Б.Сүлейменов тарихшы ғалым және оның ғылыми мұралары

Кіріспе 3
І.тарау. 13
1.1.“Б. Сүлейменовтің өмірі, ғылыми ұйымдастырушылық, педагогикалық және қоғамдық қызметі.” 13
ІІ.тарау. 21
1.2. «Б.Сүлейменов . ХХ ғасырдың басындағы Қазақстандағы азаттық қозғалыс және аграрлық мәселенің ірі зерттеушісі». 21
ІІІ.тарау. «Қазақ халқының мәдениеті тарихы 32
3.1. Б.Сүлейменовтің еңбектерінде». 32
Қорытынды. 36
Сілтемелер тізімі: 38
Пайдаланылған әдебиеттер мен деректер тізімі: 41
Тақырыптың маңыздылығы. Қазақстанның егеменді ел болуы жағдайында, демократиялық қоғам мен нарықтық экономика құру жолында, Республиканың басынан кешірген тарихи жолдарын ғылыми тұрғыдан қайта қарап, әділ бағасын беру ісі едәуір нәтижедерге жетті. Тарихшылар жаңа әдістемелік көзқарастар, жаңаша ойлау әдістерін жасауға, тарихи үрдісті оның өзі қандай болса, сол күйде - өзара байланысты, тұтастықпен ұласқан, диалектикалық даму үстіндегі түрінде көруге ұмтылып, жаңа айқындамалар тұрғысынан жазылған еңбектер жарық көруде. Әсіресе, соңғы жылдары Республикамызда тарих ғылымына деген қызығу арта түсті. Оның бірнеше себептері бар. Олар: жоғарыда айтылғандай Қазақстанның егемендік алуы, ұлттық сана сезімнің өсуі, тарих ғылымының идеологиялық қыспақтан арылуы, қазақ халқы тарихының күрделі тұстарын қайта қарау және жаңаша түсіндірудің қажеттілігі. Мұндай күрделі жұмыстың сәтті болуы үшін Қазақстан тарихының өзекті мәселелері бойынша қалам тартып, зерттеулер жүргізген ғалымдардың мұрасын дұрыс, жан-жақты талдап, игере білудің де өзектілігі және маңызы зор.
Белгілі қазақ тарихшысы Бекежан Сүлейменұлы Сүлейменовтің тұлғасына көзқарас осындай күрделі мәселелердің қиылысында тұрған тақырып болып табылады. Б. С. Сүлейменов ғалымның көрнекті қайраткері деуге толық негіз бар. Оның атымен республика халқы 1917 ж. қазан революциясына дейінгі Қазақстанның әлеуметтік экономикалық және саяси тарихы, мәдениеті және қазақ халқының ХІХ-ХХ ғасырдың басындағы ұлт-азаттық қозғалыстар мәселелерін зерттеудегі бірталай жетістіктерді орынды байланыстырды.
1. Б.Сүлейменов «Революционное движения в Казахстане в 1905-1905\7 годах» Алматы 1997.
2. Б.Сүлейменов, В.Басин «Восстание 1916 года в Казахстане» Алматы1977.
3. Сүлейменов Б. «Аграрный вопрос в Казахстане последней
третий ХІХ-начале ХХ века» Алматы 1966.
4. Б.Сүлейменов, В.Басин «Казахстан в составе Росии в
XVIII век начале ХХ в» Алматы 1981.
5.Ы.Алтынсарин Таңдамалы шығармалар. Алматы 1957.
1-2б.
6. Есқалиев Самат, Асылбеков Мәлік-Айдар
«Б.Сүлейменовтің өмірі мен ғылыми мұрасы» Алматы 2003.
7. Тореханов Т. «Қанмен жазылған тағдырлар» Алматы
1999.
8. Әсіп.С. «Қазақ қасіреті» Алматы 1994.
9. «Қазақ совет энциклопедиасы» Алматы 1977. 10 том.
10. Ж. Қасымбаев «Вопросы историографий и
источниковедения Казахстана» Алматы 1988.
11. Жарықбаев Қ, Қалиев С. «Ы.Алтынсариннің тәлім-
тәрбиелік мұралары» Алматы 1991.
12. И.Б.Қашқынқызы академик Р.БСүлейменов Қазақстан
тарихын зерттеудегі үлесі және ғылыми ұйымдастырушылық
қызметі. Автореферат Алматы 1999.
13. Библиография обществоведов Казахстана. Алма-Ата,
1986.
14. Ахметова Л. Патриотизм в ракурсе историй.
Алматы. Санат, 1996.
15. Дулатова Д.И. Историография до революционного
Казахстана. Алматы.
16. Таштахметова Р.К. К проблеме изучения истории
переселенческого движения в казахстанской историографии.
Проблемы историй и источниковедения классовой борьбы в
Казахстане (XVIII нач ХХ в). Алматы 1994.
17. Мұхатова О. Қазақстандағы ХХ ғасырдың алғашқы
онжылдықтарындағы аграрлық реформалар
тарихнамасы.(1900-1929жж) Алматы 1998.

Пайдаланған мерзімді басылымдар тізімі:
18.Асылбеков М.А. «Тарихшы—ғалым. ұстаз» Оңтүстік Қазақстан. 1982, 29 декабрь.
19. Есқалиев Самат, Асылбеков Мәлік-Айдар
«Б. Сүлейменовтің өмірі мен ғылыми мұрасы» Қазақ тарихы журналы. 1999. №1, №2.
20. «Б.Сүлейменов және Алтынсаринтану мәселесі» Қазақстан жоғары мектебі 1999. №5.
21. «Б.Сүлейменов және оның ғылыми мұрасы». Саясат журналы. 1998. №12.
22. М.Қозыбаев «Время меняет взгляды» Мысль 1996. №2.
23. Ә.Ламашев «Ы.Алтынсарин мұраларын зерттеу тарихынан» Қазақстан мұғалімі. 1991. 30 тамыз.
24. Ділмұхамедов Е. Б.Сүлейменов тарих ғылымдарының
докторы. «Социалистік Қазақстан» 1964 ж. 18 июнь
25. Маликов Ф, Б.Сүлейменов тарих ғылымының докторы.
Лениншіл жас 1964 ж. 11 июль.
26. Басин В, Қобыландин К. Дело всей жизни. Вечерняя Алма
Ата, 1982 . 16 декабря.
27. Тәженов Ә. «50-жылдардың басында қазақ тарихы қалай
қыспаққа алынды?» Қазақ тарихы, 1994ж. №1.
        
        Мазмұны
Кіріспе 3
І-тарау. 13
1.1.“Б. Сүлейменовтің өмірі, ... ... ... ... ... ... 21
1.2. «Б.Сүлейменов – ХХ ғасырдың ... ... ... және ... ... ірі зерттеушісі». 21
ІІІ-тарау. «Қазақ халқының мәдениеті тарихы 32
3.1. Б.Сүлейменовтің еңбектерінде». 32
Қорытынды. ... ... ... ... мен ... тізімі: 41
Кіріспе
Тақырыптың маңыздылығы. Қазақстанның егеменді ел ... ... ... мен ... ... құру ... ... кешірген тарихи жолдарын ғылыми тұрғыдан қайта қарап, әділ бағасын
беру ісі едәуір нәтижедерге жетті. Тарихшылар жаңа ... ... ... ... ... тарихи үрдісті оның өзі қандай болса, сол
күйде - ... ... ... ... диалектикалық даму үстіндегі
түрінде көруге ұмтылып, жаңа айқындамалар тұрғысынан жазылған еңбектер
жарық көруде. Әсіресе, соңғы жылдары Республикамызда тарих ғылымына ... арта ... Оның ... себептері бар. Олар: жоғарыда айтылғандай
Қазақстанның егемендік алуы, ұлттық сана сезімнің ... ... ... ... ... ... ... тарихының күрделі тұстарын қайта
қарау және жаңаша түсіндірудің қажеттілігі. Мұндай күрделі жұмыстың ... үшін ... ... өзекті мәселелері бойынша қалам тартып,
зерттеулер жүргізген ғалымдардың мұрасын дұрыс, жан-жақты талдап, игере
білудің де ... және ... ... ... ... Бекежан Сүлейменұлы Сүлейменовтің тұлғасына
көзқарас осындай күрделі мәселелердің қиылысында тұрған тақырып болып
табылады. Б. С. ... ... ... қайраткері деуге толық негіз
бар. Оның атымен республика халқы 1917 ж. қазан революциясына дейінгі
Қазақстанның әлеуметтік ... және ... ... ... және
қазақ халқының ХІХ-ХХ ғасырдың басындағы ұлт-азаттық қозғалыстар
мәселелерін зерттеудегі бірталай жетістіктерді орынды байланыстырды.
Тарихшы – ғылымның қоғамдық, ғылыми – ... ... ... баға беру, оның маңыздылығын арттыра түседі. Өйткені, Б. С.
Сүлейменов сияқты зерттеуші – тарихшылардың тиянақты ғылыми ... ... ... ... үлес ... ... мұндай
еңбектер көш бастаушы ғалымдардың тәжірбиесін және үлкен нақты деректі
мағлұматтарды зерттеу негізінде өткенді танудың маңызды тұжырымдамаларын
атап көрсетеді. Қазақстан тарихшылары туралы, олардың ... ... ... ... ... ... ... Осы орайда бүгінгі
күнге дейін кеңес дәуіріндегі үш тарихшының ғана өмірі мен шығармашылық
қызметі кандидаттық дисcертация деңгейінде ... ... ... ғылымы
үшін көрнекті тарихшылардың ғылыми өмірбаянын жариялау тіптен маңызды.
Өйткені, кең тараған проблеманың тарихнамамен қатар көрнекті тарихшылар
туралы ғылыми еңбектер әр ... ... ... ... ... ... ғұмырнамаларда көрініс тапқан тамаша кәсіби тарихшылардың
шығармашылық тәжірбиесі бұл ғылымның жас мамандары үшін жақсы ... ... даму ... ... ... ... ... және өзгеру тарихының мәселелерін танып білуге қызығушылықтық артуы
түсінікті. Осы тұста Б. ... ... ... ... ... ... ... жатқан кезінде, азаматтық бағыты күшті ғылым
ретінде өзінің көзқарастарымен ресми ... ... ... ... ... белгілі дәрежеде қарсы шыққанына оның тұлғасына
ерекше назар аудартады.
Ғалымның ... және ... ... ... ... ... ... тұрарлық еңбек. Б. Сүлейменовтің ғылыми ... ... ... ... ... сәйкес талдап, әділ баға беріп, дұрыс
пайдалана білуіміз ... ... Б. ... өмірі, ғылыми-шығармашылық
қызметі жөнінде жарық көрген еңбектерді екі топқа бөліп қарастыруға ... ... ... ... әдебиеттер қатарына Б. Сүлейменовтің ғылымға
келу жолы мен ... ... ... ... мақалаларды, ал екінші топқа
ғалымның ... ... ... жатқызамыз. Б. Сүлейменовтің
өмірі, ғылыми-шығармашылық қызметі жайлы алғашқы мақалалар ғалымның 1964 ж.
ғылым докторы дәрежесін алуына ... сол ... ... ... “Лениншіл жас”газеттерінде жарық көрді.2 Бұдан кейінгі кезеңде
ғалымның 60 жасқа және 70 ... ... ... ... ғылыми
басылымдарда бірқатар мақалалар жарық көрді. ... ... да Б. ... ... мен ... ... ... ж. Б. Сүлейменовтің өз өмірінің түрлі кезеңдерінен мәлімет беретін
мақаласында студенттік кезеңінен бастап, өз өмірін халқының ... ... ... ... негізгі мәселелері, оның
нәтижелері жайлы айтады. Осы мақаланың соңын ала, араға көп ... ... ... мен шәкірттері болып табылатын М. Асылбеков, В. Басин,
К. Қобыландиннің мақалалары жарияланды. М. Х. ... ...... атты ... Б. ... ... ғылымына қосқан үлесіне,
еңбектерінің құндылығына былай деп көңіл бөледі: “Бекежан ... және ... ... ... да, Одаққа да белгілі. Қазақ СССР
Ғылым академиясының байырғы қызметкері ... ... ... ... ... көп үлес ... Оның ... 130 ғылыми еңбек туды,
оның бесеуі күрделі монографиялық еңбек. Бұлар ... ... ... және ... ... мәдениет пен қоғамдық ой-
пікір тарихын зерттеп түйіндеген еңбектер Ғылым Қазақстанның революцияға
дейінгі тарихи ... ... ... ... ... да тікелей ат
салысты. Ол 5 томдық Қазақ СССР тарихының бас ... ... ... авторы. Оның басшылығымен Ы.Алтынсариннің үш томдық еңбегі баспадан
шықты. Б.Сүлейменовтың ... ... ... ... ... ұшан-теңіз,
сонымен қатар ғалымды біз жаңашыл деп білеміз.”5 Б.Сүлейменовтың ғылыми
өмірі жолындағы жетістіктері В.Басин мен ... ... ... ... ие ... ... ... мен ғылыми еңбектері ... 1986 жылы ... ... ... ... атты ... ... көрді.
Осы жоғарыда аталған еңбектерде Б.Сүлейменовтің өмір жолы мен ... ... ... ... оның өмір ... қиын ... жүйе тарапынан көрген қысымшылықтары сол тарихи кезеңнің
идеологиялық ... сай ... ... ... және ... ... ... кейінгі
кезеңде Б.Сүлейменовтің өмірінің “ақтаңдақ” беттерінен мәліметтер беретін
еңбектер жарық көре бастады.8 “Мысль” ... 1996 ж. №2 ... ... ... “40-50 жылдардың басында ғылым мен ... аса ... ... ... Атап ... ... ... беттерінде қоғамға қарсы әрекет жасады деген айыппен институттың
ғылыми қызметкері Б.Сүлейменов әшкерленді. Ол да Б.Бекмаханов ... ... ... деп ... мәселенің өзектілігіне ерекше мән береді.9
Л.Ахметованың еңбегінде ... ... жүйе ... ... ... ... ... аталады. Р.Нұржановтың
мақаласында Б.Сүлейменовтің саяси қысым көріп, жазықсыз жазаланғанына көңіл
бөлінген.10 Б.Сүлейменовтің өміріне қатысты тың ... ... ... ... атты ... – эссесінде, М.Мырзағұлдың “Арғы
атасы би ... атты ... ... ... берілген пікірлер де мәселенің ... ... ... ие. Б. ... 1949 жылы ... көрген “1905-
1907 жылдардағы Қазақстан” атты еңбегіне алғаш ... ... ... ... сол ... ... сай ... білдірілген еді. Оның
бұл еңбегі сол кезеңде “Вопросы ... ... ... да ... Б. Сүлейменовтің 1963 жылғы “ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың
басындағы Қазақстандағы ... ... ... ... жарық көрісімен
аталмыш еңбек В.Басин, А.Еренов, Т.Айтиев сынды ... ... ие ... Олар оның ... ... ... ... зерттеуге қосылған еңбек болып табылатындығын ... ... ... ... ... еңбектері жайлы зерттеуші Ө.Озғанбай өз
пікірін былайша орынды білдіреді: “Мемлекеттік дума ... ... ... ... ... бөлген Б. Сүлейменов болды. Ол еңбегінің
бір тарауын толығымен Қазақстан депутаттарының қызметіне арналған. ... ... ... ... ... ... ... сипаттайды.”12
1977 ж. Б. Сүлейменовтің “1905-1907 жылдарындағы ... ... атты ... ... ... ... ... төңкерісіне дейінгі мерзімді басылымдар және архив деректері
кең қолданғандығын көрсете келе, онда сол тарихи кезеңдегі қазақ ... және ... ... тән ... ерекшеліктер нақты
мағлұматтар негізінде ... ... ... ... ... ... ... төңкерісіне дейінгі Қазақстан тарихын зерттеуге
қосылған ... үлес деп ... Осы жылы ... В.Я.Басинмен бірігіп
шығарған “Қазақстандағы 1916 жылғы көтеріліс” атты еңбегі де жоғары ғылыми
бағаға ие ... Мұны 1916 ж. ... ... ... ... ... тұжырымдардан да аңғаруға болады. Ж.Қасымбаев пен
Н.Кенжебаевтың зерттеулерінде 1916 ж. ... ... бұл ... ... ... атап ... ... В.Басинмен бірлесіп шығарған “Қазақстан ... (1981 ж.) атты ... де ... ортада көптеген сын-пікрлермен
аталып өтті.
Ы.Алтынсариннің шығармалары тікелей Б. ... ... ... ... ... 1957 ж. орыс ... бір томдық болып, кейіннен 1975-
1978 жылдары “Толық шығармалар жинағы” болып басылып шықты. ... ... ... Б. ... ... ... шығарудағы
еңбегіне жоғары бағалар берілді.
Тарихнамалық тақырыптағы ... ... ... ... дореволюционного Казахстана” 13 атты еңбегінде ... ... ... ... ... ... ... оның 1867-
1868 жылдары Қазақстанда өткізілген реформалар ... ... ... және ... ... оңды баға береді.
П.Г.Галузо өзінің тарихнамалық еңбегінде аграрлық мәселе ... ... ... пікірлерімен келісе бермейтіндігін білдіріп, балама
тұжырым айтады. ... ... ... ... ... ... Б. Сүлейменовтің қоныс аудару саясатын зерттеуге ... ... ... С.Әсіп “Қазақ қасіреті” еңбегінде
Б. Сүлейменовті патша өкіметінің ... ... ... ... деп атап ... ... “Қазақстандағы ХХ ғасырдың
алғашқы онжылдықтарындағы аграрлық реформалар ... атты ... Б. ... бұл ... зерттеулеріне жеткілікті назар аударып
талдамайды.
Г.Ф.Дахмлейгер, В.Шахматов, А.Нүсіпбеков, М.Ахынжанов, Е.Бекмаханов,
Д.И.Дулатова, ... ... ... сияқты белгілі
зерттеушілерінің тарихнамалық ... ... ... ... ... ... тарихының әртүрлі өзекті мәселелерін зерттеуге
қатысқаны, кейбіреулерінде қол ... ... ... айтылады.
Жарық көрген әдебиеттерді талдау ... Б. ... ... қоғамдық қызметінің, жалпы оның ғылыми өмірбаянының
жеткіліксіз зерттелгендігін ... ... ... ... ... ... ... фактісі атап өтілгенмен, оның себептері
ашылып ... ... ... тарихшының қалдырған ғылыми мұрасын
толық, жан-жақты талдау жасап, баға берген ... ... ... да ... ... ... ... тарихшы-ғалым Б.
Сүлейменовтің өмірі мен ғылыми мұрасына жүйелі, жан-жақты талдау жүргізе
отыра ... ... өз ... ... ... тың ... ... жұмысының мақсаты мен міндеттері. Зерттеу жұмысының мақсаты –
белгілі тарихшы, ғалым Б. Сүлейменовтің ... ... ... ... қызметін, одан қалған мол мұраны тарих ... ... ... ... ... ... ... баға беру. Соған орай
зерттеу жұмысының алдына мынадай міндеттер қойылды:
- Ғалымның өмір жолын, тарихшы маман ... ... ... Б.Сүлейменовтің ғылыми ұйымдастырушылық, педагогикалық және қоғамдық
қызметін ашып көрсетіп, ғалымның отандық тарих ғылымында алатын ... ... ж. ... орыс ... ... ... ... өмірдің Б. Сүлейменов еңбектерінде көрініс табуын бағалау;
- Ғалымның 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс мәселесіне ... ... ... ... ... ... ... ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасыр басындағы аграрлық мәселеге арналған Б.
Сүлейменовтің еңбектерін тарихнамалық тұрғыда талдау;
- Қазақ халқының ... ... ... ... ... ... ... оқымыстылар туралы Б. ... ... мен ... ... жұмысының деректік негізі. Б. Сүлейменовтің қызметін зерттеуде
маңызды дерек – ғалымның ... ... ... ... бірге жұмыстың
деректемелік негізін құрайтын материалдар ... ... ... Атап
айтатын болсақ, Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясы ... ... ... ... Орталық Мемлекеттік архивінің 1142,
1993, 1352, 1871, 1831 қорлары, Қазақстан Республикасы Президенті архивінің
708 қоры.
Ғалымға қатысты ... ... ... ... ... қорлардағы деректерді былай топтастырғанды жөн көрдік:
- ғылыми еңбектері, мақалалары, олардың қолжазба нұсқалары, оларға
арналған ... ... ... ... деректер, (өзі жазған жеке құжаттары, ғылыми
қызметі туралы пікірлер, құрмет қағаздары, естеліктер);
- ғылыми – ... ... және ... қызметі туралы
деректер, оларға жататындар Қазақ КСР Ғылым Академиясы Ш.Ш.Уалиханов
атындағы тарих, археология және этнография ... әр ... мен ... ... шет ... ... және тағы
басқа жерлердегі педагогикалық қызметі туралы деректер, дайындаған
баяндамалары мен дәрістері, телевидение мен радиода сөйлеген сөздері;
- Б. ... ... ... мен оған ... ... ...
ғалымның тұлға ретінде бейнесін жасау үшін ... ... ... ... ... және ... ... тарихшылармен алысқан
хаттар және олардың естеліктері бірегей дерек болып табылады. Б.
Сүлейменовтің ғылыми қызметкер ... ... ... ... ... ... ... бар, ғылыми кеңестер, ... ... ... ... жеке ... ... ... С. Руденко, М. Шкириятовке жазылған хаттардың маңызы зор.
Бітіру жұмысының методологиялық негізі. Зерттеудің ... ... ... ... оның ... ... бірі
тарихнамаға тән осы замандағы дәстүрлі принципі тарихилық, жан-жақтылық,
объективтілік және ... ... ... ... ... және тағы басқа әдістер қолданылды. Бұл ... ... және ... ... жүйелілік тұрғысынан талдау
олардың орны және мәні жөнінде ... ... ... ... берді. Қазақстан тарихы ғылымының жалпы үдемелі дамуы ...... ... ... ... ... ... ізденістер жүргізуде міндетті маңызы зор аспекті объективтілік
принципін қолдану, яғни қоғам ... жеке ... орны және ... және ... ... ... ... бір нақтылы әлеуметтік
жағдайлардағы тарих ғылымының келешектегі даму ... ... ... ... ... ... ... жаңалығы. Тоталитаризмнен кейінгі уақытта
Отандық тарих ғылымында қалыптасып келе жатқан бағыт тарихтың субъективті
факторына ... ... ... тарихымыздағы жеке тұлғалардың ролі мен
тағдыры туралы ізденістер жандануда. Нақты деректер ... ... ... болып келген Б. Сүлейменовтің өмір белестерінің кейбір тұстары
нақтыланып, ретке келтірілді. Зерттеу тақырыбынан ... ... ... зерттелініп, алдындағы уақыттағы ... ... ... ... да ... осы ... ... жаңалығының нәтижелері:
- Б. Сүлейменовтің өмірі, маман тарихшы ретінде ... ... ... ...... ... және ... қызметі
баяндалды;
- Оның 1905-1907 ж.ж. бірінші орыс революциясы кезіндегі ... ... және ... ... дамуы, ерекшеліктері
мен нәтижелерін, зерттеу деңгейін айқындайды,
- Б. Сүлейменовтің 1916 ж. көтеріліс мәселелеріне ... ... ... ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасыр ... ... ... қатынастар туралы шығармалары сұрыпталды;
- Б. Сүлейменовтің Ыбырай Алтынсарин өмірі, ағартушылық қызметі ... ... ... ... оның ... ... ... қазақ мәдениеті, тілі, салт-дәстүрлері және ... ... ... ... ... нәтижелерінің бірі тарихшы-ғалымның сталиндік қуғын-
сүргінге ұшырауының әділетсіз ... және ... ... тарих ғылымына ықпалын көрсете отыра, оның біртуар күшті
бейнесіне, ғылыми мұрасына ... ... ... ... ... ... өмірі, ғылыми ұйымдастырушылық, педагогикалық және
қоғамдық қызметі.”
Б. Сүлейменов 1912 жылдың қараша айында ... ... ... ... №13
ауылында дүниеге келген. Оның арғы аталары Шонан, Оатаралы, Нияз ... ... ... би болған адамдар. Сүлейменнің әкесі Нияз Үлкен
және Кіші Борсық құмдарын жайлаған Қабақ руының ... ... ... биі, ... ... еді. Сол кезеңде Арал өңірін өз қоластына қосып алуға
ұмтылған Хиуа хандығына қарсы күреске ... ... ел ... ... бірі.
Ата-анасынан ерте айырылған жетім, 8 жасар бала екі жылдай әуелі
ағайындардың қолында ... ... ... ... ... барып, бастауыш
мектепте үш жыл мұғалім М.Низамуддиновтен білім ... Жас Б. ... ... ... ... ... түседі. Сонан соң Ақтөбе
облысы, ... ... ... жетіжылдық мектепте оқуын
жалғастырады. Өз естеліктерінде ғалым “Менің ... ... 1929 жылы ... ... ... институтының құрылыс базасына жалданғаннан
басталды. 1929 ... 1934 ... ... мен Алматы қаласында еңбек етіп,
алғашқы кезде ... аға ... ... ... ... ... өлкелік кеңесінің ұйымдастыру бюросының төраға
орынбасары және сол уақыттары ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы оқу орнының дайындық курстарында
білім жетілдірдім ”, - деп ... Б. ... 1934 ж. ... ... ... ... институтының тарих факультетіне
түсіп, студенттік жаңа ... ... Онда ... ... ... Әсіресе, отар және тәуелді елдер тарихы, КСРО тарихы және жаңа кезең
тарихы пәндері қатты ... ... ... өте ... болғандығы
көрініс тапқан.
Оның революцияға дейінгі ... ... ... зерттеуге
құштарлығы сол кезде-ақ қалыптасқан болатын.
1938 ж. ... ... ... ... ол ... және ... КСР ... министрлігінің жолдамасымен Абай
атындағы Қазақ педагогикалық институтына аға оқытушы қызметіне ... ... ... Б. ... шет тілдер институтына 1942 ж.
директор болып тағайындалғанға дейін қосымша жұмыс жасайды.
Ғылым ... ... шет ... институтындағы қызметі
кезінде француз тілі кафедрасын ашуды ұйымдастырып, маман ... ... ... жастарын институтқа көбірек тартып, оларға
қамқорлық жасады. 1943 ж. ... ... КСРО ... ... ... президиумы Б. Сүлейменовті тіл, әдебиет және тарих ... ... ... жөніндегі орынбасары етіп тағайындайды. Бұл
қызметте ол біріккен ... 1945 ж. екі Тіл мен ... және ... этнография институттары болып қайта құрылғанға дейін атқарды.
Осы кезеңдегі институттағы ғылыми басшылық ... ... ... ... ... тың ... ... жемісті ғылыми зерттеумен
айналысты. Оның басшылығымен “Қарағанды көмір ... ... ... атты ... баспаға дайындалады. Сол кезде КСРО ... ...... КСРО ҒА-ның Қазақстан филиалы
президиумының төрағасы Қ.И.Сәтбаев ешқандай ... ... жоқ ... ... ізденіске деген зор құлшыныс қабілетін жоғары бағалап,
“Бекежан ... ... жас ... ... ... бірі және болашағы бар”, - деп, одан белгілі ғалым –
тарихшы ... ... ... Абай ... ... аспирантурасының жұмыстан қол үзбей жүріп бітірген соң, КСРО
Кеңес Халық Комиссариаты жанындағы ... ... ісі ... ... ... 1945 ... 9 ... ҚазМУ-дың ғылыми кеңесінде
“Қазақстандағы 1867-1868 жылдардағы реформа” атты ... ... ... ... ... ... 1945 ж. ... Бекежан Сүлейменұлы қайта құрылған тарих, археология және этнография
институтында “Қазақстанның революцияға дейінгі ... ... ... ... ... ... революцияға дейінгі тарихының
күрделі проблемаларын зерттеуге белсенді ат салысты, өмірінің ... ... жуық ... ... Өмір ... ғылыми қызметі осы институттың тарихы
мен тығыз байланысты болды. 1964 ж. ... ... ... қорғаған уақытында Б.Сүлейменов “неге мал шаруашылығымен
салыстырғанда жер мәселесіне көп көңіл бөлдіңіз”, - деген сұраққа былай ... ... ... патриотпын, одан қалса өзімнің проблемаларымның дәйекті
патриотымын. Көшпелі мал шаруашылығын көп ... ... ал ... ... ... ... ... кеңестік қоғамның күрделі және қарама-қайшылығы мол
кезеңінде тарих ғылымына келген еді. Бұл ... ... ... ... әкімшіл-әміршіл биліктің еркіне бағындырылған, заңсыз, авторитарлық ... ... ... және ... ... жатқан уақыт еді. Ұлы Отан
соғысы кезінде оның ... ... ... шыға ... ... ... ... шайқастарда асқан ерлік көрсеткен ... ... қызы Әлия ... ... өмірі және соғыстағы
ерліктері жөнінде 1944 ж. наурыз айында ... ... ... ... бүкіл елге алғаш танытушы болды.
Б. Сүлейменов алғашқы кезде ... ... ... және ... ... ... ... “идеологияланған” мақалалар
жариялап, онда Е.Бекмахановпен Қ.Жұмалиевтің еңбектерін сынға алған да
болатын, ал 1948 ж. ... ... ... ... пікірталаста
К.Қасымов көтерілісінің осалдысы қырғыздармен болған қақтығыс деп ... еді. ... ... ж.ж. ғылыми сын, айтыс-тартыстар өз мәнін
өзгертіп, ... ... ... бара ... ... Б. ... Қазақ
КСР Ғылым Академиясында өткен жиналыстарда, мәжілістерде азаматтық бағыты
күшті ғалым ретінде Е.Бекмаханов, ... және ... ... ... сөз ... Қазақ әдебиетінің классигі М.Әуезовке қарсы науқанның
ұйымдастырылуы қазақ халқының ... ... оның ... ... ... еді. Б. ... ... әдеби мектебін” жоққа
шығарушыларға және осы мектепті зерттеуші М.Әуезовті қаралаушыларға ... ... ізін ... қазақ халқының көрнекті ақындарын буржуазиялық –
ұлтшылдарға ... ... ... яғни ... ... ... ақтаңдаққа айналдыруға болмайтынын ашық айтып, өз пікірлерін
батыл қорғады. Сонымен ... Б. ... ... ... ... ... қозғалысындағы қайшылықтырды (қырғыз еліне
қарсы соғысы, бағынбаған қазақ руларын ... т.б.) ... ... ... ... ... ... асыра сынаушыларға қарсы күрес
жүргізгендермен келіспейді. Бұл ... Б. ... ... КСР ... қоғамдық ғалымдар бөлімінің ғылыми хатшысы болып қызмет
атқаруы да бұл ... ... нақ ... ... ... мүмкіндік берді.
«ВКП/б/ қысқаша курс тарихы» жарық көргеннен соң, ... ... ... ... 50-жылдардың басында қуғын-
сүргіннің жаңа ... ... ... ... да, республика
зиялыларына қауіп-қатер төнді. Бұл ... ... ... ... ... ... жүйенің елегінен өткізудің жаңа кезеңінің
басталған сәті болатын. ... ... ... Маркстік-Лениндік
тұрғыдан зерттелсін, «саяси кемшіліктер ... ... ... үстем
болып, әдебиет және тарих салаларында «ішкі жауларды» әшкерелеу ... ... орай ... ... пен ... ... Сол ... айтыс-тартыстарда «әшкереленіп» жатқан Е.Бекмахановты
отырғызу, көзін жою үшін идиологтарға ең алдымен Б.Сүлейменов болып жатқан
құбылыстарға өзіндік ... бар және ... ... сол ... ... тура айта алатын тұлға еді. Ғалымның белсенді қоғамдық қызметі оған
шындықты айтуға мүмкіндік берді. Елдің басына ... ... ол ... ... жоқ, қайта табаандылық таныта білді. Ал саяси жүйе болса,
ондай тұлғалардан қауіптенген болатын. ... ... ... ... ... ... мен ... турасында «буржуазиялық-ұлтшылдық
сипаттағы бірқатар елеулі бұрмалаулар және ескі заманды көксеуші ... ... ... жиі ... ... ... ... беттерінде
әшкерелене бастап еді. Көп ұзамай 1952 жылдың шілде айының 17 жұлдызында
Б.Сүлейменов және сол ... ... ... Ермұхан Бекмахановты
қауіпсіздік комитет қызметкерлері тұтқынға ... ... ... ... ... ... ... тасталды. Соттың
шығарған үкіміне: «Сүлейменов өзін кінәлімін деп ... ... ... көрсетуі бойынша сот алқасы Сүлейменовты барлық
уақытта, яғни 1941жылдан 1952 ... ... ... ... ... ... пиғылда болған деп есептейді»,--делінген. Осылайша
Б.Сүлейменов 25 ... ... ... ... ... ... түзету
лагеріне жер аударылды. 1954 жылы 3 мамырда ... осы ... ... ... байырғы жұмысына орналасты. Дегенмен оың ғылыми жолына
толық ... ... ... асқан жоқ. Ол алғашында Қазақ КСР ҒА-ның ... және ... ... ... ... ретінде жарты
ставкаға қабылданды. Тек 1957 жылы институттың бөлім ... ... жылы 30 ... айында Б.Сүлейменов Қазақ КСР Ғылым Академиясының
корреспондент мүшесі болып сайланды.
Бекежан Сүлейменовтың ғылыми және қоғамдық ... ... ... да ... болды. Ол Қазақ КСР ғылым академиясының байырғы
қызметтері ретінде ... ... ... ... ... ... көп ... еді.
Б.Сүлейменұлы 1980 жылы, «1905-1907 жылдардағы ... ... және «1916 ... Қазақстандағы көтеріліс» атты
күрделі монографиялары үшін Қазақ КСР ғылым академиясының Ш.Ш.Уалиханов
атындағы сыйлығына ие ... ... ... оның ... оқытушылық
қызметі мен тығыз байланысты. 1938 жылдан бастап ол Абай атындағы ... ... аға ... ... соң ... шет тілдер
институтының директоры(ректор), 1943 жылы Ғылым ... ... ... ... ... ... ... институтының КСРО
тарихы кафедрасының меңгерушісі, Қазақ мемлекеттік университетінің доценті
ретінде жұмыс жасап, Республикадағы ғылыми ... ... көп ... ... ... ... ғылыми танымның негізі оптимистік,
сарқылмас күш-жігерлік, шыдамдылық және қажырлы еңбектің ... ... ... ... жылы –23-қазанда болған Қазақ КСР-нің жоғарғы сотының алқасы жабық
отырысында мынадай үкім шығарады: «Өзінің ... іс ... ... ... ... ... 1948 жылы ол ... Кенесары Қасымовтың феодалдық-монархиялық көтерілісін ұлтшылдық
деп ... ... жылы Қаз КСР ... ... ... ... өзі антисоветтік және ұлтшылдық ... ... ... ... ... және ... ... жоқ деп сөздер сөйледі. Өзінің еңбектерінде, қолжазбаларында және
баяндамаларында ... ... ... ... ... кезінде партияның және совет үкіметінің ... ... ... үгіт насихат жүргізді, халықтар көсемі ... ... ... Осы ... ... ... ... 25 жылға бас
бостандығынан, 5 жылға ... ... ... және дүние мүлкі
тәркіленеді. Бай ... ... ... ... талан-таражға
салынады. Әйелі Вагонова Лидия Александрқызы консерваториялық оқытушылық
қызметінен босатылады. Ол аздай-ақ саяси қылмыскердің ... ... ... айырылып, қаңғыбастық күйге түседі. ... ... ... бас ... ... ... ... ести алмайды. Таныстары мен туыстары одан теріс айналады.Қазақстанда
қалу ... ... 1953 жылы ... ... ... мәжбүр болады. Бірақ онда да осы жағдай алдынан шығады.
Ол Сүлейменовке жазған хаттарында Мәскеуге КОКП ... ... ... арыз жазу жөнінде ақыл қосады. ... 1953 жылы ... КОКП ... ... ... ... ... басшысы М.Ф Шкирятове жазған хатынан
кейінде, Лидия Алеквсандрқызы КОКП ... ... хат ... ... ... оның ... ... тапталып жатқанын
жазады. Ақыры оған жарымен кездесуге тыйым салынады. Алматыда ... ... ... ... әйел Новсібірде жүріп, қасіретке төзе
алмай, сол 1953 жылы 18 қазанда пойыздың ... ... апат ... ... ... ... оның ... жоқшылықпен
жетімдікті көп көргендігінен еді. ... ... ... ... кезінде
репрессияланғандардыңкөпшілігі үшін сот процедуралары сақталынбайды, ... ... ... өту ... ... ... ... басым көпшілігі ұрып-соғуға және азаптауларға ұшырайды.
Тергеу үстінде ең көп таралған айла –ұйқыдан айыру еді. ... ... ... күн бойы тергейді де, ал ... ... ... оны
ұйықтатпайтын. «Сөйтіп тәулік пен тәулік өткенше» деп ... ... ... еңбектерінде. Ол да 1952 жылы Ленинград дәрігерлер ісі
бойынша қамалған болатын. Кімде-кім ... ... әлде де ... ... басқаларға қарсы жала құжатқа қол қоймаса, оны аяусыз ұрып-соғуға
ұшырататын еді.
Б.Сүлейменовте Қазақстан Компартиясы Орталық ... ... ... ... хатында былай дейді:
«За то, что я ... ... свою ... по ... ... ... моими ответами на вопрос в протоколах
допросов, он ... ... меня к ... советскому государственному
строю ... ... ... ... ... сна и отдыха, систематически задержали меня до 5 часов утра,
до отчаяния до ... сил и ... ... ... ... под ... и ... вынуждал меня подписывать
состряпонные им протоколы допроса, ... ... ... бұл ауыр ... ... ... да бастан
кешіреді, аштықпен ұйқыға да шыдайды, бірақ тағылған ... ... ... ... ... ... себя не ... однако,
анализируя все материалы предварительного и судебного ... ... что ... ... – националистические выступление
Сулейменова имели место и чтение всего периода, то есть с 1941 года до ... ... ... Партия басшылығына, Кеңес құқық қорғау
органдарына өзінің күнәсіз екенін ... ... ... соң ... Атап айтсақ, сақталған бірнеше арыздары бар. Мысалы, 1953жылы 24-
наурызда КОКП Партиялық бақылау ... ... ... сол
жылдың 16-шілдесінде КОКП-ның Орталық Комитетінің бірінші хатшысы Хрущевке,
1954 жылдың 19-наурыз күні Қазақстан Компартииясының ... ... ... Пономоренкоға және Кеңестер Одағының бас ... ... ... былай дейді: «В ... ... ... и факты, я высказывал, что исключительно
субъективно, шаблонно ... ... к ... ... о ... Как о судьбе члена партии,советского человека,великое правокоторого
не только законодательно закреплено, но и ... в ... Бұл ... ... аяқсыз қалады. Б.Сүлейменовтің
Е.Бекмахановтың мәселелерін тигізген адам—орыстың ... ... ... ... ... зор ... және КОКП Орталық Комитетінің
мүшесі екендігін пайдаланып, қазақтың қуғынға ұшыраған тарихшыларын жете
тани ... ... ... жау жау ... ... ... жүргізілуі мүмкін екендігін ескртіп, қайта қаралуын өтініп, ... ... ашық та ... пікірін түсіреді. Бұл ұсынысының аяқсыз
қалмауын талап етеді.Сөйтіп жолдастарының және ... ... ... істі қайта қарау үшін комиссия құрылады. Тексеру барысында ол
жазықсыз деп табылып, мынадай түрмен ... ... ... ... 1952 года содержался в тюрьме и 3 ... ... ... дела в ... ст.204 п «Б» УПК нач ... КГБ при ... ... Б.Сүлейменов айдаудан оралған соң оның атақтары мен құқықтары
қалпына келтіріледі, кітапханасын ... ... ... – ХХ ... ... ... азаттық қозғалыс
және аграрлық мәселенің ірі зерттеушісі».
Бекежан Сүлейменұлының қалам тартып, терең ... ... ... ... қозғалыстар мәселелері. Ол
өзінің таңдаған проблемаларының ... ... ... ... ... түрде тереңнен зерттеген тақырыбы ХХ ... ... ... ... еді. Осы ... ... көп жылдар
бойы айналы су барысында, ғалым өз ... 3 ... және 27 ... ... ... ... ... бұл проблема бойынша дерек
базасын жасауға тікелей қатысып, қыруар ... ... 1952 ... ... ... ұлттық қозғалыстар тарихы және Қазақстанның
Ресейге қосылуының ... ... ... ... ... 1916 ... ... баяндаманы Б.Сүлейменов жасады.
Бұл мәселе бойынша ол өз ғылыми зерттеулерін Ұлы Отан ... ... ... ... ... бүкіл қазақ
жерінде болғанын, тек көтерілістің ішкі ерекшелігі, ... ... ... ... ... ... екендігін атап
көрсетеді. Сондай-ақ Б.Сүлейменов 1916 жылы ... ... ... ... ... ... да осы ... қатысқандығын тарихи фактілер келтіріп ... бұл ... ... ... ... осы ... ... дұрыс анықтауға болатын. Оның пікірінше, 1916 жылғы
көтеріліс 1917 жылыақпан революциясы ... ... ... ... ... емес деп есептеп, көтеріліс Торғай және Жетісу
облыстароында партизандық әдіспен ... ... деп ... ... бірінші дүниежүзілік соғыс қазақ елінде онсыз да ауыр ... ... ... ... ... ... ... жылы патша жарлығының себеп болғанын баяндады. Жинақталған құжаттарға
сүйене ... ол 1916 жылы ... ... ... ... ... патшалықтың отарлау саясатына және феодалдық езгіге
қарсы бағытталды деп қорытынды жасайды. Көтерілістің әлеуметтік құрамын
анықтағанда, ... ... ... ... ... ... бұқарасымен қатар бай-феодалдардың және ... ... ... ... көздеген мүдделері бұрынғы
отарлауға дейінгі әлеуметтік артықшылықтарына қол жеткізу болды деп ... ... да 1916 ... көтерілістің кең әлеуметтік негізін көрсетеді.
Оның еңбектерінде 1916 жылы көтерілістің көп ұлттық болғанына да баса көңіл
аударылған. ... ... ... ... ... ұйғырлар,
дүнгендер т.б. ұлт өкілдері белсене ... деп ... Одан әрі ... ... ... ... ... біртұтас интернационалдық көтеріліс
тарихта сирек кездесетін құбылыс еді. Патша үкіметінің ұлттарды ... салу ... ... ... ... азаттық қозғалысқа
қазақтармен қатар ұйғырлар, дұнғандар ... ... өз ... айтады.18 Б.Сүлейменов 1916 жылы қозғалыста қарапайым ... ... ... ... ... ... ... тікелей қатысқандығын атап көрсетеді. Зерттеушінің
А.Бөкейхановтың басшылық жасаған «Қазақ» басылымының айналасында ... тек осал ... ғана ... бір беткей пікір жасауынан
әкімшілік-әміршілдік ... ... ... ... ... ... ... Жалпы айтқанда 1916 жылы ... ... ... осал ... жарытымды іс-
әрекеттерін де көрсете білді. Ол 1916 жылғы көтерілісті Қазақстан және Орта
Азия жерін түгелдей қамтыған Ресей ... ең ... ... деп ... жылы Алматыда өткен тарихшылардың пікірталасында 1916 жылы
көтеріліс ұлт-азаттық сипатта ... леп ... Орта Азия ... ... жуық шарпыған бұл көтеріліс жөнінде ... ... жоқ. ... осы ... кеңесте Орта Азия және Қазақстандағы 1916
жылғы ұлт-азаттық ... ... ... баға ... бұл ... қозғалыстың прогрессивті және кереғар
тұрғысынан ошақтарға ... ... осы ... көтерілістің Орта Азия және
Қазақстан халықтары тарихындағы ... ... және ... ... ... ... алып келді.
Ғалымның Отан тарихына қосқан күрделі үлесі «ХІХ ғасырдың аяғында
ХХ ғасырдың басындағы Қазақстандағы ... ... ... жылғы
Қазақстандағы көтеріліс», «XVII ғғ басындағы Қазақстан Россия құрамында»
деген күрделі ... ... ... ... ... қазақ ауылының тарихи-әлеуметтік мәселелеріне феодалдық және
капиталистік өндіріс қатынастары ... ... ... және ұлт-азаттық қозғалыстың даму кезеңдеріне жаңа ғылыми баға
бере ... ... ... ... әр түрлі нәтижелері мен
салдарын ашып көрсетеді, халықтар ... ... ... ... ... ... ... негізін
жасауға тікелей атсалысты. Ол бес томдық ... КСР ... ... ... және ... ... ... Қазақ Совет
Энциклопедиясын шығруда көп үлес қосты. Қызық тарихы тәелсіздік пен ... ... ... ... мен күреске бай болса, ХІХ-ХХ
ғасырларда Ресей империясының отардау ... ... ... Бұл ... күшпен басылып отырғанымен, ... ... ... ... жоғалтқан жоқ. Бір кездерде «1905-1907 жылғы
революция Қазақстанға соқпай кетті, сол кезеңдегі ... ... ... ... ұғым ... ... бұл ... сынап, жергілікті қазақ ... ... ... үшін орыс ... ... 1905 жылғы
революцияға қатысқандығын дәлелдеді. Ресейде болған ... ... ... күрестердің жаңа толқынының пайда болуына түрткі
болды. ... ... жер үшін ... ... және ... 1905-1907 жылғы саяси күрестің құрамдас бөлігіне айналды
деді.21 Бұл еңбектерде ... ... ... ... сол ... жинақталған үлкен фактологиялық материал,
қазақ халқының сан ғасырлық ... үшін ... ... бір ... ... құнды. Сондай-ақ бір кездерде тарихи
әдебиеттерде 1916 ... ... ... ... ... ... Бекежан Сүлейменұлы құжаттармен мәліметтерге,
мемуарлық және ... ... ... ... бұл көтерілістің
арогрессивтік-азаттық мәнін дәлелдеп ... және де бұл ... ... ... ... революция екендігін дәлелдеді.
Сонымен қатар 1916 жылғы ... ... ... ... ... толық дәлелдеді,өйткені сол кезге дейігі еңбектерінде ... қана 2 ... ... деп ... Бұл көтеріліс 1917 жылы ақпан
революциясы кезінде басылды деген ... ... ... ... ... әдіс күресімен жалғаса берді деп дәлелдеді.22
Бекеңнің тереңдеп жан-жақты ... ... ... ... Қазақстандағы аграрлық қатынастар ... Ол ... аяғы мен ХХ ... ... ... ... ... күделі монографиялық еңбегі негізінде 1964 жылы өзбек КСР Ғылым
академиясының Қоғамдық ғылымдар ... ... ... ... ... ... Сүлейменовке дейін революцияға дейінгі ... ... ... ... арнайы зерттеу жоқ еді. Бұл ... міне ... ... ... ... мәселелеріне арналған көптеген
еңбектерде аграрлық қатынастар мәселесі ... ... ... ... және ... идеология ықпалымен теріс жазылды. Сондықтан да бұл
монографияны жазу барысында авторға көп еңбек етуіне тура ... Бұл ... ... ... ... Орынбор, Ташкент, Омбы және ... 15-ке жуық ... ... мәліметтер мен құжаттар алып,
150-дей қорды сұрыптайды. Революцияға дейін ... ... ... мен
газеттерді қарап, мыңға жуық кітаптар, зерттеулермен мақалалар талдайды.
Сонымен қатар Бекең Қазақстанның әр ... ... ... ... ... ... кейбір жайларын анықтау үшін ... ... ... ... ... пайдалана отырып, 1967-68 ... ... жер ... саны ... ... саны ... жағдайын ғылыми жүйемен зерттеп, талдай білді. Б.Сүлейменов
революцияға дейінгі ... ... ... ... ... атап ... ... 98,8 ( және орыс тұрғындарының
63,1% ХХ ғасырдың басында тек қана ауыл ... ... ... дейінгі Қазақстанның тарихы, түптеп ... ауыл ... ... ... деп ... көрсетеді.
Монографияда 1867-68 және 1891жылғы патша реформалары талданып,
Қазақ елі өмірінің ... ... ... ... ... метрономия үшін түкілікті ... ... ... қатар патша үкіметінің реакциялық саясатына қарамастан,
ХІХ ғасырдың аяғында ауылдық-әлеуметтік экономикалық және қоғамдық-саяси
дамуына капиталистік ... ... ... ... Осыған дейін
объективті түрде зерттелмей келген мәселелер, оның ... ... ... ерекшеліктері ескеріліп, географиялық
ортаның ... ... ... оның экономикасына ықпалы мен маңызы
көрсетіліп баяндалады. Қазақ ... ... ... ... ... ескеріп, аймақтар бойынша зерттеу негізінде Бекежан
Сүлейменов Қазақстан жерін аймақтарға дұрыс ... ... мал және ... ... ... солтүстік-батыс, оңтүстік-шығыс, және
мал шаруашылығымен айналысатын оңтүстік-батыс , және ... ... ... өз ... ... шаруаларының отырықшылыққа көшуіне
егжей-тегжейлі тоқтап, бұл ... ... ... Шаруалардың
жаппай отырықшылыққа көшуінің бірінші сатысы тұрақты қыстауларға көшу деп
көрсетеді. Қазақстандағы ... ... ... ... шаруалардың
жаппай отрықшылыққа көшуіне кедергі болды, тіпті қазақтарды шөлейттерге
ығыстырды деп ... ... ... ... ... ... ... патша үкіметінің жаппай талан-таражға түсіргенін атап көрсетті.23
Ежелден қазақ халқының меншігінде болған жерлері патшы ... ... ... ... ... ... және қоныс аударушылар ... ... ... ... ... өрістеген аграрлық
қозғалыстың дамуын талдай келіп, Бекең ... ... не үшін ... ... ... және ... ... болды деген сұрақтарға бұған
дейін жарияланған әдебиеттермен салыстырғанда толық жауап береді. ... ... ... ... ... ... ... төменгі сатысы арыз, өтініш, талап және «петиция» жазу түрінде болса,
қазақ шаруаларының ... ... ... деңгейі еді.
Сонымен қатар қазақ шаруалары жер үшін, Ресейдің басқа ... ... ... ... ... бостандық және ұлттық тәуелсіздік үшін ... деп, ... ... ... жасаған баяндамасында «тап
күресі» шеңберіне шығып, қазақ халқының ұлттық патриотизмін насихаттаушы
ғалым ретінде ... ... ... ... ... ... айдаудан
оралғаннан кейін, осы мәселелермен айналысу барысында үзілді-кесілді қарсы
шығып, бір қозғалысты жасанды түрде бөліп, ... ... және ... ... ... дұрыс емес деп, өз көзқарасынашық білдірді.
Б.Сүлейменовтің бірінші орыс ... ... ... үшін ... баяндаудағы көзқарасында кеңестік кезеңнің
идеологиялық салқыны сезілгенмен, ол жазған ... ... ... ... қарсы өрлей түскен күресін көрсететінкөп тың мағлұматтар
мен құнды, сондай-ақ мұнда 1905-1907 жылдардағы революциялық толқулар қазақ
халқының ... ... үшін ... бір жағдайының астарларын ХХ
ғасырдың басындағы дүние жүзілік ... ... да ... Ол ... революция қарсаңында қазақ өлкесіндегі жұмысшылар және ... ... ... ... ... ... шығуына себептер
болған экокномикалық жағдай екеніне баса ... ... ... ... ... Қазақстандағы кеншілердің, теміржолшылардың,
өңдеу өнеркәсібінің жұмысшыларының және қазақ шаруаларының революциялық бас
көтерулері ... ... ... күресімен бір арнаға құйылып, патша
билігіне елеулі қауіп ... ... ... ... ... ... ... сарынындағы таптық, коммунистік көзқарас ықпалын
тигізбей қоймағанмен дегенмен, иқазақстандық ... ... ... ... ... ... дала ... әсері, сол уақыттағы І—ІІ-ші
мемлекеттік Думаның ... ... мен ... ... мәселелері бұл
еңбекте алғаш байланыстырыла зерттелген. Бірінші орыс революциясының қазақ
өлкесіне ықпалын ... ... ... ... 1949 жылы ... және ... ... жарық көрді.
Бірнеше жыл өткеннен кейін Б.Сүлейменов редакциялауға тікелей
қатысқан «1905-1907 жылдардағы ... ... ... атты
тағы бір жинақ жарық көрді.
Б. Сүлейменовтың мұралары ішінде ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасыр
баысндағы ... ... ... ... ... ... ... ие. Оның
бұл саладағы еңбектері өзінің ғылыми құндылығын жоғалтпай онда ... ... әлі ... дейін өз маңызын сақтауда. Ол 1867-68 ... ... ... ... аша ... патшалық ресейдің
дамып келе жатқан өнеркәсібінің өнім ... ... және ... ... ... ... қазақ жерінің байлығы аяусыз тоналды леген
ғылыми тұжырым ... Ол ... ... ... мен ... ... патшалық Ресейдің аймақтарындағы отарлық ... ... ... ашық ... ... Мұндай пікірдің тарихи
шындыққа сай келмейтінін, патша өкіметінің ... ... ... толы ... алға ... ... ... кейін оның қуғын-сүргінгеұшырауына түрткі де
болған еді.
Көптеген деректерді талдап ... ... ... ХІХ ... мен ХХ ... ... қазақ аулында аграрлық қайшылықтар аса қатты
шиеленісу ... ... ... патша өкіметі тарапынан тоналуында
жатқанын негіздеп береді.
Б.Сүлейменов тарихи демография аспектісіне де ... ... ... ... ең ... бірі ... қазіргі қазіргі
қазақстан территориясы бойынша географиялық сипаттама бере отыра, ... ... ... ... ... ... ... қарастырды. ХІХ
ғ соңы мен ХХ ғасыр басында ... ... ... ... ... ... ... бойынша халықтың тығыздығының әркелкі болғанын
көрсетеді. Мұны ол сол жердің географиялық ... және ... ... түсіндіріледі.25
Б. Сүлейменовтің пайымдауынша көптеген зерттеушілер өз еібектерінде
қазақ халқының шаруашылық тұрмысының ерекшеліктеріне баса көңіл аудармаған.
Қазақ ауылының ... ... ... ... ... географиялық
ортаның сол аймақтың экономикасына тигізетін ... ... ... ... ... ... екі ... аймаққа бөліп
қарастырады.Бірінші аймаққа мал және ... ... ... ... оңтүстік-шығыс, Сырдария алқабы аудандары,
егінші аймаққа мал ... ... ... ... орталық
аудандарды жатқызды.
Б.Сүлейменов еңбектерінде ... ... сол ... аграрлық мәселені көтеруіне тоқталмай, одан саналы түрде айналып
кетіп отырған. Сол үшінде Б.Сүлейменов мұндай әрекеті ... ... ... ... ұлтшыл, контрреволюцияшыл күштердің ... ... ... ... айтылады»,-деп сынға да ұшыраған болатын.
Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... жергілікті халықтардың қатынасы жеткілікті
ашылмаған.Бұны кеңестік ... ... деп ... болады.
Б.Сүлейменовке дейін революцияға дейінгі Қазақстандағы аграрлық
мәселе тарихы бойынша арнайы зерттеу жоқ еді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... арналған көптеген
еңбектерде аграрлық мәселелер үстірт ... ... ... лнемесе үстем идеология ықпалымен теріс жазылды. Сондықтан да
бұл монографияны жазу барысында ... көп ... ... тура ... ... ... Ленинград, Алматы, Орынбор, Ташкент, Омбы және басқа
қалалардағы 15-ке жуық ... ... ... мен ... ... ... сұрыптайды. Револьюцияға дейін шыққан көптеген газеттер мен
журналдарды қарап, мыңға жуық кітаптар, зерттеулер және мақалалар талдайды.
Сонымен ... ... ... әр ... ... ... ауылдың шаруашылық тұрмысының кейбір жайларын анықтау үшін үнемі
пікір ... ... ... деректерді пайдалана отырып, 1867-68
жылдардағы шаруашылық ... жер ... ... саны мен ... ... жүйемен зерттеп, талдай білді.
Б.Сүлейменов революцияға дейінгі Қазақстан патшалық Ресейдің
аграрлық-шикізат көзі болғандығын атап ... ... 98,8 %-і ... ... 63,1%-і ХХ ғасырдың басында тек қана ауыл ... еді. ... ... дейінгі Қазақстанның тарихы, түптеп
келгенде, ауылдың, ауыл шаруашылығы мен шаруаларддың тарихы деп ... өз ... ... ... ... ... тоқтап, бұл үрдістің кекзеңдерін талдайды. ... ... ... ... ... қыстауларға көші деп
көрсетеді. ... ... ... ... ... шаруалардың
жаппай отырықшылыққа көшуіне келергі болды, тіпті қазақтарды ... деп ... ... шиленісуініңнегізгі себебі ретінде
Б.Сүлейменов қазақ ... ... ... жаппай талан-таражға түсіргенін
атап көсетеді. Ежеклден қазақ халқының ... ... ... ... ... ... алып, казак әскерлерінің иелігіне және қоныс
аударушылар қорына ... ... ... ... ... аграрлық қозғалыстың дамуын талдай келіп, Бекең қазақ шаруалары
не үшін күресті, ... ... ... және ... ... ... деген
сұрақтарға бұған дейін жарияланған ... мен ... ... береді. Қазақ ... ... ... ... тығыз байланысты. Оның төменгі сатысы арыз, өтініш, талап
немесе петиция жазу түрінде больса, ... ... ... ... ... еді. ... ... қазақ шаруалары жер үшін, Ресейдің басқа
халықтармен тең саяси құқық үшін, толық бостандық және ... ... ... ... деп ... ... конференцияда жасаған
баяндамасында «тап күресі» шеңберінен шығып, қазақ ... ... ... ... ... көрінеді.
ІІІ-тарау. «Қазақ халқының мәдениеті тарихы
3.1. Б.Сүлейменовтің еңбектерінде».
Кеңестік кезеңде ... ... ... ... тек «ұлы орыс» халқының мәдениетімен ұштастырылып қана
зерттеліп, ... ... ... ... өріс ... ... біржақты кету мәселесінен сақтан отырып, бұл бағыттағы авторларды
үнемі сынға алып отырды. Ол Ы.Алтынсарин, ... ... Орта Азия ... ... ... ... ... Қазақстандағы қоғамдық ой және қазақ әдебиет ... ... ... ой және ... ... ... ... қарауға
келіспей , осы халықтардың рухани мәдениет тарихы тығыз ... ... ... пікірде болды. Қазақстандағы қоғамдық ой тарихы
Жүсіп Баласағұн, Мұхаммед ... ... және ... да ... ... ... белгілі болып, көп ғасырлық дамудан
өткендігін, ХІХ ғасырда Ш.Уалиханов, ... ... ... емес ... алға ... ... қазақ әдеби тілі жөнінде болған пікірталастарда
Б.Сүлейменов қазақ әдеби тілі және ... ... ... және ... ... өз ... ... қорғай алды. Ол қазақ әдеби тілінің
негізін қолдаушылар Ы.Алтынсарин мен ... деп ... 1951 ... ... ... және ... ... жөнінде өткен
конференцияда М.Әуезовтің революцияға дейін қазақ әдеби тілі болмады, ал
оның ... ... ... ... кейін ғана жүзеге асты деген пікірмен
келіспей, Ы.Алтынсарин мен А.Құнанбаевтың шығармашылық жетістігін ... ... ... ... Ол өзінің бұл пікірін 1959 жылы қазақ
әдебиетінің негізгі ... ... ... ... ... тілі ... да ... басталады деп пікірін толықтырған болатын.
Б.Сүлейменов қоғамдық ой тарихын зерттеу барысында Ш.Уалиханов
жөнінде, ... ... ... ... ... ... жайлы еңбектер жазды. Сонымен қатар Мәшкүр Жүсіптің тұлғасына,
оның шығармасына ... баға ... ... танытты. Оның әдебиет
тарихында өзіндік алатын орны бар екендігін көрсете білді.
Б.Сүлейменов ... ... мен ... ... ... ... ... оның мұрасын жинастырды. Кең ауқымдағы ... ... ... дүниетанымдық көзқарасы, әдеби, ғылыми
мұрасы аясындағы, жалпы саны 30-ға жуық ... ... ... ... ... таңдамалы шығармалар жинағын қазақ
(1955) және орыс ... (1957 ж) ... ... ... ... жинағын шығаруға
тікелей атсалысты. Б.Сүлейменов негізінен, Алтынсариннің қоғамдық ... ... оның ... және көп ... қызметіне байланысты
ділгір мәселелерді қамтып зерттейді. Осы ... ... қор ... ... ... ... Бекежан Сүлейменұлы Мәскеу, Ленинград, ... ... ... ... ... мемлекеттік университетінің ғылыми
кітапханасында көп еңбек етеді. Іздену барысында ... ... ... ... ... ... баспа ісі жөніндегі комитетінің,
Бобровников, Ильминскийдің, Халық ағарту ... ... ... ... ... Сырдария, Орал облыстарының, Түркістан және ... ... ... ... ... 2000 ... ... зор архив
деректерін табады. Ғалым жинаған мағлұматтарда Қазақстандағы халық ағарту
ісіне байланысты, ХІХ ғасырдың екінші ... ... ... ... ... ... іс-қағаздары және еңбектері
қамтыған.
«Ыбырай Алтынсарин және ХІХ ғасырдың екінші жар тысындағы ... ... ой» атты 1950 жылы ... көрген мақаласында Б.Сүлейменов
революцияға дейінгі Ресейдің ... және ... ... езгі ... халықтардың, соның ішінде қазақ халқының алдыңғы
қатарлы ой ... ... атап ... Б.Сүлейменов Н.И.Ильминский мен
Ы.Алтынсарин арасындағы қатынасты сипаттағанда, Н.И.Ильминскийді жоғары ой
саналы шығыстанушы ғалым ... ... Бұл ... сол ... ... ... нәтижесі тұғын. Осылайша кеңестік дәуірде
Н.И.Ильминский ... ... ... оның ... ... дәріптелді.
Сонымен бірге Б.Сүлейменов Ы Алтынсарин ... ... ... ... ... бірқатар шығармаларын орыс географиясының
негізіндегі қазақ тілінде шығарып, осы ... ең ... ... ... ... ... сипаттағы тұжырым жасайды. Бүгінгі күні мұндай
көзқарас зерттеуші М.Мырзахметов, Қ.Жарықбаев, С.Қалиев, ... сыни ... ... ... ... ... ... зор еңбек сіңіргені теріске шығарылмайды.
Ғалымның Алтынсаринтану саласындағы зерттеулерінің деректік негізі терең
және жасаған ... ... ... ... ... ... көзіміз
жетіп отыр. Ы.Алтынсариннің ... ... бес ... ... ... ... ... беру тарихына
арналса, басқалары ауылдың әлеуметтік –экономикалық және ... ... ... ... тұрмысын, әдет-ғұрпын, мәдениетін және қазақ
мектептеріне орыс тілінің ... ... ... кең ... бір ... ... болашағына, қазақ, орыс және басқа
халықтардың достығына нығаюына арналып қарастырылады. Кеңестік тарихнама
ұзақ ... ... ... ... танымай келген.
Жоғарыда айтылғандай, ... ... ... ... мен ... оған ... ... зерттеудің нәтижесінде
Ы.Алтынсариннің ағартушы-демократ дәрежесіндегі ғалым екендігін дәлелдеп
берді.27
Қорытынды.
Б.Сүлейменов өз заманында ... ... мен, ... ... ... тарихының ірі зерттеушісі,
көрнекті ғалым болып қалыптасты. ... ... ... ... ... ... ... екендігін айғақтады. Әрине, ... ... ... ... бәрі ... ... еді, олар түгелмен тарихи
қазіргі көзқарастар деңгейіне сай келеді деп ... ... ... ... ... ... ... тұстарда саясат пен
санасып өз ойын толық айта алмады. ... ... ... мол деректік материал, нақтылы тұжырымдар ... ... ... ... ... күн ... дамып, үнемі
ілгерілеп отьырғандығын ескеріп Б.Сүлейменовтің ғылыми мұрасын да осы
тұрғыдан, тарихилық, ... ... ... ... әділ ... ... ... білуіміз керек.
Б.Сүлейменовтің ғылыми қызметі еліміздің жастарына үлгі-өнеге.
Сондықтан да, ... ... ... ... ... ұшан-теңіз.
Соның бір қыры—ғалымның жаңашылдығы. Оның шығармашылық қызметі көптеген жас
ғалымдарға үлгі ... ... ... ... 30-ға жуық ... мен кандидаттары шықты. Б.Сүлейменов рухы мықты азамат ... ... ... ... көріп, өзін-өзі өрге сүйреп, тарих
ғылымының шыңына шығарған ірі ... Оның ... ... таудан аққан асау
өзеннің тасқынындай. Бірақ жанға ... ... ... сары ... да ... ... ... Сүлейменұлы сынды ағалар аруағы алдында бас иіп,
олардың ғылыми мұрасын сақтап, одан әрі дамытуымыз ... Осы ... де, ... ... де, ... ... ... жастарына, әсіресе ғылым мен білімге ұмтылған жастарға сарқылмас
бұлақ, өшпес өнеге.
Сондықтан да:
1)Б.Сүлейменовке арналған коференциялар ұйымдастырылып, ... ... ... ... ... ... ... жазушылар естеліктері
негізінде, ғалым туралы жинақ шығару қажет.
3)Тарихшылар дайындайтын ... оқу ... ... ... ... ұйымдастырған дұрыс.
Сілтемелер тізімі:
1. Мажитов С.Ф. ... ... и ... взгляды
Е.Б.Бекмаханова. Автореф. Алма-Ата 1992. ... ... ... ... ... ... үлесі және
ғылыми ұйымдастырушылық қызметі. Авиореф Алматы 1999ж-30б.
2. ... Е. ... ... ... докторы.
«Социалистік Қазақстан» 1964 ж. 18 июнь ... Ф, ... ... ... ... жас 1964 ж. 11 ... Қазақ совет энциклопедиясы. Алматы, 1977 10т-470б.
4. Асылбеков М.Х. Тарихшы-ғалым, ұстаз Оңтүстік Қазақстан. 1982ж. 29
декабрь.
5. ... В, ... К. Дело всей ... Вечерняя Алма Ата 1982ж .
16 декабря.
6. ... ... ... ... 1986. ... ... Ә. ... басында қазақ тарихы қалай қыспаққа алынды?
Қазақ ... 1994ж. ... ... ... М. ... ... ... Мысль 1996. №2 с 65-67.
9. Ахметова Л. ... в ... ... ... ... 1996.
224 с.
10. Тореханов Т. Қанмен жазылған ... ... 1999ж. 416 ... ... Ж.К. ... ... и источниковедения
Казахстана. Алма-Ата 1988. с 5-25.
12. ... ... ... ... ... ... мұғалімі.
1991ж. 30 тамыз.
13. Дулатова Д.И. Историография до революционного Казахстана. Алматы.
1984-272 с.
14. Таштахметова Р.К. К ... ... ... ... в казахстанской историографии. Проблемы историй ... ... ... в ... (XVIII нач ХХ в).
Алматы 1994. 14-23 б.,
15. Әсіп С. Қазақ қасіреті. ... 1994. 14-23 ... ... О. Қазақстандағы ХХ ғасырдың алғашқы онжылдықтарындағы
аграрлық реформалар тарихнамасы.(1900-1929жж) Алматы 1998-199б.
17. Есқалиев С, ... М.А «Б ... ... мен ... ... ... журналы. 1999. №1. №2. 7-56 бет.
18. Б.Сүлейменов, ... В.Я. ... 1916 года в ... ... 1977. с 89-91.
19. Дулатова Д.И. Историография дореволюционного Казахстан. с 106.
20. Сүлейменов Б. «Аграрный вопрос в ... в ... ... ХХ века» Алматы 1963 25 б.
21. Сүлейменов Б. «Революционное движение В ... в ... ... 1977. 181 б.
22. Сүлейменов Б, Басин В, «Восстание 1916 года В ... ... 115-92 ... ... Б. «Аграрный вопрос в Казахстане последней ХІХ-начале
ХХ века» ... 1963. ... ... Б. ... ... в Казахстане последней ХІХ-начале
ХХ века» Алматы 1963. 324 ... ... Б. ... ... в ... ... третий ХІХ-
начале ХХ века» Алматы 1963. с ... ... және ... ... ... ... 1999. №5, 173-182 б.
27. Жарықбаев Қ, Қалиев С. Ы. Алтынсариннің тәлім-тәрбиелік мұралары.
Алтынсариннің таңдамалы идеологиялық ... ... ... ... мен ... ... Б.Сүлейменов «Революционное движения в Казахстане в 1905-1905\7
годах» Алматы ... ... ... ... 1916 года в ... Сүлейменов Б. «Аграрный вопрос в Казахстане последней
третий ХІХ-начале ХХ века» ... ... ... ... ... в ... Росии в
XVIII век начале ХХ в» Алматы 1981.
5.Ы.Алтынсарин ... ... ... ... ... ... Асылбеков Мәлік-Айдар
«Б.Сүлейменовтің өмірі мен ғылыми мұрасы» Алматы 2003.
7. Тореханов Т. «Қанмен жазылған ... ... ... ... ... ... ... «Қазақ совет энциклопедиасы» Алматы 1977. 10 том.
10. Ж. Қасымбаев «Вопросы историографий и
источниковедения Казахстана» Алматы 1988.
11. Жарықбаев Қ, ... С. ... ... ... ... ... ... академик Р.БСүлейменов Қазақстан
тарихын зерттеудегі үлесі және ғылыми ұйымдастырушылық
қызметі. Автореферат ... ... ... ... Казахстана. Алма-Ата,
1986.
14. Ахметова Л. Патриотизм в ... ... ... 1996.
15. Дулатова Д.И. Историография до ... ... ... Р.К. К проблеме изучения истории
переселенческого движения в казахстанской историографии.
Проблемы историй и источниковедения классовой ... ... (XVIII нач ХХ в). ... 1994.
17. Мұхатова О. Қазақстандағы ХХ ғасырдың алғашқы
онжылдықтарындағы аграрлық реформалар
тарихнамасы.(1900-1929жж) Алматы ... ... ... ... М.А. ... ... Оңтүстік Қазақстан. 1982,
29 декабрь.
19. Есқалиев Самат, Асылбеков Мәлік-Айдар
«Б. Сүлейменовтің өмірі мен ғылыми ... ... ... ... №1, №2.
20. «Б.Сүлейменов және Алтынсаринтану мәселесі» Қазақстан жоғары
мектебі 1999. №5.
21. ... және оның ... ... ... журналы. 1998.
№12.
22. М.Қозыбаев «Время меняет взгляды» Мысль 1996. ... ... ... ... ... тарихынан»
Қазақстан мұғалімі. 1991. 30 тамыз.
24. Ділмұхамедов Е. Б.Сүлейменов тарих ғылымдарының
докторы. «Социалистік Қазақстан» 1964 ж. 18 ... ... Ф, ... тарих ғылымының докторы.
Лениншіл жас 1964 ж. 11 июль.
26. Басин В, Қобыландин К. Дело всей ... ... ... 1982 . 16 декабря.
27. Тәженов Ә. «50-жылдардың басында қазақ тарихы қалай
қыспаққа алынды?» ... ... 1994ж. ... бет.
І-тарау. Б.Сүлейменовтің өмірі, ғылыми ұйымдастырушылық,
педагогикалық және қоғамдық қызметі............................14-
23 бет
ІІ-тарау. Б.Сүлейменов – ХХ ... ... ... ... пен ... ... ... бет.
ІІІ-тарау. Қазақ халқының мәдениет тарихы туралы
Б.Сүлейменовтің
еңбектерінде...........................................35-38 бет.
Қорытынды............................................................
...............39-40 бет.
Сілтемелер
тізімі..................................................................41-
34 бет.
Пайдаланылған әдебиеттер мен ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... Университеті
Тарих және география кафедрасы
.
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
Тақырыбы: «Б.Сүлейменов ... ... оның ... ... ... Ж.
Тобы: 14-12
Ғылыми жетекшісі: т.ғ.к Тілеуқұлов Г.
Шымкент 2006 ж.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Б.С. Сүлейменовтің өмірі мен ғылыми мұрасы45 бет
Психология ғылымының, пәнінің жалпы мәселелері мен негізгі даму кезеңдеріне толық сипаттама73 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру13 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру туралы51 бет
"Л.Н.Гумилев- тарихшы ғалым және тарихи еңбектері"6 бет
"Оңтүстік Қазақстан кәсіби тарихшыларының мәртебесі"29 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
12 жылдық білім беру жағдайында жаңа тұрпатты тарихшы мұғалім дайындаудың мәселелері24 бет
17 ғ-дың соңы — 18 ғ-дың басында Қазақстанды орыс ғалымдарының зерттей бастауы10 бет
Xix ғасырдағы салыстырмалы-тарихи тіл біліміне ғалымдардың қосқан үлесі4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь