық ... ... «Касса кітабының қосымша парағы» қалыптастырылады».
Әрбір компания өзінің есеп ... ... ... жүргізу
ережелерін неғұрлым толық және егжей – тегжейлі көрсетуге және бұдан кейін
осы ережелерді бұлжытпай орындауға тиіс.
2008 ... 1 ... ... ҚР ... ... 2007 ... ... бекітілген № 221 Бухгалтерілк есепті жүргізу ережелері қолданысқа
енгізілгенін ескере отырып, бухгалтерлер ... ... ... ... ... есебін жүргізуі керек.
Касса операцияларын есепке алу ережелері қандай да бір ... ... Онда ... қалыптасқан және негізінен
бухгалтерлер, тіпті есеп саясаты жоқ барлық бухгалтерлер де орындап келген
касса ... ... ... ... ... ... ... жаңадан енгізілетін Бухгалтерлік есеп жүргізу
ержелерінің кейбір ... ... ... ... ... ... және шығыс ордерлері кассаға өткізілгенге ... ... ... ... және ... құжаттарын тіркеу журналына
тіркейді, мұндай журнал ... және ... ... ... үшін ... Компаниялардың көпшілігі бастапқы касса құжаттарын тіркемейді.
Бухгалтерлік бағдарламада құжаттардың номерлері автоматты ... ... ... ... ... жоқ деп ... іс – жүзінде кіріс және шығыс ... ... ... ... ... ... Бухгалтерлік бағдарламаның бәрі бірдей
тіркеу журналын қалыптастырмайды.
30. Қолма – қол ақша алуға қолхат алушының өз қолымен ғана ... ... ... ... ... алынған сома жазумен көрсетілуі
мүмкін.
• Бухгалтерлік есеп негізінен компьютерлендірілгендіктен, алынған сома
шығыс ... ... ... басылатын жағдайлар
кездеседі.
Мұндай жағдайда 2008 жылғы қаңтардан ... ... ... ... ... жол ... мақсатында, бағдарламаның іске қосу тетігін
жасау керек.
33. Ауырып қалуына немесе басқа да себептерге байланысты өз ... ... жоқ ... ақша берген кезде, оның өтініші бойынша, белгіленген
тәртіппен рәсімделген ... ... ... ... ... ... ... ол үшін басқа адам қол қоя
алады.
Шығыс ордерінде: қолма – қол ақша ... ... және ол ... ... жеке ... куәландыратын құжаттың атауы, номері, берілген
күні және орны көрсетіледі.
• Аудитордың тәжірибесіне сүйенетін болсақ, көбінесе ... ... ... ... күні және орны ... ... болады.
Кассир «Сенімхат бойынша» деп жазумен ғана шектеледі.
40. Бухгалтерлік қызмет кіріс ордерлерін және олардың түбіртектерін,
сондай – ақ ... ... және ... алмастыратын құжаттарды анық
және айқын етіп сиямен немесе шарик қаламның пастасымен ... ... ... ... ... ... Бұл құжаттарда ешқандай да
өшіруге, ... ... ... ... түзетуге де жол бермейді.
• Осындай тәртіптің бұрын да болғандығына қарамастан, ... ... ... құжаттарына өзгерістер енгізіп, өшіруге
бояп жазуға жол беруді жалғастырады.
41. Кіріс және ... ... ... олардың орнын алмастыратын
құжаттар қосымшаларымен бірге ... ... ... ... ... жазумен, соынмен бірге күні, айы, жылы көрсетіліп, қаламмен жеке қол
қою арқылы міндетте түрде өтелуге тиіс.
• Бұрығы ... ... ... қайта жанданды деуге болады. Сондықтан
2008 жылғы 1 қаңтардан бастап ... ... ... ... ... ... ... түрде жүргізілген кезде
касса кітабын жүргізудің белгіленген ... ... ... ... ... тасымалдағышқа басылған касса кітабы хоронологиялық
тәртіппен брошюраланады.
• Бүгінгі күнге дейін ... ... ... ... ... ... даулар туындап келді. Біреулер касса кітабы тек қана қолмен
жазылып жүргізілуі тиіс деп ... ... ... автоматтандырылған тәсілмен қалыптастырды,
мұндайда касса кітабы компьютерде жүргізілді, ... ... ... ... ... ... ... «ҚБЕС – да
«Касса кітабын ... ... ... ... ... ал оны ... басып шығару керек деп айтылмаған»
2008 жылғы 1 қаңтардан бастап касса кітабын автоматтандырылған ... ... және ... ... басып шығарылуы тиіс деп
барынша айқын, әрі түсінікті айтылған.
46. Шығыс ордерінде ... оның ... ... құжатта алушының
қолымен расталмай кассадан қолма – қол ақша берілсе, ... ...... ... ... дәлелі ретінде қабылданбайды. Бұл сома ақшаның
жетіспеуі болып есептеледі және кассирден өндіріп ... ... ... ... – қол ақша кассадағы артық
ақша болып есептеледі және жеке кәсіпкердің ... ... ... ... ... ... қызметтің барлық қызметкерлеріне
белгілі екендігіне қарамастан компанияларда алушының қолы қойылмаған
бастапқы касса құжаттары жиі ... ... ... – қол ... есеп ... ... асыру үшін
оның кассасы болуы керек.
Касса – бұл ... – қол ... ... ... ету үшін
техникалық талаптарға сәйкес арнайы жабдықталған және қолма – қол ақшаны
қабылдауға, беруге және ... ... ... ... ... ... күні касса бөлмесі ұйымдардың ... ... ... ... 2008 ... 1 ... ... Бухгалтерлік
есепп жүргізу ережелеріне сәйкес компанияда касса жұмысын ұйымдастыру
туралы ойластырулары ... ... ... саны он ... аспайтын, шағын
кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын жеке кәсіпкерлер мен ... ... ... ... тиіс отқа ... металл шкафтар болған
жағдайда, олаға арнайы жабдықталған және оқшауланған касса ... ... ... күні ... бәрі ... ақша ... ... отқа
жанбайтын шкафтар немесе сейфтерге сүргі соқпайтынын айта кеткен ... ... ... ... алу және ... ... ... проблемалық бөлігіне жатпайтындығына қарамастан,
2008 ... 1 ... ... ... ... ҰҚЕС – на сәйкес келу
жағына баса назар аударған жөн.
2.4 Валюталық шоттардағы ақшалар қозғалысының ... ... ... ... сәйкес ел ішіндегі әр
түрлі операциялар бойынша кәсіпорындар мен ... бір – ... ... тек қана ... валюта түрінде жүргізілуі тиіс.
Ұйымдардың ... емес ... ... ... ... ... қызметтер үшін шетелдік валюта түрінде қаржы төлеуі немесе
қаржы ... ... ... қажет етеді.
Сондай – ақ шетелдік валюта бойынша операция жасау үшін Қазақстан
Республикасының аумағында тіркелген кәсіпорындар мен ұйымдар 1996 ... ... ... 54-1 санды «Валютаны реттеу ... ... ... және 1997 ... 23 ... ... банк
басқармасы бекіткен нөмірі 206 - санды «Қазақстан Республикасындағы валюта
бойынша жасалатын операциялардың ережесін» ... алуы ... ... дегеніміз кәсіпорындар мен ұйымдардағы тауарларды,
дайын өнімдерді сату (сатып алу), қызмет көрсету (падалану), жұмыстарды
орындау ... ... ... ... ... валютасынан
(теңгеден) басқа ақша бірліктері болып табылады.
Бағам (курс) – екі ... ақша ... екі ... ... ... өзара қатынасы.
Бағамдық (курстық) айырма – екі ... ... ... айырма
сомасы.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың шетелдік валюта түрінде ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банк мекемесі
белгіленген ақша айырбастау бағамы (курсы) бойынша ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Бағам
(курс) дегеніміз екі елдің ақша бірліктерінің (валюталарының) өзара
қатынасы.
Кәсіпорындар мен ... ... ақша ... (валютамен)
операциялар жасау үшін банк мекемесінен валюталық шот аша ... ... ... шот ашу үшін банк ... осы ... ... валюталық шот ашу туралы өтініш, тиісті адамдардың қолдары
қойылып және ... мөрі ... ... ... және тағы да ... табыс етуі қажет.
Қазақстан Республикасының шетел валютасын реттеу туралы заңына сәйкес
кәсіпорындар мен ұйымдар өкілетті банктер мен ақша ... ... ... Республикасы Ұлттық банк мекемесі белгіленген ... ... ... ... және ... ... ... қалыптасқан бағам
(курс) бойынша есептеледі.
Кәсіпорындар мен ұйымдарда негізгі құралдарды, материалдық қорларды
және ... да ... ... ... сатқанда немесе оларды сатып
алғанда, банктерден ... – ақ ... тыс ... ... ... алғанда немесе оны қайтарғанда және тағы басқа
жағдайларда шетелдік валюталармен ... ... ... ... ... орындалған уақытымен, яғни тауарларды сатылған күні мен
сол тауарлар үшін ақша ... ... ... аралығындағы
бағамның өзгеруі нәтижесінде бағамдық айырмашылық пайда болады.
Бағамдық (курстық) айырма дегеніміз екі елдің салдарынан ... ... Бұл ... ... қай ... ... ... мен ұйымдардың сол кезеңдегі бухгалтерлік есебінде және
қаржылық есеп беруінде ... ... – ақ ... ... ... ... алатын табыстар немесе шеккен шығындары
өз алдына бөлек есептіледі.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың бағамдық айырмашылықтан алатын табысы
«Бағамдық ... ... ... деп ... ... ал ... шеккен шығыны «Бағамдық айырмашылықтан шығын» деп аталатын
шотта есептелінеді. Бағамдық (курстық) айырма кәсіпорындар мен ... оң ... ... ... ... ... Валюталық шоттағы ақшалар
Кт: Бағамдық айырмашылықтан алатын табыс корреспонденциясы жазылатын
болса, бағамдық (курстық) айырма ... мен ... үшін ... нәтижелі болған жағдайда:
Дт: Бағамдық айырмашылық бойынша шығын
Кт: Валюталық шоттағы ақшалар түрінде бухгалтерлік жазу жазылады.
Меншік түріне қарамастан ... ... ақша ... ... ... кәсіпорындар мен ұйымдар тиісті органдарға валюталық
қорлардың қозғалысы жайлы есеп беріп отыруы тиіс.
11 – Кесте - ... ... ... шоты бойынша жүргізілетін
операциялар
|№ |Операциялар мазмұны ... шот ... |
| | | |шот |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... өнім мен |1050 (431) |1210 (301) |
| ... ... үшін | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... сома | | |
|2 ... ақша өз ... |1040 (441) |1050 (431) |
| ... ... ... | |
| ... ... ... ... | |
|3 ... ... алушылардан |1050 (431) |4410 (661,662) |
| ... ала ... ... | | |
| ... | | |
|4 ... ... шотынан |1020 (452) |1050 (431) |
| ... ... сома | | |
|5 ... ... қате | | |
| ... ... | | |
| |– ... шотқа қате | | |
| ... ... ... |1050 (431) |3440 (687) |
| |– қате ... ... |1430 (334) |1050 (431) |
| ... | | |
|6 ... ... |4110 (671) |1050 (431) |
| ... ... бойынша | | |
| ... ... ... | | ... ... ... түрі – ... айырбастау болса,
кәсіпорында екі касса жұмыс істейді: айырбастау пунктінің кассасы ... ... ... ... (1010). ... ... алу – сату ... жазбалар айырбастау пунктінің кассасы бойынша ... 1011– ... ... ... ... ... мына жағдайды талдау қажет.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының «Қызметінің ерекше түрі
шетел ... ... ... ... ... табылатын
заңды тұлғалардың жарғылық капиталының ең аз мөлшері туралы» 2007 ... ... № 112 ... ... ... ең аз мөлшері
1000000 теңге сомасында бекітілген.
Жаңадан құрылған немесе бұрыннан ... ... ... органдар
бір пунктен артық айырбастау пунктін ашқан кезде олардың жарғылық капиталы
әрбір жаңадан ашылатын айырбастау пукнті үшін 300000 ... ... ... 2008 ... 1 ... ... мерзімде
сәйкестендіру қажет.
Ал енді айырбастау операцияларының есебі турады айталық.
Айырбастау операцияларының есебін ұйымдастыру үшін ... ... ... ... ... ... Банкі Басқармасының «Қазақстан
Республикасында қолма – қол шетел валютасымен айырбастау операцияларын
ұйымдастыру ... ... ... 2006 ... 27 қазандағы №106
қаулысы;
• Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі ... ... ... ... жекелеген субъектілері үшін бухгалтерлік
есеп шоттарының үлгілік жоспарын бекіту туралы» 2003 ... ... № 324 ... ... ... Ұлттық Банкі ... ... ... ... ... және банк
операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда касса,
сейф ... және ... ... және
құндылықтардың инкассациясы бойынша операцияларды жүргізу ережелерін
бекіту туралы» 2001жылғы 3 наурыздағы № 58 қаулысы.
Менің пікірімше, кәсіпорында ... ... ... алу ... ... ... ... болмайды. Шоттардың үлгілік жоспарын жалпы
принципі бұзылған, осы бухгалтерлік есеп шоттары операциялардың жасалған
орнын есепке ... ... ... ... ... көрсетуге және
оларды топтастыруға арналуын көздейді.
Яғни, валютаның қай кассада екендігіне және ... ... ... ... – қол ... валютасымен жасалатын барлық
операциялар – 1011 – шотында, ал теңгемен жасалған ... 1010 ... ... ... ... шеңберінде және шетел валюталарының түрі шеңберінде
айырбастау операцияларын есепке алу ... ... ... ... ... ... пунктінің қызметкері айырбастау пунктінің жұмысы
үшін негізгі кассадан немесе аусымын аяқтаған қызметкерден ... және ... ... өз ... ... Ол бір ... ... алу – сату бойынша барлық операцияларды сатып алынған және сатылған
қолма – қол шетел валютасының ... ... ... / ... соңында сатып алынған және сатылған
валютаның және оның теңгедегі ... ... ... ... ... ... ... болып табылады, соның негізінде
бухгалтер жазбалар жасайды.
Айырбастау пунктінің жұмыс ... ... ... ... ... ... әзірлеген ақшаны сақтау және касса
операцияларын жүргізу ережелеріне байланысты, ақша айырбастау пунктінде
қалдырылуы және ... ... ... мүмкін.
Айырбастау пунктінің қызметкері жұмыс күні басталар алдында ауысатын
қызметкерлерден мынадай құндылықтарды қабылдап алды:
• 200 000 теңге,
• 3 000 АҚШ ... 12 000 ... күн ... ... ... кассадан толықтыруға 1 500 000 теңге ақша алды;
• Баламасы 2 065 500 теңгеге 17 000 доллар (күні бойы бағамдар екі ... ол ... ... 45 000 РР ... ... ... ... теңгеге 19 000 доллар және 200 000 ... РР ... ... кассаға – 1 800 000 теңге қайтарды.
Ауысымның соңындағы қалдықтар:
• теңге – 137 000,
• АҚШ доллары –1 000,
• РР –17 000.
Бухгалтер кіріс және шығыс ... ... ... ... ішкі
рәсімдерде көзделген құжаттардың түріне байланысты басқа ... пен ... және ... ... – қол ... ... ... негізінде
мынадай жазбалар жасайды ( сол күні 1 АҚШ ... ... ... ... және РР үшін 4,85 ... ... ... қолма – қол ақшаны қызметкер сол күні
өтеуге тиіс. ... ... – қол ақша ... ... жабу ... жағдайда, жетіспеген ақшаны өтеу тәртібі кәсіпорынның ішкі
ережелерімен реттеледі.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... Республикасы
Кодексінің 180 – бабына ... ... ... валюталық
операциялар бойынша есептілікті жеке және заңды тұлғалардың дерк ... ... ... асып ... ... ... етпеуі немесе
дұрыс емес есептілік табыс етуі әкімшілік жауапкершілікке әкеліп соғады.
Сонымен, нақты валюталық операция бойынша есепті кімнің – бас ... ... оның ... (өкілдігінің) табыс ететінінің айтарлықтай
айырмашылығы жоқ. Ең бастысы, есептіліктің дер кезінде табыс ... ... ......... валюталар бойынша жасаған операциялары
|Р/с |Операциялар мазмұны |Корреспонденция - |Сомасы, теңге |
| | ... шот | |
| | ... ... | |
|1 ... ... |1010 / 1 |1010 / 2 ... тг |
| ... қызметкерінен өз |1011ОБ /1 |1011ОБ /2 |3 000 $ : 363 000 |
| |есептілігіне қабылданды | | |12 000 РР/58 200 |
|2 ... ... |1010 ОБ/1 |1010 ОК ... тг |
| |қызметкердің | | | |
| ... ... | | | |
|3 ... ... ... |1011ОБ /1 |1010 ОБ/1 |17 000$/2 057 000 |
| ... ... | | |тг = (17 000 * ... | | | |45 000 РР/218 250 |
| | | | |тг = ... |
|4 ... ... ... |7010 |1011ОБ /1 |$=8 500=(2065500- |
| ... ... | | ... |
| | | | ... |
| | | | |218 000) |
|5 ... валюта есептен |1010 ОБ/1 |1011ОБ /1 |19000$/2299000 тг |
| |шығарылды | | ... 40000 |
| | | | ... тг = |
| | | | ... |
|6 ... ... ... ... /1 |6010 ... |
| ... ... | | ... |
| | | | ... | | | |000) |
|7 ... ... |1010 ОК |1010 ОБ/1 |1 800 000 тг |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
|8 ... |1010 / 2 |1010 / 1 ... тг |
| ... берілді |1011ОБ /2 |1011ОБ /1 |900 $/121 000 |
| | ... /2 ... /1 ... |
|9 ... 100 $ кіріске |1250 |1011ОБ /1 |100$12100 |
| ... | | | ... ... ... ... бас компания жүргізген
валюталық ... ... ... ... алу үшін уәкілетті
органдарға жүгінсе, онда Қазақстан Республикасында валюталық операцияларды
жүзеге ... ... ... № 129 ... (бұдан әрі – Ереже) 25
– тармағына сәйкес тіркеу куәлігі, хабардар етілгені туралы куәлік алады.
Банк болып табылмайтын заңды тұлға – ... ... ... сол
филиал (өкілдік) жүзеге асырылатын валюталық операцияны тіркеуді және ол
туралы хабардар етуді сұраған кезде ... ... және ... ... ... ... тұлға – резидентке тиісті филиалды (өкілдікті) көрсете
беріледі. Одан әрі сол операциялар бойынша есептер ... ... ... ... ... ... тұлға – резидент филиалдары филиалдың өзі жүзеге
асыратын валюталы ... ... және ол ... ... ... ... ... тұлғаның бас офисі жүргізген валюталық операцияны
тіркеуді және ол туралы хабардар етуді филиалдардың сұратуына валюталық
заңнамада тиым салынбаған.
Бұл ... ... ... және ол туралы хабардар етуді ... ... ... ... туралы куәлік беруді) Ұлттық Банктің бас
заңды тұлға тіркелген жердегі аумақтық филиалы жүзеге асыратын болады.
Егер кәсіпорынға аймақтық ... ... ... ... ... ... ... берілетін болса, онда сол операциялар
жөніндегі міндетті есептерді өкілдік емес, басты кәсіпорын береді.
Бұл ... осы ... 25 – ... ... алу ... ... бойынша есептер беруді, заңды ... ... үшін ... ... ... ... туралы куәлік) алуды
филиал (өкілдік) өз бетінші жүзеге асырады.
Сонымен бірге бұл норма ең ... ... ... олардың
филиалдарына (өкілдіктеріне) ыңғайл болу үшін енгізілді.
Сонымен қатар, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Қазақстан ... 180 – ... ... ... Республикасының валюталық
операциялар бойынша есептілікті жеке және заңды ... дерк ... ... күннен асып кететін мерзімде) табыс етпеуі немесе
дұрыс емес есептілік табыс етуі әкімшілік жауапкершілікке әкеліп соғады.
Сонымен, ... ... ... ... есепті кімнің – бас заңды
тұлғаның немесе оның филиалыың (өкілдігінің) табыс ететінінің айтарлықтай
айырмашылығы жоқ. Ең бастысы, ... дер ... ... етілуі және
дұрыс болуы.
Ал егер кәсіпорын тіркеу куәлігін жоғалтып алса, онда ол куәліктің
көшірме ... беру ... ... ... ... нұсқа өтініш
жасалған күннен бастап 10 күн өткенге дейін беріледі.
Ереженің 34 – ... ... ... ... ... ... ... түпнұсқасы жоғалған кезде резидентке, егер ол өтініш
жасаған болса, жоғалған құжаттың көшірме ... ... ... алу үшін ... ... ... ... етілген
жерінде түпнұсқа жоғалуының себептері мен жағдайлары көрсетілген өтініш
тапсырады. Ұлттық банк өтініш келіп түскен күннен бастап, бес ... ... ... ... рәсімдейді және береді. Көшірме нұсқа бастапқы
тіркеу куәлігі, хабардар етілгені туралы куәлік нөмірімен және ... ... ... ... сөз және көшірме нұсқа ... ... ... ... операцияны жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... сәт ... Бұл жағдай оны Қазақстан
Республикасы Ұлттық Банкінің тиісті бөлімшесінен көшірме нұсқа сұрауға
мәжбүр ... ... ... ... ... ... көшірме нұсқасын беру
мерзімін бұзған.
Кәсіпорын басшысы валюталық операцияны жүзеге асыруына – ... ... емес ... мәміле төлқұжатын рәсімдеуді
қажет ететін өнім экспортына байланысты коммерциялық кредит беруіне өтініш
жасады.
Ерженің 2 – бөлімі 29 – ... 2 ... ... валюталық
реттеу режимдері мәміле төлқұжатын рәсімдеуді қажет ететін ... ... ... ... ... ... яғни ... рәсімдеуді қажет ететін мәміле Ұлттық Банк тіркеуге жатпайды.
ҚР резиденті – кәсіпорын ... ... ... ... ҚР ... ... ... бағалы қағаздарын сатып
алған жағдайда, ол кәсіпорын сол ... ... ... бйынша тіркеу
куәлігін алуға өтініш береді.
Ерженің 2 – бөлімі 29 – тармағының 4–тармақшасына ... ... ... ... ... ... резиденттер емес
эмтенттердің ҚР ... ... ... ... ... ... қазақстандық депозитарлық қолхаттарды) сатып аулына қатысты емес.
Жоғарыда аталған операция Ереженің 56 – ... 6 – ... ... ... ... ... емес ҚР аумағында шығарылған мемлекеттік бағалы
қағаздарды сатып алғанда және ... ... ... ... ... ... ... өтініш берген жағдайда Ерженің 2 – ... 29 ... 5 ... ... ... ... режимдері резиденттер
еместердің Қазақстан Республикасында шығарылған мемлекеттік ... ... ... ... ... яғни бұл ... ... Банкте
тіркеуге жатпайды.
3 АҚША ҚАРАЖАТЫНЫҢ АУДИТІ МЕН ТАЛДАУЫ
3.1 Ақша аудитінің мақсаты, міндеттері және бағдарламасы
Транзиттік экономика жағдайында аудиттің өте ... ... - ... ең ... және ... өтімді элементтері қатарына жататын ақша
мен оның баламаларының төлеу циклі мен қозғалысын тексеру болып табылады.
Ақшалай операциялар қарқынды, кең ... ... Дәл осы ... ... мен әртүрлі бұрмалаулар жасырынған.
Ақшалай және кассалық – ... ... ... ... ... және басқа нормативтік актілермен жеткілікті түрде қатаң
реттелген. Сондықтан төлеу циклі функциональды аудитін өткізуге ... ... ... ... ... есептің,
аудиттің, ақша тасуын, қолданылуын, қаржылық бақылаудың нормалары мен
ұйымдастыру ережелерінің талаптарын ... оқып білу ... ... ... төлеу мен қозғалысы циклін есептеу мен бақылау жүргізудің
сапалы жақтары туралы анық тұжырымдамаларын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... есептік, экономикалық мәселелерді шешудің баламалы
мүмкіндіктерін қарастырған жөн.
Дегенмен жалпы аудитте ақшалай операцияларды тексеру мен ревизиялау
тәсілдерінің ... ... бар. Олар ... ... ... жасалса
да, бұл операцияларды уақытылы және тиімді атқаруға ... ... ... ... ... ... бұлар шынында да жеткіліксіз.
Сондықтан ғылыми зерттеулердің күн ... сай ... ... ... ... ... ... анықтау мен ізденістерін талдау
болып саналады.
Ақшалай ағымның төлем мен қозғалысы циклі функциональды ... ... ... мен ... классикаклық әдістерімен
қатар сарапшылық бағалау, жай және ... ... ... ... ... және ... тәсілдер, желілік, желілік емес және
өсіңкі бағдарламалау әдістерін, операцияларды, ойын теорияларын, ... және т.б. ... ... ... ... ... арнайы
әдіс – тәсілдерінің көмегімен ақшаны басқарумен құнды қағаздардың
тиімділігін ... мен ... ... ... ... ... ... инкассация мен төлемді тездету, флоудты, электронды
ақша аударуды, сейф жүйесін, репо мәмілесін, бақылау шегі теориясын және
т.б. ең көп ... ... ... ... ... және ... қолдану
нақты ақшамен құнды қағаздарды шапшаң және ұтымды пайдалануға мүмкіндік
береді. Операциялық аудитор ... ... мен ... ... ... ... ... заңдық, ұйымдастырушылық, әдістемелік, қаржылық,
есептік, экономикалық мәселелерді ... ... ... ... ақша ... циклінің аудитін өткізгенде ... ... – банк ... ... ... ... және сапалық
құрамы;
• касса – банк құжаттарын жасап, өңдейтін ... үшін есеп пен ... ... және ... ... бар – ... осы ... учаскесінің қызметкерлері кімге есеп береді;
• касса –банк және басқа ақшалай операциялардың дұрысиығын кім және қашан,
қалай тексереді;
... ... бар – ... ... ... жүйелі жүргізуге
арналған тұрақты жұмыс ... ... ... ... ... бар ... бұл бұйрық орындала ма, кассаны кенеттен тексеру актідері бар ма ... ... ... ... және ... есеп, шаруашылық ішілік бақылау мен
ақшалай ... ... ... қалай жолға қойылған.
Осыларға сүйене келіп, төмендегі кестеде ақша мен ... ... мен ... ... аудитін өткізу бағдарламасының
ықтимал нұсқаларының бірі ... - ... - Ақша ... ... ... процедурасы ... ... ... |
| ... мен ... |
|1 |2 ... ... операцияларды атқаратын |Кадр бөлімінің мәліметтері, білім мен|
|қызметкерлер құрамын білу |біліктілік ... ... ... |
| ... ... және ... |
| ... және т.б. ... ... алу, сақтау және қолдану |Заңнамалық актілердің, ... ... ... және ... ... |
|материалдық базамен қамтамасыз |ережелердің, нұсқаулықтардың, құжат |
|етуді ... ... ... сейф |
| ... ... ... бар |
| |– ... ... ... ... ... ... және ... кассалық ордерлерін |
|мен ақша басқару жағдайын алдын ала|тіркеу журналы, ақшаның қозғалысы |
|шолудың дұрыстығын тексеру ... ... ... ... және |
| |т.б. ... Ақша ... жөніндегі ... ... мен ... |
|операцияларды көрсетудің |журнал – ордерлер, тізімдемелер, ... ... ... ... ... ... чек |
|тексеру ... және т.б. ... ... ... ... ... мен кассалық |Ұйым басшысының тұрақты жұмыс ... ... ... ... ... мен ... |
|қағаздарды және ... ... ... ... ... жеке |
|бланкілерді тексеру ... ... ... ... ... ... мен мақсатты |шарт, кассаны түгендеу актісі, кіріс |
|пайдаланылуын тексеру ... ... ... ... ... ... – банк ... |құжаттарды тіркеу журналы, касса |
|атқару мен есеп ... ... ... ... ... және ... үшін тексеру, байқау және |ақша есебінің кітабы, аванс есебі, |
|тестілеу ...... ... Бас ... Банк ... ... ... және т.б. ... мен ... ... | ... Ақшаны есептен шығару, кассалық | ... ... ... ... | ... | ... Инкассо қолданудағы, есеп |Банк көшірмелері мен алғашқы ... ... және ... ... тіркелген: |
|чектік түрлерінің, құрылымдық ... чек ... ... ... ... шоттарын |тапсырмалары, журнал – ордерлер мен |
|ашудың дұрыстығы мен заңдылығын ... ... ... | ... ... ... Бас ... (411), 1070 (421-424), |
|кітап мәліметтерімен сәйкестігі |1050 (431-432), 1040 (441),1010-1020 |
| ... ... Бас ... ... Ақша ... ... |Бас ... 1-4журнал – ордерлер, |
|және ... ... ... ... ... кітабы, ақша |
|жүргізілуін тексеру ... ... ... құжаттар |
Ақшалай қаражатпен, ... оның ... ......... (еңбек ақы бергенде, өндірістік шығыстарды төлегенде, есеп
берілетін соманы беру мен ... және т.б.) ... ... ... тұтастай тексеруді талап етеді. Ықтимал бұрмалаулар мен
қызмет бабын теріс пайдалану – ... – банк ... ... ... тәжірибеде кездесетін жасалу тәсілдері бойынша касса – банк
операцияларының атқарылу мен щот ... ... ... ... ... мен бұрмалаулар былайша жіктеледі:
1. Рәсімделген құжаттармен және ... ... және ... ... ... тікелей ұрлау.
2. Банктен, әртүрлі тұлғалар мен ұйымдардан кірістік ордерлер бойынша,
басқа ұйымдардан сенімхат ... ... ... ... ... ... ... ақшаны есептен шығару; бір құжатты қайтадан пайдалану;
кассалық құжаттар мен ... ... ... ... ... ... құжаттар бойынша негізгі есептен шығару сомасын көбейтіп,
заңды рәсімделген ... ... ... ... ... заңды есептелген соманы сіңіріп кету,
соның ішінде еңбек ... ... ... ... иемдену.
6. контрагенттермен дайын өнім, тауар үшін қолма – қол ... ... ... - ... аппараттарды қолданбай, жұмыс орындау мен
қызмет көрсету және т.с.с.
Мұндай бұрмалаулар мен теріс пайдаланулар кассирді дұрыс ... және ... ... ... ... ішкі ... және сол ... салдарынан болады.
Төлем циклінің аудитінің күрделі учаскелерінің бірі – ... ... Ең ... ... ... ... ... қалай атқаратынын білу керек. Тексерудің қорытындылары аудитор, бас
бухгалтер және кассир қол қоятын актімен рәсімделеді. Ақшалай ... ... ... және ... да ... артық шығуы немесе
кем шығуы анықталған жағдайда кассирден жазбаша түсініктеме алу ... ... көп ... табылғанда, аудитор ұйым басшысына кассирді
тексеру анықталғанша міндеттерінен шеттету туралы мәселе қояды.
Жол – жөнекей ақша аудиті ... ... ... ... ... ... аударған, алайда тексерілетін
ұйымның есеп ... ... айда ... ... қалайша көрсетілуін
тапсыру керек.
Бұрмалаулар мен теріс пайдаланулардың ... алу үшін ... ... банктегі есеп шот бойынша жазбаларды ... ... ... ... ... құжаттарыды қарама – қарсы тексеру өткізіп, құжаттарды
рәсімдеуге талапты арттыру;
- дебиторлармен және кредиторлармен, ... және ... есеп ... ... ... ... жүргізу.
Төлем циклін аудиторлық тексеру мен шаруашылық жүргізуші ұйымдардың
қызметін сараптау іс тәжірибесін талдау ... ... ... туралы тұжырым жасауға және олардың ақшасын басқаруды жақсарту
жөніндегі ұсыныстарды әзірлеуге мүмкіндік ... есеп шот ... ... төлеу циклін тексеру үшін ұйым
банк көшірмелері мен бастапқы құжаттардың мәліметтерін салыстыруы қажет.
Сонымен бірге ... ... (шот ... ... құжаттардың нөмірленетінін, ақшаны есептен шығару толық, жеткілікті
жасалғандығын ... ... бір ... қате – ... ұйым ... ... алмау. Тексеру
кезінде аудитор бар ақшаның қозғалысын талдауы, іс ... ... ... борышты өтеу сомасымен касса есебіне алынған сома
арасындағы айырмашылықты анықтауы ... ... ... ... ... ... бақылау және оның әртүрлі қажеттіліктерге
жұмсалу жағдайларын анықтау керек.
Тексерудің жеке объектісі - ... ... ... ... ... ... іс ... шығыстарын жабуға, шаруашылық қажеттіліктеріне және т.б.
чек кітапшасы ... ... ... ақша ... ақша ... ... шығу ... мәліметтерді салыстыру керек.
Ұйымның кассадағы ақшасы қозғалысын ... ... ... ... ... ... мен ... тексеріп отыру қажет.
Кассалық тәртіпті сақтау мен төлем циклі аудитінің бағдарламасын түп
түгел орындау үшін тестілеу өткізуге болады. Сұрақтар ... ... ... ... ... мен ... ... аудитінің қойған
мақсаттарына сәйкес жасайды. Тестілеу ішкі бақылаудың жағдайын анықтауға,
ақшаның ... ... ... ... ... кассалық
операцияларды түгел және анық сенімді көрсету үшін ... ... ... ... мен ... ... тиімділігін бағалаудың
баллдық, индекстік немесе процедуралық тәсілдері қолданылуы мүмкін.
Мысалы, ... ... ... «Иә» жауабы үшін ақша қозғалысын
ұйымдастыру деңгейіне байланысты 1-ден ... ... ал ... 0 ... Ұйымның ақшасын аудару жағдайын тестілеу қорытындыларын жалпы
бағалауда қойылған баллдар сомасы бойынша: 50-ге дейін өте ... ... 66-80 ... 81-90 ... 91 ... ... өте ... Кассалық операцияларды тексеру
Кассада сақталатын ақша 1010 (451) «Ұлттық валюта түрінде кассадағы
қолда бар ақшалар» және 1020 (452) ... ... ... ... бар ... осы ... «Кассадағы қолда бар ақшалар»
шоттарында ... ... ... ... кассаға түсетін ақша,
ал кредитіне – кассалық есеппен шығатын ақша жазылады.Бұл шоттар ... ... және ... ... ... ... жасалады.
Ұйымның кассадағы ақшасы қозғалысын анықтап, оларды кіріске және
шығысқа алудың уақтылығы мен ... ... ... ... кассадағы ақша қозғалысын ішкі бақылаудың болмауы немесе
жеткіліксіздігін білдіретін белгілері ... ... ... ... ... ... ... санаумен басқа құндылықтарды
тексеретін кенеттен болатын ревизияның ... ... ... ... ... ... ... басшы бұйрығының жоқтығы;
• кассаға ревизияны немқұрайды өткізудің барлығы-ревизия өткізетін
комиссияға ... тек бір ... ғана ... ... ... ... айғақтайтын, ревизия комиссиясы актісіне тіркелетін
жұмыс жазбаларының болмауы және т.б.;
• ұйым ... ... ... бас ... мен ұйым басшысын жанай
өтіп, басқа адамдарға кіріс және шығыс құжаттарға қол қою ... ... ... ... ... ... кассаға ревизияны сырт көзге ғана
(формальды) өткізу;
• штатта кассирдің болмауы, бұл ... ұйым ... ... есеп ... ... ... толық материалдық жауапкершілік туралы шарттың жоқтығы;
• мұндай процедура ол үшін әдеттегідей ... ... ... ... ... ... ... мен кассалық операциалардың аудиті негізінде үш бағыт бойынша
өтеді: қолма –қол ақшаны түгендеу; оларды түгел және ... ... ... ... ... ... ... дұрыстығын тексеру.
Жалпы алғанда касса мен кассалық операцияларды тексергенде келесі
әдіснаманы қолдануға болады:
1. Кассаны түгендеу ... ... ... келгенінде бірден
өткізіледі. Оны өткізуге дейін аудитор мыналарды анықтауы тиіс:ұйымда
басшының кассадағы ақшаның бар ... ... ... жүйелі жүргізу
үшін тұрақты жұмыс істейтін комиссия туралы бұйрығы бар ма, бұл ... ... ... ... ... бар ма және олардың мазмұны
қандай; тексерілетін ұйымға бір кассир немесе бірнеше кассир ( немесе оған
уәкілетті ... ... ... ме, ... тек ... ... ... істей ме немесе өз міндеттерін басқа ұйымдарға қызмет етумен қоса
атқара ма, кассирді тағайындау туралы бұйрық және ұйым ... ... ... ... ... ... шарт бар ма, кассир кассалық
операцияларды жүргізу ережелерімен танысты ма?
2. ... ... ... ... аудитор мынадай шарттарды
сақтауға міндетті:тексеру құрамында ұйымның кассир мен ... ... ... тиісті, ұйым басшысы тағайындаған тұрақты жұмыс істейтін
комиссия мүшелерінің қатысуымен жүргізіледі;кассаны ... ... ... кісілерге кіруге рұқсат етілмейді және кассадан тыс
операциялар доғарылады.
3. Кассаны ... ... ... ... ... касса болғанда
олардың барлығын аудитор мөрлеп жабады.Кілт кассирде ... ... ... Бұл бір ... ... жетіспеушілігін басқа
кассадағы бар ақша есебінен орнын жабу мүмкіндігін ... ... ... ... комиссиясының қатысуымен соңғы күндегі ... ... есеп ... Кассалық кітап бойынша ақша қалдығын
шығарады.Барлық кіріс және шығыс құжаттар касса ... ... ... сәтінде кіріске алынбаған және есептен шықпаған ақшалай
қаражат жоқ ... ... ... ... ... кассаны түгендеу
актісі түрінің тақырыптық бөлігіне кіреді.
5. Касса есебіне бас ... қол ... және ... шоттар мен
бухгалтерлік регистрде ақша қозғалысы туралы операцияларды көрсету үшін
бухгалтерға беріледі.
6. ... бар ... ... ... ... банктік орауда
тұрғанына қарамастан түгел қайта санау жүргізіледі.
7. Мұндай міндетті процедура кассада ... ... ... баж ... ... ... ... бірақ әлі ... ... ... ... және т.б.)ақшалай құндылықтар мен басқа да
құндылықтар бойынша жүргізіледі.
8. Ақша мен ... екі ... ... ... ,сосын
комиссияның басқа мүшелері санайды .Аудитордың өзі бұл ... ... ... ... жасауға тиіс.Ақшалай қаражаттар
атаулы құн бойынша ескеріледі.
9. ... ... ... ... ... ... :бұл құжаттар іс-
жүзінде бар екендігін , билеттер мен жолдамалар ... ... ... қаражат есебі дұрыстығын тексеру ... ... ... қозғалысы жөніндегі кітапта жазылуы ... ... ... ... ... құжаттар қозғалысы бойынша да есеп жасайды ... бас ... ... .
10. Түгендеу жүргізу кезінде ... ... ... тізімдемелері
болуы мүмкін.Аудитор бас бухгалтер мен кассирге оларды белгілеген ... ... ... ... ... және ... оны ... ұсынуға тиіс.Егер кассаны тексеру еңбекақы беру кезеңімен тұспа-
тұс келсе, тізімдеме бойынша көптеген адамдарға әлі ... ... ... ... ... ... Кассалық есепке енбеген,
ішінара төленген шығыстық құжаттар ретінде актіге жазылады ... ... ... ... ... қандай реттік нөмір бойынша
және оның жалпы сомасы көрсетіледі.Көрсетілген жазба ... ... және ... ... ... ... ... рәсімделмеген кассалық шығыс ... ... ... әр ... ... қолхаттары бар қалдыққа
кіргізілмейді.Мұндай құжаттар табылғанда аудитор кассаны тексеру актісінде
ақша кімнің ... ... ... ... және қандай сомада
берілгенін көрсетумен бұл бұрмалауды атап ... бар ... ... ... ... осы ... тиесілі деп саналады,өйткені кассада
басқа адамдардың ақшасымен басқа ... ... ... ... Ақша мен ... ... ... соң алынған сома бухгалтерлік
есепте жазылып қойылған ... ... ... ... ... ... ... жасайтын аудитор бір мезгілде касса бөлмесі
ақша сақтауды қамтамасыз ету ,техникалық нығайту мен күзет- өрт дабылы
құралдарымен жарақтандыру ... ... сай ... тексереді.
Мұндай анықталған бұрмалаулар түгендеу актісінде көрсетіледі.
14. Іс жүзінде ... және ... ... бар болуын тексеру
қорытыныдылары комиссияның барлық мүшелері қол қоятын түгендеу актісімен
рәсімделеді.Ол үшін данада ... ... ұйым ... кассирде қалады,үшінші аудиторда сақталады.Ай соңында тұр
деген кассирдің қолхаты келтіріледі.
15. Кем шығу табылған жағдайда ... ... кем ... ... ... ... түсіндірме жазуды сұрайды .Елеулі кем шығу ... ... ... ... аудитор бұл жайында ұйым басшысын
хабардар етеді және кассирді дереу тексеру аяқталғанша қызметтен босату
және істі ... ... ... ... ... ... тікелей ұрлау ісі кассаны тексергенде кассадағы
барды түгендеу жолымен ... ... ол шын ... ... ... басқа лауазымды қызмет адамы жасаған ысырапты жасыратын лауазымды
қызмет адамының қолхатымен бүркемеленеді. Сондай-ақ, ... ... түрі ... ... қаражатты қымқырудың бүркемеленбегендері де
болуы мүмкін.Ақшаның кем шығуы бөгде адамдардың кассаны бұзу арқылы ақшаны
ысырап қылу мен ұрлауы ... ғана ... ... ол ... ... ... ... қарызға ала тұрумен де байланысты болуы
ықтимал.Мұндай бұрмалаулар мен қызметті теріс ... ... ... ... жүйелі түрде тексермеу және ішкі ... ... ... ... ... ... кіріске алмау алынған соманы тікелей
шығыстарға есептен ... ... ... ... жасырумен
байланысты. Есепшоттан алынған ақшаны кассаға кіріске алмау жағдайлары өте
жиі кездеседі .
Аудитор банктен чек бойынша алынған ... ... ... ... уақыттылығын чек түбіртектерінде жазылған ұқсас ... ... және ... ... ... салыстыру жолымен
тексеруі тиіс.Кейбір аудиторлар банктен алынған қолма-қол ақшаны ... ... тек қана чек ... ... тексергенде қате
жібереді.Мұны сондай-ақ банк көшірмелері бойынша(өолма-қол ақшаны алуға
тиісті код бойынша) да жасау қажет.
Аудитор ... ... өтеу үшін ақша ... қаншалықты
нақтылығы мен негізділігін тексеруге тиісті. Ұйымдар, мәселен, сауда
ұйымына сатып алынған азық – ... ... ақша ... ... ал ... ... ... немесе құжатта көрсетілген ассортименттен басқасы
түскен оқиғалар болады.
Егер көшірмелерде тазартып өшіру , түзеу іздері бар ... ... ... банктен ағымдағы немесе есеп шоттан көшірмелер елып,
ткесерілетін ұйымның бухгалтериясындағы жазбаларды көшірме мәліметтерімен
салыстыру керек.Қатаң ... ... деп ... ... ... ... бақылауды талап етеді.Сондықтан есеп көшірме мазмұнына ... ... мен ... ... көшірме алуды сеніп ... ... ... тәртібіне сәйкес ұйымда қолма-қол
ақшаны қабылдау, ұйым басшысының ... ... ... ... адам ... қол ... кіріс кассалық ордері бойынша ... ... ... ... ... ... ... ақысын төлеу және т.с.с. тәртібімен кіріс ордерлері бойынша алынған
ақшаны кіріске алмау қызметкерлердің және ... ... ... ... мен ... ... ашылады.
Есеп шоттардағы төленген соманы иемдену нәтижесінде ешқандай
берешекті мойындамайтын тұлғалардың өтелмеген берешек ... ... ... ... мен есепті жүйілі түрде салыстыру мен олардан бұл жайлы
сұрау оңды нәтижелер бере алады.Сондай-ақ, кірістік ... ... мен ... ... ... құжаттармен салыстыру да
есептерді бақылаудың ықпалды тәсілі болып табылады.
Кірістік ордер бойынша алынған ... ... ... ... ... кассалық ордерлерді төлеушінің қолына
төленгенге дейін тіркеудің болмауы ... ... ... уақытылы
салыстырмау екендігімен борышты өндірмеу ... баса айту ... бір ... ... ... ... тіркеу журналында кіріс
және шығыс ордерлерді дұрыс ... ... ... ... ... ... жазбалардың анық сенімділігін арттырады және
қызметті теріс пайдалануды болдырмайды.
Басқа ұйымдардын алынған ақшаны иемденуді болдырмау ең алдымен, барлық
мүмкін жағдайларда колма – қол ... есеп ... ісін ... ... ... бұл ... ... қызметті теріс пайдалануды
туындатады.
Кассалық тәртіпті ... ... ... ол ... ... тиісті. Сонымен бірге, едәуір сомадағы қолма – қол ақша алған
немесе салған ұйымдармен ... ... ... ... ... сома ... ... сенімхаттарды тіркеуді
және сенімхаттарды іс жүзінде қолдануды ... ... ... бір жолы ... саналады. Ақшамен шығыстарды есептен шығару
жөніндегі кассалық операциялар мүмкіндігінше тексеруге жататын ... ... ... есептерге тіркелетін құжаттар бойынша тексеріледі.
Тексеру іс тәжірибесі көптеген ұйымдарда кассалық құжаттар ... ... ... және ... ... ... ақша салған
немесе кассадан ақша алған жауапты адамдардың қойылған қолдары және басқа
да міндетті ... жоқ ... ... ... ... жоқ деп, ал олар ... ... – негізсіз деп саналады. Егер
мұндай жайттар анықталса, аудитор шұғыл шаралар ... ... ... және бас ... бұл ... ... ... тиіс.
Тексерудің келесі кезеңінде мыналарды анықтау керек: бұл ұйымда кіріс
және шығыс ордерлерді тіркеу журналы белгіленген түрде ... ... ... ... журналда тіркелген бе, кассалық ордерлерде
қалдырып кеткен ... жоқ па, ... ... түсуі мен жұмсалуы
туралы операциялардың барлығы нөмірленуге, жіппен қайымдалуға, сургучты
мөрмен басылуға тиісті парақтар саны ұйым ... мен бас ... ... ... ... кассалық кітапта жазылған ба?
Кассир жұмыс күні соңында сол күнгі операциялардың жиынтығын ... ... және ... ... ақша ... шығаруы тиіс. Ол
кассалық кітаптағы жазуларды екі парақта бір мезетте көшірме қағазы арқылы
жүргізуге ... ... бір ... ... оны ... күн ... барлық кіріс және шығыс операциялар бойынша санақ ретінде тапсыруы
тиіс.
3.3 Банк операцияларының аудиті
Ақшалай ... ... ... ... ... көп ... талап етеді.Қолданылып жүрген заңнамаларға сәйкес ұйымдар өзнің
ақшалай ... ... ... банк ... сақтауға міндетті.
Банк мекемелерімен есеп ... ... ... ... ақша ... ... мерзімді және ұзақ ... ... ... өтеумен және қайта рәсімдеумен шоттарда жаңылыс жазулар
жөніндегі талап – тілекпен байланысы туындайды. ... ... ... ... есеп айырысулар есептесудің қолма – қол ақшасыз түрі
бойынша атқарылады.
Ағымдағы шоттағы операциялардың аудитінде келесі ... ... ... ... шот ... банк мекемесі.
2. Соманың банк көшірмелері бойынша, оларға тіркелген ... ... сома ... ... ... ... құжаттарда банк мөртабанының бар болуы;
жасалған ... ... ... ... ... ... қарсы
тексеру өткізген жөн.
4. Банкке тапсырылған қолма – қол ақшаның және басқадай ақшалай қаражаттың
ұйымның ... ... ... және ... ... ... ... қаражатты акцептелген төлем тапсырмаларымен байланыстың пошта
бөлімшесі арқылы аударудың дәйектілігі, сондай – ақ ... ... ... ... ...... ... Теңгені конвертациялауға байланысты операцияларды есепте көрсетудің
дұрыстығы.
7. ... ... ... ... ... бойынша дұрыстығын,
бұл операциялар бухгалтерлік ... ... ... ... ... есеп ... ... шығынына есептен шығару операцияларына
ерекше көңіл бөлу керек.
8. Банк ... және ... ... мен ... ... ауыстыру бойынша анықталатын құжаттардың толық сенімділігі.
Банктің ... ... ... ... ... ... шот бойынша
келесі көшірмедегі кезең басының қаражат қалдығына тең болуы тиіс. Егер
банк тізімдемесінде ескерілмеген түзетулер мен ... ... ... ... ... ... ... керек.
Банк көшірмелерін тексеру банк құждаттарының мәнділігі бойынша ... ... ... ... ... аудитор мыналарды анықтауы керек:
заңсыз банктік операциялар жасала ма, мысалы, ... ұйым ... ... ... жоқ, ... ... борышын өтеу немесе басқа
ұйымның тауарсыз есеп айырысулар бойынша ... ... ... және
төленген материалдық құндылықтаордың түгелдігі мен уақытылығы; несие
немесе қарыз алуға, сондай – ақ ... ... мен ... көзі
тұрғысынан қарыз алуға ұсынылған құжаттардың анықтығы; қолма – қол ақшасыз
есеп айырысу үшін банктен алынған чек кітапшалары ... ... ... және ... қолданыла ма; олар есеп беретін адамдарға қолхат ... ме, есеп ... ... чек кітапшаларын қолдану туралы есеп жасай
ма, айналымдар мен сальдо есеп беретін адамдардың арнайы шоттар ... мен ... ... ... ме және ... ... ... өтеу үшін ақша аударудың ... мен ... ... ... ... ... ... сатып алынған азық – түлік тауарларына ақша аударуы мүмкін, ал шын
мәнінде қоймаға түспеген немесе құжатта ... ... ... ... ... ... ... – монтаж және жөндеу жұмыстары үшін,
сондай – ақ делдалдарды «құтқару» мақсатымен жеткізіп берілмеген ... ақша ... ... да аз ... ... құжатсыз тікелей ұрлау ісі кассаны тексергенде
кассадағы барды түгендеу жолымен ... ... ол шын ... ... болмаса басқа лауазымды қызмет адамы жасаған ... ... ... ... қолхатымен бүркемеленеді. Сондай-ақ, қылмыстың
ең қарапайым түрі ... ... ... ... бүркемеленбегендері
де болуы мүмкін.
Ақшаның кем шығуы бөгде адамдардың кассаны бұзу арқылы ақшаны ... мен ... ... ғана ... мүмкін, ол басқа ... ... ... ... ала ... де байланысты болуы
ықтимал.
Мұндай бұрмалаулар мен қызметті теріс пайдаланулар кассирді дұрыс
таңдамау, кассаны жүйелі ... ... және ішкі ... салдары болып табылады.
Сондықтан банктегі ақшалай қаражат шоттары бойынша ... ... ... тексерулер, әсіресе, біртектес ... ... ... ... ... мұқият тексеріп өткізу талап
етіледі. Валюталық шоттағы операциялар аудитінде төменде келтірілген
ерекше жағдайлар мен ... ... ... бөлу және анықтау керек:
1. Валюталық шот ашылған банк мекемесін.
2. Банк көшірмелері ... ... ... сома ... құжаттарда
көрсетілген сомаға сәйкес келе ме?
3. Сыртқы экономикалық істердегі есеп ... ... ... ... шотты ашқаны үшін комиссиялық сыйақы төлеудің дұрыстығы.
5. Валютаны сату мен сатып алу ... ... ... ... ... ... ... анықтау мен көрсетудің дұрыстығы.
7. Бухгалтерлік өткізбелерді жасаудың жүйелілігі. Банк ... №2 ...... бас ... ... ... ... болып саналатын ұйым экспортерлердің ... ... ... ... ... ... қосудың толықтылығы мен
уақытылығы.
9. Экспортерлерде ҚР Ұлттық ... ... ... ... банктегі
есептерінің бар болу фактісінің тексерілуі.
10. Экспортерлердің өзіндік валюталық түсімін қолданудың ... ... ... ... – қол ... валютамен материалдық
құндылықтың сақталуы.
11. Түсетін тауарлардың сату бағасы ... ... ... ... кіріске алу, кеден төлемі, көлік шығыстары мен сатып
алу тасымалдау жөніндегі басқа шығындар ай – күн, жылындағы импорт бойынша
ұйымның ... ... алу ... ... ... ... алмастыру операцияларын жасағанда, қаржылық нәтижелерді ... ... ... ... ... ... көрсетілген ай – күн,
жылға және мәміледе қарастырылған құн бойынша жасалуын.
13. Салық салу мақсаты үшін ... ... ... ... ... ... ... есептелген деңгейден төмен болмауын қадағалау
және т.б..
Аудитор жол – жөнекей ұлттық және шетелдік ... ... ... ... немесе басқа шотқа есепке қосу үшін банк
кассасына, жинақ кассасына немесе пошта ... ... ... ... ... әлі ... алынбаған ақшалай соманың қозғалысы
туралы ақпаратты оқып ... ... 1030 (411) ... ... шоты ... алу үшін банк ... пошта бөлімшесінің түбіртектері банк
инкассаторларына тапсыруға арналған ілеспе тізімдеме көшірмелері негіз
болып саналады.
3.4 Басқа да ... ақша ... ... ... ақша ... ... ... «Ақша қаражаттарының
қозғалысы туралы» есептіліктің мәліметтері негізінде ... ... ... ... ... есеп беру ... ... тұлғалардан түсетін және ... ... ... ... ... Есеп беру кезеңі бойынша заңды тұлғалардың операциялық, инвестициялық
және қаржылық қызметтері туралы мәліметтер.
Ақшаның ... ... ... ... ... ... береді:
• Ұйымға келіп түскен ақша қандай көлемде, қандай көздерден алынғанын
және оларды пайдаланудың негізгі бағыттарын ... Ұйым ... ... ... нәтижесінде төлемдерге қарағанда
келіп түсетін ақшаның артуын қамтамасыз ете ала ма;
• Алынған пайда мен қолма – қол ... ... ... ... ... ... етуі үшін ақша ... қозғалысының
жылдамдығының ерекше маңызы бар. Ұйымның ... ... ... ... ... ... оның ... міндеттемелерін жабуды
қамтамасыз ететін ақша қаражатының құйылуы болып табылады.
Демек, бұндай аса қажет ақша қаражаты ... ... ... ... бар екендігін куәландырады.
Сонымен қатар ақша қаражатының шамадан тыс көп болуы, инфляция ... ... ... іс ... ұйымның зиян шегіп отырғанын
білдіреді. Осыған байланысты ұйымдағы ақша қаражатын басқарудың тиімділігін
бағалау ... ... ... ... екенін бағалау айналым кезеңінің
ұзақтығын анықтау арқылы анықталады. Ол ... ... ... кезеңі = (До*Т):Ч
Мұндағы: До- ақшаның орташа қалдығы;
Т – кезеңнің ұзақтығы;
Ч – Кезеңдегі айналым саны.
Кезең ұзақтығы: 360 күн – егер ... бір ... ... 90 ... тоқсанға есептелсе және ай үшін 30 күн.
Ақшаға талдау жүргізу кезінде ай мәліметтерін ... ... ... жыл ішіндегі ақшаның айналымдылығын есептесек, ұйымдағы
ақшаның орташа қалдығы – 217.4 мың теңге, кезең ұзақтығы – 360, ... – 6541.0 мың ... ... ... ... – 11.9 ... ... айналымдылық коэффициенті мына формуламен есептеледі:
=
Мұнда, -ақша қаражатының айналымдылық коэффициенті;
- талдау кезеңіндегі ақша қаражатының айналымы;
- ақша қаражатының орташа қалдығы.
Есептеу үшін ақша ... ... ... ... «Есеп айырысу
шоты», «Валюталық шот» және тағы ... ... басы мен ... ... ... ішкі есеп ... пайдаланылады.
Талдау жүргізілген кезеңдегі ... ... ... ақша
қаражатының айналымдылық коэффициентімен қатар, олардың ... ... ... ... ақша ... ... кезеңінің
ұзақтығы анықталады. Осы мақсатта мына формула қолданылады:
Мұндағы - ақша қаражатының айналым кезеңі;
ДСС – ақша қаражатының орташа қалдығы;
ДР – ... ... ...... ... ақша ... ... бойынша есептелген ұйымдағы ақша қаражатының айналым кезеңі
2.08-ден 4.86 –ға ... ... ... ... ... ... ақша
түскен мерзімнен бастап, оның шығып кетуіне дейін, орташа үш ... ... өтті (4.86 – 2.08). Бұл ... ... ... жетіспейтіндігін
білдіреді.
Кезеңдегі айналым шамасын есептеу үшін ақша шоттарының кредиттік
айналымы пайдаланылады. Ақшаның қозғалысын талдау ... 1010 ... ... ... және 1040 ... ... шотындағы қолма – қол
ақша» шоттарының ай қалдықтарын, ... ... ... ... ... ... негізделген қорытынды жасауға ... ... ... ... ақша ... көлемде, қандай көздерден алынғанын
және оларды пайдаланудың негізгі бағыттарын ... Ұйым ... ... ... ... ... қарағанда
келіп түсетін ақшаның артуын қамтамасыз ете ала ма;
... ... мен ... – қол ... арасындағы ауытқулар немен
түсіндіріледі
Ұйымның ырғақты қызмет етуі үшін ақша ... ... ... ... бар. ... ... ... ойдағыдай
болуының негізгі шарттарының бірі, оның ағымдағы міндеттемелерін жабуды
қамтамасыз ететін ақша қаражатының құйылуы болып табылады. ... ... ... ақша ... қорының болмауы ұйымның қаржылық қиыншылығы бар
екендігін куәландырады.
Ұйымның шаруашылық қызметі үш ... ... ... және ... қызмет – ұйымға таза табыс алып келетін қызмет түрі.
Операциондық қызметтен ақша ... ... ... ... ... ... несиелерді өтеуде, дивидендтерді төлеуде және
инвестициялауды жүзеге асыруда негіз бола алады.
Операциондық қызметтен ақша қаражаттар құрамына келесілер жатады:
• тауарларды ... ... ... және атқарылған жұмыстан түскен
ақша түсімі;
• сатып алушылардан немесе тапсырыс берушілерден алынған аванстар;
• операциондық жалдан, комиссиондық ... ақша ... ... ... және ... ... үшін мердігелерге төлем;
• ұйым жұмысшылары мен қызметкерлеріне төлем;
• салықтар және басқа да бюджетке төленетін міндетті төлемдер және т.б.
14 - ... – «К – ... ЛТД »ЖШС ... қызметі бойынша ақша
қаражаттар қозғалысын талдау
|Көрсеткіштердің атауы ... мың тг. ... (+; -) |
| |2006  |2007 |мың тг |% |
|1 |2 |3 |4 |5 ... Ақша қаражаттарының түсуі,|182720,8 |1541057,7 |1358336,9 |88,2 |
|барлығы | | | | ... ... |  |  | | ... сату |4213,8 |44646,9 ... |90,6 ... көрсету |- |- |- |- ... ... |40162,6 |44804,9 |+4642,3 |10,4 ... ... ... |- |- |- |- ... де түсімдер ... ... ... |87 ... Ақша ... ... |2594240,8 |+1801789 |69,5 |
|барлығы | | | | ... ... |  |  | | ... мен ... үшін ... |43443,2 ... |59,7 |
|жабдықтаушыларға төлем | | | | ... ... |22285,5 |61471,9 ... |63,7 |
|жалақы бойынша төлемдер |10128,4 |16423,4 |+6295 |38,3 ... ... ... |- |- |- |- ... | | | | ... ... салығы |- |- |- |- ... ... өзге де |11675,7 |6340,2 |-5335,5 |45,7 ... | | | | ... де ... |640585,9 |2466561,8 |+1825975 |74 ... ... ... ... |1053183,0 |-443452,6 |42,1 |
|таза ақша қаражаттары | | | | ... ... ... операциондық қызметінен түскен ... ... ... көріп отырғанымыздай, операциондық
қызметтерге ұйымның негізгі қызметтері, яғни тауарларды ... ... және сол ... ... ... ... көрсетілген.
Операциондық қызметтен түскен түсімге келетін болсақ, бұл көрсеткіш
2006 жылы 182720,8 мың теңгені, ал 2007 жылы ... ... ... ... ... мың ... 88,2 % – ға ... Бұл көрсеткіштің
жоғарлауы тауарлардың сату көлемінің , дивидендтердің ... ... ... ақша қаражаттарының шығуына келетін болсақ,
онда ол 2006 жылы 792451,2 мың ... 2007 жылы ... мың ... Бұл ... ... мың теңгеге, яғни 69,5% – ға жалақы
төлемдерінің, берілген аванстардың, өзге де ... ... ... операциондық қызметтен таза ақша қаражаттары
тиімсіз, себебі ақша қаражаттарының түсімі ақша қаражаттарының ... ... – ұзақ ... ... мен ... да
инвестицияларды алумен немесе шығарумен байланысты қызмет түрі.
Инвестициялық қызметттен ақша қаржаттарының түсіміне ... ... ... құралдарды, материалдық емес ... ... және өзге де ұзақ ... ... ... сонымен қатар
өзге ұйымдардың өз қарыздарын өтеуден түскен түсімдер.
Инвестициялық қызмет түрінен пайда болатын ақша ... ... ... құралдарды, материалдық емес активтерді және басқа да ұзақ
мерзімді активтер ... ... ... түсім;
• басқа да ұйымдарға берілген несилер және ақшалай аванстық төлемдер;
• фьючерстік және ... ... ... ... мен ... ... ... ұзақ мерімді құралдарды сатудан түскен ақша ағыны.
15 - Кесте – «К – ... ЛТД »ЖШС ... ... ... ақша
қаражаттар қозғалысын талдау
|Көрсеткіштердің атауы ... ... (+; -) |
| |2006 |2007 |мың тг |% |
|1 |2 |3 |4 |5 ... Ақша ... ... ... ... |+693855,8 |42,6 |
|барлығы | | | | ... ... |  |  | | ... ... сату |- |99,5 |+99,5 |100 ... емес ... |- |- |- |- ... | | | | ... де ұзақ мерзімді |- |- |- |- ... сату | | | | ... ... сату |- |- |- |- ... ұйымдардан қарыздарды |- |- |- |- ... | | | | ... де ... ... ... ... |42,6 |
|2. Ақша қаражаттарының шығуы, |3181,9 |- |- |- ... | | | | ... ... |  | | | ... ... ... алу |3181,9 |- |- |- ... емес ... |- |- |- |- ... алу | | | | ... де ұзақ мерзімді |- |- |- |- ... ... алу | | | | ... активтерді сатып алу |- |- |- |- ... ... ... беру |- |- |- |- ... де ... |- |- |- |- ... Инвестициялық қызметтен |931385,8 |1628423,6 |+697037,8 |42,8 ... ақша ... | | | | ... ... ... сүйенетін болсақ, ... ... ақша ... түсімі +693855,8 мың теңгеге,
яғни 42,6% – ға жоғарлағанын байқаймыз.
Бұл көрсеткіштің жоғарлауы негізгі ... ... ... ... ... және өзге де ұзақ ... ... сонымен қатар өзге түсімдердің артуымен түсіндіріледі.
Инвестициялық қызметттен ақша қаржаттарының шығуына келетін болсақ, ол
2006 жылы 3181,9 мың ... ... ал 2007 жылы ... шығын
болмағаны белгілі. Бірақ бұл ұйымға тиімді, себебі ивестициялық қызметтен
таза ақша ... ... мың ... яғни 42,8%– ға жоғарлаған.
Қаржылық қызмет – ұйымның өзіндік капитал мен ... ... ... ... әсер ... ... түрі.
Қаржылық қызмет түрінен пайда болатын ақша қаражаттар ағыны:
• акциялар мен басқа да бағалы қағаздар түрін эмиссиялаудан түскен түсім;
... ... ... ... және ұзақ ... ... ... және вексельмен
байланысты ақша түсімдері;
16 - Кесте – «К – ... ЛТД »ЖШС ... ... бойынша ақша
қаражаттар қозғалысын талдау
|Көрсеткіштердің атауы ... ... (+; -) |
| |2006  |2007 |мың тг |% |
|1 |2 |3 |4 |5 ... Ақша ... ... |1359512,7 |403795,0 |+44282,3 |3,2 ... | | | | |
| оның ... |  |  | | ... және өзге де ... |- |- |- |- ... ... | | | | ... ... түсуі |- |- |- |- ... жал ... |- |- |- |- ... алу | | | | ... де түсімдер ... ... ... |3,2 ... Ақша қаражаттарының шығуы, |1359732,6 |2093986,9 |+734254,3 |35 ... | | | | |
| оның ... |  |  | | ... өтеу |- |- |- |- |
| өз ... алу |- |- |- |- ... төлеу |- |- |- |- ... де ... ... ... ... |35 ... Қаржылық қызметтен таза |-219,8 ... ... |99,1 ... қаражаттары | | | | ... ... ... ... ... ... ақша
қаражаттары келтірілген. Кестеден көріп отырғанымыздай қаржылық қызметтен
түскен ақша қаражаттары 2006 жылы ... ... ал 2007 ... ... ... яғни 44282,3 мың ... 3,2%– ... Бұл көрсеткіштің жоғарлауы қаржылық жал бойынша қарыздарды
азайту мақсатында жалгердің төлем ... және өзге де ... ... бойынша ақша қаражаттарының шығуы 1359732,6 мың
теңгені, 2007 жылы ... мың ... ... яғни ... 35%– ға ... ... қаржылық қызметтен өзге де төлемдер
жоғарлаған.
Ал қаржылық қызметтен таза ақша ... ... ... ... түсімі ақша қаражаттарының шығуынан аз.
Банк шоттарындағы қолма – қол ақша қаражаттарының өсуі және ... ... ... ... яғни ... ... түсуі және
жұмсалуымен шарттасылған болуы керек.
Түскен ақша қаражаттарының кеткен ақша қаражаттарынан көп болуы, бос
қолма – қол ... ... ... ал ... ... ... ақшадан көп болуы ақша қаражатының жетіспеушілігі мен несие алу
қажеттілігін ұлғайтады.
2- Сурет - де ішкі ... ... ... ... ... ал сыртқа
бағытталғаны жұмсалған ақшаны көрсетеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жүргізілген ғылыми және ... ... ... ... ... стандарттарға байланысты ақша
қаражаттар ... ... мен ақша ... талдауы бойынша
келесі қорытындылар жасалынды:
1. Ақша – қоғамдық еңбек бөлінісі арқылы жекелеген ... ... ... ортақ экономикалық организмге біріктіруші айналыс құралы. Ол
жеке меншік еңбекті қоғамдық еңбек жүйесіне қосады, тауар ... ... ... ... ... ... экономикада
ұйымдар арасында еңбек құралдарын сатып алу, ... ... ... ... ... ақысын төлеу барысында «төлем құралы» ретінде ақша
қаражаттары ... ... екі ... жүргізіледі:
• Банк жүйесі арқылы қолма – қол ақшасыз аудару жолымен;
... – қол ... ... ... Қай ... ... мен ұйымдар болмасын өз қызметі барысында
басқа заңды және жеке тұлғалармен қарым – қатынас ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысу арқылы
жүргізіледі десек қателеспейміз. Ал ақша арқылы есеп айырысу белгілі бір
заңға сәйкес ... ... ... ... ... ... ететін
кәсіпорындар мен ұйымдар ақшалармен есеп айырысу опеацияларын Қазақстан
Республикасының ... бак ... ... ... мен ... ... ... Кәсіпорындар мен ұйымдардар ақшалар арқылы есеп
айырысу операцияларының бухгалтерлік есебін жүргізгенде мыналар басшылыққа
алынуы керек:
• Ақшалар арқылы есеп айырысу ... ... және ... дер ... ... мен ... ... түгелділігін және олардың тиімді
пайдаланылуын бақылау;
• Есеп ... ... ... ... кәсіпорын ақшаларының кіріске
алынуы ен ... ... ... есептеу.
3. «К – Елдос ЛТД» жауапкершілігі шектеулі серіктестік Қазақстан
Республикасының қолданыстағы ... ... ... ... ... ... ... табылады. Серіктестіктің негізгі мақсаты:
жарғысы бойынша қызметінен таза табыс алу болады.
«К – Елдос ЛТД» ... ... ... ... ... экономикалық көрсеткіштері ретінде өнімді сатудан түскен түсім, сатылған
өнімнің өзіндік құны, ақша қаражаттарының орташа жылдық ... ... ... ... құны, кәсіпорынның жұмысшылар саны, еңбекке ақы
төлеу қоры, қор қайтарымдылығы, қор сыйымдылығы, қор рентабельділігі, таза
пайда (зиян) алынды. Осы ... ... ... ... ұйымның
зиян шеккенін байқалынды.
4. ХҚЕС (IAS) бойынша арнайы ақша ... ... ... ... ... Ақша ... ... туралы есептілікті
құру кезінде ХҚЕС-тың 7 “Ақша қаражаттар ... ... есеп ... ... алу ... стандартқа сәйкес ақша қаражаттар құрамына кассадағы және
банктің ағымдағы шотындағы ақша ... және ... ... ... ... ... ... етпесе де, ХҚЕС көшу барысында баланстың
барлық баптарына ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелерді қолдану кезіндегі
есептемелерді құрайды. Баланстың “Ақша қаражаттар” шоттарындағы қалдықта
ақша ... ... ... ... ... ... ... (IFRS) 1 “Қаржылық есептілікті ұсыну” ережесін ескере отырып, банктің
ағымдағы, салым және арнайы ... ақша ... ... белгілі бір шектеу болған жағдайда оларды
ағымдағы немесе ұзақ мерзімді активтер ... ... ХҚЕС ... мұндай ақша қаражаттар қайта жіктелінуі тиіс.
Ал қазақстандық бухгалтерлік есеп ... ... осы ... ... және ақша қаражаттар есебінде
көрсетілмеген.
ХҚЕС өту барысында ... ... бар ақша ... қайта
жіктелуі міндетті.
Ақшадан өзге де ақша ... ... ақша ... де (нақты ақша қаражаттар сомасын оңай тартатын және
құнының өзгеру тәуекелділігіне алып ... ... ... ... ... ... өзге тұлғалардың ақша қаражаттарын және құжаттарын сақтау
тиым салынады. Ал ... ... ... ... ... ... ақша ... сақтау және қолма – қолсыз есеп ... ... үшін ұйым ... өз ... және ... ... есеп айырысу, ағымдағы және өзге де шоттарды ... ... ... ... ... бойынша немесе оны банкке
жіберу бойынша операциялар шот ... ... ... ... ... келісімі негізінде жүзеге асырылады.
Ақша қаражаттар эквиваленттері инвестициялау және өзге де мақсаттар
үшін ғана емес, олар ... ... ... ... өтеу үшін ... Өтеу ... ... инвестициялар ақша қаражаттардың
эквиваленттері ретінде танылады.
Ақша қаражаттардың ... ... ... қысқа мерзімді
қаржылық инвестицияларды мойындау талаптары бойынша ҚБЕС мен ХҚЕС арасында
елеулі айырмашылық бар және олар келесідей: ҚБЕС ... ... ... ақша қаражаттардың эквиваленті ретінде қарастырылады, ал
ХҚЕС бойынша қарастырылмайды.
ХҚЕС сәйкес есептіліктерде ақша ... ... ... қаржылық инвестиция ретінде мойындалуы тиіс.
Ақша қаражаттар құрамына ... ... іс – ... ... аванстар, сыртқы қатысушылар мен жұмысшыларына ... ... ... үшін ... ... ... Бұл
касса ағымдағы транспорттық, пошталық және кеңсе шығындарын өтеу үшін өте
қажет.
Шағын касса шоттарындағы қалдық ... ақша ... ... ... ... ... және ... кассаны жалпы касса есебінен толтыру
немесе құру кезінде өзгеріске ... Ақша ... ... ... кіріс және шығыс шоттарында көрініс табады.
Халықаралық стандарттарға өту кезінде басшылық ... ... ... ... ... ... ... жөн. Бұл
стандарттардың мақсаты ХҚЕС-да қолданылатын ... ... ... сәйкестігіне жету болып табылады.
Берілген 10 стандартқа сәйкес барлық активтер мен міндеттемелер
есептілікте ... ... ... Осы ... мен ... ... ... ХҚЕС-дың басты талаптары болып табылады.
5. Ұйымдар өздерінің ақшалай қаржыларын сақтауға банк мекемелерінен
арнаулы шот ... ... Бұл ... ашылған аккредитивтердегі ақшалар,
чек кітапшаларындағы ақшалар, банктердегі арнаулы шоттардағы ақшалар және
басқадай құжаттардағы (вексельден басқа) ... ... ... ұйымдардың ақшаларын олардың шоттарында сақтап, түскен
сомаларды есеп шоттарға қабылдайды, олардың ақшаларын ... ... ... ... – ақ ... ... мен келісім шартында қарастырылған
басқа да операцияларды жүргізу жөніндегі тапсырмасын орындайды.
Ұйымның есеп шотындағы ақшасы шот иесінің ... ... ... Есеп ... ақшаны ұйымның рұқсатынсыз аудару қолданыстағы
заңдылықтарда қарастырылған ... ... ... ... ... қызметінің шешімдерімен ғана жүргізіледі.
6. Ұйымдардың қолма – қол ... ... ... кассалық
операциялар деп аталады, олар сәйкесті нормативтік актілермен реттеледі.
Ұйым ... – қол ... есеп ... ... ... үшін кассаны
пайдаланады және белгіленген үлгідегі касса кітабын жүргізеді. Сондай – ... ... ... ... ақы ... ... ... тұлғалармен,
дебиторлармен және кредиторлармен қолданыстағы заң ережелеріне сәйкес банк
мекемелері ... ... ... ... ... есеп ... Егер ... қызмет түрі – валюта айырбастау болса, кәсіпорында
екі ... ... ... ... пунктінің кассасы (1011) және
кәсіпорынның ... ... (1010). ... ... алу – сату бойынша
күнделікті жазбалар айырбастау ... ... ... ... 1011– ... жүргізіледі).
Жағдайды талдауға кірісуден бұрын мына ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының «Қызметінің ерекше түрі
шетел валютасымен ... ... ... ... ... ... ... капиталының ең аз мөлшері туралы» 2007 жылғы
24  қыркүйектегі № 112 ... ... ... ең аз ... ... сомасында бекітілген.
Жаңадан құрылған немесе бұрыннан жұмыс істейтін уәкілетті ... ... ... айырбастау пунктін ашқан кезде олардың жарғылық капиталы
әрбір жаңадан ашылатын айырбастау пукнті үшін 300000 ... ... ... ... ... аудиттің өте өзекті бағыты - ... ең ... және ... ... элементтері қатарына жататын ақша
мен оның баламаларының төлеу циклі мен қозғалысын тексеру ... ... ақша ... ... ... өткізгенде мыналарды анықтайды:
• касса – банк операцияларын атқаратын қызметкерлердің сандық және сапалық
құрамы;
• касса – банк ... ... ... ... үшін есеп пен ... ... және ережелік талаптардың бар – жоғы;
• осы ... ... ... ... есеп ... ... –банк және басқа ақшалай операциялардың дұрысиығын кім және қашан,
қалай тексереді;
• кассадағы ақшаның бар – ... ... ... ... ... ... ... істейтін комиссины тағайындау ... ... бар ... бұл ... орындала ма, кассаны кенеттен тексеру актідері бар ма және
олардың мазмұны қандай;
• аналитикалық және ... ... ... ... ... ... ... жедел қолдау қалай жолға қойылған.
9. Ұйымның ақша қаражаттарының қозғалысын талдау «Ақша ... ... ... ... ... ... ... беретін ақпараттары:
• Ағымдағы есеп беру кезеңіндегі заңды тұлғалардан түсетін және ... ... ... ... Есеп беру ... ... ... тұлғалардың операциялық, инвестициялық
және қаржылық қызметтері туралы ...... ЛТД» ЖШС – де ақша ... ұйымдастыру және ақшаның
қозғалысын талдау негізінде төмендегідей ұсыныстар жасалады:
1.Серіктестік басшысы мен бас бухгалтерге ақша ... ... ... бөлуді. Бұл үшін ақша есебін автоматтандыру, ақпараттарды
өңдеуді көтеріп, бұл бухгалтерге жай – ... ... ... ... ... есептің талдамалылығын көтереді.
Есептің ортақ нысандарын пайдалану, есеп айырысудың және кассадан
ақшаның берілуінің дұрыстығын анықтау, ... ... ... ... ... ... ... ақшаны алуға берілетін
сенімхаттар мен басқадай құжаттарды қалпына келтіру.
3. Халықаралық ... ... ... есеп ... ... ... ... жасау.
Ұйымда аудиторлық тексеру жүргізілмеген. Ішкі шаруашылық бақылаудың
әдістері қолданылады. ... біз ... ақша ... ... ұйымдастырудың жалпы ережелері мен нақты аудиторлық дәлелдерді
келтіре отырып, оларды алу ... мен ... ... ... ... мен ... оны ... және ақпараттарды жүйелі
түрде пайдалану жолдары зерттелді. Зерттеліп отырған ұйым үшін ақшаны
аудиторлық тексеру ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ҚР Бухгалтерлік есеп пен қаржылық ... ... 2007 ... ... № 234-III ... ҚР ... ... №304-1 «Аудиторлық қызмет туралы» ... ... ... ... ... Закон Р.К. от 28.02.2007 г. №234 – III «О бухгалтерском учете ... ... ... ... в ... 01.11. ... ҚР ҚМ ... дайындау және ұсынудың тұжырымдамалық негіздемесін
бекіту туралы» 29.10.2002 ... № 542 ... ... план ... ... учета. Разработанный в целях
реализации Закона Р.К. от 28.02.2007 г. №234 – III «О ... и ... ... Б.Б. № 30 июль 2007 г. с. 40.
6. ҚР ҚМ «Есептілікті дайындау және ұсынудың тұжырымдамалық негіздемесін
бекіту ... ... ... № 542 ... ... ... ... Банкі Басқармасының «Қызметінің ерекше
түрі шетел валютасымен ... ... ... ... ... ... ... капиталының ең аз мөлшері туралы»
2007 жылғы 24  қыркүйектегі № 112 қаулысы
8. Қазақстан Республикасы ... ... ... «Қазақстан
Республикасында қолма – қол шетел валютасымен айырбастау операцияларын
ұйымдастыру ережелерін бекіту туралы» 2006 жылғы 27 ... ... ... ... ... ... Басқармасының «Қазақстан
Республикасы қаржы нарығының ... ... ұшін ... ... ... жоспарын бекіту туралы» 2003 жылғы ... № 324 ... ... ... ... ... ... «Қазақстан
Республикасының екінші деңгейдегі банктерінде және ... ... ... ... ... ұйымдарда касса,
сейф операцияларын және банкноталардың, ... ... ... ... операцияларды жүргізу ережелерін
бекіту туралы» 2001жылғы 3 наурыздағы № 58 ... ... ... ... ... ... от 21.06.2007 г. № 217
«Об утверждений национального стандарта финансовой отчетности № 2 с. 1-
150.
12. Приказ Министерства Финансов Р.К. № 128 от. 19 ... 2004 г. 1 ... ... форм ... ... ... ... есептілігінің стандарттары – Алматы, 2006 , 71 б.
14. Сборник международных стандартов аудита, ... ... и ... ... 2007, 266 с.
15. Трансформация баланса с КСБУ на ...... дом ... ... ХҚЕС бойынша шоттар жоспары: Қаржылық есептіліктің халықаралық
стандарттарына ... ... ... ... ... үшін
бухгалтерлік есеп шоттарының жұмыс жоспарын әзірлеу жөніндегі
нұсқаулық. Қаржылық есептіліктің ...... : ... ... ... ... по МСФО: научное издание – Алматы: БИКО, 2006,
39 с.
18. Международные стандарты финансовой отчетности – ...... ... ... ... финансовой отчетности: перевод ... ... ... ... финансовой
отчетностидействующих в ЕС по сост. на 7 июня 2007 г. – М: ... ... Д.О. ... ...... ... ... Ажибаева З.Н. Аудит.- Алматы: Экономика, 2004
22. Артеменко В.Г., ... М.В. ... ... – М.: Издательство
«ДИС», НГАЭиУ, 2001.
23. Аудит / под ред. В.И. Подольского. – М.:ЮНИТИ,2001
24. Әбдіманапов Ә.Ә. ... және ... есеп ... ...... ... Әжібаева З.Н., Байболтаева Н.Ә., Жұмағалиева Ж.Ғ. Аудит. – ... ... Л.В. ... ... ... отчетности. –
М:Вольтерс Клувер, 2006.
27. Дюсембаев К.Ш. «Анализ финансового положения предприятий. «Экономика».
1998. – 294с.
28. Ержанов М.С., ... А.М. ... ... ... и новая
корреспонденция счетов. – Алматы : Ержанова и К, ... ... О.В. Как ... ... ... ... пособие) – Бизнес – школа, 2001.
30. Ефимова О.В., Мельник МВ. Анализ финансовой отчетности - М: ОМЕГА-Л,
2004г, 138 ... ... Е.Ф. ... ... ... .- М: ... и биржи, Юнити, 2003г.
32. Ковалева О.В., Константинова Ю.П. ... ... ... ... ... аудиторской проверки.- М.: ПРИОР,
2000.
33. Кеулімжаев Қ.К. , Н.А. ... . ... есеп ... ... . – Алматы, Экономика, 2006 ж. 102 с.
34. Кеулимжаев К.К. Корреспонденция счетов хозяйственных операций ... ... ... ... ... ... ... – Алматы, БИКО, 2000г.
35. Кеулимжаев К.К. Финансовый учет на ...... ... Лаврушин О.И. Деньги.Кредит.Банки – М: Финансы и Статистика , 2004 г.
37. Міржақыпова С.Т. Банктегі бухгалтерлік есеп : ...... ... 2004, 710 ... Нурсеитов Э.О. Международные стандарты финансовой отчетности: теория и
практика. – Алматы:LEM, 2007.
39. Нурсеитов Э.О. Путеводитель по МСФО: ......... ... ... 2007, 96 ... ... В.П. Международные стандарты учета и финансовой отчетности
–М:ИНФРА, 2007
41. ... В.К., ... В.В., ... О.И. ... учет ... ... Центраудит – Казахстан, 2002
42. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет ... ... 2-ое ... и ... - ... ... 2002г.
43. Радостовец В.В., Шмидт О.И. Теория и ... ... ...... Независимая аудиторская компания «Цент
аудит - Казахстан», 2000 г.
44. Сейдахметова Ф.С. Бухгалтерская ... ее виды и ... ... ,2001, ... ... Ғ.С. ... несие, банктер – Алматы: Экономика , 2005 ж.
7 б .
46. Сейткасимов Г.С. Деньги.Кредит.Банки – ... ...... ... ... К.Т., ... Д.Д. Вопросы совешенствования теории
бухгалтерского учета в современных условиях. Алматы, 2000 г., ... Усов В.В. ... ... ... – М: ... и ... ... 1999г.
49. Абдыманапов А.А. О принципах финансовой отчетности в условиях МСФО ... Учет и ... – 2006 - №2 с ... ... А.А. ... ... международных стандартов
бухгалтерского учета // Статистика, Учет и ... – 2006 - № 3 с ... ... А.А. ... бухгалтерской финансовой отчетнсти и их
международные принципы // Бухгалтерский учет и ... – 2003 - № 6 ... ... Н. Өту күніне бастапқы балансты қалыптастыру: ХҚЕС талаптарына
сәйкес активтерді және міндеттемелерді тану // ББ – 2006 ... ... Н. ХҚЕс ... ... ... түсіндірме жазба // ББ –
2006 мамыр
54. Әбдіманапов Ә.Ә. Қаржылық ... есеп ... ... ... Учет и ... – 2006 - № 1 б ... ... К. Финансовая отчетность, состаленная в соответствии С МСФО
// Евразийский вестник аудитора – 2006 - № 11 с ... ... М.С. ... ... учет на основе международных
стандартов финансовой отчетности // КазЭу хабаршысы – 2006 № 3 с ... ... Г. ... ... алу – сату операцияларын есепте ... ... №5 – 2008 б ... Полтушева Д. 2008 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстан Республикасының
компаниялары бекітілген шоттардың үлгі жоспары ... ... ... ... қолдануы тиіс // Бухгалтер бюллетені – 2007
№ 33 б 8-10
59. О.Попова. Учет операций в иностранной валюте и валюта ... ... с МСФО // МСФО № 7 – 2007 г., ... О. Савченко. Отчет о движении денежных средств пример ... № 7 – 2006 , 44 ... Р. ... . Определенность создания денежных потоков // МСФО – 2007 ... 28 ... ... рекомендации по применению международного стадарта
бухгалтерского учета 21 ... ... ... ... ... МСФО №4 – 2006, 4 с.
-----------------------
Зейнетақы
қорына
Қаржылар түсуі
Кредиторлық қарыздарды өтеу
Еңбек ақы төлеу
Сыйақы төлеу
Қолма – қол есеп айырысу
Салықтар
Қолма – қол төлемдер
Ақылы ... ... және ... – қол есеп ... келісіммен сатудан
Ақша ағыны
Дебиторлық қарыздарды өтеу
Өнім нарығы
Отбасы шаруашылығы
Ұйымдар
Ресурстар нарығы

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 97 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақшаның мәні және оның есебін ұйымдастыру ерекшеліктері54 бет
АФ "Астана почтампы" "Қазпочта" ААҚ-на экономикалық сипаттама47 бет
Ақша қаражаттары аудиті39 бет
Ақша қаражаттары есебі мен аудиті65 бет
Ақша қаражаттары және есеп айырысу есебі35 бет
Ақша қаражаты65 бет
Банктегі ақша қаражатының есебі22 бет
Бухгалтерлік есептің концепциясы33 бет
Кассадағы ақша қаражаттар есебі34 бет
Т.Рысқұлов атындағы Экономикалық Университет110 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь