Ұжым- тәрбие құралы

І. КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І ТАРАУ. 8
1.1 Ұжым. тәрбие құралы 8
1.2 Оқушылар ұжымының даму кезеңдері мен ерекшеліктері. 17
1.3 А.С. Макаренконың ұжым туралы тағылымы. 25

ІІ ТАРАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .50
2.1 Ұжымның даму кезеңдері мен олардың сабақтастығы. 50
2.2. Ұжымға педагогикалық тұрғыдан жетекшілк етудегі мұғалімнің ролі 67
2.3. Ұжымды қалыптастыруға қажетті мұғалімнің кәсіби сапалары. 76
2.4.Оқушылар ұжымын қалыптастырудың кейбір жолдары мен әдістері 90

ҚОРЫТЫНДЫ 96

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР: 98
Елбасы Н.Ә.Назарбаев өзінің Қазақстан халқына Жолдауында болашақ, келесі ғасырға, жаңа мыңжылдыққа, қашық болашаққа өтетін құндылықтар туралы айтты: "Біз өзіміздің болашағымызды және балаларымыздың болашағын қандай күйде көргіміз келеді, осыны айқындап алатын уақыт жетті. Біз ненің іргесін тұрғызғымыз келетінін, таңдап алған мақсатымызға алып келетін өз дамуымыздың траекториясы, даңғылы қандай болуға тиіс екенін анық білуге және ұғынуға тиіспіз".
Білім беру- бұл қоғам мүшелерінің адамгершілік, интелектуальдық, мәдени дамуыныі жоғары деңгейін және кәсіби біліктігін қамтамасыз етуге бағытталған тәрбие беру мен оқытудың үздіксіз процесі. Білім беру жүйесінің басты міндеті- ұлттық және жалпы адамзаттық қазыналар, ғылым мен практиканың жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыру және дамыту үшін қажетті жағдайлар жасау. Мемлекет білім беру жүйесін басым дамытуға , білім беру мекемелерін дүнмежүзілік деңгейге бағдарланған нормативтер бойынша қаржыландыру және материальдық техникалық жағынан жабдықтау жолымен білімділік мәртебесін арттыруға кепілдік береді.
1. Қоянбаев Ж., Қоянбаев Р. Педагогика. -Астана,1998.
2. Әбенбаев С. Мектептегі тэрбие жұмысының әдістемесі. -А., 1999.
3. Бержанов Қ., Мусин С. Педагогика тарихы. -А., Мектеп,1984.
4. Макаренко А.С. Үстаздық дастан .- А., 1985.
5. Макаренко А.С. Ата-аналар кітабы. -А., 1985.
6. Сейталиев К. Тәрбие теориясы. - Алматы., Мектеп,1973.
7. Тілеуова С. С, Әліпбек А. 3. «Педагогика», Шымкент, 2006 ж.
8. Сманов I,. Оңғарбаев Ә. «Педагогика», Шымкент, 2005 ж.
9. Сухомлинский В. «Коллективтің кұдіретті күші» Алматы, 1979 ж.
Ю.Әбиев Ж., Бабаев С, Құдиярова А.Педагогика. - Алматы: Дарын. 2004.
П.«Сынып жетекшісі» Алматы, 2003 ж.
12.«Мектеп» ғылыми-әдістемелік, педагогикалық журнал, Шымкент, 2004 ж.
13.«Сынып жетекшісі», Алматы, 2003
Н.Қазақстан Республикасының «Білім беру туралы заңы», 1999 ж.
15. Бержанов Қ., С. Мусин «Педагогика тарихы», Алматы, 1984 ж.
16.«Мектеп» журналы, Шымкент, 2005 ж.
17.«Бастауыш мектеп» № 7 , Алматы, 2005 ж.
18. Жрлабаев М.«Педагогика», Алматы, 1992 ж.№
19.«Бастауыш мектеп» № 9, Алматы, 2005 ж.
2О.«Мектеп» ғылыми-әдістемелік педагогикалық журнал, Шымкент, 2005 ж.
21.Болдырев Н.И. Класс жетекшісі . -Алматы: Мектеп, 1980.
22. Қожахметова К.Ж. Мектеп директорының тэрбие ісі жөніндегі
орынбасары. Алматы, Әлем, 2000.
23.Қазақстан Республикасының "Білім беру туралы заңы" 1999ж. 24.Қазақстан Республикасыньщ Гуманитарлык білім беру тұжырымдамасы
1994 ж. 25..Синица И.Е. Педагогтық эдеп және ұстаздық шеберлік. А. 1987ж.
        
        І.
КІРІСПЕ................................................................
..........................................3
І ТАРАУ. 8
1.1 Ұжым- тәрбие құралы ... ... ... даму кезеңдері мен ерекшеліктері. 17
1.3 А.С. Макаренконың ұжым туралы тағылымы. 25
ІІ
ТАРАУ..................................................................
.......................................50
2.1 Ұжымның даму кезеңдері мен ... ... ... ... ... ... жетекшілк етудегі мұғалімнің ролі
67
2.3. Ұжымды ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың кейбір жолдары мен әдістері 90
ҚОРЫТЫНДЫ 96
Пайдаланған әдебиеттер: ... ... ... ... ... ... болашақ, келесі
ғасырға, жаңа мыңжылдыққа, қашық болашаққа өтетін құндылықтар туралы айтты:
"Біз өзіміздің болашағымызды және балаларымыздың болашағын қандай күйде
көргіміз келеді, осыны ... ... ... ... Біз ... іргесін
тұрғызғымыз келетінін, таңдап алған мақсатымызға алып келетін өз
дамуымыздың траекториясы, даңғылы қандай ... тиіс ... анық ... ... ... ... бұл қоғам мүшелерінің адамгершілік, интелектуальдық, мәдени
дамуыныі жоғары деңгейін және ... ... ... ... ... беру мен ... үздіксіз процесі. Білім беру жүйесінің
басты міндеті- ұлттық және жалпы адамзаттық қазыналар, ғылым мен
практиканың жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыру және ... ... ... ... ... білім беру жүйесін басым дамытуға ,
білім беру мекемелерін дүнмежүзілік ... ... ... ... және материальдық техникалық жағынан жабдықтау жолымен
білімділік мәртебесін арттыруға кепілдік береді.
1999 жылы 7 ... ҚР ... ... заңы ... Заң ... ... ... саясаттың төмендегідей негізгі қағидаларын орнатты.
1. Қазақстан Республикасының азаматтары – білім алуға тең құқылы.
2. Әрбір азамат үшін ... ... мен ... және
жеке бастарының қажеттілігіне сәйкес, білімнің барлық саласының ... ... ... ... Жеке ... білімінің және дарынының дамуына жағдай жасау.
5. Оқыту мен тәрбиелеудің бірлігі, білім алу жүйесінің үздіксіздігі.
6. Білім беру ... ... ... ... мен ... ... байланысты әртүрлі болуы.
7. Білім беру ұйымдарының өкілеттігі және оны ... ... ... ... беру ... әрі дамыту бағытын ұстану керек.
9. Білімнің ғылыммен, өндіріспен байланысы.
10. Оқушыларды ... ... ... ... беру саласының ақпараттандырылуы.
ҚР Білім беру жүйесі өзара іс-қимыл жасайтын:
1. Меншік нысандарына үлгілерімен түрлеріне қарамастан ... ... ... ... түрлі деңгейлеріне арналған сабақтас білім беру
бағдарламалары мен білім ... ... ... ... ... беру бағдарламаларының іске асырылуы мен білім беру жүйесінің
дамытылуын қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ұйымдардың жиынтығы болып табылады.
Білім беру жүйесінің басты міндеті- ... және ... ... ... мен ... жетістіктері негізінде жеке адамды
қалыптастыруға, ... және ... ... ... ... алу үшін
қажетті жағдайлар жасау.
Білім беру жүйесінің басым міндеттері мыналар болып табылады:
- Білім беру бағдарламаларын меңгеру үшін ... ... Жеке ... ... , ... және дене ... дамыту,
адамгершілік пен салауатты өмір ... ... ... ... пен ... өз ... ... Республикасына
сүйіспеншілікке, мемлекеттік рәміздерді құрметтеуге, озық дәстүрлерін
қастерлеуге, Конститутцияға қайшы қоғамға ... ... кез- ... ... ... ... қоғамдық саяси- экономикалық және мәдени өміріне қатысу
қажеттігін, жеке ... өз ... мен ... ... ... ... және ... мәдениеттің жетістіктеріне баурау, қазақ халқы
мен Республиканың басқа да халықтарының тарихын, әдет-ғұрпы ... ... ... ... орыс, шет ел тілдерін меңгеру;
- Білім беру ұйымдарының еркіндігі, дербестігін кеңейту, білім беру ісін
басқаруды демократияландыру және орталықсыздандыру;
- Оқытудың жаңа ... ... ... беруді ақпараттандыру,
халықаралық –ғаламдық коммуникациялық желілерге шығу ;
- Еңбек рыногында бәсекелесуге қабілетті білікті жұмысшылар мен мамандар
даярлау және біліктілігін арттыру;
- ... ... ... және жұмыспен қамтылмаған халықты
қайта оқыту және ... ... ... ... және көп қызметті білім беру ұйымдарының тиімді дамыуына
жәрдемдесу.
Білім беру жүйесі дегеніміз- білім беру ... ... ... ... желісі, ол мыналарды қамтиды:
- үйелмендік тәрбие;
- мектеп жасына ... ... ... орта ... ... мектептен тыс тәрбие беру, мектепте оқыту;
- кәсіптік-техникалық білім беру;
- ... ... ... ... ... ... ... оқу орнынан кейінгі білім (аспирантура, докторантура және т.б)
беру;
- кадрлардың біліктілігін арттыру және оларды ... ... ... ... ... қалыптасып келе жатқан жеке адмның үйлесімді дамуы, оның ... ... ... және ... ... ... нәр алу үшін ... Балалардың үйелменді тәрбиеленуі олардың білім беру ... ... ... ... ... ... мен ... беруге
Республика заңдарына сәйкес ата-аналар жауапты болады. Білім беру органдары
мен мекемелері бұхаралық хабарлама құралдарының көмегімен ... ... және ... ... қоғамдық бірлестіктерімен біріге отырып
балаларды тәрбиелеу мен оқыту ісінде үйелменге ... ... ... ... ... балалар тәрбиесін жақсартуға көмектесетін
жағдайлар жасауға қатысады, ата-аналар мен оларды ... ... бап. ... жасына дейінгі балалар ата-аналардың қалауы бойынша мектеп
жасына дейінгі балалар мекемелерінде тәрбиеленеді. ... ... ... ... қалған балалар арнаулы мекемелерде тәрбиеленеді .
Мемлекет бюджеттен жалпы үлгідегі мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... ... ... ... өтем төлемдерін
бере отырып, мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... беру және ... ... мекемелері методикалық,
диогностикалық және консультациялық көмек көрсетеді.
Мектеп ... ... ... ұйымдастыру мен олардың қызмет ету
тәртібі мектеп жасына дейінгі ... беру мен ... ... ҚР ... орта білім үздіксіз білім беру жүйесіндегі негізгі буын болып
табылады және ... ... алу ... ... беру мектебінде мынандай үш
сатыда жүзеге асырылады: бастауын саты, ... саты және ... ... ... ... ... жұмыс істей алады. Екінші және үшінші
сатыдағы ... ... ... орта мектептердің мұғалімдері үшін нормативтік
оқыту уақыты- аптасына 14 сағат, 1 сатыдағы ... ... ... орта
мектептің мұғалімдері үшін 16 сағат болады. Жалпы ... ... ... ... орта білім беру туралы ҚР Заңымен реттеледі.
Диплом жұмысының ... - ... ... ... ... ... ... сапаларын ( қасиеттері) анықтау.
Зерттеу жұмысының обьектісі - ... ... ... ... ... ... сапаларының жүйесі.
Зерттеу жұмысының пәні - оқушылар ұжымын ... ... ... ... ... Оқушылар ұжымын қалыптастырудың ғылыми-теориялық, педагогикалық
негіздерін оқып-үйрену.
2. Оқушылар ... ... ... мұғалімнің кәсіби сапаларын
анықтау.
3. ... ... ... ... әдіс-тәсілдерін анықтау.
Зерттеу жұмысының практикалық маңыздылығы - зерттеу барысында жасалған
теориялық талдаулар мен эксперимент жүзінде ... ... ... ... іс-тәжірибеде қолдануға болады.
Зерттеу жумысының базасы — Бәйдібек ауданы, Шаян ... ... ... ... ... жұмысының құрылымы - кіріспеден, үш тараудан, қорытынды
және пайдаланылған әдебиеттер
тізімінен тұрады.
І ТАРАУ.
1.1 Ұжым- тәрбие ... ... - ... ... бір түрі. Мектептегі бастауыш ұжымның
негізгі түрі - класс, оқушылар ұйымы, ... ... ... ... және ... ... ұжымның ерекшелігі - ондағы барлық мүшелердің жеке ... ... ... ... және ... ... ... Мектепте педагогикалық тұрғыда ойластырылып шешілген оқу-тәрбие процесін
шебер жүзеге асыру үшін әрбір мұғалімнің, тәрбиешінің, ... ... тыс және ... тыс ... ... ... тәрбиесі жөніндегі негізгі принциптерді практикалық қызметте
басшылыққа алатын ғылыми негіздерді табуы керек.
Көп жылғы ... ... ... тәрбиесі негізіне мыналар
жататындығына көз жеткізеді:
Коммунистік ... Сан ... ... ... ... ... коммунистік мұраттарды бейнелеуге, совет халқымен бірге
тыныстауға ... ... ... бірлік болғанда ғана, іс-әрекет, ой-
пікір, сана-сөзім орынды ... ғана ... ... ... Осы ...... және ... адамның табанды идеялық
сенімдерін қалыптастырудың түп негізі және ең ... ... ... ... және ... ... ... Бұл мектеп
коллективі жұмысының мазмұны мен формаларын айқындаудағы комсомол ... ... ... ... партия ұйымының, коммунистердің
басшылық ролі. Мектеп коллективін тәрбиелеу, шын мәнінде, мынадан ... ... ... ... рухани бай, өмір тәжірибесі арқылы
көреген болған адамдар — аға ... ... ... ... ... ұрпаңты өмір сүруге үйретеді. Өмір сүруге үйрету - бұл өте ... өте ... ... Оның ... ... ... ... күні ертең
ғана емес, сонымен бірге бір жылдан кейін, бес жылдан кейін не істейтін
болады; адам мен ... ... ... не ... ... қандай рухани байлық алатынын және коллективке қандай рухани
байлың әкелетінін білу.
Коммунист-педагогтың басшылық ... ... өз ... аға жолдастардың
бағыттаушы, басшылық етуші — коммунистік ізгі мұраттармен рухтанған кө-
регендігі болғандықтан ғана ... күш ... өмір ... ... мектеп басшысы — ... ... ... көп ... қасиетімен, тұрмыстың көрегендігімен, комму-
нистік сеніммен рухтанған жағдайда ... міне ... ... ғана ... ... ... Директор мектепте бір-екі-ақ жыл істеген жерде
коллективті тәрбиелеуші күш ретінде әңгіме етуге де болмайды. Педагогика
мәдениетінің, ... оқу және ... ... дәрежесі төмен болған жерде
де коллективтің болуы мүмкін емес. Коллективке басшылық ету үшін және ... ... ... беру үшін ... ... және ... тәрбиешілер әрбір
баланың психикалық, рухани, интеллектуалдык, ерекшелік-терін жақсы білуге
міндетті.
Оқушылар мен ... ... ... өз ... өз ... ... ... Тәрбиешілер мен
тәрбиеленушілердің араласып жатқан мүдделерінің сан ... ... ... ... ... ... байлықтарды өзара
байыту және үнемі алмасу — мектеп ... ... ... ... ... ... тек оқып қана қоймайтынын ұмытпау керек. Мектепте
ол өмір ... Егер ... осы ... ... ... үшін оқу ауыр
азапқа айналады. Оқу — сан қырлы рухани өмірдің тек бір ғана құрамды бөлегі
болған жерде — оқу бала үшін ... да ... ... ... ішінде
идеялық, азаматтық, интеллектуалдық, еңбектік, эстетикалық қарым-қатынастар
болған жағдайда, коллектив бай, толық мәнді рухани өмір ... ... ... ... ... қызғылықты, мазмұнды өмірімен
оқушыларды магнитше тартуға тиісті. Тек осындай жағдайда оқу магнитше тарта
алады.
Тәрбиеленушілер мен ... ... ... айқын білінген азаматтың
өрісі. Мұғалім мен оқушылар тек класта ғана ... ... ... оқушы —
партада (ол білім алады, мұғалімнің сұрақтарына жауап ... баға ...... стол ... (ол білім береді, оқушыға сұрақ қояды, ... Егер ... ... осы ғана ... ... онда мектеп
коллективі тәрбиелеуші күш бола алмайды. Мұғалім мен ... екі ... де ... әсер етуі тиіс, міне сонда ғана олар тәрбиеші және
тәрбиеленуші бола алады. Мектеп ... ... ... тиіс, онда адам үшін
адамның жауапкершілік, адамның қоғам алдындағы жауапкершілік ... ... ... Адам - ... - ... - өзара қарым-қатынастардың жүйесі
міне осы, ... ... ... ... ... ... қоғамдық проблемаларға өте сергек қарайтын, ел ... ... өмір ... азаматты тәрбиелейтін күшке айналады. ... ... ... ... ... тән ... ... жерде жеке адам, өзін қоғаммен бетпе-бет тұрғандай ... ... ... ... ... ... көреді, сөйтіп сол
мүдделерді жүзеге асыру үшін күрес жолын саналы ... ... ... ... ... ... қызметтің өзі болып табылады, бұл қызмет ... ... ... жоғарғы, ерекше өзара қарым-қатынастарды —
идеялың бірыңғай ой-пікір қатынасын, ... мен ... ... қатынасын тудырады.
Өзіндік ынта, творчество, инициатива коллектив мүшелері арасындағы әр түрлі
қарым-қатынаетар көрінісінің ерекше қырлары іспетті. Былайша ... ынта — ... ... ... ... идеялық педагогикалық,
ата-аналар басшылығы болмайынша, коллективте нағыз ... ынта ... ... ... ынтаның мәні басқа адамға ықпал ету үшін өзіне
идеялық, рухани, моральдың интеллектуалдық ... ... ... ... ... процесіне белсенді қатысқанда ғана нағыз өзіндік ынта,
творчество, инициатива мүмкін ... ... ... ... және интеллектуалдық байлықтарды үнемі
көбейте беру керек. Бұл, ... ... ... оқу мен ... ұштасқан
тәрбие жұмысы саласының ең нәзік проблемаларының бірі.
Ойдың, сенімнің ... ... оқу ... ... ... ... болады. Ал егер бұл байлық оқушының сабақ пен оқулықтан алған
білімімен ғана шектелсе, оның рухани дүниесі мол ... Ол ең ... пен жеке ... ... ... ... араласқанда ғана
идеялық жағынан байиды. Идеялық өресі білім өресінен олқы түспеуге тиіс,
қайта, керісінше, әрдайым одан асып ... ... ... интеллектуалдық байлықтарды үздіксіз молайта беру мектеп
коллективін баулудың маңызды ... ... ... ... ... ... ... білімге деген құштарлықтың бекіп, жетілуі,
коллектив өмірінде ... ... ... ... ... орны — ... өмірінің рухы, коллективтің тәрбиелік күші
міне осыған байланысты. Өйткені, мектеп өмірінің бүкіл мәні — бұл ... ... ... ... Үнемі терең интеллектуалдық, рухани өмір
сүру, сенім күшіне берік болу, өзін-өзі білімді құрметтеу ... ... ... ... бәрі ... үлкен күш-жігерді талап етеді. Бұл күш-жігердің
қайнар көзі коллективтің интеллектуалдық өмірі ... ... ... ... ... мен ... арасындағы қарым-
қатынастарда, сабақтардың, ... ... ... ... ... ... үздіксіз молайта беру екендігіне тәжірибе көз
жеткізеді.
Асқақ, ізгі мүдделердің, ... ... ... тәрбиелік күші көп ретте мектеп оқушыларының қандай мүдделері
мен талап-талғамының қалыптасуына және ... ... ... тілек-
ниеттерімен, әсіресе жас өспірімдер мен ... ... ... қалай үйлесетініне байланысты. Кластарда, үйірмелерде,
пионер отрядтары мен комсомол ұйымдарында оқушылардың ... мен ... ... жеке ... ... ... ... қажырлы жұмыс
жүргізу керек, тілектің қанағаттандырылуы бұл ... да, ... да ... мектеп коллективі — бұл ондаған бастауыш коллективтер, олар мейлінше
әр түрлі қарым-қатынастар арқылы, ... ... ... ... бай ... ... ... жалпы мектеп коллективінің рухани байлығы едәуір дәрежеде кластар
коллективтерінің арасындағы өзара ... ... әр ... және сан
қырлы екендігіне байланысты болатындығын көрсетеді. Жоғары кластарда
тәрбиеленушілер мен ... ... ... ... ... қарым-қатынастар адамның адамға деген азаматтық жауапкершілігінің
бастапқы мектебі болып табылады.
Мектеп практикасында ... ... ... және ... әр ... ... қарым-қатынастар болады:
Интеллектуалдъщ өзара қарым-қатынастар. Сегізінші-тоғызыншы (кейде тіпті
алтыншы және жетінші) кластардың оқушылары ... ... ... ... ... оқушылары оқиды. Балаларды бәрінен гөрі
әдеби-творчестволық, жас өлке танушылар, ... сөз ... ... ... ... ... ... класс оқушыларына, жас
математиктер, жас тарихшылар, жас ... ... ... ... ... ... — жоғары және төменгі класс
оқушылары ... ... ... нағыз ұзақ мерзімдік қарым-қатынастар.
Осындай қарым-қатынаетардың арңасында коллективтің рухани өмірі байытылады,
ақыл-ой мүдделері достың, ... ... ... ... оқудың, ғылымның коллективтік ... ... ... ... айналуы — тәрбие жұмысының ең ... бірі ... ... Танып білуге аңыл-ой жұмсамайынша, ақылмен
ынталанбайынша, талпынбайынша коллективтік бай өзара қарым-қатынастар ... ... Біз ... шеберлігі мынада — әрбір жоғары класс ... жас ... өз ... кіші ... ... сөйтіп өздерінің
интеллектуалдың баюына үйретуде деп білеміз. Тек осының ... ... ... ... ... білуге қажеттілік қалыптасады.
Әдебиеттің, тарихтың, географияның және басқа ... ... - ... ... ...... ... оқушыларының
алдында баяндамалар жасап, әңгіме-кеңестер өткізеді.; Мұның өзі де ... ... ... ... байытудың аса маңызды тәсілдерінің бірі
екендігін тәжірибе көрсетіп отыр. Көп ... көп ... жас ... жасы кіші ... алдында сөйлеуге құштарлығы пайда болады.
Осы құштарлықты баулу — ... ... ... бірі. Біздің
мектепте жоғары кластарда оқыған жылдар ішінде өздерінің жасы ... ... ... ... ... жасап, лекциялар оқыған
оныншы класс ... бар. Бұл өте ... ... ... маңызы мынада:
осындай бірліктің негізінде оқушылар коллективінде интеллектуалдық мүдделер
бірлігі орнығады, аса берік достың қатынастар ... Жаңа ... ... ең ... ... ...... құрметтеу сөзімі
тәрбиеленеді.
Жоғары класс оқушылары төменгі және орта ... ... ... ... ... ... және ... не болып жатқанын
әңгімелей келе, комсомолецтер тек фактілерді ғана айтып ... олар ... ... ... ... да ... ... қатынастары. Бұл қатынастар интеллектуалдың ... ... ... бұл ... ... ... жөніндегі, азаматтың
қасиетті орнықтыруға бағытталған азаматтың ... ... ... кезекке қойылады. Біз әрбір түлектің өзінің идеялық, азаматтың қаси-
еттерін жасы кіші жолдастарға ... оның ... ... қатысуы,
сонымен бірге басқа адамдардың рухани байлығына қамқорлығы болуына ... ... ... ... пионер отрядтарына басшылық
етеді. Саяси, қоғамдық идея балалардың, жас өспірімдердің, жастардың ... ... ... өзегі болуы тиіс. Біздің көз-қарасымыз бойынша
октябрят, пионер және комсомол жұмысына педагогикалық ... ... ... — осы ... табылады. Идеялық сенім ең алдымен адам бір
нәрсе үшін ... ... бір ... ... ... орнығады. Бір
пікірлес адамдардың коммунистік идея жолындағы күресі коллективтік өзара
қарым-қатынастардың жоғары ... ... ... Мектеп коллективін
басқарудағы педагогикалық шеберлік мынадай қызметті таба білуден ... ... ... ... ә дегенде ешқандай тартымдылығы жоқ
жұмысқа қатысушылардың саяси бір ... ... ... болуы
керек, өзінің еңбегі мен мінез-құлқын бағалаудағы жоғары ...... ... екендігін көз алдына елестететіндей болуы ... ... ... ... ... ... ... жандандыру —
коммунизмнің жас құрылыс-шыларының ... ... ... ... сөз.
Кәдімгі ауыл шаруашылығы жұмысын — астық өсіруді мысалға ... ... ... ... ... ... орындау жөнінде жай
ғана тапсырма беріп қоймайды, қайта олардың қызметіне қоғамдық зор мән
береді, ... ... ... ... ... жеріне себетін арнайы
тұқым өсіріп жатқанын біледі, ... ... ... жөніндегі
жауапкершілік сөзімі оларды жігерлендіреді. Ал азаматтық жауапкершілік
сөзімі — бұл ... ... ... ... ... ... жекелеген селолық ... ... ... лекторийлары бар. Жас өспірімдер мен жастар ғылым мен
техниканың жетістіктері туралы ... ... сол ... мен ... ... ... Бұл ... мақсаты қартаң
адамдарға ғылыми-атеистік тәрбие беру ... ... ... Бастауыш коллективтер ... роль ... ... тәрбиеленушілер өздерінің кіші жолдастарына еңбек
іскерліктері мен дағдыларын үйретеді. ... ... жас ... ... мен қыздар — кіші және орта буындағы мектеп оқушыларының (үшінші
жетінші класс оқушыларының) техникалың және ауыл ... ... ... ... жас ... слесарьлар, токарьлар,
радиотехниктер, ... ... ... ... омарташылар үйірмелері бар. Жас бағбандар үйірмесінде үшінші-
бесінші ... ... ... ... ... жүр. Жас ... ... жоғары класс оқушылары үшін өзін көрсетудің, өзін
орнықтырудың, өзін тәрбиелеудің ... ... ... ... ... ... бар ... тәуір қасиетті өзінің жолдастарына беруге тырыса
келе, ... ... ... адамды жасаушыға айналады.
Мектеп тәрбиесін ұйымдастырудың топтық ... ... деп ... ... ғана ... ... жан-жақты даму мүмкіншілігіне ие, сонымен бірге
тек ұжымда ғана жекелей еркіндік болуы мүмкін. ... ... ...... ... ... ... қызметінің жетекші болып
саналуында. Ұжым тәрбиелік ... ... ... ... ... ... міндеті ретінде қабылданады. Мектеп
тәрбиесіндегі жетекші идеяны дамытқан зерттеуші ... ... ... В.А ... және т.б
Латынның “коллективус” деген сөзі “жиын”, “ұжым” “топ” дегенді білдіреді.
“Ұжым” түсінігінің екі мәні ... ... ... ... ... ... ... топ.
Мектеп ұжымы негізгі әлеуметтік орта болып табылады, осы ортада адамның
тұтыну қажеттілігі ... ... ... ... жеке ... ... Мектеп ұжымында, оның сан қырлы ... мен ... ұжым ... ... ... ... жеке адамның
жан-жақты жетілуі балалар мен жастардың өндірістік еңбекке қоғам өміріне
Отан қоғацға ... ... ... ... ... ... ... ұжымға былай деп сипаттама берді:
“Біздің пікірімізше, ұжым бірігудің социалистік принципіне негізделген
контактылы ... адам ... ұжым ... ... суверендігін білдіреді. Жеке
адамның өз еркімен ұжымға кіруі правосын білдіре ... , ұжым бұл ... ... ... оған ... ... ... етеді, мұның өзі ұжым
суверендігінен келіп шығады. Ұжым адамдарды қоғам үшін анық ... ... ... ... ... ғана ұжым ... мүмкін ”.
Балалар ұжымы туралы айта келіп, А.С.Макаренко тәрбиенің жүйесі ... ... ... ... ұжым ... болады деп ескертті.
“Біз тәрбиелейтін адамдар ұжымы- деп атап ... ... ... ... ғана ... емес, бұл ең алдымен Кеңес Үкіметіндегі ... ... ... ... ... , құқықтары мен міндеттеріне ие
болатын қоғамның ұясы болып табылады”.
Мектеп ұжымы- бұл тек ... ... ғана ... Ол ... құрамына сондай-
ақ педагогикалық персональды да қамтиды. Оқушы және ... ... ... ... жеке бірлестіктер, олардың әрқайсысының ... ... өз ... бар. ... ... ... да бір айқын шек қоюға
болмайды, олар бір-бірінен белгілі бір ... ... олар ... ... ... болып табылады.
Біз мектеп ұжымын ұжымшыл өзара қатынастардың жоғарғы , ... ... ... ... ... ... бұл ... мектеп, белсенді
қатысушының сапа қасиеті осында қалыптасады, бейнелеп ... ... ... ... ... ... ... Оқушылар ұжымының даму кезеңдері мен ерекшеліктері.
Оқуушылар ұжымы немесе қарапайым балар мен жасөспірімдердің өз ... ... ... ... ... білім дағдыларын игеруге ұжымды ... ... ... ... шығармашылық әрекеттерінің үрдісі
деуімізге болады. ... ... ... ... ... ... ... оқушы
балалар ұйымы, мектеп, тәрбие атауларымен тығыз байланыса ... ... жиі ... ... ... сынып өмірін ұйымдастыру үшін жұмысты талап қоюдан
бастайды. Талап қою ... ... ... нормасына үйретіп
әлеуметтік тәжірибеге тартады.
Екінші ... ұжым ... ... ... Бұл ... ... ... ұжым арқылы жүзеге асырылады.
Үшінші кезең- бұдан былай белсенді топтың және ұжым іс-әрекетінің ... Онда ... ... ... ... бағалауда
қоғамдық, ұжымдық пікір пайдаланылады- атты ... ... ... ... ұжымында тәлім-тәрбие ... ... ... ... ... ... ... топтасуды балалар мен оқушылар қарым-қатынастарымен шығармашылық
әрекеттерінің жиынтығы ... ... ... жетістіктерімен
мәртебесін анағұрлым жоғарғы деңгейге бағытталған ... ... ... ұжымның озық дәстүрлерін немесе ... ... ... ... насихаттау үшін және ол
жетістіктердің қоғам ... ... үшін бір ... ... ... біріктірген ұйымдық бірлестіктің әрекеті мен талабы ... ... деп ... Оның ... тағы бір ... ұжым
мен ұйымның педагогикалдық тұтастығында олардың ... ... ... ... , ... пен ... ... тиетін
ауқымды тәлім-тәрбиелік іс-шараларды өзара ынтымақтаса ... ... ... ... басқару жұмыстарын оңтайлы үйлестіруде және
мектептегі педагогикалық қауымдастық пен бірлесе ... ... , ... ... зор ... ... ... Әр ұжымда қалыптасқан
дәстүрлердің уақыт өткен сайын солайып, ... ол ... ... ... қажеттілігіне айналуы-мақсаты мен ой арманы бір ұжымдардың ... ... ... ... Демек, ұжым әрекеттерінің айрықша
белсенділік ... ... ... ... болмақ.
Бүгінгі таңда мектептегі оқушылар ұжымы бірнеше ... ... ... ... ... ... ... Ол ұйымдарға “Атамкен”, “Жұлдыз”,
“Болашақ” және басқа ұйымдар ... ... ... ... ... ... ... формасы-сынып жиналысы. Онда оқушылар
демократия, ашық ... ... ... дербестік және жауапкершілік
принциптерін меңгереді. Сынып жиналысы – ол ... ... ... ... ... ... есептеледі. Оның негізгі міндеті-ұым өмірін
ұйымдастыру барысындаоған қатысты негізгі мәселелерді талқылау. Соған орай
, оның ... ... ... және ... ... ... ... ұжымды оң өзгерістерге бағыттайтын нақтылы шешім
қабылдау. Сынып жиналысы ұжым мүшелеріне тапсырма ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару ұйымына өкілдік
сайлайды, сыныптағы оқу, мәдени, спорт, тазалық т.б секторларының ... ... оның ... ... ... ... ... бірге
сынып өміріне қатысты ұйымдық шараларды ... және оның ... ... отырады (сынып немесе мектеп көлемінде ... ... ... ... ... тарзарту жұмыстарында т.б) Сынып
жиналысы- бір мәселе жөнінде (тақырыптық) болмаса бірнеше мәселені талқылау
жайында (сыныптың ... ... ... ... ... есеп ... немесе жаңа мағлұматтарды талқылау, атқарылған жұмыстардың
нәтижесін талқылау т.с.с) ... ... ... ... үшін ... ... ... қайнар көзіне
айналуы тиіс. Ең алдымен тәрбие күшіне терең ... ... ... ... ... ... тиіс. Тәрбие күшіне сену дегеніміз - өз
жұмысына сену өз шәкіртінің ой мен ... ... ... ... ... ... да адам ете аламын,- дегенге сену. Тәрбиеге нағыз сенім бар
жерде ғана, нағыз талапшылдық еңбек ... бар. ... ... ... қатар өз пәнінің жақсы маманы болуы тиіс, шәкіртінің идеалы бола
білген ұстаз ғана өз ... ... ... Адам – ұжым- қоғам өзара
қарым-қатынас ... ... осы ... ... ... белсенді
қайраткерін, азаматтық, қоғамдық проблемаларға өте сергек ... ... ел ... өмір ... ... мол, ... азаматты
тәрбиелейтін күшке саналады.
Ұжымдық өмірдің эмоциялық байлығы дегенде жеке адамның еңбек жетістігін ... ған ... ... ... ... ... ... білетін,
құрметтей білуін, жан дүниесімен сөзінуін түсінуге болады. ... ... ... ... білуі, тұлғалық қасиеттерін саралап, көрсете
білетін орта ... ... ... ... ... бірі ұжым ... ... талап қоя біліп, қоғам алдындағы жауапкершілігін жете
түсінуі керек, ұжымның абройын ардақтай ... ... ... нағыз сенім
бар жерде ғана, нағыз талапшылдық еңбек тәртібі бар. Әрбір педагог тәрбиеші
болумен қатар өз ... ... ... ... тиіс, шәкіртінің идеалы бола
білген ұстаз ған өз еңбегінің нәтижесін көреді.
Көп жылғы ... ... ... ... ... нәтижелі еңбегінің көрінуі, оны ұстаздардың ... де ... ... ... ... ... ... еңбегін
теориялық және методикалық тұрғыдан ұйымдастыра білсе, ұстаздар бірлігі мен
ұйымшылдығын ... ете ... ... пен биік ... ... ... негізінде жүргізсе басшы мектеп ... ... ... ... ете ... Мектеп тәжірибе мен білім ошағына айналғысы
келсе оның ... ... ... тиіс ең ... ... ұжымындағы
ой өмірін, ұдайы интелектік байлық ... ісін тек ... ... ... ұжым ғана ... ете алады.
53 Аамның бойында адамдық қасиеттері тек мына себептен ғана қалыптасады, өз
өмірінде тұңғыш рет тыныс алған кезден бастап ол — ... зат. ... мәні оның ... адамдармен қатынас-тарында, байланыстарын-да,
өзара қарым-қатынастарында көрінеді. Дүниені және өзін ... ... ... ... тани ... адамдармен әр түрлі қатынастарда, ... және ... ... ... ... қатынастарда бола келе,
бала қоғамға кіреді, оның мүшесі болады. Жеке ... ... ... ... ... жеке адамның қалыптасу процесін ... деп ... ... қарай, социализацияның педагогикалық
аспектісі тиісінше жете егжей-тегжейлі зерттелмей келуі былай тұрсын, тіпті
қаралмай да келеді.
Ал былай алғанда нақ ... ... ... тәрбиелеуші күшін
қалыптастыруда аса маңызды алғышарттардың бірі ... ... ... ... тәрбие күші туралы педагогикалық әдебиетте көбінесе ол
бейне бір ... ... ... ... ... тура келеді.
Коллективтің әлде-қандай фантастикалық ... ... ... сенушілік
мұғалім-дерді көбінесе торығуға әкеліп соқтырады. Бір ... ... ... ықпал ету қабілетінің қалыптасуы, өкінші жағынан, жеке адамның
басқа ... ... ... ... қалыптасуы әрбір
индивидуумның, ... ... ... ... ... қоғамға қалай
кіруіне байланысты болады. Тәжірибе адамның қоғамға теріс, жарымжан кейіпте
(өкінішке қарай, ... ... да ... ... ... ... соқтыратынын
дәлелдейді: ол басқа адамдардың тәрбие ықпалына оңай бейімделе қоймайтын
болады, ал ... ... ... үшін ... ... ... ету тәсілдеріне
бейімделу қабілетін мүлдем жоғалтады.
Кішкентай нәрестенің өмірінде оның өзі үшін төтенше ... ... ... де ... ... өзіңнің айқайлаған даусыңмен, жылауыңмен,
аяқ-қолыңды тырбаңдатуыңмен тілегің мен тұтыну қажетіңді өтейтін адамдарға
— анаңа, күтушіңе, әкеңе, әжеңе ... ... ... ... Анаң мен ... ең
шұғыл жұмысын қоя тұрғызып, өзіңе жүгіріп келтіруге болады екен. ... ... ... ... өзінің тілегін қанағаттан-
дыратын адамның қимылын тездету үшін күшті белгі және ...... ... көзі ... бала тұңғыш өзімшілдік тілегінің
қанағаттанға-нын сезе бастайды: не тілесем, ... бәрі ... ... ... Нақ ... ... ... орынсыз социализация басталады: адам
өзін тиісті жағынан емес, теріс жағынан танып біле ... ... ... ... саулығы, оның тәрбиелі адам болу қабілеті
едәуір дәрежеде нәрестенің жылап-сықтауына ананың ... ... ... ... қалай қанағаттандырылуына және осы тілектердің
негізінде тұтыну қажеттерінің ... ... ... ... ... да, ... ісі баланың тұңғыш тыныс алуынан басталатындығын А. ... сан рет атап ... ал егер ана ұлын ... ісін ... ... ғана ... бастаса, онда ана жарты жыл кеш қалғаны.
Бала ... ... ... үшін оның тілегіне қалай қараудың зор
маңызы бар. Баланың — ... ... ... адамдарға қарым-
қатынасы осыған байланысты болады. Бұлар - әуелі анасына, әкесіне, ал одан
кейін ... ... ... ... ... ... ... жолдастарына, кездеген мақсатқа, мұратқа жету жолындағы күрестегі
бір пікірлес, одақтас адамдарға деген қарым-қатынастар. ... ... ... ... әкеліп соқтырады, мен мұны тілектің бұрмалануы деп
атаған болар едім. Мұның қауіптілігі мынада: бала өзінің саналы өмірінің ал-
ғашқы қадамынан ... ... пен ... айырмашылығын білмейді. Өзінің
кез келген тілегін қанағаттандыру дағдысы басқа ... ... ... ... ... ... Егер осы ... тамыр
жайса, егер бала осы дағдысымен мектепке келсе, онда ол ... ... ... ... ... ... ... ғана қарайды.
Ойлаған тілегіне қайшы келген нәрсенің бәрін ол жақтырмайды, ... ... өзін ... ... бір кішкентай бөлігі ретінде танып
білуі барлық нәрсені бір ғана өлшеммен: өзінің ... ... Ал ... ... ... араласу, дұрыс социализация мына жағдайда
ғана: адам өзінің «мен» дегенін басқа ... ... ... түрде ұмтылған кезде, өзінің талап-тілектерімен қоғам ... үшін ... ... біліп қана қоймай, соған тырысқан ... ... ... Бейнелеп айтқанда, социализация баланың мынаны сезгенінен
(ал кейін түсінгенінен) басталады: ... ... ... жылауым анамды
тілегімді төзірек қанағаттандыруға мәжбүр етеді, бірақ осымен ... ... ... ... абыржытады». Балаға жақсы нәрсе анаға зиян болып
тиеді. Жақсылықтың ... ... ... одан адам жыламағанда ғана
жақсылық болатынын ... ... ... (ал одан ... түсіндіру де)
керек,— коллективизм тәрбиесінің логикасы мен диалектикасы осында.
Тәрбиешінің ... ... ... бала ... адамның көз жасын көріп, оны
шын жүрегімен қабылдап, тұңғыш рет ... ... ... ... ... ғана ... ... сіздің балаңыз, басқа адамның қайғы-
сын ақылоймен, жүрегімен ұғынып, тұңғыш рет нағыз ... ... ... сіз ... көрсеңіз - онда сіз ол баланы социализация ... алып ... деп ... ... ... ... туралы соншама неге тәптіштеп айтып
отырмыз? Өйткені бұл ... ... ... ... ... ... алғышарты. Бірінші класс оқушылары тобында бес-алты өзімшіл ... онда ... өз ... ... ... бастап-ақ игере
алмайтындай қиындықтарға кездесуі мүмкін. ... оның ... құра ... ... ... ... ... - бұл коллектившілдік өзара қарым-
қатынастардың ірге ... ... ... егер ... көп болса —
тәрбиеші коллективизм үйін қаншама тұрғызғанымен, ол құлай береді. Топтағы
балалар неғұрлым жас болса, ... жеке ... ... ... нәзік, мейірімдірек болуы керек. Бірінші класта коллективті
және ... жеке ... ... ... түсінуінің ерекше зор маңызы
бар. Асырып айтқандық емес, кейде бірінші ... оның ... ... ... ... тұрған сәтте, мұғалімнің айтқан бір ауыз сөзі,
баланың бүкіл өмір ... ... ... дұрыс социализацияның сол бір өте нәзік, әрі өте сөзімтал тетігі ... ... ... үшін коллективтің ірге тасын қалай ... Ал егер ... ... ... ... — оны ... ... керек?
Асылы, коллективтің тірегі не? Тәрбиеші ұзақ уақыт бойы олардың санасына
сенімді, табанды көзқарасты, идеяны қондыру әлі де ... ... ... әлі де ... ең ... ... ... сөзімдерге, сүйініш-
күйініштерге негізделетін балалармен жұмыс істейді ғой.
Дұрыс социализация ... ... ... идеялың толық
құндылылығына негізделетіндігін ... ... ... ... ең алдымен
түйсінуге, бірге күйінуге үйрету керек. Сөзім, сүйініш-күйініш - бұл ... ... ... бір ... тәрізді, ол магнит оны басңа адамдарға
жақындатады, баланы сөзді, ... ... ... ... ... ... эмоциялық жоғары мәдениет - бұлар, бейнелеп
айтқанда, ... ... ... ... ... ... тәрбие алмаған, нәзік ықпалдарға саңырау бала - ол потенциалды
өзімшіл.
Біздің тәрбие ... ... өте ... ... ... ... бар. ... мазмұны айқын сипатталған мыңнан астам
шағын әңгімелер мен ... ... ... ... ... ... ... Бұл «Хрестоматияның» кіріспе тарауы
әңгімелерден тұрады, ол әңгімелердің мақсаты - социализация ... ... ... ... ... балалардың эмоциялық
тәрбиелілік дәрежесін оқып үйрену. Кіріспе тараудағы әңгімелер негізінен
мектепке ... ... мен ... ... балаларға өткізіледі. «Этика
жөніндегі хрестоматияның» ... ... ... ... ... ... тән ерекшеліктері тұспалдай ... ... ... ... ... оны ... бір эмоциялың тәрбиелілік дәрежесіне
жеткен бала ғана түсіне алады. Эмоциялың дамып-жетілуі әлі ... ... бұл ... ... ... Бірақ, мұндай балалар үшін де өте-
мөте қажет этикалық әңгімелер бар: ол кеңестер эмоциялық сергектікті ... ... ... ғана ... ... жүрекпен де тануға
үйретеді. «Хресто-матияның» кіріспе тарауындағы этикалық әңгімелер — бұлар
коллектившілдік сөзімдерді оятудағы тұңғыш сабақтар.
1.3 А.С. ... ұжым ... ... ... педагогы А.С. Макаренко көп жылғы тәжірибесін қорытындысын
қорытындап, коллектив (ұжым) тәрбие ... ең ... ... деп ... ... ... мол, ... әсерлі мықты коллектив құру арқылы
ұйымдастырылуыға ... деп атап ... ... оқушының әр қимылы, оның әр сәттілігі немесе
сәтсіздігі ортақ істің айналасында ... ... ... немесе
сәтсіздігі деп бағалануы тиіс. Топтасқан оқушылар коллективіне, ... ... ... мен ... перспективалардың, өмір мен қызметтің
сергек, жарқын жүзді сарынының болуы, кемшіліктерді ... ... және ... ... білу тән.
А.С.Макаренко: "Коллектив дегенміз - бұл әлеуметтік ... ... ... ұйымдары, ол ұйымдардағы уәкілдіктері, жауапкершілігі, ұйымдардың
арақатынасы, өзара тәуелділігі бар, егер ... ... ... ол ... бола ... жай ғана ... немесе жиынтық болады," -
деді.
А.С. Макаренко тағылымы ұжымы сатылы ... ... ... Ол ұжымның өмір сүру заңын былай ... - ... өмір сүру ... ... - оның ... ... ... ұжымның даму принциптерін анықтады (ашықтық, жауапкерлі тәуелділік,
перспективалық, бірлікті әрекет).
Ұжым болу үшін, топ сапалы тіктелу ... өтуі ... Осы ... ... бірнеше сатыларды белгілейді.
Бірінші саты - ұжымның құрылуы (алғашқы бірігу сатысы). Бұл кезеңде ұжым
педагог тәрбие жұмысының ... ... ... ... өзі ұйымдасқан,
белгіленген топты (сынып, үйірме т.б.) ұжымға ... ... ... ... ... ... ... мазмұнымен, мақсат-
міндеттерімен, құндылықтарымен ... ... ... ... ... ... осы ... басталады. Ұжым белсенділері
анықталып, ... ... ... ... және ... ... ... кезең аяқталады.
Екінші сатыда белсенділердің ықпалы арта ... Енді ... ... ... қолдап қана қоймай, ұжым мүшелеріне ... ... не ... екенін байқатып, өз түсініктері бойынша басқара
бастайды. Егер белсенділер ұжым ... ... ... онда олар
педагогтың сенімді көмекшілеріне айналады. Бұл кезеңде белсенділер ... көп ... бөлу ... ... ұжым ... тұрақтауымен сипатталады. Бұл сатыда ұжым
бүтінделген жүйе ретінде көрінеді, онда өзін-өзі ұйымдастыру және ... ... іске ... ... Ұжым өз ... белгілі - бір
қылықтар нормаларын талап ете ... ал ... ... кеңейе
береді.
Бұл сатыдағы педагогтың басты мақсаты - осы ұжымның алға қойған міндеттерін
шешу мүмкіндіктерін мейлінше көп пайдалану.
Тәжірибе ... әр ұжым - дара ... жеке ... ... ... субъектісі ретінде танылуы тиіс.
Ұжымның бұл сатыда дамуы кейбір қарама-қайшылықтарды ... ... ... ұжым мен жеке ... арасындағы;
- жалпы және жеке перспективалар ... әр қилы ... бар ... ... ... т.б. ... ... секірістер, ... ... мен ... ... ... және одан ... ... ұжымның кемелденуі. Алдыңғы ... қол ... ... киелі тұлғалық ... ... ... өзін ... ... қоюы,
көзқарастарының, әдеттерінің, әрекет-қылықтарының тұрақтануы. Егер ұжым ... ... онда ... ... тұлға қалыптастыру үстінде
деген сөз. Жалпы тәжірибе, болған оқиғаны бірдей ... ... ... ... ең ... ... даму сатыларында ұжым үлкен және кіші дәстүрлерді қалыптастырады.
Дәстүрлер тәрбиеленушілерді ... ... ... ... ... ұжым ... тұрақты формалары. Дәстүр жүріп-тұру
нормаларының ... ... ... мәселелерді бірлікті шешу
қабілеттерін ... ... ... ... мақсатты таңай білу маңызды рөл атқарады. Тәрбиеленушілер мұрат
еткен ... ... деп ... Адам ... ... стимулы
-ертеңгі қуаныш. Тәрбиеленушіге ... ... ... мен ... жеңіуге көмектесетін үлкен күш.
Тәрбие жұмысы тәжірибесіне перспективаның үш түрі кездеседі, олар: жақын,
орташа, және алыс перспективалар.
Жақын ... - ... ... яғни ұжым ... жеке
қызығушылығынан туындайды.
Орташа перспектива - уақыт бойынша алыстау ұжымдық оқиғаның жобасы.
Алыс перспектива - ұзақ ... ... ... мағыналы, маңызды
талаптарға қол жеткізуге арналған мақсат.
Мұндай перспективада тұлға мен ортаның қажеттері ... ... ... ... ... ... етене енуі керек. Оны уақыттың кез-
келген сәтін ұжымның айқын да ... ... ... ... ... әрі сол ... орындауға талпынатындай етіп құру қажет.
Перспективаны таңдағанда жұмыстың нәтижелі бітуін ескеру әбден қажет.
Кейде педагогтың ... ... ... ... ... кем ... қалады. Оған жанындағы оқушылар арқылы әсер ету өте ... ... ... ... ... ... действие) принципі іске қосылады.
Оның негізінде оқушыға тікелей емес, ұжым арқылы әсер ету талабы ... ... ... ... көп ... ... Қалыптасқан ұжымның
ерекше белгілері ретінде ол мыналар ескерді: 1) үнемі сергектік, ... ... 2) ... қадірін сөзіну; 3) мүшелерінің достық
бірлігі; 4) әр ... өз ... ... 5) ... ... 6) дер ... ұстамдылыкқа әдеттенуі, көңіл шарпулары мен
тілдесудегі өзіне шек қоя білуі.
5 Балаларды коллектив үшін және коллектив ... ... ... ... А. С. ... ... заманында педагогтар арасында
тараған тұжырымды қатты сынады, педагогтар ... ... ... ... ... бір ... ... түрде елейтін өзара
әрекеттес адамдар тобы» деп ... ... ... ащы ... былай
деген болатын: бұл анықтамадан биологизм иісі он шақырым жерге ... ... ... ... ... ... ... қолданылуы
мүмкін, алайда адамдар коллективі үшін, адам қызметі үшін мүлде ... егер бұл ... ... ... болсақ, онда коллективтің
мұндай ұғымына трамвай вагонына отырған ... ... ... ... ... ... төбелесіп жүрген мастарға дейін, кез келгеннің бәрін
де жатқызуға болады. А. С. Макаренко ... ... ... ... ... ... ғана ... деп атала алады
деп атап көрсетті. Харьков трактор ... ... ... ... ... деп айта аламыз, алайда «Форд заводтарының ... ... ... ... деп ... ... оның мүшелерінің қоғамдық
еңбекке бірдей қатысу принципіне ... ... ... ... ... басқаратын көпестік семья коллектив бола алмайды.
А. С. ... ... ... деп ... ... пікірімізше, коллектив — бірігудің социалистік ... ... ... адам жөнінде коллектив бүтіндей коллективтің сувереңдігін білдіреді.
Жеке адамның өз еркімен коллективке кіруі ... ... ... бұл ... ол коллективте тұрғанда оған сөзсіз бағынуды талап
етеді, мұның өзі ... ... ... ... ... қоғам үшін анық пайдалы қызмет міндеттері ... ... ғана ... ... мүмкін».
Балалар коллективі туралы айта келіп, Макаренко тәрбиенің советтік жүйесі
социалистік жүйе болғандықтан, біздің тәрбиелеуші ұйымымыз да ... ... деп ... ... ... ... деп атап ... Антон Семенович,—
тек жастардың ғана жиналысы ... бұл ең ... ... ... ... да
барлық коллективтің бүкіл ерекшеліктеріне, праволары мен міндеттеріне ие
болатын социалистік қоғамның ұясы болып табылады».
Практика жүзінде өте-мөте ... және ... ... ... бастапқы класс коллективі болып табылады.
Бұл жұмыста ... ... ... ... ... ... —бұл тек мектеп оқушылары ғана емес. Ол өзінің ... ... ... да ... ... және ... ... - өзінше өмір сүретін жеке ... ... ... мен ... өз ... бар. ... ... қандай да бір
айқын шек қоюға болмайды, олар бір-бірінен белгілі бір дуалмен бөлінбеген,
олар өзінің бірегейлігімен мектеп коллективі ... ... олар ... ... ... болып та қосылмайды.
Біз мектеп коллективін коллектившіл өзара қатынастардың ... ... ... ... ... Мектеп коллективі - бұл азаматтың мектеп,
коммунистік құрылысқа белсенді қатысушының сапа қасиеті осында қалыптасады,
бейнелеп айтқанда, бұл балапанның ... ... ... ... ... ... мектеп коллективтері қалыптасқан мектептер аз емес.
Практикалық тәжірибені жинақтап, одан теориялық қорытынды ... ... ... зор. Мектеп коллективінің тәрбие ... ... ... ... ... ... және ... мектеп
басшылары үшін, мұғалімдер, кластан тыс және мектептен тыс ... ... ... және пионер қызметкерлері, ... және т.т. үшін ... зор ... мәні бар. ... ... тәрбиелеуші күшке айналуына қалай жетуге болады?
Коллективтік қызметтің мазмұны неде? Коллектив ... ... және ... қарым-қатынастарды мүмкіндігінше мақсатқа сай қалай құруға ... ... ... және ... ... бірлігін, комсомол
және пионер ұйымдарының жалпы қызметін қалай ... ... ... коллективінің мүшелері болып саналатын оныншы класс оқушысы мен
бірінші класс оқушысын ортақ мүдде, ортақ қызмет ... ... ... және ... да ... мәселелерді біз теориялық тұрғыда дәлелдеп,
практикалық кеңестер беруге ... бұл ... ... ... орта ... ... коллективінің ұзақ жылғы тәжірибесіне
негізделеді.
1.4 Ұжым және тұлға: өзара ықпалы
Ұжым мен ... ... ...... ... адам ... мен ... сақтаудағы маңызды мәселенің
бірі. Көптеген онжылдықтар бойы ұжымға әсер ету ... ... ... отандық педагогикалық әдебиеттерде ... ... ... ... ... ... деп ... Қазіргі кезде адам
жөніндегі философиялық концепцияларға және әлемдік педагогикалық ... ... ... ... сай, жаңа шешімдер ... ... ... қатынас процесіне еңгізу қиын әрі күрделі шаруа.
Ең алдымен ... ... ... ... ... керек. Окушыларды -болашақ
ұжым мүшелерін бір-бірінен денсаулыктарына, сыртқы көріністеріне, мінез
бітістеріне, қатысу деңгейіне, ... ... т.б. ... ... ... олар ... қатынас жүйесіне әртүрлі болып
енеді, жас ... ... ... ... жас жағынан әртүрлі реакциялар
туындатады, кейде ұжымға кері әсерін тигізуі де мүмкін. ... ... ... жеке ... ... маңызды келеді. Ол арқылы
оқушының сана-сөзім ерекшеліктері, ... ... ... ... Ал ... осы ... ... құндылықтарына сай
келуі не сай келмеуі де мүмкін. Оқушы тәжірибиесі басқадай болған жағдайда
тәжірибе ауқымы мен ... ... өз ... ... - ... қиынға түседі. Әсіресе, жеке әлеуметтік тәжірибе сол ұжымның құнды
тәжірибесіне қарама - ... ... онда ... қиындыққа
соқтырады.
Тұлға мен ұжым арасындағы қатынас тек тұлға сапасына ғана емес, ... ... Өз ... ... ... ... ... бар,
дамудың жоғары деңгейіне қол жеткізген ұжыммен қатынас жақсы орнығады.
Бұндай ұжым басқаларына қарағанда өзіне ... ... ... ... ... адам аз ... көп күш жұмсау арқылы ұжымдағы өз орнын табуға
талпынады. ... ... ... немесе субъективті себептердің әсерінен
тұлғаның барлығы бірдей табысқа қол жеткізе бермейді. Табиғи ... жеке адам ... ... құндылықтардың өзіне сәйкес келмеуінен өз
жасқаншақтығын жеңе алмай, табыстарға қолын жеткізе бермейді. ... ... ... ... ... бағалай алмайтын, өзін-өзі тануы
мен бағалауы ... ... ... дамымаған бастауыш сынып оқушыларына
мұның қиын соғуы мүмкін. Бұл педагогикалық жағдайдың объективті ... ... ... ... ... ... рөлінің
тарлығы, ұжым мүшелері арасындағы қатынастың ұйымдастыру формаларының
біртараптылығы мен ... ... ... – бірі ... ... ... ескеруғе тұрарлық бағалы да қызықты
қасиеттерін елей алмауы және т.б.
Ғылыми ... ... ... мен ұжым ... ... ... тараған үш түрі анықталған: 1/ Тұлға ұжымға ... ... ... мен ұжым бір – ... ... ... /гармония/ болады; 3/
Тұлға ұжымды өзіне бағындырады /лидерлік/.
Бірінші түрі бойынша тұлға ұжым талаптарына өз ... ... ал ... ... бағынып, әрі қарай өзінің жекелігін және тәуелсіздігін
сақтауы мүмкін. Егер ... ... ... келсе, онда ұжымның
құндылықтарын, нормаларын және дәстүрлерін қабылдайды.
Екінші түрі бойынша ... ... ... ... ... 1/ ... ... барынша сақтап ұжым талаптарына сырттай бағынады; 2/ Тұлғаның
кейбір өзіндік іс-қимылы ұжым талаптарына сай келмейді. Мектеп ... ... ... ... ... ... ... қиын іс -
қимылдарға бой ұрады. Мұндай жағдайда оқушы ұжым ... ... ... ... ... ... ... одан күтетінін
айтады, әртүрлі жағдайларда ұжымдағы ... ... ... ... ... тыс жерде бұрыңғы қалыптасқан қасиеттерді ... ... ... ... Бұл ... ... ... болса, кейде
тұрақты болып отырады. Соңғысы тұлғаның бұрыңғы әлеуметтік тәжірибесі ұжым
тарапынан қолдау көрмей, өз ұжымының ... ... ... ... ... ... ұжымға ашық түрде қарсы шығу көп
кездеспейді. Алайда, балалар кейде қарсылық білдіреді, оның өзі де ... ... ... өзін -өзі ... қалу ... үстемдігінен
болады.
Тұлға мен ұжым арасындағы қатынастың қазіргі мектепке сай типі - ... өмір сүру ... ... мен ұжым ... ... - ... ... модельде тұлға ұжымды бағындырады, бірақ бұл сирек ... ... ... еңбектері, іс - әрекеттері ескерілумен, бұл модельде
тиісті ... ... ... ... оның ... жеке ... ... тартымды болуы міндетті.
Психологтар мен педагогтар жекелік қасиеттердің ... ... ... ... мүшелерінің арасында кең тараған бағыт - бағдарын бөліп
қарастырады. ... ... ... ... ... ... ... оқушылар аз емес. ... ... ... басқаның
үстінен өз билігін жүргізу - олардың ... күш - қуат ... ... қиын ... ... ... көп мән ... басты
мақсаты - өз беделін ғана таныту.
24 Жас адамның мектепте оқыған жылдары ... ... ... ... ... ... ынта көрсете аларлықтай, коммунистік қоғамның ... ... өмір ... ... тудыру, біздің
кәміл сеніміміз бойынша, коллективте тәрбие жұмысындағы басты нәрсе болып
табылады. Коммунистік ... ... ... адалдық, өз күшің мен
өміріңді Советтік атамекен үшін беруге ... ... ... ... ... ... идеялың-азаматкерлік негізі туралы болып отыр. ... екі ... ... ... ... бір ... жеке ... абыройын сөзіну арқылы, социалистік қоғамның жасампаз-адамының,
азаматының ұлылығын мойындау арқылы; екінші жағынан, өз ... ... ... үшін ... ... ... қоғам тағдыры
үшін, жеке адамның еңбек, рухани және жеке ... ... ... ... адамдардың игілігі үшін жауапкершілігіңді сөзіну ... ... ... ... ... біз мынада деп қараймыз: адамның
өзін құрметтей ... ... ... ... қадірлей білуін үздіксіз
жетілдіре білу керек, өзінің ... ... ... жеке ... ... ... бұларды жалпы жұрт игілігіне ... ... ... ... ... ... мен жүрегіне арнаған мұғалімнің сөзі де,
коллективте, жалпы еңбекте, ... ... ... ... өзара қарым-қатынастарында құрылған жағдайларда -осының
бәрі де адамды өзінің көз ... ... ... ... ... ... ... державаның азаматы деген атаққа оның ... ... ер ... жаны ... адамдардың отандасы екендігіне мақтануы үшін
еңбек етеміз.
Коллектив тәрбиелеуші күш ... ... ... бұл ... арасында идеялық-азаматкерлік
қатынастар құрметті орын ... Ал ... ... ... ... коллективтің әрбір мүшесі өмірдің асыл мәні неде ... ... жеке адам үшін ... ... үлгісі не болып табылады;
моральдың намыстың, ... ... ... ... ... қалай
түсінеді; мұрат дегенге әркім қалай қарайды.
Коллективтің идеялық-азаматкерлік негізі оның әрбір ... ... ... ... тырысуынан көрінеді, сөйткенде, азаматтың дүние
түйсіну бала жастан бастап-ақ адамның өзін-өзі көретін, өзінің ... ... ... өзін-өзі орнықтыруға бағытталған ақыл-
ойында, күйініш-сүйінішінде, іс-қылығында өз-өзіне деген көзқарасын ашатын
айнаға ... ... ... жеке ... ... ... белсенді көзқарасы,
өзінің азаматтық мәнін ... ... ... ... біз коллективтің
тәрбиелеуші күшінің ең басты өлшемі деп қараймыз. Бұл мақсатңа жету ... ... ... куәсі.
Коллективтік және жеке рухани өмірде идеялық-азаматкерлік негіз оқу сияқты
істе маңызды роль атқарады, оқу балалар, жас өспірімдер және ... ... ... ... бар ең ... ... болып табылады. Қазір, біздің
қоғамымыз жалпыға бірдей орта білімді жүзеге ... ... ... ... шұғыл, көкейтесті мәселелерге мейлінше қам жасауда: адамның
белсенді, қажырлы, он жылдың ой ... ... ... ... ... ... тек ... ғана емес, өзінің бүкіл өмірі бойында өзінің білімін
көтеруге ... ... ... ... ... ... жету керек?
Оқуға деген немқұрайды қараушылықтың қалай алдын алу керек? Егер іске нағыз
басты стимул — ... ... ... ... ... күштеу
жөніндегі нағыз қулық жүйенің ешқайсысы да тиісті нәтиже бермейді.
Бұдан бірнеше жыл ... ... ... ... кластарының бірінің
класс жетекшісінің, директорының және оқу ісі ... ... бір жай, ол ... класта оқитын екі жастың оқуға немқұрайды
қарауы - оқығысы келмеуі болды.
Ал олардың ата-аналары колхоздың мал фермасының ... ... ... ... сайын ферма коллективінде социалистік жарыстық қорытындылары
шығарылып тұратын. Ал әр жолы ... ... ... ... ата-
аналары үлгілі колхозшылар ретінде аталып өтетін, ... ... ... ... олар ... алатын. Колхоз партия ұйымының
секретарымен ... ... біз ... деп ... ... ... ... бірге тоқсан сайын өздерінің үлгерімі жайында
ересек еңбеккерлер алдында - ... ... есеп ... ... таң қаларлықтай болып шықты. Колхоздағы өндіріс жұмысы ... оқу ісін ... бір ... қою фактісінің өзі жастарды
олардың өзі кім, кім арқылы тіршілік етіп, оқу оқып жүр, ... ойды ... ... ... ... ... оқушылары мынаны түсінді: олардың
партада отырып, алаңсыз оқуға мүмкіндік алу себебі олардың әрқайсысы үшін
бірнеше ... ... адам ... ... жүргендіктен ғана екен. Біздің екі
жалқау өмірді бейне бір шын ... ... рет ... болды. Жастар
өздерінің қалай болса, солай оқуға правосы жоқ екенін түсінді, олардың ынта
салып оқуы, қиыншылықтарды жеқуде табандылық көрсетуі - ... ... ... біз үшін ... жұмысындағы өзіндік ерекше тапқырлық болды. Бір ғана
тапқырлықпен, әрине, мақсатқа жете ... ... ... негізделген
жүйе қажет, жақсы ой және оны ұзақ уақыт бойына жоспарлы түрде жүзеге асыру
қажет. Алайда тапқырлықтар жасаудың ... ... ... бейне бір
найзағайдың ұшқынындай, басқа көп нәрсені көруге, бағдарлауға жәрдемдеседі.
Жоғарғы класс оқушыларын бір беткей күштеу және ... ... ... ... ... ... әр ... нәзік талаптар арқылы оқытуға
болатындығын біз түсіндік. Ал солардың арасында коллективтің және ... ... ... ... ... кезекте
тұрады.
Идеялық-азаматкерлік сенімдерді эпизодтық құралдармен, ... мен ... ... қатынастарды шиеленістіретін оқиғалар құрумен, кейінгі
ұрпақтың дға ұрпақ ... ... ... ... ... барынша айқын
туындайтын оқиғалар құрумен қалыптастыра алмайсың. Тәрбиелеуші ықпалдың
ұзақ мерзімді, берік жүйесі ... ... ... ... ... ... бір ұғым қалыптасты.
Мектептегі бүкіл оқу жылдары бойында оқушыға ғылымдардың ... ... ... беріп қоймау керек. Ең алдымен оны өмір сүруге, ... ... ...... ... ... Мектеп табалдырығын аттаған
және азаматтық кәмелетке жеткенге дейін біздің ... ... ... ... ... ... адам-азамат туралы, оның асыл
моральдық биігіне негіз болып қаланған идеялардың ұлылығы мен ... ... ... ... тұруы тиіс. Азаматтық ерлік туралы кітап оқу
тәрбиеленушінің өміріндегі ең бақытты сәтке ... ... ... ... - ... ... ... жолын жарқыратып, оның
дүниені азаматтың көзімен дұрыс көруіне ... ... ... - ... ... асыл ... жолындағы
күрескерді тәрбиелеу. Біздің тәрбиеленушілеріміздің қылығындағы тазалық пен
игілік, жауласушы идеологияға, бейсаясаттыққа, жайбарақаттыққа, өтірікке,
алдауға, жалқаулыққа, адамның намысын ... ... ... ... — осының бәрі жас жігіттер мен қыздардың адамның ұлы
намысымен - ... ... ... ... ... қалыптасуы адам азамат туралы білімге ой
жүгіртуден, оның азаматтық ерлігіне сүйсінуден басталады.
Адам-азамат ... ... ... және ... ... ... мәнді өмірмен ұштастырылуы маңызды нәрсе. Сенімдердің қалыптасуы ең
алдымен адамдармен өзара ... ... ... ... ... жолындағы қызметте жалғастырылып, нығая түседі. Коллективтегі
идеялық-азаматкерлік қатынастар неғұрлым бай ... ... ... жеке рухани өмірі толық құнды болады.
Өзіндік өмірдің бастапқы қадамынан бастап-ақ бала ... ... ... ... жүзінде танып біле бастайды. Адамның өзара қарым-
қатынастар дүниесі өте ... ... өзі ... ... ... ... және ... әдет-ғұрып дәстүрлерін сақтау
жауапкершілігі болып табылады. Мұның өзі ... ... ... ережелерді, мінез-құлықты ретке келтіретін, адамның тұтыну
қабілетін ынталандыратын, ал сонымен бірге оны ... адам ... ... орындау қажеттігі болып табылады. Осы орталарда -
семьяда, класс және ... ... ... бала ... ... ... осы ... қарым-қатынастардың бәрі азаматтың әліппесі ғана,
алғашқы қарапайым сабақ қана. Егер бала өзінің ... ... ... ... класқа кірер алдында аяқ киімін сүрту, кезекшілік
міндеттерін мұқият орындау, үйге берілген тапсырмаларды күн ... ... ... ... ғана ... ... онда ол азаматтың
әліппесінен арыға бармайды.
Бізде азаматтық ... жиі ... ... ... емес пе ... төрт ... жас ... оның құрдастары бұдан алпыс-жетпіс жыл бұрын
астыртын революциялық үйірмелерде ... ... ... ... - міне осы он төрт жасар жас жігіт өзін баламын деп ... ... ... ... да ... ... оның ... мүддесі класта
гүлге су құюмен немесе ... бес ... ... сынығын (пионер
вожатыйының талабы осындай) әкелумен шектеледі. Бізге ... бір ... ... кіруге әзірленіп жүрген он бес ... ... ... болып жатқан оқиғалар жөнінде октябряттарға әңгіме ... ... ... ... ... ... ... ынталардың шектелуіне әкеліп
соқтырады. ... ... ... бала ... бастап-ақ қоғам өміріне
тікелей қатысатындай өзара қарым-қатынастарының ... ... біз ... сенімдіміз. Біз өзіміздің практикалық жұмысымызда
коллективтік өзара карым-қатынастарды былайша құруға ... ... өзін ... өміріне белсенді қатысушымын деп сөзінсін, жоғарғы
және ең ... ең ... және ... ... қоя ... ... ... халықпен, Отанмен бетпе-бет келсін.
Ал осыған қалай жету ... ... ... ... ... беру процесінің мөні неде болмақ?
Кез келген өзара қарьш-қатынастар ... — ол ... ... ңызмет,
творчество. Сөйтіп, педагогтардың міндеті мынада: тәрбиеленушілерді олардың
мектептегі өмірінің бастапқы күндерінен бастап ... ... ... бұл қызметте адам ез басының тәжірибесінен қоғамға нендей де бір
елеулі, ... ... ... ... бұл ... ... жеке ... және
коллективке қуаныш, мақтаныш әкелгендігін білетіндей болуы керек. Жеке
адамның қоғам алдындағы және ... ары ... ... жауапкершілігі
осыған байланысты болады. Өздерінің өмірінде бірден-бір ... ... ... кезде, мұндайда нәуетек және ... ... ... ... ... ... кез-келген түкпірінен адам мен
қоғам қатар тұратындай коллективтік қызметке орын табылады. Село мектебінің
(атап ... ... ... ... жағдайында мұндай жұмыс табу оп-
оңай — айнала түгелдей колхоздың кең егіс ... ... ... ... мен аталарының ауыр еңбегін жастайынан көріп өседі, оған
бар қадарынша қатысады.
Мектеп өмірінің бастапқы күзінде бастауыш ... ... ... ... ... ... алып ... Балаларға мынаны
көрсетеді: кең құнарлы егістік жерде кішігірім ор ... ... ... мына ... ... қазір қандай, ол көктемде
қандай болмақ». Балалармен бірге көктемде осы араға қайта келеді. ... орды ... ... ... - одан енді ... да өте ... ... көз алдарыңызда, біздің ең қымбат байлығымыз — құнарлы
жер ... ... Бұл — ... ... Егер біз оны ... ... ... құриды. Ал сіздер, балалар, әлі ... ... да, ... ... ... ... ... балалардың ойында азаматтық сананың алғашқы ұшқыны тұтанады,
олардың алдынан адам баласының баға ... ...... үшін ... ... ... бұл ... өте қарапайым және әдеттегі еңбек болуы мүмкін:
балалар көшет отырғызуға әзірленіп, ... ... ... ... ... жерді суарады. Міне осылайша бірнеше жыл істейді - ... ... және ... Бірақ бұл жалықтыратын дене жұмысы емес, жоқ!
Бұл жұмыс ... ... ... творчестволық жұмыс, өйткені оны атқарып
жүрген адйм өзін жасампазбын деп сөзінеді. ... ол ... ... ... ... үшін бақыт жасау ләззатын алады. Өйткені бұл сөзім тәрбиеленушілерді
коллективке біріктіреді. Балалар, Н. К. ... ... ... күйініп-сүйінген кезде, коллектив болып қуанған, коллектив ... ... ... ... ғана ... жайсаң өмірді басынан
кешіреді. Егер бала қоғамдық жасампаз іске ... ... ғана ... ... адам ... ... оның дамуына өзінің қатысқанын сезсе, ол адам үшін
тек ... ... ... қана ... - ол өзін де ... ... рух ... бейнеленген жұмыстан шынайы өзіндік тәрбие басталады. Ал
өзіндік тәрбие - бұл тәрбие ісіндегі әлдеқандай бір ... ... ... оның мықты ірге тасы. Егер адам өзін өзі тәрбиелемесе, оны ешкім де
тәрбиелей алмайды.
Жылдар өтіп жатты, ағаштар өсіп, ... ... ... ... гектар
құнарлы жер құрып кетуден аман қалды. Творчестволық ауыр еңбек ... ... ... ... ене ... Бірнеше жылдар бойы ... ... ... ... ... ... ... досы, жолдасы санайды, ал,
бір пікірлес деп ... ... ... ... үшін ... жұмыс
істеудің арқасында адам балалық және бозбалалық шағының өзінде-ақ қоғамдық
асыл мүдделерді ... ... Ол ... ... және ... ұлы мәнін, тәртіптіліктің, еңбек сүйгіштіктің, адалдықтың жоғарғы
өлшемі оның қоғамға деген көзқарасы болып табылатындығын түсінеді. ... ... ... ... асыл ... ... білудің арқасында,
адам балалық және бозбалалық шағының өзінде-ақ идеяларға — адам ... ... ... ... ... ... жолындағы күрестің
мәнін ашатын саяси ақиқаттарға деген өзінің көзқарасын қалыптастырады.
Адамның моральдық бейнесі, оның ой-санасы мен мінез ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілікті түсіну
-осының бәрі адамның ой-санасы мен жүрегінде қандай ... ... ... ол ... ... ... рухтанатындығына байланысты.
Идеялық ниет — бұл адам ... ... ... ... ... бойына созылатын қоғаммен байланысы, уақыт
өткен сайын күрделіленіп, әр түрлі формаларға ие ... сан ... мен ... дамытуы өте маңызды нәрсе. Пионер және
комсомол коллективтерінің ... ... ... ... ең ... бұл ... қоғаммен қандай жерде қатысты
екеніне, олардың ... үшін не ... ... ... ... ... ... отырғанына байланысты болатынын тәрбие жұмысының
практикасы көрсетіп келеді. Коллектив пен қоғамның қарым-қатынасы жекелеген
еңбек тапсырмаларын ... ... ... ... қоймай, мақсаты айқын
қоғамдық идеямен жарқырап көрінетін ұзақ, көп ... ... ... ... ... ... ... салтанатты жағдайда пионердің қызыл
галстугін мойнына байлаған екен — нақ ... ... ... ... ... баспалдағына көтерілуіне қамқорлық жасаңыз. Өзіңіздің
түлектеріңізбен бірге ең ... ... Олар ... ... пен ... ... сол жерді тазартсын, жұрт үшін бақ жасасын. Сіздің ... ... ... бөленгенге дейін екі-үш жыл ... ... - бұл өте ... гүл, ол көп тер ... ... сүйгіштіктің құрметті
белгісі — қол еңбектен күштенген кезде ғана гүлдейді.
156 ... ... ... ... мінез-құлың сұлулығы туралы
дұрыс түсініктерді қалыптастыру ісі айрықша маңызды роль ... ... ең ... жол ... - нағыз тәрбиеші, ал жеке ... ... ... ... ... ... ұят қылықтарға к,алай қарау
проблемасы бірінші кезекке қойылмауы керек.
Бұл үшін іс жүзінде не істеу қажет? Мұны методикалық тұрғыда ... ... ...... оркестр, онда әркімнің өз ... ... ... ... ... жатық оркестрде бірде-бір аспаптың үні
үйлесімсіз істелмеуі тиіс. ... өзі ... ... ... ... берген
талабы ашылуға тиіс деген сөз. Әрбір тәрбиеленуші нендей де ... ... ол ... ... оның ... өз ... адамды
дәріптеуге деген ынталану сөзімі көрінген кезде ғана мінез-құлық сұлулығы
жөніндегі мінсіз түсініктерді жетілдіру ... ... Бұл ... ... ... ... мен жас өспірімдердің ең негізгі әуестеніп
жүрген істеріне кішкентай бір тамаша нәрсені қосып ... ... ... ... рухани өмірінде өзін-өзі тәрбиелеуге, өзін-өзі
жетілдіруге ... іс ... ... Басқаша айтқанда, адамның ңызыққан,
қалаған нәрсесі зор ынталылықты, ерік-жігер ... ... ... ... ... ... мінез-құлық сұлулығы туралы мінсіз түсінік жеке
бастың құштарлығына, ... ... ... Біз ... бала ақылымен,
қабілетімен, белгілі бір табысымен, шеберлігімен, еңбек ... ... ... ... ... ... ... жанымен, адамгершілігімен өзін көрсеткісі, өзі жөнінде
білдіргісі келсе екен дейміз. Адамның көз алдында оны мақтанышқа ... ... ... ... ... ... пасық, ұят
қылықтардан сақтандырудың жақсы жолы.
Біздің тәрбиелік маңсатымыз-баланың, жас ... ... ... ... ... ынтасы жетелеуі үшін, оның ғылымды, оқуды мектепті
сүюі үшін: білім алу, ... оқу, ... ... баю ол үшін ... басты мүддеге айналуы үшін күш салу болып табылады.
Адамның ынталануымен және мүдделігімен, ақылдылығымен, білімімен көрінуі -
өз қабілетін, бейімділігін ... және оның ... ... ... ... ... осы болса керек. Тәрбие жұмысындағы
көп жылғы тәжірибе мынаған менің көзімді кәміл жеткізді: бейімділік ... ... ... және әсіресе бозбалалық шағындағы оның мінез-
құлқына байланысты болады. Егер ... ... ... ... ... ... тілегімен үйлесімді байланыста болса, онда нақ тілек
адамды интеллектуалдық толымды бай творчестволык, жұмысқа ... - бұл ... тыс ... да бір ... күш ... бұл ... рухани күштерінің, оның көру, түсіну, өзін-өзі тәрбиелеу қабілетінің
көрінісі.
Ғылымға, білімге, оқуға, әсіреое кітапқа жақсы көзқараспен ... ... ... ... жетектейтін шешуі ұйтқы болып табылады. Менің алдымда
отырғандар бірінші кластың кішкентай оқушылары. Олардың ... ... мен ... ... мен ең ... ... көремін: оқудың
алғашқы екі-үш жылы ішінде-ақ олардың әрқайсысы кітапты мейлінше сүйетін
болуы ... ... оқу ... ең үлкен құмарына айналуы керек,
коллективтің рухани өмірі ең ... өмір ... ой ... ... ... әлі қолы ... нәрсесіне жетуге талпынуы негізінде
құрылуы керек. Мен өз ... ... ... құмарлығын ең алдымен
былай қалыптастырамын: меншікті кітапхананың есігін оларға ашып ... ... ... ... үшін ... ... ... оның сүйсінетін
және құмартатын кітапшасы ... ... ... ... өз ... болса екен деген тілек туады. Бала таң атқанша ... ... ... ... ... ... кездесетін кітапшаға айырбастаған
екен, сирек кездесетін кітапты сатып алу үшін, ата-аналарынан ... ... ... немесе тіпті қалаға кетіп қалған екен,— ... жеке ... ... ... ... ережелерін бұзудың басқа
белгілері сипаттамасын. Өзінің жеке кітапханасындағы кітапты көбейте беру
үшін балалар жарыса түссін. ... ... ... көшкен кезде-ақ бала
жазда колхозда ... ... ... тапқан ақшасына өз кітапханасы үшін
кітаптар сатып ала берсін. Бала тілегі мен ... ... ең ... жинау болсын. Бұл әуестікті, бұл ... ... ... ... ... ... ... енді ғана ашыла берген кезде,
коллективтің рухани өмірі енді ғана ... ... ... адам ... ... құштарлықпен тани бастаған кезде тәрбиелеу керек.
Бала жанына сансыз көп әуестіктер сыя бермейді. Егер бала кинофильмдермен
әуестенсе, егер ол ... үш рет ... ... тұра ... ... күн сайын көркемдік құндылығы темен фильмдерді ата-анасымен ... ... ... бір күн ... отыра алмайтын болса,—
оның рухани дүниесінде талап-талғамы жоқ ... ... ... ... тұтынушы күнделікті жеңіл-желпі алданышқа қанағаттана сала-
ды. Мұндай мінез-құлықтың ... алу — өте ... де ңиын іс. ... ... ... үшін күресу, адам сұлулығы туралы ... ... - осы ... ... ... бүкіл болмыс адамгершілігімен
тығыз ұштастыру бірінші кезекке ... тиіс — бұл ... ... ... мен рухани бай өмірінің ұйтқысы. Мұндай әуестікті тек ... ... ... ғана ... ... ... ... бала кітапқа
деген сүйіспеншіліктің жанды көрінісін көруге тиіс. Дұрыс, ... ... ең ... ... ... адамның өмірінде балалық шағынан бастап-ақ кітап жақсы мінез-құлыққа
үйретсе, онда ... ... ... байланысты... жаман мінез-құлық
болмайды. Біз балалар коллективінде кітаппен, мәдениетпен әуестену дәстүрін
орныңтырамыз. ... ... ... ... бір-біріне қолтаңба
жазып кітаптар сыйлайды. Бұл күні ... ... ... сыйлайды: біз
белгілі бір мөлшерде семьяның тәрбиелік мұраты ... ... ... ... ... ... ... бұл күні қарттарға,
мүгедектерге, әсіресе жалғызілікті адамдарға шағын кітапханалар ... ... ... ... ... ... бос кеуделікке, рухани
мүгедектікке, рухани әдепсіздікке ... ... ... атмосферасы
үстемдік етеді.
Біз сонымен бірге, баланың, жас өспірімнің мінез-құлқы еңбекпен тығыз
байланысты болуына да ... ... ... ... ... ... ... адамның бойындағы қайнар көзді, сүйген ісіне ... ашып ... ... сөз. Адам ... ... мүмкіншілігінде,
қабілетінде, бейімделуінде шексіз қасиетке ие, ал осы шексіз ... ... ... ... ... көзімді жеткізді. Табиғатта
дене күші жағынан да, психика жағынан да сау адам ... біз: оның ... ... ... деп айта ... ... ... даналығы мен
шынайы ізгілігі мынаған: әрбір адамның бойындағы ... ... ... ... ... әркімнің өзіне өзі қарауына, өз бойынан осы
қайталанбас адамгершілікті ... ... өзі үшін ... күшті,
жеңілмейтін күрескер болуына жәрдемдесуге байланысты болады. ... ... өзін өзі тани ... еш ... ... ... ... өйткені ол өз бойына еш нәрсені дарытпаған. ... ... тек ... ... правооына ғана жүгіндіруге, бағындыруға
сеніп, тәрбиеленушінің ішкі жан дүниесіне әмірші болуға ұмтылса, онда ... толы ... ... өзі, картон қағаздан жасалған үйлер
тәрізді қақырап кетеді. Ол, менің тәрбиеленушім, өз ... ... ... міне менің қолым осыған жеткендіктен ғана мен ... ішкі жан ... ... ... ... ... зер салып көрейік: тәрбиеші әрбір қадам басқан сайын әмір
беріп отырады. Әмір беру ...... ең ... ... ... ... сақтықпен пайдалану керек. Бұл, осы право, тек мынадай кезде,
тврбиеленуші өзінің жеке сұлулығына, қасиетіне мақтанамын деп бір ... ... ... ғана ... болады. Тәрбиеші неғұрлым өз тәр-
биеленушісін ... ... ... үйрете білсе, соғұрлым ол
тәрбиеленуші үшін үлкен бедел болып саналады.
Тәрбие берудің даналығы, күрделілігі, ... ... және ... бірге
қуанышрақаты біздің әрбір түлегіміздің балалық шағында, әсіресе бозбалалық
шағында өзін сүйген еңбектен таба білуінде, соған әуестенуінде, оның ... ... Бұл ... ... ... ... ... мінез-
құлқына жету жолы. Практикалық жұмыста біз ... ... күш ... ... ... әркім әлденемен әуестенсін: әр сабағында жүз дәні
бар бидай есірсін, бос ... ... ... ... өнім беретіндей
ңүнарлы жерге айналдырсын; шағын учаскеден ... екі рет өнім ... өліп ... деп есептеп, үміт етпеген қозыны бағып ... ... бір ... ... деген екі ұя шығарсын; белок заттарына мейлінше
бай шөп жинасын; жабайы ағашқа жеміс ағашты теліп, екі ... ... ... ... үшін арнайы құрастырылған кішкентай ... ... ... істейтін үлгісін дайындасын, аопаптар жасасын т. т.
Әрбір адамның өзін көрсетуге деген ынтасын тудыру керек. Бұл үшін ... ... ... ... мен қабілетін бағыттағанда, әрбір
кішкентай адам, әрбір жас өспірім ең алдымен өзіне өзі тәрбиеші ... ... ... ... мен ... атап ... тек ... жағдайда
ғана ол - сіздің түлегіңіз.
Егер сіз, ... ... ... ... ... шағында, сіздің
түлектеріңіз өздерін көрсете білсін десеңіз, бір адамның мінез-құлқы екінші
адамның дұрыс мінез-құлқын баулысын десеңіз, ... ... ... ... ... ... сақтай біліңіз және сол жағдайды әрдайым
жандандыра біліңіз. Адам әлдебір істе жетістікке жетісімен-ақ, ол ... ... ... ... басқа адамның қайталанбайтын
адамдық даралық қасиетін өмірге шақырады,- ал ... ең ... ... ... ... Бұл ... өмірінің ең маңызды
заңдылықтарының бірі.
Тоғызыншы ... ... — жас ... ... ... тракторды тамаша
жүргізеді, өйткені бірінші кластан бері ол ... ... емір ... ол - ... ... оқушысының тәрбиешісі, өзінің кішкентай
жолдасына машина жүргізу жөніндегі өзінің ... ғана ... ... ... ол үшін шеберліктің үлгісі болып та ... ... ... ... тағы бір ... досы бар -ол ... ... кішкентай бала іштен жанып қозғалатын нағыз кішкентай автомобильді
жүргізуді үйреніп жүр. Адам өзін ... ... ғана ... ... ... көрсетумен бірге, өзінің әуестенген ісімен басқаларға жол сілтейтіндей
болғанда, ал бұл әуестенушілік ... ... ... ... ... өміріне мынадай заңдылық мықтап енеді: мінез-құлықты
нұсқау, тәртіп ... ... ... керісінше ол адамның ішкі ой-
сөзімінен және жеке адамдардың ... ... ... ... жөніндегі осы күрделі әркестрде педагог дирижердің және
композитордың, бас ... және ... ... ... бағалаушы
адамның жауапкершілік ролін атқарады. Адамның өзін көрсеткен алғашқы талабы
басқаларды рухтандырады, бұл педагогтан — тек қана ... ... ... ... ... мен ... ... композитор мен
дирижерға байланыстылығы секілді коллективтің ... ... ... ... ... ... мінез-құлқы еңбеккердің өзін ... ... ... өз ... көрінісі болмаса, біз мүлде
дәрменсіз тәр-биешілер болып шыққан болар едік, ... ... ... бен ... ... жас ... жетпеген болар еді.
Ақылды, білімді, көреген, білгір, жасампаз адам болып шығу ... ... ... ... ... сақтап, қорғап қалуға болады.
Балалардың, жас өспірімдер мен жастардың оқуға ... ... ... ... үшін ... ... қолға түспейтін құс болып көрінеді! Ол
жеке адамға ғана тән нәрсе, бірақ коллективтің ... ... ... ... ... құштарлық, ғалымдар айтқандай жеке адамның талап-
талғам дәре-жесіне ... ... ... ... ... ... ... тұрсыз. Әр жолы дерлік жазба жұмыстары үшін 5 алып келген
оқушы, қазір 4 алып ... Ол бұл ... ... ... қатты
қайғырады. Оның қасында отырған — нашар оқушы, ол екілікті жиі ... ... 3 ... ол ... Бұл ... бір ... ... бағаға
наразы болады, екінші оқушы үштік бағаға қуанады? ... ... ... ... ... ... кластағы оқушылардың едәуір бөлегі не
абыржушылық, не ... не ... ... ... неге басынан
кешірмейді? Өйткені әрбір оқушының өз талап-тілек деңгейі ... ... ... ... ... ... ... қабілеттері
жөніндегі пікірі, бұл өзін өзі бағалауы. Әрине, әр ... ... ... бар, ... жеке-даралық қабілеттер, біржола және мәңгі-бақи
белгіленген, тек «құдайдың ... ғана ... ... ... ... шеберлігі атап айтқанда баланың қабілеттерін үнемі жетілдіре
беруде, баланың, жас ... ... ... ойдағыдай игеруге деген
қажеттілігін үнемі өсіре ... ... ... ... ... жетілуімен бір мезгілде арта беруге тиіс. Ал ... арту ... ... айқындалған сайын, соғұрлым жеке
адамның қабілеті де көбірек жетіле ... жеке ... ... ... оның ... ... ... мен өзара байланыстылығы коллективтің мінез-құлық сұлулығы
туралы, жалпы мінез-құлық туралы мінсіз түсінігіне, әр-бір жеке ... ... ... ... ... сезімталдықпен қарайтындығына
байланысты болады. Баланың немесе жас өспірімнің өзін-өзі ... ... ... ... да өз ретінде, осыған байланысты болады. Жеке
адамның өзіне ... ...... ... саналы тәртіпті дамытудың
ең маңызды белгілерінің бірі, өйткені адамның өзіне ... ... ... көрінеді. Әрбір оқушының мінез-құлқы ең ... ... ... ... ... ... төмен баға алғаннан
кейін ұялу, абыржу сөзімдерін бастан көшіруге қабілетті болады. ... алу, ... ... көп ... ... ... ... құрметке бөленетін коллективте жеке адамның тілек-талап
дәрежесі әрдайым арта береді. ... ... ... ... ... ... ... білім, еңбек, творчество, табыс мерейі және
табысқа жету құштарлығы жеке адамға тән ... ... Ал ... ... бар ... адам ... шын қайғырады. Мұндай жағдайда
сәтсіздік ... өз ... ... ... керісінше, және
интеллектуалдың күштерді қайтадан сарқа жұмсауға ұйтқы болады.
Жеке адамның тілек-талап дәрежесі туралы сөз қылғанда, бір жағынан, ... ... ... ... күштерінің ең елеулі көрінісі ретінде
әуестенушіліктің табиғи бірлігін әрдайым есте ұстау ... ... ... ... болса, солай оқу өздеріне «тағдыр жазған» нәрсе деп көнген
оқушылар, бұлар ерік-жігері әлсіз, ... ... еркі жоқ ... ... ... ... көп ... коллектив жалпы тәрбиелеуші
күш ретінде соғұрлым әлсіз болады, жекелеген тәрбиеленушілерге жеке-дара
ықпал жасаудың жолын табу ... ... қиын ... Төрт немесе бес
алуды арман етпеген орташа оқушылардың жігерсіздігі - ... ... ... ... ... ... баға алған «тұрақты
орташаның» қандайлық іштей ... ... ... ... ... тура ... Онда үлкен ерік күші тууы мүмкін,
әрине, туғанда, мынадай жағдайда, егер ... мен ... ... ... ... творчествомен әуестенушіліктің бірлігі
деп атайтын игілікті істің кішкентай бір өнігі ... ... ғана ... ... ... ... және тартымды істермен әуестену -ерік
күштерінің рухтандырушы қайнар көзі.
Жеке адамның тілек-талап дәрежесін басқара білу, оның ... ... ... ... ... бірі, мұнда оқу ісі ... ... ... ... ... ... өмірі —
үлкен күш, бұл күш адамның ... ... ... ... ... ... оны өзін тәрбиелеуге жетелейді. Бұл салада нағыз жасампаз
адам болу үшін, тәрбиешінің бірқатар маңызды қағидаларды ұстануы керек.
Біріншіден, ... ... ... ... ... жағынан мықты, ал анау
оқушы барлық жағынан осал ... ... ... ... жол беруге
болмайды. Коллектив ішінде өзінің «артта қалушылар» деген жағдайына төзетін
адамдардың болуынан ... ... ... ... ... әрбір
мүшесі дерлік әлденендей бір іспен әуестенуі, ... де бір істе ... ... оны ... жетілдіре түсуі тиіс, бірінші болу ... ... ... ... үлгі ... ... Менің ештеңеге де
қабілетім жоқ деген психологиялық шешімде болу ерікті мұқалтады, ... ... ... ... ал ... өзі тілек-талаптың ең төменгі
дәрежесіне әкеліп тірейді. Нағыз тәрбиеші өз түлегінің қандай да бір ... ... ... өзін ... ... ... ... деп есептемейді.
Ал пән оқытушысы егер ол нағыз тәрбиеші болса, белгілі бір тараулардан
жоғары баға ... өз ... ... ... қабілеті бар екендігін
сөзінуіне күш ... ... ... бұл ... ... ... бағасын
«көтеруде» ғана емес, керісінше, оның еркін дамытуда, ол өзін коллективте
тұлға ретінде сезінсін. Сондай-ақ оқуға ... ... жоқ ... ... да бір ... ... нағыз шебер болуы (әрине, балалардың
мүмкіндігі ауқымының шеберлігімен өлшегенде) өте маңызды ... ... ... ... бұл адамның өзінің күш-жігерін баға алуға бола
жұмсамауы үшін қажет: ... ... жас ... ... ... ... ... әрбір бағаны неғұрлым үлкен қиындықпен алса, олардың ... ... ... соғұрлым маңыздыраң болады, рухани
жетістіктерге ол баға алу үшін ие болған жоқ, ... ... ... ... коллективте тұлға болу үшін ие болды.
Екіншіден, әрбір баланың оқыған жылдары ішінде оның қабілеті өспей, белгілі
бір ... ... ... ... онда ... ... тәрбие болды деу
қиын. Іске сергек көзқараспен қарап, шындықпен пайымдайық: коллективте
қабілеті шектеулі ... ... ... тым ... орташа оқуы үшін
мұғалім көп күш жұмсайды, ... осы ... ... өзін ... ... адам — бұл ... біз тәні сау, жаны сау ... айтып
отырмыз — өзінің өскенін сезінуі үшін, табыс мерейін сезінуі үшін жетілдіру
керек. Бұл өте күрделі мәселе, ал ... ... бұл ... ... ең
алдымен сергек, сезімтал, ілтипатты адам болуы керек. Мектепке дейінгі
жастағы қара ... ... ... туған, соған тән ... тар ... - бала ... ... ... ... Тек
осындай жағдайда ғана бала жанын түсінуге ... ... ... ... алдымен мынадай өте маңызды алғышарт қажет: ... ...... жаңа ... тудырудың құралына айналып отырған кезде
ғана емес, сонымен бірге жаңа шеберлік пен дағдыларды қалыптастырған ... ... өзі ... есте ... ... ... болуға қабілетті
екендігіне көзін жеткізеді. Адамның мектепке дейінгі жастык, ... ... ... беруде қара дүрсіндікке неғұрлым кебірек жол берілсе,
соғұрлым мектепте оқыған жылдарында білімді игеруде еске сақтау ... ... ... ... творчестволық жұмысқа, басқа оқушылармен
интеллектуалдық қатынас ... ... ... бөлу керек.
Үшіншіден, елеулі күш-жігер жұмсамай-ақ, қол жеткен табыстарды коллектив
ішінде мақтауға жол ... ... ... ... ... - адал еңбектің
жемісі екендігін тәрбиеші есте ұстауы керек. ... ... ... ... зор талабы бар адамдар арасында қол жеткен
табысты қажырлы ... ... деп ... ... ... болмауы
өте маңызды нәрсе. Коллективте кездейсоқ, кей ретте ... ... көп ... ... ... өз ... ... талап
дәрежесі темен болады.
2.1 Ұжымның даму кезеңдері мен ... ... ... үш ... ... ... даму ... айқындаған
А.С.Макаренко. Ол балалар ұжымы дамуының мақсатына, іс-әрекеттің мазмұнына,
тәртібіне, ... ... ... ... ... ... ... ұжымы жеткіліксіз ұйымдастырылған топ. Сондықтан
мұғалім сынып өмірін ұйымдастыру үшін жұмысты талап ... ... ... қою ... ... орындалуға тиісті нақты міндеттер.
Талап қою балаларды ... ... ... ... ... Бұл ... балалар ұжымы сирек кездесетін құбылыс. Мұндай жағдай
бастауыш сыныптарда және әр ... ... ... ... ... ... ... ұжым іс - әрекетінде ... ... ... ... Ұжым ... мұндай тәсіл сынып белсенді жұмыс істейтін оқушылар
тобын ... және ... мен ... ... ... ... ету ... кезең аяқталу үшін мына мәселелерді еске алған жөн:
- ұжымды нығайтуға бағытталған ... ... ұжым іс ... ... жеке адам арасындағы қарым-қатынас іскерлік және гуманистік
қатынастардың пайда болуы;
- барлық ұжым ... ... ... ... бөлінуі.
Бұл кезеңде мұғалімнің негізгі қызметі - оқушылардың ұжымдық іс ... ... әр ... ... ... ... ... ықпал жасайтын құралға айналдыру.
А.С.Макаренко ұжымды ... үшін ... ... барлық ұжымды
тәрбиелеуден бастау қажет дейді.
Екінші ... ұжым ... ... яғни ... ... қызметінен тұрақты ұжым органдарына көшеді. Сондықтан бұл
кезеңде белсенді ... ... ... ... зор. ... жұмысты бірігіп
жоспарлау, әр түрлі оқу, қоғамдық еңбек тапсырмаларын орындау, ... ... ... іс ... бақылау т.б.
Мұғалімнің қызметі - коммуникативті, яғни балалармен байланыс жасау,
ұжымның өмірі үшін ... ... ... жалпы міндеттерді орындауда
барлық оқушылардың күш - қуаттын нығайту.
Ұжымның бұл даму кезеңінде параллельді ықпал ... ... ... ... ... қою ұжым ... жүзеге асырылады.
Үшінші кезең - бұдан былай белсенді топтың және ұжым ... ... ... онда ... өмірдегі деректерді, құбылыстарды
бағалауда қоғамдық (ұжымдық) пікір пайдаланылады. Бұл саты ұжымның өрлеу
кезеңі. Ұжым ... ... ... жалпы істі бірлесіп орындаудың
арқасында ұжымдық, гуманистік қатынастар ... ... ... ... - ... ... ... жолдастарының қуанышына, мұқтаждығына үн
қатуға дайын тұру, мінез-құлық нормасын сақтау, нормаға ... ... ... пайда болады.
Ұжым қоғамдық пікірмен сипатталады. Қоғамдық пікір - бұл ұжым ... ... ... ... Бұл ... ұжым ... ... құбылыстар жайындағы пікірлерді мақұлдайды немесе кінәлайды. Демек,
ұжымдық талқылау, бағалау, жариялылық, ... ... ... ... ұжымын нығайту мен қалыптастыруда аса маңызды мәселелердің бірі -
ұжым ... ... - ... ... ... орай,
А.С.Макаренконың теориялық мұрасына сүйеніп, оның жақын, орта және ... ... еске ... ... ... - бұл күнделікті өмірде пайда болып жеке адамды әр түрлі
іс - әрекетіне ынталандыру, қызықтыру.
«Егер ... ... ... ... ... ... онда олар өмір ... А.С.Макаренко адам өмірін шын ынталандыруды ертеңгі қуаныш» -
дейді.
Жақын перспективаға жарыс, саяхат ... ... ... музей және
көрмеге беру, үйірмелердегі қызықты жұмыстар т.б. жатады.
Орта ... - бұл ... ... ... бару, жыл сайын
өткізілетін ән, сурет сайыстарына қатысу, әдебиет, ... ... ... ... ... т.б. жатады. Мұндай алда ... ... үшін өте ... ... этикалық тақырыптарға пікірталас
өткізу т.б. жатады. Мұндай алда тұрған ... ... үшін өте ... ... - бұл ... ... жеке адамның бір істі ұзақ мерзімде
орындауға талаптану мақсаты. Қашық перспективаға келешек ... ... алу, ... ... ... халық шаруашылығында жұмыс істеуге
тілек білдіру немесе орта және жоғары арнайы оқу орындарына түсу жатады.
Қоғам ... ... ... арқылы мүмкіндігінше ұжымға, Отанға пайда
келтіруі тиіс. Бұл перпектива жақын және орта ... ... іске ... перспективаларды оқу және тәрбие барысында тиімді ... ... ... біріншіден, перспективаны баланың, сыныптың,
мектептің пайдасы үшін ... ала ... ... ... ... және жалпы дайындық дәрежесін еске алу.
Ұжым өмірінде дәстүрдің үлкен тәрбиелік маңызы зор. ... ... ... ... ... ... ... оның өмірін толық, тұрақты, ықпалды және тартымды
етеді. Ұжымның жалпы өмірінде дәстүрдің көптеген түрлерін ... ... ... ... сайыстар, олимпиадалар, соңғы қоңырау, ... ... ... ... ... т.б. ... дәстүрлер
үшін жалпы мәселе ұжым өмірін байыту, аға ... ... ... үйрену, ұжым абыройы үшін күресу.
Дәстүр - бұл тарихи қалыптасқан, бір буыннан екінші буынға беріліп ... ... ... ... ... ... нормалар
мен принциптер.
102 Интеллектуалдың емір мектепте еңбек рухы ... ... ... ... айналады. Балалық, жастың, бозбалалық шақтардағы еңбек
өмірі — бұл жақсы адамды қалыптастырудың маңызды ... ... ... бір ... ... ... ... отырған жоқ, қайта коллектив пен
жеке адамның еңбек өмірі туралы болып отыр. Егер кішкентай адам ... ... ... және ... өмір ... ... балалың шағынан
бастап көпшілікке керек жұмыс үшін, творчество үшін, басқа ... ... ... тек осындай жағдайда ғана коллективтің
интеллектуалдық сөзімдерінің, дүниеге ... ... ... ... ... Егер адам бала ... өзін материалдық
және рухани игіліктердің еңбеккері, жасампазы және ... ... мұны адам бала ... ... бастапақ өзінің тәжірибесінен
таныған ақиқат: тек жұмыс қана жеке адамға ар, ... ... ... ... ... онда идеялың жағынан бір ... ... ... ... ... емес; адам коллектив ішінде өзін тек
еңбек арқылы көрсетеді, еңбек басқа адамдар туралы пікір ... ... ... біздің заманымызда мектепке енді, бірақ баланың, жас өспірімнің, жас
жігіт пен қыздың жан дүниесіне әлі де ... ... жоқ. Өте ... мектептерде ол өзінің тиістісін — коллектив пен жеке адамның
өмірінің мәні, ... мен ... ... көзі ... ... орнын алған
жоқ. Еңбек шабыты, еңбек қуанышы, еңбек ... ...... рухани күш, ол адамдарды жақындастырады, баланың тұңғыш срзімін
оятады, сол сезімнің ... ... ... ар, ... ... керексіну сөзімі, оған өзінің рухани күш-қабілетін беру сөзімі,
басқа адам үшін жауапкершілікті сезіну сезімі орнығады. ... ... ... ... ... ... сөзімі — коллективтің бүкіл еңбек
өміріндегі ең ... ... рухы ... ... ... ... өмір ... мектеп еңбек коллективі болуға тиіс, ... ... ... ... ... коллективтік ойды, коллектйвтік ынтаны рухтандыруға
тиіс. Еңбек коллективі болмаса — оқушылар өз ... ... ... ... сайланған немесе өкілдік етілген жасы үлкен
жолдастардың, сондай-ақ жолдастарының да ... ... ... Жеке ... нағыз социализациясы мынадан: адам өзінің ең-
бектегі міндетіне тек ... ... ғана ... ... ... бірге
өзінің қажетін басқа адам арқылы өтеу жөніндегі ... әдіс ... ... ... ... ... ... қуанышы жатады.
Коллективте еңбек қуанышын бастан кешу ғана еңбекке деген ... ... ... қажеттілік онымен қарым-қатынас жасау қажеттілігінен
бөлінбейді; кішкентай адам творчествоның, іс-әрекеттің қызығын аша ... ... ... күші мен басқа адамдардың күшін қо-судағы қуанышты,
тартымдылықты ашқан кезде ғана еңбек қуанышы ... ... ... - бұл, шын мәнінде, ... ... ... ... еш нәрсемен салыстыруға болмайды. Оны ... ... ... ... ... адамға беретін
қуанышымен бір ... қоя ... Егер ... өз ... ... ... жетпесе, егер оларды ... ... ... ... ... ... бәрі ... қалыптастыру
құралы ретінде дәрменсіз болып қалады. Еңбек қуанышы,— бұл ең ... ... жеқу ... ... ... ... ... мінекей біз,
дене күштеріміз бен рухани күштерімізді жүмсап, жеңіп шықтық, ұзақ ... ... ... ... шықтық. Еңбек қуанышына жету жолы оңай ... ... ... және ... ... ... ... мен
жарқабақтар арқылы кезудің жақсылығы да, ... да ... ... бәрі ... жету үшін, өзіңнің абыройың мен намысыңды дәлелдеу үшін
қажет. Еңбек қуанышы шыңға қарай ... ... ... ... ... ... мен ... мынада: әрбір адамға мына теңдесі жоқ қуанышты,
халык, айтқандай, ол әлі орындықта көлденең ... ... ... сыйлау ке-
рек. Балаға ауыр болады екен деп алтын балалық ... нұр ... ... ... ол өзінің бар күш-жігерін салып, шағын
мүмкіншілігімен біз ойлағаннан ... ... іс ... Осы ... ... ... сөзде, мүмкін, шыңға жететін қиын соқпақпен жүру
мәселесі жатқан шығар. Оған ... ... ... ... ... ... емес, өзіңнің рухани күшіңнің сарқылмайтындығына ... ... ... гөрі ... іс ... ... мүмкін, бала
өзіне өзі тұңғыш рет мақтаныш сөзімімен сүйсінер, бейне бір өзін-өзі жаңа
тапқандай, өзін ... ... ... ... ... ... ... өмірі нақ осыдан басталады. Адамның адамға ... ... ... осы бірігу қуанышы, өзара көмек пен жәрдемді сезу
— мұнсыз саналы тәртіп туралы, коллективтің жекелеген ... ... ... ... де ... ... емес. Көп жылдық тәжірибе менің
көзімді мынаған ... ... мен ... коммунистік ұйымдары-ның —
пионер және комсомол ұйымдарының идеялық негізі бұл ... ... мен ... ... ... ... етуге әзірлену кезінде
біздің балалар бақ немесе егістікті қорғайтын орман алқабын, жапырақты
орман ... ... ... Бұл ... ... ... ... байлық құрайды. Мінекей октябрят-балалар шағын ... ... ... орман жасап жүр. Әрбір бала өзі ... өніп ... ... ... ... ... өніктер пайда
болған кезде қуанышты сөзімге бөленеді. Бұл ... ... ... ... оңай да ... жыл ... әлденеше рет топырақты қопсытып,
арам шөпті жойып, ... ... ... ... өзі ... дене ... керек етеді.
Коллективтік еңбекте адамға жеке жұмыста еш уақытта ... ... сыры ... ... ... ... —бұл тек бұлшық
еттердің барынша жұмсалуы ғана емес, бұл ... ... ... күшті нәрсе екендігін адам түсінеді. Бұл ішкі ... ... енді ... ... ... ... сәтте, қиындықты жеңуге
мәжбүр ететін ешнәрсемен де салыстыруға болмайтын ... ... ... ... ағаш ... айналды. Ағаштың бәрін суаруға ... ... ... біз ... ... ... қоямыз. Әлденеше
рет кешкісін біз учаскеге келіп, ... ... Бұл ... әрине,
балалармен бірге, тәрбиешінің де жұмыс істегені өте маңызды нәрсе, оның
қиындықтарды жеқу ... ... ... ... оттай әрдайым бала-лардың
алдында тұрғаны жен. Міне қиындықтар енді жеңілді, балалар жеңіс ... ... Бұл ... ... ... неғұрлым толық мәнді
кезеңі. Еңбек арқылы қол жеткен бірлік – мейлінше мықты бірлік.
Балалар пионер ұйымына ... ... ... ... бір кездегі алаңқайда
енді емендер гүлдеп тұрды. ... ... ... ... тұңғыш сенімдерін нұрландырды. Жылдар өте берді, жапырақты орман
барған сайын жер ... ... ... ... ... ... ... мен жас қыздар жас ... ... мен ... олар 17-18-ге толады, ал олар тұңғыш рет тер ... ... ... ... ... ... Жас адам ... өткен өмір жолына ... енді оның ... ... ... ... ... игіліктерді қиындықпен тапса, кімде-кім терін төгіп
жер суғарса, рухани бірліктің ерік күшін біріктірудің ... жоқ ... ... сол ғана еңбек қуанышына кенеліп, еңбек нәтижелеріне
мақтана алады. Балалық пен бозбалалық ... ... қиын ... ... алу - бұл ... ... ... Өйткені бұл — моральдық байлық,
моральдық табыс. Ал егер біз бұл ... жас ... ... ... ... жеңу ... оны ... болмайды. Балалық шағынан
бастап, бозбалалық шағынан бастап күш-жігер жұмсамаған ... адам ... ... ... өз басы терең сезінбеген жерде мен пионер және
комсомол коллективінің дұрыс идеялық ... бар деп ... ... ... ... - оның ... мүддесін, мұратын - қоғамдық мүддемен,
қоғамдык, тұтынумен байланыстыратын ... жіп нақ осы ... ... ... соңғы алты-жеті жылына кез ... жас ... ... ... ... ... ... айналдырған өзінің ауыр еңбегі ... ... және ... ... көреді,— мұндай жас жігіт батпақта тот
басып ... бір ... ... ... ... төгіліп қалған минерал
тыңайтқыштың қасынан еш уақытта жайбарақат өте шықпайды. Қоғамдық мүлік ... өз ... ... ... ... ... халықты қуанышқа бөлейді,
өйткені оның қайталанбайтын тұңғыш еңбек ... ... адам ... жасаумен байланысты.
Коллективтің еңбек өміріне тәрбиешінің қамқорлығы-бұл әрбір тәрбиеленуші-
нің арына, өзін-өзі тәрбиелеуге және өзін-өзі ... ... ... — бұл, ... ... ... эмоциялық күзеті, ал бұл күзетті
адамның жүрегіне әуел бастан, адамның ... ... ... жолы ... ... жасампаздық қуанышы болған кезден бастап орнықтыру керек.
Егер адам еңбек қуанышын танып, кейін, ... жеке ... жету үшін ... жол ... ... өмір жолынан осы еңбек қуанышын ... ... әлгі ... ... айналады.
Еңбек арқылы және қиыншылықтар арқылы моральдық шыңдау бәрінен гөрі мынадай
нәрселерге қамқорлық жасағаннан көрінеді: ... үшін ең ... ... ... саналады, бар нәрсені бар көзінде біз байқамаймыз, жоқ нәрсені жоқ
кезінде біз ... ... сөз ... ... ... ... жерді эрозия мен қуаңшылықтан қорғап тұрғанда - орман жөнінде аз
әңгіме етеміз. Стол үстін-де нан ... - ... ... ... ... сөз
қозғамайды, астық қабылдау пункттеріне барар жолда алтын дәннің төгіліп
жатқанын, жүгері алңабының жиналған әр гектарында ... бір ... ... ... ... ... Ал егер егін ... қалған жағдайда
— осылардың бәрі жайында сөз бола ... ... бәрі ... ... ... қашанда қымбатқа түседі - ол аз болған көзінде де, қойма дәнге сықап
толып ... ... де ... түседі. Біз адамды балалық және
жеткіншектік шағынан бастапақ астықтың қиын, зор еңбекпен ... ол ... ... ... етіп ... ... ... балалық және жеткіншектік шақтарында ... ... ... мүшесі болып саналады, мұның өзі ... ... ең ... ... ... ... Коллектив қиыншылықтарды
неғұрлым көбірек жеңсе, соғұрлым жалпы еңбекте ... ... ... жету ... ... ... тереңдей түседі.
Бірінші класта оқитын кішкентай балалар әлденеше шаршы метр құнарсыз ... ол ... ... арам шөп те ... Бұл ... еспейтін батпақты
жер.
Оны құнарлы жерге айналдырып, онда бидай өсіру керек. Бірнеше ... ... өз ... ... мен ... ... тасиды, жерді
аударыстырып оны бұдан былайғы ... ... Бұл оңай ... ... коммунизм түсында істелетін жұмысты тек ... ... ... басқарылатын іс деп түсінсе, ол қажет бола қояр ма
екен, өйткені бір ... және ... ... ... нақ осы ... және бір ... болғандықтан да, ол коллективті тәрбиелеу
үшін қажет. Қиын, көбінесе ұнамсыз жұмыста ... ерік ... дене күші мен ... ... ... ... ... айтқаңда осының
өзі жеңіс қуанышының сөзсіз алғышарты болып табылады. Әр жолы ... ... ... ... ... ... ... білген балалар
жалықтыратын, бір қалыпты жұмыс процесінде де ... ... ... басты қайнар көзі олар өздерінің жұмысының сәтті аяқталатынына
көздері жеткендіктен де, бірге жұмыс ... , ... ... ... ... ... ... өздері шығуға талпынған шың еңбектерінің
арқасында меңіреу жатқан жерге ... ... ... ... ... қатысатын еңбек арқылы коллектив болып рухтану - бұл бірден-бір және
ешнәрсе алмастыра алмайтын эмоциялық ... ... ... ... ... ең ... өзі еңбек сүйгіш және ьщталы адамға айналады.
Жалқау, кежір, оралымсыз бала үшін де, ... ... ... үшін де бұл ... ... ... ... пайдалы. Мұндай
жағдайда адам өзінің істеген және істеп жатқан ісін маңтаныш етеді, ... ... ... ... өзі ... ... ... өз
еңбегіне басқа адамдардың берген бағасына сөзім-
талдықпен қарайтын ... ... ... өзін ... ең шыншыл және
ең әділетті айнасы — ... ... Осы ... ... ғана ... істелмеген нендей де бір іске, немесе көңілдегідей өрындалмаған іске
үялу сөзімін басынан ... ... ті ... ... қалай масақтанғанын, дәннің қалай же-тіліп піскенін ... ... зор ... ... сөзінеді десеңші! Өз ... ... бір уыс дән, ... ... ... ... азаматтыңпен
түңғыш сөзіну — коллективтің нарыз еңбек өмірі осы. Тағы да атап ... емір ... және ... шаң ... адамның дербес еңбек
жолына түсуінен өлдеқайда ерте ... ... ... ... шақты ңұр
өткізіл ал-ган еоң, кейін бооңа кеткен емірді вш уақытта ... ... ... ... ... төккен тер-дің әр тамшысы кемел шаңтағы
ңажырлы еңбектің әлденеше күніне ... ... ... ... ... уыс
дән үлкен елшем болып табылады, бұл келемге буда-буда алтын бидай, шүрайлы
егістік, аға үрпаіч-тардың ... ... ... ... ... шағында өздерінің жұмысы — ойыншык, өмес, қайта
вте ... ... ... іс ... ... ... ... кластардың
оқушылары бүзауларға арнап әлденеше тонна витамині мол шөп дайындайды. Егер
олар, ... ... бұл ... ... олар үшін бүны ... де істе-
мейді, мына ібағалы азьщ колхозда болмайды. ... ... ... олардан
басңа атқаратын ешкім жоқ. Неме-се колхоз бағбаны ... ... ... ... ... ... ... бұл кішкентай оқушылар
баң отырғызады, онда жеміс ағаштарының көшеттері өсіріледі. Немесе балалар
зевноларының біреуі — ... ... ... мен ... ... ... алу жекінде тапсырма алады. Балалар келесі жылы егіс учаскелерінде
не өсірілетіндігі ездерінің осы ... ... ... екендігін
біледі. Мектеп теплицасында ңыста мектеп ... ... ... ... үшін арпа мен сұлы ... ... және ор-таңғы кластарда
оқитын оқушылар мал фермалары мен мехаиизаторлар бригадаларында жұмыс
істейді. Олар ... ... мен ... да ... игіліктерге
жауап береді.
Тәрбиешілер әрбір пионер мен әрбір комсомолецтің ... деп ... ... ... ерек-ше қамқорлық жасауы тиіс: «Мынау қүнарлы
топы-рақты менің ... ... мен өз ... жаеа-дым; мынау мен
сепкен дән және отырғызған жеміс ағаштарының ... ... ... ... — мен мүны ... ... ... маса-ғьшен іріктеп
алғанмын; мынау менің ... мен ... ... ... ... оны ... ... мынау менің жыртқан жерім — осы арада мен
трактормен жұмыс істегенмін. Атап айтқанда кол-лектив ... ... ... адам ... жеке ... ой-пікірін, шабытын еңбекте
көрсеткен
жағдайда қүрылады.
Жеке адам еңбекте өзін айқын білдіріп көрсетпейін-ше, жеке ... ... ... ... жеке ... мен ... сөзімі болмақ
емес. Нак, еңбек коллективі қүрылатын азаматтық қа-рым-қатынастар мынадай
еңбекте ғана, адамның көп адам үшін ... ... ... ғана ... Атап ... осы ... жеке ... алдындағы жауапкершілік ... ... ... тек ... ... ... ... ересек еңбеккерлер
коллективтері-не тікелей араласады, егіс ... мал ... ... ... ... ... ... Біз өз
түлектеріміздің ересек еңбек-керлермен мынадай ... ... ... ... мектеп оқушы-ларының жасаған
материалдық игіліктерін ересек адамдар асыға ... ... ... ... ... бір ... мектептегі, тәрбиелеу еңбегіи
ересек адамдардың еңбегі деп қарайтын болсын. Оқу-шылардың ... ... ... аз ... ... осыны үстана
келіп, біз адамдарды ең жас шағынан ... ... ... ... ... тәрбиелейміз.
Комсомол және пионер жиналысында, ... ... ... ... ... ... ең маңызды және ең жауапты іс ретінде қаралады.
Еңбек-пен . ... ... ... ... ... мен ... ... толысқан, есейген адамдар етеді. Еңбек,
қоғам мүдделері коллективтің рухани өмірінде үлкен орын алады.
Ой-пікір мен ... ... ... баулу үшін, біз мектеп
оқушылары мен ересек еңбек-керлер арасында ғана шаруашылық, материалдық ... ... ... ... ... ... бірге мектеп
коллективі ішінде де осыган қамқорлық жасаймыз. Еңбек коллективі — ... ... ... ... Адам ... ... ... және жеке өмірдің парызы, ңажеттілігі, мәні ретінде, жеке адамның
жал-пы жетілуінің ең қажетті алғышарты ретінде, жеке абыройдың, ... ... ... ... ... алады. Материалдың өзара
қа-рым-қатынастар болмайынша, өзіндік ынталы коллек-тивті ұйымдастыру да
мүмкін емес. Парыз, ... мен ... ... ... ... көмек,
ын-тымаңтастық, пікір мен тәжірибе алмасу сияңты тәр-бие ісінің ... ... ... ... үшін ... ... ... Жеке адамның еңбек ортасы, еңбекті маңсат етуі жө-ніндегі ... ... ... негізі еңбек коллективінің шаруашылық,
материалдық қа-рым-қатынастарында қалыптасады. Коллективтің бір ... ... оның өзі ... ... ... ... ... байланысты бола-ды. Сондықтан коллективтің жеке адамға беретін
баға-сына деген сөзімталдьщтың моральдық игілік болуы мейлінше қажетті, ол
игілік жыл ... ... ... ... Бұл ... адамның дене күші мен
рухани күші ... ... ... ... ол ... жағынан неғұрлым
есейе берген сайын, соғүрльш оның коллектив пікіріне ... қоюы ... ... ... жеке адам қоғамдық пікірді көбірек қадір-леуі тиіс. Ал
осының бәрі түптен келгенде адамнын коллективтік ... ... ... ... нушінің коллективтік еңбекте өзін (менің ағашым, ме-нің
егістігім) қаншалықты ... ... ... ... еңбекте жеке
адамның күші, шеберлігі, үлесі аталмаған жерде жеке адамның қоғамдық пікір-
ге сөзімталдығы аз дамытылған, сондықтан ... ... ... ... ... өзін ... көрсеткен кезде, өзінің еңбегін коллективтің өзге
мүшелерінің ең-бегімен салыстырған ... ол ... ... ... ... ... бұл әрбір жеке адамның қа-лыптасуы мен дамуының
күрделі процесі.
«Өзіндік іс», «басшылық», «бағыну», «тәртіп» ... ... сөз ... ... ... ... еңбектік, материалдық, шаруашылықтық
берік ... ... ... пионер және комсомол үйымдары аза-маттықты
тәрбиелеу мектебіне ... ... ... өмірі — бұл сонымен бірге
идеялық өмір. Идея-лар егер сенімге айналатын болса, ... пен ... ... ... ... бола ... ал ... еңбексіз, адамның басқа
адамдарға деген қарым-қаты-насын, өзін-өзі бағалайтын қызметінеіз мүмкін
емес. Үйымдық бірлік, коллективтің әрбір ... ... және ... болу және ... ... ... ... қабілеті — осының бәрінің түп
тамыры ең-бек қарым-қатынастары болып табылады. Егер, ... ... ... ... да берік еңбек бір-лестіктері болмаса, олардың ... ... бола ... ... ... ... Біздің
мектебіміздің пионер ү.йымында шағын ... ... бар. ... үлкен еңбек коллективі (белгілі бір формада ол ... ... ... оның ... әр ... ... ... машиналар мен механизмдер бар, бұлар мектептің оқу-сынақ
учаскесінде, сондай-ақ ... ... ... Бұл ... ... ... оқушылары және мүғалім
ңұрастырған ... бар, ... ... сол ... ... ауыл
шаруашылық техникасын игеру жөніндегі алғашқы мектептен ... ... ... ... двигательдері бар, бұлар жас мотор-шылардың
үйірмелерінде ... ... ... ... ... оқушыларын үйретуге арналған шағын үш машина, екі мотоцикл (бұл да
балалар үшін ... ... екі ... ... шөп ... молотилка, тұ-ңым тазартқыш машина бар. Бұл механизмдердің ... ... тек ... ... ғана ... сонымен бірге ересек оқушылар-дың балалар ... және ... ... ... де лайықталған. Бұл техниканың осы заманғы
машиналарға барынша жақын ... өзі ... ... ... ... механизация бригадасы қүрамында он-он екі пионері бар совет сайлайды.
Оған, әрине, техника-лың творчество мен ... ... ... ... мен белсенділігін көрсеткен адамдар сай-ланады. Совет өз
ңұрамынан бригадирді, оның көмек-шісін, ... ... ... ... ... мүлікке материалдық жауап береді. Оларда машиналар ... ... ... бен қоймалардың кілттері болады. Жұмыс
процөсінде ма-шиналарды және механизмдерді пайдаланган адам олардың алдында
және ... (бұл ... жас ... ... ... ... ... үшін жауап береді. Бригада техника-ны байңау
және ... ... өз ... ... ... ...... істің алғашқы мек-тебі, ол ... ... ... ... іс еңбектік, материалдық, шаруашылықтың
ңа-рым-қатынастары болған ... ғана ... жеке ... тәрбиелеу
ыкдіалының ңұралына айналады. Өзара байланысты ... ... ... ... еңбек істері арқылы пионерлерде ой ... ... ... ... ... ... алдында жауап
беру сөзімі, ұждан азабын сезу ңасиеті тәрбиеленеді. Бригада ... ... ... орын ... техвиканы пайдаланған адам, оны ... ... ... ... ... Егер ... ңалса (оқушы оған
кінәлі ме, жоқ 4 па — бәрібір) кім онымен ... ... сол өз ... ... ал егер бұл ... ... — мате-риалдық шығынды әтейді.
Бір жыл ішінде ... ... ... ... коллективі үшін б^р нәрсе
істеуі тиіс (коллективпен бірге жаңа механизм, жеке өзі ... ... ... ... ... балалардың өздерінің ісін ойыншық көрмей,
қайта ересектердің; еңбегі сияңты нағыз ... деп ...... ең ... ... ... өздерінің жас механизаторлар бри-гадасына ... ... ... ... ... Бұл ... ... де
бри-гадир, екі көмекші, екі механик сайлаиады. Жас ... ... ... ... ... ... деп айтатын
бригадасының ... ... ... бар: ... екі ... тұқым сепкіш, тұқым тазалайтын маши-яалар, машиналарды жөндеуге
арналған станоктар мен ... ... оның ... ... мен жөндеу базасына материалдық жауап бе-реді. Бригадир
белгілі бір ... ... ... жас мехавизаторларды
тағайындайды. Көктемгі неме-се ... егіс ... егін ... ... ие болу — ... ... Жас ... немесе жас қызды трактор
жүргізуге жіберерден ... ... ... ... алынады (мәселен,
оқушы токарь станогінде машина бөлшегін жасайды, жаңа механизмді қүрасты-
руға қатысады). ... ... ... ісі, ... ... Егіс даласында істелетін жұмысты оқушылар ересек колхозшы-
механизатордың бақылауымен атқарады. Көктемгі және ... ... ... жас ... жұмыс кезегін белгілейді. Комсомолецтер
ересек механизатор-лармен бірге егіс ... ... ... ... ... ... ... механизатор тексеріп, қабылдаи алады.
Пионер және комсомол үйымдарында тағы да екі бригада — жас овощ ... жас ... ... бар. ... ... тәжірибе учаскесі, бақ,
омарта, овощ пен бақ өсіруге арналған еңбек қүралдары болады. Комсомол және
пионер ү-йымда-рының тағы да бір ... ... ...... ...... дайындайтын бригадасы болады.
Пионер жөне комсомол ... ... ... ... иесі ... Олар оқу-тәжірибе учаске^і мен бақтың ... ... ... ... ... ... оқушылары овощты, жеміс ағаштардың
көшеттерін өздері сатады, ал аңша-сын ... ... ... ... есеп-қисап жүргізіледі. Әткізілген ... ... ... ... өсімдіктер және т. б. үшін түскен ... ... ... Жыл ... ... ақша жиналады. Ақшаны неге
жұмсайтынын (экскурсиялар жасау, музыка аспаптарын алу және т. ... ... мен ... ... ... шешеді. Комсомол
үйымында коллективтік қар-жыдан материалдық көмек көрсетілетін бір немесе
екі тәрбиеленуші — ... ... ... ... да ... тү-рады.
Материалдық істер мен өзара көмектегі дербестіктің арңасында, пионерлер мен
комсомолецтер-дің болуы мүмкін емес.
Оңырманда: комсомол және ... ... ... жане ... ... ... ... ма екен?—деген ой тууы мүмкін. Мүмкін,
шаруашылық істер үшін мектептің арнаулы ұйымы — ... ... ... ... ... ... ... жолға қойған жағдайда, комсомол және
пионер ұйымдарының мектеп коллектаві ... ... ... қамти
алатындығын көп жылғы тәжіри-бе дәлелдеді. Иә, сонымен бірге ... ... ... коллективтің ауыр еңбекпен келген мате-риалдық
игіліктеріне иелік ету правосынан ажыратуға бодщйды.
Халық педагогикасы: бала ... ... ... ... ... ... ... бас-тап, ол жұмыс істеуге тиіс деп үйретеді. Бұл даналың
ережені біз ... ... ... ... ... ... ... асыруға тырысамыз. Адам, коллектив, қоғам ... ... ... ...... сананың, моральдың сөзімінің, әсі-ресе жеке
абырой мен намыс сөзімінің ең ... ... ... ... ... және ... шаңта еңбек рухани ңажеттілікке айналған кезде ға-
на, өзін-өзі, өзінің атына, өзінің семьясының ... ... ету ... үшін еткен еңбек қуаны-шымен сабаңтас болған кезде ғана — ... ... ғана ең ... нәрсе — туған жер, Отан, ха-лық тағдыры,
оның болашағы жас азаматтың рухани өміріне енеді. Әрбір адам үшін азаматтың
абырой мен ... ... ... немесе туған ңаламен — ... ... ... ұмытылмас балалың шат-тыңты, басңа адамдармен қатынас жасау
шаттығын бастан кешірген, ... ... ... ... ... ... жетуге, әрбір кемелденген азамат, өзінің балалық Шағын өткізген
ңымбатты мүйіспен ү.шырасқан кезде, ... ... ... ... бұл ... ... ... еді, міне бұл менің қолыммен жасалған, міне
мынау жерде ... ең ... ... ... еді, өйткені адамдар-мен
қатынас жасау оияқты теңдесі жоқ шаттық сөзімі тұңғыш рет маған осы ... ... деп ... ... ... ... Өзінің балалық
шағында біздің әр түлегіміз материалдық ңүндылыңтар ... ... ... ... ... ондаған жылдар, ... ... ... бойы қызмет ететін болар. Ңырыңқа келген ... ... село ... ... ... ... отырғызған тоғайға
сүйсінер. Адам өзі жөнін-де әлденеше ұрпақтың жүрегіне ... ... ... — ол ... ... қана ... қоймайды, со-нымен бірге өз балалары
мен немерелерінің нағыз тәр-биешілері де болады. Отыз жастағы ... ... өз ... ... алып келгенде, оларға Адамға арналған
Жүзімдікті маңтанывдпен көрсетеді, оны со-ғыстан ... ... жыл ... олар өз ... ... Мүнда күшті тамақты қажет ететін
қарттар мен сырқат адамдар үшін, кішкентай балалар үшін ... ... үшін ... өз ... ... ... ... бірге, ата-аналар
халық педагогикасының өсиетін айтады: аталарың мен әке-леріңнің жасаған
нәрсесін ... ... ... ... Егерде әрбір ұрпақ азаттық маңызы
бар еңбекке араласпаса, бұл өсиет бос сөз болып қалар еді. ... пен ... ... ... ... ... де ... етеді. Отыз бес жылдың
ішінде менің көзім мынаған кәміл жетті: моральдык, қү.ндылыңтарды үр-пақтан
үрпаққа өткізу ... ... ... ... ... өмірге жаңа қадам
басқан ұрпақ бүрын жасал-ған құндылықтарды қадірлеген ... ғана ... ... ... ... ... етудегі мұғалімнің ролі
Оқушылар ұжымына педагогикалық тұрғыдан басшылық жасау - маңызды іс. Мектеп
оқушыларын өз бетінше жіберуге болмайды, ... жеке ... ... ... ұжым қызметін ... оған жеке ... ... ... ... және ... ... айналасуға
көмектесу және оқушылардың дербестігі мен бастамаларын басып тастамай,
олардың ісін шеберлікпе ... ... ... ... мен ... ... ... қажет.
Ұжымға педагогиалық басшылық бірыңғай талаптар қою, ұжым жұмысының басты
бағытын анықтап, бірлескен істі тәртіпке ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Бұл басшылық дербестікті
дамытумен, ... ... ... ... ... ... ... директоры мұғалімдердің күш жігерін ұжымдық ой үшін біріктіре
алатындай болғанда ... оны ... ... ... ... ... ... ғана, ең бастысы мұғалімдермен бірлесе отырып оқу тәрбие
процесінің байлықтарын ... ... ғана ... ... қамқоршысына , жетекшісіне айналады. Тәуелсіз ел тірегі
– білімді ұрпақ десек, жаңа дәуірдің күн ... ... ... ... ... беріп, ғылымды дамыту. Осы орайдағы білім ... ... жаны – ... екендігі баршаға мәлім. Ахмет Байтұрсынұлының
“Мектеп керектері” еңбегінде былай ... ... ... болса, мектеп
те дәл сондай болмақшы. Яғни мұғалім білімді ... ол ... ... ... алып ... Мектепке керегі-білімді, педагогика-
методикадан хабардар, жақсы оқыта білетін - мұғалім”
Ұстаз киелі мамандық. Адам тәрбиелеу, оған ... ... ... ... өмір ... ... - өте қиын ... Бұған Елбасының білім және
ғылым қызметкерлерінің екінші сьөзінде “Болашақты ... етіп ... ... оқушылары, мұғалім оларды қалай тәрбиелесе, Қазақстан ... ... ... да , ... жүктелетін міндет өте ауыр” деген
сөзі дәлел. Оқушыларды Отан сүюге, адамдыққа, ... ... ... - ... басты парызы. Ол үшін мұғалім қазіргі заманға лайық өзінің
білім беру ... ... ... ізденіспен жұмыс істеп, өмірге еніп
жатқан жаңа технологиянымеңгерген, білігі мен білімі жоғары болуы міндет.
Сонда “мектеп те, ... де - бала ... ... ... ... ... мамандық бұл адамтану, адамның күрделі және
қызықты, шымшытырығы мол рухани жан ... ... ... ... пен педагогикалық өнер- ол даналықты жүрекпен ұға білу болып
табылады”,- деп ұстаздық өнерге ... баға ... ... мақсатты тәрбие ісі мұғалімнің тәрбиелік қызметі
арқылы іске ... ... ... еңбектеріне сүйене отырып, мұғалім
мәдениеті мен шеберлігін, интелектуалдығын төмендегі бөліктермен ... ... ... келбет мәдениеті.
2. мұғалімнің өзін-өзі басқару шеберлігі.
3. Мұғалімнің мимика мен пантомима ишараларының мәнерлі негіздері.
4. Мұғалімнің мәдениеті, әдебі,ғ сөйлеу ... ... ... ... ... ... ... мен тәрбиелеу жалпы әдеп атаулыны педагогикаға
біріктіріп пайдаланудың өзі педагогтық әдеп болып ... ... ... гөрі сақ және ... ... әдебі-
ілтипаттылық, сенім білдірушілік, әділдік, төзім мен сабыр сақтау. т.б
қасиеттерімен өлшенеді. Сондықтан да ... ... ... ... ... Ұлы ... ... Алтынсарин: “Маған жақсы мұғалім ... ... ... ... ... ... деген. ХХІ ғасыр
мұғаліміне қойылатын талаптар:
- ... ... жеке ... бар және соны ... ... ... және ... ... ... қажет;
- екіншіден, мұғалімнің педагогикалық ойлау ... ... ... тиіс;
- үшіншіден, мұғалім білім негіздерін өз бетінше оқып үйренуге, ... ... ... мұғалім-педагогикалық үрдісте баламен ынтымақтаса қызмет
ету керек;
- бесіншіден, педагог әр уақытта өз білімін толықтырып, шығармашылығын
арттырып ... ... ... ... педагогі Жубер айтқандай
“оқыту деген сөз екі есе оқу”
Ұстаздың кәсіби ... ... ... ғылыми-әдістемелік
семинарлар, байқаулар, олимпиадалар, шығармашылық есеп, көрме, кештер,
іскерлік ойындардың беретіні көп, бұл ... ... жаны ... ... ойлай
білетін дара тұлғаларды тәрбиелеуде көмегін тигізу еді. Жас ... ... ... ... ... ... кеңеюі осы алғашқы сынып
жетекшісіне тікелей ... Жас ... ... ... қисық, түзу
отырғызсаң – түзу өсетіні сияқты, сынып жетекшісінің де қызметі де ... ... ... ... ... жақсының ұстамы жақсы”,
“Шәкіртіне қарап-ұстазын таны” деген асыл сөздер тап осы сынып жетекшісіне
арналып айтылған ... ... ... бала тәрбиесіндегі, әсіресе
әрбір сынып оқушысын жан-жақты білімділікке ... ... ... ... ... сынып жетекшісінің бала тәрбиесіндегі ... ... ... ... оны отбасы, ошақ қасынан кейінгі ата-
ана деуге болады. Өйткені әрбір сыныптағы әр ... ... ... ... бір ... ... Өз сыныбындағы әр оқушының мінез-құлқындағы
ерекшелікті, жан-дүниесін, ... ... ... ... ... құпияның кілтін таба алмайды. Әр шәкірттің тілін ... ... ... ... ... сынып жетекшісін оқушы тез ұмытады.
Сынып жетекшісі ... ... нақ осы ... ... білу ... ... ... сынып жетекшілерінің немқұрайдылығынан, яғни өз
шәкіртінің мінез-құлқындағы ерекшеліктер мен оның зейін-қабілетін зерттеуге
мән бермеуінен бала ... ... ... орын ... ... ... ... қосылып, оқушының сабаққа ынтасы мен зейінін
нашарлартады да, “Тәрбиесі қиын ... ... ... Ал “қиын ”
оқушының тәрбиесіне ең ... ... ... ... ... ... ... тәрбие жұмысын жүргізетін тек сынып жетекшісі. Сынып
жетекшісі , пән ... және ... ... ... ... тығыз байланысты жұмыс істейді. Оқушылардың ... ... ... өзгерістерді үнемі зерттеп, біліп,
шәкірті қиналып ... ... оның ... ... ... үнемі ақыл-
кеңес беріп, оған ... ... ... ... ғана ... бала жанының бағбаны деуге ... ... ... оның жүрегінен орын тапқан сынып жетекшісін оқушы
есейіп, азамат болған шағында да ұмытпай ... ... ... ” деп құрмет
тұтады. Шәкіртін өнер-білімге баулып, ... ізгі ... ... ... ... оның өмір ... ақылшы досына, сенімді сырласына
айналды. ... ... де, ... қиын-қиын қырларынан асарда сынып
жетекшісіне келіп, ақыл кеңес алады, ұмытпайды. Ұстаз еңбегінің ұлылығы ... ... ... ... тәрбие алған оқушы да, шәкірті жақсы сынып жетекшісі де
бақытты. Ұстаз бақыты да осындай еңбекпен өлшенеді. Тәлімі мен ... ... ... ... шәкірттер өздері ата-ана болғанда “шіркін-ай,
сендердің ұстаздарың менің сынып ... ... ... ... деп ... Бұл ұстаз еңбегінің жанғаны, жемісті еңбектің жемісі.
Мектеп ... жас ... ... ... қана ... сонымен бірге оларды
тәрбиелейді. Әр оқушының ғылыми-материалистік дүниетанымын және моральдық
бейнесін ... ... ... бір бағытқа салып, оқушыларға
қойылатын талаптардың ... ... ету ... жетекшісінің негізгі
міндеті болып табылады. Сынып жетекшісінің негізгі міндеттері мыналар:
1. Өз сыныбындағы оқушылардың талап-тілектерімен мүдделерін және олардың
жеке ... ... ... зерттеу;
2. Сыныптағы оқушылардың не нәрсеге бейімділігін анықтап, оларды ынтымағы
жарасқан, жұмысқа икемді ұжым етіп, ұйымдастыру;
3. ... ... ... талаптарын түсіндіру арқылы
жауапкершілікке тәрбиелеу;
4. Оқушылардың ата-аналарымен үнемі байланыс жасау;
5. Оқушылардың ... ... ... үшін ... ... ... ... сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру. Мұғалім өз
сыныбындағы ... ... ... мен зейінін,
интелектуалдық даму ... ... ... ... ... ... атты 4 ... бөліп жұмыс жүргізуге болады.
“Дарын” тобына әсіресе табиғи дарыны мол, жаратылысынан музыкаға, поэзияға
бейім оқушыларды топтарстыруға болады.
Ал, “Іскерлер” ... ... ... ... ... ... қарайтын оқушыларды топтауға болады. Сондай-ақ “Шеберлер”
тобына бес саусақтарынан өнер ... ... ... ... ... епті де ... спортқа қабілеті бар шымыр оқушыларды
айтуға болады. ... жеке ... ... ... ... деп оқушыларға педагогикалық зерттеу жүргізе отырып, мынандай
сұраққа былай жауап берген:
1. Зерттеудің мазмұнына ... ... ... яғни ... ... ... ... барлық оқушыға тән қателіктер, оқуға
қатысуға т.б) бұл шеңбердегі бағдарлама .
2. Зерттеу әдістері.
3. Оны ... ... ... ... ... Оған ... ... әңгіме үстінде
бақылау: сауалнамалар беріп жауап алу.
Педконсилиум дегеніміз-оқушылардың жеке басын терең зерттеу , яғни олармен
жүргізілетін оқу-тәрбие үрдісінің ... ... ... жою үшін ары ... ... ... ... істеу жолдарын
белгілеу мақсаты мен мұғалімдердің ақылдасып, кеңестер берулері.
Мұғалім мен оқушылардың өзара қарым-қатынастары- ересек адамдардың ... ... ... ... ... ... ... қарым-
қатынастарды ұйымдастыру және қолдануға ... ... ол ... ... ... ... көреді, оның жолдастары мен жоспарын біледі. Бұл
бір жағынан, ... үшін көп ... ... ... ... ... жетуіне әсер етеді. Себебі, оқушыларымен араласа
отырып, шәкірттерге ... ... олай ... бұл ... оқудан, жолдастары мен араласудан, қоғам жұмысынан туындайды.
Басқарудың демократиялық стилінде мұғалім ұжымға сүйенеді, оқушыларды
дербестікке ... ... ... өмір ... ... ... ... бір талғамға ие болады. Мұғалім ... ... ... ... ... оларды түсінуге, олардың жеке
істері мен проблемаларын жете түсінуге тырысады. Басқару ... ... мен ... ... ... мұғалімнің өз оқушыларын
қалай қабылдатуына , шәкірттерінің келіспеушілігінің жиілігіне, балалар
ұжымындағы психологиялық жағдайға әсерін көп ... ... мен ... ... ... ... ... 4 топқа бөлуге мүмкіндік береді:
Бірінші топқа- балалар мен тұрақты араласатын мұғалімдерді жатқызуға болады
және бұл қатынас оқытушының күнделікті ... ... ... ... ... пен ... ... дәрежесімен
ерекшеленеді.
Екінші топқа- оқушыларға сыйластықпен қарайтын, олардың сенімі ... ие ... ... ... ... ... ... алмайтын қиындықтар туған жағдайда, шәкірт осы педагогқа ... ... шын ... пен ... ең жоғары деңгейінде әдеттегідей
өтеді.
Үшінші топқа- мектеп оқушылары мен жақын араласуға жоқ ... ... Бұл ... ... ... Біреуінің уақыты
жетпегендіктен, ... ... ... сенімді араласа
алмайтындығынан, себебі бұл мұғалімдер тәрбиешілік кейіп қана ... ... ... ... ... ... не балалар оны жақсы көрмейді.
Мұндай мұғалімдердің арасында айнымалы және ... ... ... ... ... бар ... көбірек ұшасады.
Төртінші топқа- оқушылармен араласатын іс мәселелерінің тар шеңберімен
шектелетін педагогтар жатады. Оқушы жеке ... ... оған ... ... ... ... үрдісін біз кезеңге бөлеміз:
Бірінші кезеңде- сынып ... мен ... ... ... ... ұжымын зерттеудің нақты мақсаттары мен
міндеттері белгіленеді.
Оқушының нақты ... ... ... ... – оның ... қол ... ... тиімді нәтижелерін анықтау, оның дұрыс оқуы
үшін не жетіспрейтінін білу. Оқушының жеке барысын зерттеу ... ... ... ... ... жұмыс пен еңбектегі белсенділігі;
2. Адамгершілік тәрбиелілігі;
3. Оқуға ынтасы;
4. Мәдени өресі;
5. Қызығатыны(бейімділігі, оқу ... ... тыс ... ... ... ... оқу - таным әрекетіндегі дағдылары:
- оқу материалына ең бастысын, маңыздысын ажыратуы;
- оқу уақытын ... ... ... оқи, жаза ... өз ... өзі бақылауы;
7. Оқудағы еркі , табандылығы;
8. Денсаулығы, жұмыс қабілеті;
9. Отбасының тәрбиелік ықпалы;
10. Сынып ұжымының тәрбиелік ықпалы;
11. Қандай ... ... ... ... бағдарламасы мыналардан тұрады:
1. Сынып оқушыларының қоғамдық белсенділігі;
2. Қоғамдық пайдалы еңбекке ... ... ... ... ... ... ... сапалылығы;
6. Оқуға әзірліктері;
Ғалымдар адамды әр қырынан қарағанда былайша түсінуге болады:
- жеке бастың ... оның ... ... ... мен ... ... ... ерекшеліктерінің шартты жағдайлары-жігері, талабы;
қабілеті;
- кейбір психологиялық үрдістегі дара ерекшеліктері-ойлау, ерік, ес;
- адамның әлеуметтік шартты жағдайларға байланысты ерекшеліктері, ... ... ... жетекшісінің жұмыс жоспарында мыналар нақты көрсетілуі тиіс:
1. Оқушыларға арналған ережелер. Оқудың қоғамдық және жеке бас ... ... ... ... қоғамдық пайдалы еңбекке белсене қатысу
шараларын, ... Пән ... мен ... ... ... сабақтардың тәрбиелік
мүмкіншіліктеріне ерекше көңіл аудару, ... ... ... күш ... ... мен ... жұмыс жүргізу;
4. Аталған кемшіліктерден қортынды шығаратын ... ... ... ... ... арнаулы шаралар жүргізуді
тәжірибеге енгізу;
5. Жеке пәндер ... ... ... оқушылармен саралай жұмыс жоспарын
жасау-пән мұғалімдерінің міндеті;
2.3. Ұжымды қалыптастыруға қажетті мұғалімнің ... ... ... Білім және ғылым қызметкерлерінің 2 сьөзінде "Болашақта
еңбек етіп, өмір сүретіндер – бүгінгі ... ... ... оларды
қалай тәрбиелесе, Қазақстан сол деңгейде ... ... ... ... ... ... ... Мұғалім -жалпы білім беретін оқу
орындарында оқушыларды оқытып, тәрбиелеу қызметін атқаратын адам.
Мектептегі оқу-тәрбие ... ... ... ... ... ... – жалпы білім беретін оқу орындарында оқушыларды оқытып, ... ... ... ... кәсіби тұрғыда шұғылданушы, арнаулы
дайындығы бар адам. ... ... ... жоқ ... ... да
педагогикалық іс-әрекетпен айналысады, бірақ тек мұғалім ғана педагогикалық
заңдар негізінде жұмыс істей алады.
Мұғалімдік қызмет өсіп келе жатқан ұрпақтың ... ... ... ... ... ... тәжірибені жас ұрпаққа
беру және оларды өмірге, еңбек етуге ... ... оқу мен ... ... ... ... ... айналдырады. Мектеп ісінің дамуына
байланысты мұғалімдік ... кең ... ... ... училищелер мен
мектептерді штабты ... ... ... ... өз ... болып танылды. Мұғалімнің міндеті мен қызметі оның ... ролі мен орны ... ... даму ... ... ... ... , заңды, тарихи процесс, ал, ұстаздық қызмет- соның
субьективтік ... ... іске ... ... ... Алайда; ұстаз
қызметі ұрпақ тәрбиесіне сәйкес келе бермейді. ... ол ... ... тұрады. Ұстаздық қызмет пен ұрпақ тәрбиесі қарама-қайшылықтарды
шешуден тұрады. Ұстаздық қызмет пен ұрпақ ... ... ... мына ... құбылыстардан тұрады:
- ұрпақ тәрбиесі жоғарыда айтқандай, алғашқы қауымдастықта пайда болса
ұстаздық қызмет құл иеленуші дәуірде өмірге ... ... ... ... ... қызмет керек болды.
- Ұрпақ тәрбиесі ұстаздық қызметке қарағанда, ауқымды ұғым. Сондықтан
ұрпақ тәрбиесі ұстаздық қызметтің ... бола ... осы ... ... ... ... ... негізі жас ұрпақты толық қамтып тәрбиелеп, қоғамның
белсенді азаматы етіп ... Бұл ... ... ... ... т.б ... Тәрбиенің негізгі мақсаты-қоғамның өндіргіш күшін ... ... ... ... сол ... ... жан-жақты дамуына әсер
ету, мүмкіндік беру, дайындау.
- Ұрпақ тәрбиесінің құралы-жалпы қоғамдық қарым-қатынаста, ... ... ... іс-әрекет қимылынан т.б туындайды. Ал ұстаздық
қызмет- кездейсоқ жалпы тәрбие ... ... ... ... ... ... ... бәрі ат салысады. Ал ... ... ... ... бар азаматтар қатысады.
- Барлық жағдайда ұрпақ тәрбиесінде ұстаз қызметінің алатын орны ерекше.
Ұрпақ тәрбиесіндегі ұстаздық қызметтің ... ... ... болады:
- ұстаздық қызметтің тұлғаны қалыптастыру жолындағы іытің мазмұнын,
мақсаты мен ... ... ... ... ... ... ... ғылыми білім салаларынан мағлұмат беріп,
өндіріспен таныстырып, ... ... ... ... қарым-
қатынасқа үйрету және қоғамның жақсы азаматы етіп шығару;
- Ұстаздың педагогикалық білімділігі, тәрбиеші ретінде өмірден алған,
тәжірибесі, ... ... ... ... ... ... ... жұғымдылығы, көре білу,
қызметті ұйымдастыра білуі, байқағыштығы, ... ... және ... ... ... т.б ұстаздарға тән
ерекшеліктері.
Ұстаздың негізгі мақсаты-жас ұрпақты өмірге тәрбиелеу, оқыту, үйрету. Бұл
педагогикалық мақсаттан ... ... ... дегеніміз-жас
ұрпақты философиялық, экономикалық, саяси, адамгершілік, ... ... ... ... ... ... тәрбие беріп,
қоғамға қажетті, азамат етіп шығару.
Ұстазға тән кәсіби сапалар:
Педагогтың идеологиялық сеніміне оның өмірге, дүниеге көзқарасының ... ... де ... Егер ... дүниеге материалистік тұрғыдан қарап
түсіндіре алатын болса, өз шәкірттерін, дұрыс тәрбиелей алады.
Педагогтың қабілеті деп-педагог өз жұмысына ... ... ... ... ... қабілеттілігі білім мен ған бағаланбай, оқу-
тәрбие жұмысында қандай әдіс-тәсіл қолданып, өткізуімен бағаланады.
Педагогтың ұстамдылығы. Ұстамдылық ... ... тек ... емес. Бұл қасиет негізінде педагогтық ... ... ... ... тәртіпке шақыру. Педагогтың ұстамдылығына өз
сөзін өңдеп айтып , өзін-өзі бақылай алуы жатады. Педагогикалық әділеттілік
пен абырой. ... ... ... ... ... келеді. Бірақ
абырой тек әділетті болып қана қоймай педагогтың өз жұмысына шебер келіп,
көп еңбек ... де ... ... ... ... бірін-бірі толықтырылатын бірнеше іскерлікке ,
қабілетке байланысты.
Ұстаздық қабілеттің түрлері мыналар:
Қолданбалы қабілет - мұғалім өз мамандығына тікелей қатысы жоқ ... ... ... ... бейнелеу өнері және өнер ... ... ... ... ... ... жеке ... қабілет болып бөлінеді. Көбінесе
қатынас құралы ретінде қарастырылады. Себебі ... ... ... болуы мүмкің емес . Хабарлау ... оқу ... ... арттыруда шешуші орын алады.
Конструктивтік қабілет- оқу ... ... ... ең үйлесімді
жолдарын іздестіру, оқу мен ... ... ... мен ... анықтау, терең ойлап , педагогтық тапқырлықты дамыту.
Психотерапевтік және ... ... ... ішкі ... ... ... оқушыларға оқу материалын түсінікті етіп ... ... ... , іскерлігі мен дағдасын дұрыс анықтай білу пәнге
қызығушылығын арттырып , таным белсенділігін және ойын ... ... ... өте ... ... ... бұл мұғалімнің педагогикалық процесстің барысында
адамдар мен қарым-қатынас жасауға үйренуі. ... ... ... ол
алдымен, сөз сөйлеу техникасы, қимыл- бет құбылысын ... ... ... ... ... ... басшылық жасап, оны
ұйымдастыра білу, оқу мен тәрбиеге ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істей білу,
оқушылардың өзін-өзі басқару ісіне ... ... ... және
жұртшылықпен жұмыс істеу, сынып ұжымын оқушыларға педагогтік ықпал жасайтын
құралға айналдыру, ұстаз өз жұмысын ұйымдастыра ... ... ... ... қанағат қабілет) бұл-ұстаздың
шәкірт пен қатынасы арқылы екеуі де үлкен қанағат ... ... ... ... ... мұның мәні адамның толқу ... ... ... ... ... сөзімді басу қабілеті.
Діни қабілет- ұстаз бен шәкірттің діни қоғамдарға, өсиеттерге ... ... ... ... ... өз ... жетік меңгерген істің мәнін біліп, балалармен
тіл табысып, оқу ... ... ... ... ... шеберлік 3 қырынан көрінеді:
- Ұйымдастыра білу шеберлігі;
- Қарым-қатынас жасай білу шеберлігі;
- Ықпал ету, баланың іс-әрекетіне керегінше қуат беру ... ... білу ... әр ... ... ... іс-шарасының
мақсаты болады. Сол мақсатты орындау үшін ұстаз іс-шараның сценарийін
жасап, әр ... ... ... ойнап шығу керек. Ол үшін әр шәкірт
қалай ойнау керек ... ... ақыл ... ... тапсырманы орындауына
қатыстыруы тиіс. Ұстаздың шеберлігі әр оқушыға өзіне лайықты роль ... де ... ... орын ... қызмет ету. Мысалы, сенбілікте еңбек
етуде т.б ... ... бос ... ... ... ... ең соңында
істелінген іс-шараларға талдау жасап, жетістіктер мен ... ... ... ... ... ... ... болжам жасап,
өзінше қортындылайды. Қарым-қатынас жасай білу шеберлігі балалардың іс-
әрекеті, ... ... ... тетігі. Балалар өзара немесе
ересектермен қатынас арқылы білім , тәрбие, үлгі-өнеге алады. ... ... ... ... ... өнегелі, үлгілі болғаны оған қарым-
қатынастағы ең бастысы- оның мазмұндылығында.
Ұстаздық қарым-қатынастың элементтері:
- қатынастың мақсаты мен мазмұны;
- ... ... ... ... ... ... ... ашық мінез танытып, ыстық-суығына күйіну;
- шәкірттердің рухани байлығына ат салысу;
- шәкірттерді ... ... ... ... ... ... отырып баланы
дұрыс жолға бағыттау;
- ұстазда тіл байлығы болу ... ... ... ... нақты
дәлелді сөйлеу;
- пікірсайыс көзінде әдетті сақтай отырып, шындықтың бетін ашып әділ
баға беру, бұрмаламау;
- мәдениетті мінез ... соны ... ... ... т.б
Қарым –қатынас жасай отырып ықпал ету ... ... өмір бойы ... ... ... ... ... баланың іс-әрекетіне саналы
түрде ұстаздық әдіс-тәсілдердің , ... ... ... отырып,
бағытты ықпал етіп, жақсы ісін ... ... ... ... ... ... ... шәкіртке ықпал етуінің 3 жолы бар:
- дәлелдеп сендіру ;
- шәкірттің қызығушылығын дамыту;
- талап ете білу;
Шебер ұстаз- әдіс-тәсілдерінің көптеген түрін пайдалана ... ... ... ... ... ... етудің әдіс-тәсілдері:
- Ұстаздық өсиет;
- Ұстаздық ақыл кеңес беру;
- Ұстаздық үйрету;
- Ұстаздық өзіне-тарту;
Елбасы ... ... және ... ... 2 ... “Болашақта
еңбек етіп, өмір сүретіндер- бүгінгі мектеп оқушылары, мұғалім оларды қалай
тәрбиелесе, Қазақстан сол ... ... ... ... ... ауыр”- деген болатын . Белгілі педагог ... ... ... ... көтеріп отырғанда ғана мұғалім. ... ... оның ... де ... ... оқыту мен білім
берудің ұлттық моделіне ... ... ... ойшыл, зерттеуші,
педагогикалық үйлестіруді жоғары деңгейде меңгерген ... ... қоя ... ... де ... ... ... етеді. Жаңа
мазмұнға сәйкес білім беруде жаңа әдістер жүйесі керек, бұл ... ... ... ... ... Білім берудің мемлекеттік стандарты, оның құндылықтарын меңгеру.
2. қазіргі талапқа сай ... ... ... оның ... ... және ... меңгеру.
3. ұлттық сана мен мәдени құндылықтарды игерту үшін ұлт ... ... ... Міржақып; Мағжан; Жүсіпбек, Ахмет; Шәкәрім т.б)
этнопедагогикалық, этнопсихологиялық көзқарастарын ... ... ... ... ... мен ... ауадай қажеттілігі негізінде ғылыми
орталық пен байланыста ... ... ... ... қабілетті, өз бетімен білім алуға бейімделген тұлға
қалыптастыруға машықтану.
“Оқытатын адам бал ... ... ... білуі керек”,- деп ... ... ... ең ... ... өз ... ... және бүкіл
техникалық тізбекте технологияның үздіксіз ... ... ... ... ... яғни ... ... халықаралық деңгейге
жуықтату. Бұл дегеніміз- білім беру ... ... ... жаңа идеяларды және ... ... ... ... ... нақты нәтижеге жету мақсатындағы жұмысты
жобалаудағы және жинақтаудағы мұғалім мен оқушының бірлескен ... ... ... жанының инженері. Оқыту мен тәрбиелеу ісінде
барлық әрекетке араласы, сан алуан ... ... пән ... ... ... ... т.б) қарым-қатынасқа түседі, көптеген
педагогикалық-психологиялық жағдаяттарды кездестіріп, оларды ... ... ... ... Бұл ... ... ... нәтижеге
жеткізетін жоспарлы жұмыс атқарады:
- диагностика;
- мақсатын айқындайды;
- алдын-ала болжайды;
- нақтылайды;
- іс-әрекетті ұйымдастырады;
- Жаңа технологияны ... ... ... ... ... беру);
Бұл әдіс - тәсілдер мына бағыттағы жұмыстарды көздейді:
1. Мұғалімнің өз іс-әрекетіне жаңа технологияны ... ... ... ... іске асыру, дамыту, ізденіс
бағытында шығармашылық нысананы айқындау;
2. Сынып ұжымы мен ... ... ... ... ... мақсаты: ізгілікке ұмтылдыру, білім ... ... Жеке ... ... ... ... де дарынды шәкіртті
дамыту, өз бетімен оқуға жұмыстануға баулу, шығармашылық ... ... Осы жүйе ... ... ... игі ... Атап ... Оқыту технологиясының түрлері әр пән мен оқушының жас ерекшелігіне
қарай таңдап – талғап қолданыла бастады.
2. Бәрі ... ... ... жаңа ... ... ... мен оның ата-анасына педагогикалық түсінік, насихат
жұмыстары жүргізілуде.
3. Жаңа ... ... ... ... ... ... қажеттігін мақсаты мен болашағын көрсететін мақсатты
сабақтар мен ... ... ... ... ... ... ... сағат т.б) жоспарланып сапалы өткізу жолға қойылды.
4. Бұл шаралар мектептегі жаңа ... ... ... ... ұйымдастыруымен өтеді және мұғалімдердің
жақалыққа қызығушылығын, оның зерделік, іскерлікпен сабақты мақсатты
жоспарлы ұйымдастыруына жаңа ... ... ... ... ізгілікке ұмтылдыруда білім алуға сенімін қалыптастыруда
педагогикалық мәдениеттің жоғары деңгейлігі маңызды. Сондықтан әр
мұғалімнің оның ... ... ... әдістемелік мәдениеті,
зерттеушілік мәдениеті, кәсіптік-адамгершілік мәдениеті, тәрбиелік
мәдениеті, диагностикалық және басқару мәдениетінің жиынтығы ... Осы ... ... басшылары мұғалімдік кәсіби деңгейімен
мәдениеті, біліктілігі, зерттеушілік ... ... ... ... ... танысып, өз тарапынан құпия зерттеу
жүргізсе, бағыт беріп ... ... ... ... Жеке ... ... және жеке басының дамуына жағдай
жасау арқылы зердесін байыту қажеттілігі. “ҚР ... ... ... 8
бабында көрсетілген оқушының танымдық-шығармашылық қабілетін дамыту,
ғылыми-көрегенділікке баулу жүйелі де сатылы жұмыстың ... ... Жаңа ... ... ... ... , мол эрудициялы
нағыз зиялы болып қалыптасуында мектептерде өзіндік жүйесімен жұмыс
істейтін ... ... ... орны ... ... педагогикалық
мамандыққа бейімделген шәкірт өз болашағына психологиялық тұрғыдан
сеніммен қарайды, мамандық таңдауда қателеспейді, өз ауылына ... ... ... заңдылық: “Адам өзінің шығармашылық өзгерту қызметі
арқылы адамдармен қарым-қатынас жасайды және жеке ойлау қабілеті зор ... ... ... ... ... ... заманға лайық тәрбиелеу
мен білім беруде ... этно ... ... сақтап, дамыта отырып,
шығармашылық ізденіспен жұмыс істейтін ұстаз тұлғасы:
- өз мамандығын ... қоя ... ... мен ... ісінде ұлттық сана мен мәдени құндылықтарды ескеретін
оны жетік ... ... ... жақсы үрдістерді қазіргі ғаламдану
заманының ұстанымдарына сай ... ... ... ... тек ... ғана ... өз ... өз бетімен оқып
үйренуге сенімді баулитын оның жан-жақты дамуына ... ... ... ете ... ... мәдениеті жоғары
деңгейдегі зиялы адам. Ал кәсіби шеберлігі мен біліктілігі:
- болжауға , жоспарлауға, ... ... ... ... ... ... ... және обьективті
талдау жасай алуымен;
- технологиялық білікті бірлікті игеру арқылы әр деңгейлі және ... ... ... ;
- өз ... ... теориялық білімін үздіксіз жетілдіріп, ғылыми
ұштастыруға ұмтылысымен даралануы қажет; Мұндай талпыныстар ... ... беру ... ... жатыр.Алайда ұрпақ тәрбиесіндегі
ерекше жандардың жеке тұлғасы мен кәсіби ... ... ... ... ... ... ... көмек,
жетекші бола алатын өз ұсыныстарымды да айта ... ... ... ... Мектепте педагогикалық мамандыққа бейімделген шәкірттерді жоғарғы оқу
орындарына педагогикалық кеңес шешімдерімен қабылдау.
2. Жаңа буын ... сай ... ... ... ... ... ... түрде шығарылып
мұғалімге қызмет етуі ... ... ... ... ... ... ... “аға мұғалім”,
“әдіскер мұғалім” атақтарын тағайындау қолға алынса.
4. Ақпараттандыру мен үздіксіз ... ... ... ... ... ... мен ... даярлауды ақысыз ұйымдастыру.
5. Өз шығармашылығы мен және ... ... ... бағытта
дамыту мен жұмыстанатын мұғалімдердің іс – ... ... ... ... көрсету қолдау тапса.
Міне осындай игі шаралар мұғалімнің беделін көтеріп, еңбекте ... ... ... ... ... ... ... назардан
тыс қалмайды. Мұғалімдер бойындағы қадір - қасиет ... ... ... ... ... ... ... пен
мұғалім жауапты ал ондай мұғалімді ізденуге мүмкіндігі бар мектеп қана
тәрбиелей алады. Міне әр ... ... ... ... ... ... жағдай жасау біздің міндетіміз екенін ұмытпайық. Әрбір бала
қоғамның әлеуметтік байлығы, сондықтан ... ... ... ... , ... ... қалыптастыру біздің басты
міндетіміз болуы тиіс. Қазіргі мектептің қандай-да болмасын мәселесін ... ... ... ... ... ... ең алдымен кәсіби біліктілігіне,
ой өрісінің ... ... ... ... Оқу ... жетілдіру жұмысы нақты оқушыны білім , ... алу және ... ... ... ... ... ... ұстаз көп ңырлы тәрбие про-цесінің ең күрделі
құбылыстарына түсінік табады. Бұл ең алдымен ... ... ... ... ... ... оңай ... қырларының бірі: біз белгілі бір
әдістермен яки тәсілдермен тәрбие-лемейміз, ең әуелі өз ... ... ... ... ... ойымен,
ңұштарлығымен қанаттанбаған әдіс өлі схема күйінде ңалады. ... адам жер ... ... ... ... ... ... салысты-ра бастайды, оған талаптар қоя бастайды, оған өзінің рухани
күшін жұмсайды, оны өзінің ... ... ... ... ... ... оду қаншалық мүмкін болмаса, мұғалім түлғасының ролін терең
түсі-ніп алмай тұрып, мектеп коллективін тәрбиелеу мето-дикасы да ... ... ... ... ... біз тәрбиелейтін адам өзіне адам ретінде
қарай бастайды деген ойы аса ... ой ... ... адам ... ...... ... бұл белгісі сайып келгенде
педагогикалың процесс мәде-ниетінің дәрежесін сипаттап, анықтайды. ¥стаз ... ... ... бір ... ... үйрете білгенде ғана, ол
күнделікті практикада ... ... ... деп ... жайдың
психологиялық, моральдың алгышарттарын жасайды.
Коллектив — аса сөзімтал ... Ал ол тек ... ... ... ... күйіне келтіріледі: дәлірек айтсаң, шәкірттер оған, педагогқа адам
ретінде қалай қарайтыны, олар онан не ... не ... ... ... ... ... шәкіртті өзіне-өзі қара-
уға, өз мінез-құлқы туралы ойлануға, өз сөзімін ... ... ■— шын ... ... дәл осыдан баста-лады — ұмтылдыратын куш ұстаз тұлғасы, ... ... оның ... ... ... ... ... Егер біз
коллектив тәрбиелік үлкен күш дейтін болсақ, бейнелеп айтқанда ... ... ... кеткен жапырақ жайып, жайңалған ағашты ... ... осы ... ... ... байлығы болып
табылады.
Шәкіртті өзіне-өзі адам ... ... ... білу ... — оның
бойында өзін-өзі тәрбиелеуге ңұш-тарлыңты ... ... өзін ... білу үшін ... ерік күшін орның-тыру деген
сөз.
Өзін-өзі дүрыс бағалауды қалай үйретуге ... ... ... ... ... ... үшін оның әрбір шәкірті өзін коммунистік бе-рік ... ... ... өзі ... де, өзге ... де ... ... талапшыл,
тәртіпті бола білетін, жаңсылыңты ңызғыштай қорып, жамандықты белсенді жек
кере білетіндей ... ... ... ... ... Өзін-өзі бұлай көрсету
тек коллективте ғана және мына жағдайда ғана кісі рухани ... ... емір ... өзін ... бір бөлшегі ... ... ... негізінде өз бойына моральдық ұғым, сенім,
мүраттар орныңтыра-тынын ... ... ... ... ықпал ете алғанда ғана
мүмкін болмаң.
¥стаз тұлғасы арңылы коллективке және коллектив арңылы әрбір ... ... ... ... ... ... ... асады? ¥стаз тұлғасы
шәкірт тұлғасын қалай жасайды? Біз ... ... ... өзін ... ... ... адамның мо-ральдық күшін қарқынды қалыптастырудың заңды-лықтары
неде? Оның әрбір сөзі ... ... ... — коллективтің ңүлақ күйін
ңажетті әуенге кел-тіруі үшін ... ... ... керек?
Мұның өзі, біздің кәміл сеніміміз бойынша, педаго-гиішлык, процестің ... аса ... және ең ... ... ... ... ... тәрбиелік ықпалы деген ұғымды ой елегінен еткізіп көрейік. Мүнымен
біз күн ... ... ... жүртқа — кісілердің рухани бірлігіне,
творчестволық, еңбек, интеллектік достық одағына ықпалы ... не? ... ... ұстазға белгілі бір белсен-ді көзқарасынсыз мүмкін емес.
Мен, ұстаз шәкірттер-дің белгілі бір ... бар ... ... ... тиіспін. Бұл аз, Мен шәкірттер коллективінің белгілі бір, ... ... ... адам ... ... қалыптастыруға тиіспін.
Шәкірттердің маған күрделі тәрбие процесі үшін қажет пікірін қалыптастыра
алған-да ғана, ... ... ... және ... ... ... ыңпалы мүмкін болмақ.
Мына заңдылыңты ой елегінен өткізейік: біртұтас ... ... ... ... ... алу ... коллективтің мен туралы қандай да бір
пікірі болу ... ... ... болу керек? Біз, ересектер,— ата-
авалар, мұғалімдер, барлың ересектер,— ... ... ... ... ... жаңа ... келе жатңан кішкентай адам сіз арқы-
лы, ұстаз арңылы адамды ... ... ... ... ... ... ... ңылықтарыңыздан, әсіресе сіздің басңа адамдарға,
ең алдымен өздеріне, шәкірттерге қарым-қатынасыңыз-дан, сіз ... ... және ... ... ол, ... ... жалпы адамдар
ңандай екені, жаңсылық деген не және ол ңандай, ... ... не ... ... ... ... ... адамгершілік мүраттарына ұмтылуы
жанды адам — ұстаз арқылы біздің адамгершілігіміздің ұнам-ды моральдың-
эстетикальщ ... ... ... ... ... ашылуына
байланысты бо-лады.
Шәкірттердің өз ұстазының ... ... ... ... ... ... ... тұтастығымен, идеялың-өмірлік көзқарасының,
мораль- ; дың-эстетикалық принциптерінің сұлулығымен ... ... ... Егер сіз ... ыңпал ете алатын қуатты
күш болғыңыз келсе, өз шәкірттеріңіз үшін, ... ... ... шындың пен ғылымның әулиесі, күнде-лікті еміріңіз бен ... ... ... ... ... иесі ... Жас жанда сізге
еліктеуге, сізге ұқсауға тырысңан алғашқы ниет ... ... ... ... шәкіртіңіз үшін ерекше салмак,қа ие болатынын, сіздің өрбір
ойыңыз ... ойы мен ... ... ... ... айналу керек деген сәзді біз жиі ести-міз. Бұл ... аса ... ... ... ... ңандай жағдайда сенімге
айна-лады? Шәкірт сізге еліктегісі, сізге ұқсас болғысы кел-ген кезде ғана,
сіздің аузыңыздан ... ... ... рухтандырар күш болып, ғылым
сіздің жү-регіңіздің нәрлі, қызу лүпілімен ... ... ғана ... жеткіншектерді, жастарды мұғалім тұл-ғасында ... ... ... ... та ... мәнінде алғанда сіздің шәкіртіңіз ететін не?
Шәкіртте-ріңізді рухани ... ... ... идея-лың,
моральдың, рухани-пснхологиялың жағынан ... ... ... не?
Педагогтың сөзі мен ңылығын-
дағы мүраттардың, принциптердің, ... ... ... ... нені ... ... нені жек көретіндерінің,
моральдық-этикалық принциптерінің үйлесімді түтастығы — жас жанды тартып
түратын, жастар үшін ... ... ... осы. ... мына ... ... бұл тұтастық үстаздың табиғи қажеті түрінде, өмірінің заңы
ретінде, өзінің жеке баңытын, өзінің рухани өмі-рінің ... ... ... ... ... ... алмайтын түрде көрінуге тиіс.
¥стаз түлғасында осы үйлесімді тұтастың ... ғана ... ... ... өйткені шәкір-тімізге беретін нәрсенің бәрі ... ... ... ... ... принциптілігіміздің, сенімге
адалдығымыздың рухани қуатын білдіреді.
Мен бірнеше жыл бойы математика пәнінің мұға-лимасы Г. Г. ... ... ... ие болдым. Ол кісі тамаша тәрбиеші болғандықтан да та-маша
мұғалім еді. Оның ... ...... адам ... ... Г. Г. ... мынадай сұрақ қойылған: «Сіз математикамен қалай
тәрбиелейсіз? Сіздің пәніңіздің материалы ... ... ... ... Ол былай деп жауап берді: «Математика — ең алдымен еңбек. Мен
шәкірт-терім ең алдымен мені еңбекқор адам деп танып, ... де ... ... ... ... Жан ... ... істеп, сүйікті жұмысыңа
бар күшің-ді жүмса, бейнетсіздікке, жалңаулықңа, ... ... — мен өз ... ... ... міне ... ... күнделікті жұмысы арқылы бейнеленген бұл принциптер
шәкірттерге шабыт беріп, еліктіреді. Олар ... ... ... ... ... шам ... көреді, оның ... ... ... ... ... ... ой, ... өмірлік
мұраттарға адалдыңтың ға-жайьш дүниесіне тап болады. Мұғалима мен оның шә-
кірттері «ең ... ... ... стол жанында ¥заң отырады. Коллективте
мынадай ... ... тек өз ... ... алу, сабақта талап
етілетін-нен анағүрлым көп білу — ... ... ... борышы; біреудің
еңбегін пайдалану, біреудің арңасы-на тығылу — ... ... ... ... ... ... екі сағатңа кластан кете алады. Бірақ
әлдекімнің біреуден көшіріп алуы дегеннің болуы мүмкін емес — ... ... ... ... ... ... алдау-ға, өтірікке деген
ымырасыздықты өрбіткен күш ... Ал бұл ... ... — педагогтың
сүлу, үнам-ды, адамды асңаң ететін тіринциптері. Г. Г. ... ... ... ... күнделігіне оқуіпылардың өздері ... ... рет ... деген болған емес.
2.4.Оқушылар ұжымын қалыптастырудың кейбір жолдары мен әдістері
Оқушылар ұжымы- бұл ... ... ... ... ... іс-әрекетті ұйымдастыруымен, жалпы міндеттерімен ... ... ... ... мен ... оқушылар тобын айтады. А.С.
Макаренко ұжымның өмір сүру заңын былай ... ... ... өмір сүру ... ... оның ... ... Ұжымның даму сатылары мен кезеңдері:
Бірінші кезең – ұжымда педагог тәрбие жұмысының ... ... ... белсенділері анықталып, тәрбиеленушілер жалпы мақсатқа, іс-әрекетке
және ұжымдық бірлікке келгенде бірінші кезең аяқталады.
Екінші кезең - ... ... арта ... ұжым құрылымының
тұрақтауы, өзін-өзі реттеу, өзін-өзі ... ... ... ... Сондай-ақ ұжым өз мүшелерінен белгілі-бір қылықтар
нормаларын талап ете бастайды, ол талаптар біртіндеп ... ... ...... ... даму сатыларында қол жеткен қасиеттер киелі тұлғалық ерекшеліктерді
топтастырады: ... ... ... ... ... ... ... әрекет-қылықтарының тұрақтануы.
Ұжымның даму принципінің 4 түрі бар:
- жариялылық принципі;
- жауапкершілік, тәуелділік принципі;
- болашақ мақсаттарға ұмтылу принципі;
- қосарлы ... ету ... ... ... ұжымның ерекше белгілерін көрсетті:
- үнемі сергектік, іс-әрекетке дайындық;
- өзіндік қадірін сөзіну;
- ұжым мүшелерінің достық бірлігі;
- әр мүшенің өз ... ... ... ... ... дер ... ұстамдылыққа әдеттенуі, көңіл шарпуларымен тілдесудегі өзіне
шек қоя ... ... ... білу үшін ... пайдалануға болады. Әдетте “мәлімет
жинаушылар” ретінде класс жетекшілер жүреді де, ал ... ... ... , ... , пән ... ... ... т.б болып келеді. Бұл байланыстың үлгісі мынадай ... ... ... ... “класс жетекші - пән
мұғалімдері”. Бұлардың нақтылы ... ... ... ... мен ... ... ... нақтылығы- қойылған сұрақтарға қайтарылатын жауаптың ... оның ... ... ... ... ... арту үшін ... сұрақтары бойынша алынған пікірлер мектептің
күнделікті ... ... ... ... еш ... алаң болмай, үйреншікті ... ... ... ... жұмысының маңызды кезеңі- алынған жауаптарға талдау
жасау. Педагогикалық зерттеудің осы әдісі бойынша бірнеше маңызды ... ... ... ... ... ... ... жауаптар іріктеліп алынады.
3. Дәлелді жазылуына қарай таңдап алынған ... саны ... ... жауаптарға талдау бұрынғы анкета жауаптарымен салыстыра
жасалады.
5. Анкета арқылы алынған мағлұматтар осы ... ... ... ... ... ... ... Ең соңғы түйін жасалады.
7. Зерттелген тақырып бойынша алда жүргізілетін тәрбие жұмыстары анкета
қортындысындағы пікірлерді және ұсыныстарды есепке ала ... ... ... тән ... ... оқу ... жұмысының
ұйымдастырылуы ерекшілігі бар. Демек ... ... ... ... ... ... не себепті төмендейтінінің себебін ашуы тиіс.
Осы орайда мынандай сұрақ туады. “Оқушылардың мектепке, оқуға, ... ... ... қай ... қай ... бастап күрт төмендейді?”
Оқушылар ынтасының төмендеуі, негізінен, класс жетекшілерге, мұғалімдерге
байланысты. Бұдан басқа да себептері болуы ... ... ... ... ... ... мектептің методикалық әрбір класс жетекші,
әрбір мұғалім туралы қалыптасқан ... ... Ал ... ... ... ... ... оған мүлдем көңіл аударылмайды, сүйтіп ... ... яғни ... мен ... ... ... пікірі назардан тыс қалады. Оқушылардың класс жетекшілер, ... ... ... білу үшін анкеталық зерттеу ... ... ... бару ... ұнай ма? ... ... ... саған не ұнайды?
3. Пән сабақтары ішінде саған қайсысы саған көбірек ұнайды? Неліктен?
4. Мектеп ... ... болу үшін ... ... не ... ... ... өткізілетін жұмыстардың қайсысы есте қалады?(есте қалғанын атау
керек, ал ешқайсысы есте қалмаса оны да ... ... ... Мектеп мұғалімдері ішінен өз класс жетекшің ретінде кімді қалар едің?
7. ... ... ... өту үшін ... ... не ... болады?
Анкета сұрақтарын 3 топқа бөлдік. Бірінші, екінші сұраққа берілген жауаптан
біз оқушылардың мектепке ынтасының төмендегенін байқадық. (кең мағынада).
Үшінші, ... ... ... ... оқушылардың мектепке ынтасының
кемуіне жекелеген мұғалімдердің әсері болатындығы дәлелденді.
Ұжымдыққа баулу көп дәрежеде жанұяның, мектептің, жұртшылықтың және ... ... мен ... және ... ... ... байланысты. Бұдан туатын мәселе: шәкіртті ұжымдық рухында
тәрбиелеу-мектеп пен ... ... ісі. Ең ... ... қарым-
қатынастарындағы өзара сыйластықта жан-жақьы біліп алған ... ... ... ... ... ... арқылы да олардың сыйластығына
көз жеткізуге болады.ұжымдық сөзімді ... ... мен ... ... ... ... ... олар өрескел әдеттерін
жасырып, мүлдем айтпауға тырысады, бірін-бірі қорғап жақтайды. Бұл ... ... ... Оның ... неге ... мән ... ... рухқа бағыттау үшін ең алдымен өз жанұясындағы жасы үлкендерді
құрметтеуге ... ... ... ... әртүрлі жайттарға ата-аналар
араласқаны оңды. Балаға ара ... да жөні бар. Ең ... ... ... ... ... шығару, мойындату керек. Онсыз балалардың арасына
кірісемін деп қолайсыз жайтқа душар болу ғажап емес. ... ... ... әрекетін жасырып қалу, оны дер көзінде талқыға салмау, өкінішке
қалдырады, ұжымдыққа баулуға тиімсіз әсер ... Сол ... ... өз ... ... ұжым ... санаспаса ұстаздар қызметін
ауырлатқаны. Осындай “қорғаныс” ... бала өз ... ... ... ... ... ұжымдағы кінәсі жоқ балаларды жазғырады. Кей сәттерде
ата-аналар балаларының ... ... мән ... Бұл мінез құлықтың кейбір босаң жақтарына оңды әсер ... ... ... бастамайтын әдет еркелік, тілазарлық. Балалардың мұндай
мінездерін табандылықпен түземейінше іс оңға ... ... ... ... қойылмаған жанұяда “қиын” оқушылар болады. Оларды жөнге салуға ынталы
ата-аналар класс жетекшімен жиі қатынаста болса, жағдайлары жақсарады. В.А
Сухомлинскийдің ... ... ... ... мәні де , ... да-
балаларды тәрбиелеу, ұжымшыл бауыр етіп шығару. Бұл орайда жасы ... ... ... ... абзал. Ал дайын асқа әзір ... ... ... ... ... ұжым ... ... іске
ынтықтар жақсы біледі. Ондайларды ұжымдыққа , еңбек ... ... ... ... жауапкершілігімізді күшейтуді талап етеді.,
ҚОРЫТЫНДЫ
Табысты тэрбие жұмысынсыз үжымды топтастыру ... ... ... тұжырымы бойынша, тәрбие қоғамдық құбылыс- ол күрделі
қарама-қайшылығы мол ... ... ... мәні мен ... және ... өмір ... ... қоғам
саясатымен, экономикалық жүйесіне байланысты туындайды. Әрбір қоғамдық
формацияларда адамдардың материалдық және рухани ... ... ... сай, ... жаңа ... туып, тәрбиенің мазмүнына
жаңа идеалар енеді. демек, әрбір ... жаңа ... ... ... және діни ... де өзгерісте болды,
тәрбиенің мақсаты мен міндеттеріне ықпал жасайды.
Тәрбие қоғамдық құбылыс, онсыз ешбір ... алға ... ... ... ... - жеке адам мен ... ... әлеуметтік
түрғыдан кіалыптастыруда, оларды өмірге дайындап крғамда өз ... ... ... ... әрекетімен, қызметімен крғамға пайда келтіруден, өз
басына крнағаттанған сөзіммен кцрауға ... Адам жеке адам ... ... ол даму ... ... келгеннен ер жету кезеңіне дейін негізінен тэрбие
арқылы өзгерістерге ұшырайды. Дамудың қозғаушы күші - қарама-қайшылықгардың
өзара күресі. Қарама-қайшылықгар ішкі, сыртқы және ... ... ... жеке ... ... әсер ... ... маңызды
фактор - класс оқушылары, яғни ортасы. Осыған орай, мұғалім, эсіресе класс
жетекшіісі өте маңызды эрі ... ... ... .Ол ... ... үйымдастырушысы жэне оқушылардың ұстазы ... ... ... ... ... ... жұртшылықтың тэрбиелік күш-жігерін біріктіреді.
Класс жетекшісінің негізгі міндеті - оқушыларды ... жэне ... ... ... Оның ... оқу жұмыстарының
мэселелері,білім дәрежесін арттыруға аударады. Бірақ ол бұлардың ... ең ... ... ... ... ... ... (оқу
міндеттеріне саналы және жауапты қатынаста тәрбиелеу,оқу барысында ... ... ... ... ... үйрету жэне т.б.)
сүйене отырып ,сапасын арттыруда мүғалімдерге көмектеседі.
Мүгалімнің цызметі түтас ... ... мен жеке ... ... жиынтыгын цамтиды. Жақсы сынып жетекшісі болу, ... ... оңай ... ... өз ... ... іске ... сүйіспеншілікпен қараған жоғары
моральдық қасиеттері қалыптасқан, балаларға деген сүйспеншілігі мол ... қана ... ... моделін жоғары деңгейде жасай алады деген
ойдамыз.
Пайдаланған әдебиеттер:
1. Қоянбаев Ж., Қоянбаев Р. ... ... ... С. ... ... ... ... -А., 1999.
3. Бержанов Қ., Мусин С. Педагогика тарихы. -А., Мектеп,1984.
4. Макаренко А.С. Үстаздық дастан .- А., ... ... А.С. ... ... -А., ... ... К. Тәрбие теориясы. - Алматы., Мектеп,1973.
7. Тілеуова С. С, Әліпбек А. 3. ... ... 2006 ... ... I,. ... Ә. ... ... 2005 ж.
9. Сухомлинский В. «Коллективтің кұдіретті күші» Алматы, 1979 ж.
Ю.Әбиев Ж., Бабаев С, Құдиярова ... - ... ... ... ... ... 2003 ж.
12.«Мектеп» ғылыми-әдістемелік, педагогикалық журнал, Шымкент, 2004 ж.
13.«Сынып жетекшісі», Алматы, ... ... ... беру ... ... 1999 ... Бержанов Қ., С. Мусин «Педагогика тарихы», Алматы, 1984 ж.
16.«Мектеп» журналы, Шымкент, 2005 ж.
17.«Бастауыш мектеп» № 7 , ... 2005 ... ... М.«Педагогика», Алматы, 1992 ж.№
19.«Бастауыш мектеп» № 9, Алматы, 2005 ж.
2О.«Мектеп» ғылыми-әдістемелік педагогикалық журнал, Шымкент, 2005 ... Н.И. ... ... . ... Мектеп, 1980.
22. Қожахметова К.Ж. Мектеп директорының тэрбие ісі жөніндегі
орынбасары. Алматы, Әлем, 2000.
23.Қазақстан Республикасының "Білім беру туралы ... 1999ж. ... ... ... беру тұжырымдамасы
1994 ж. 25..Синица И.Е. Педагогтық эдеп және ұстаздық шеберлік. А.
1987ж.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 88 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ақпарат түсінігі мен түрлері"13 бет
1926-1928 жылдардағы қазақ ауылындағы салық саясаты84 бет
«Тілдің аумақтық өзгешеліктері (диалектілер, шет тілдің нұсқалары)»4 бет
Басқару еңбегінің мазмұны, сипаты және ерекшеліктері7 бет
Басқарушылық этика мен мәдениет7 бет
В.фон гумбольдтың және ф.де соссюрдің лингвистикалық еңбектерінің маңызы4 бет
Гендерлік лингвистиканы зерттеудің теориялық аспектілері9 бет
Егде адамдарға әлеуметтік қызмет көрсетулер12 бет
Жалақының мәні мен түрлері, формалары14 бет
Жаппай ұжымдастыру мен күштеп отырықшыландыру тұсындағы қазақстан ауыл шаруашылығындағы салық пен қаржыландыру46 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь