Бастауыш мектепте қазақ тілінен кластан тыс жұмыстарды ұйымдастыру әдістемесі

Кіріспе
І Тарау БАСТАУЫШ СЫНЫПТА ЖҮРГІЗІЛЕТІН СЫНЫПТАН ТЫС ЖҰМЫСТАР
2.1. Сыныптан тыс жұмыстардың оқушы тілін ауызша дамытудағы педегогикалық көзқарастар
2.2. Бастауыш сыныпта қазақ тілінен жүргізілетін сыныптан тыс жұмыстардың негізгі сипаты
ІІ Тарау БАСТАУЫШ МЕКТЕП ОҚУШЫЛАРЫМЕН СЫНЫПТАН ТЫС ЖҰМЫСТАРДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ
2.1. Сыныптан тыс жұмыстың қазақ тілі пәні бойынша негізгі әдістері мен түрлері
2.2. Қазақ тілінен жүргізілетін сыныптан тыс жұмыстарды іс.тәжірибие барысында ұйымдастыру
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Қоғамды қайта құру жағдайында Қазақстан республикасының білім беру саласындағы басты міндеттердің бірі ұлттық ерекшеліктерді еске алып , жастарға терең білім мен тәрбие беру ісін одан әрі дамыту және жетілдіру .
Жастарға білім мен тәрбие берудің негізі болып саналатын жалпы білім беретін мектептердің педагогикалық процесін жақсарту бірінші кезектегі мәселе болса, бастауыш мектеп - негіздің негізгі түп қазығы.
Бастауыш білімнің мемлекеттік стандартының алғашқы нұсқасы және соған сәйкес оқу бағдарламалары дайындалып, іс жүзіне асып жатуын қазіргі кезеңдегі мектепті дағдарыстан шығаратын тактикалық шешімдердің бірі деп түсінген жөн.
Мектеп өз түлектерін тек ғылымның қазіргі даму деңгейіне сәйкес терең де тиянақты біліммен қаруландырылған жағдайда ғана өзінің әлеуметтік қызметін орындап шығатындығы баршаға аян. Бастауыш білімнің мемлекеттік стандартты және оны мектеп тәжірибесіне ендіруде шешуші орынды мұғалімдер қауымы алатыны анық.
Басталып отырған осы үлкен іс дұрыс бағыт алып , тиянақты қалыптасу үшін, оның ғылыми негізі салыну керек.Қазіргі қолданып жүрген бағдарламалар, оқулықтар , көмекші құралдар болмаса, бастауыш қазақ тілін оқытудың ғылыми әдістемесі жоқ. Көпшілік авторлар бағдарлама, оқулықтар жазуда жалпы қазақ тіл методикасына сүйінген, не орыс, шет тілдерін оқыту методикасын басшылыққа алған . Ал, бастауыш мектептерінде жүргізілетін кластан тыс жұмыстардың бағдарламасы әлі жасалмаған, мүлдем негізі салынбаған деуге болады. Мұндай жағдайлар бағдарламалар мен оқулықтардың сапасына әсер етпеуі мүмкін емес.
1. Асқарбаева А. Кластан тыс оқыту методикасы. Бастауыш сынып
мұғалімдеріне арналған Алматы - 1992
2. Әуелбаев Ш. Бастауыш сыныптарда қазақ тілін оқыту әдістемесі.
Алматы- 1997
3. Әімжананов Д., Маманов Ы. Қазақ тілін оқыту методикасы.
Алматы -1965
4. Бегалиев Г. Бастауыш мектепте қазақ тілі методикасының мэселелері.
Алматы - 1980
5. Кенжеахметов С. Қазақтың салт-дэстүрлері мен әдет-ғұрыптары.
Алматы, Ана тілі 1999
6. Қазақстан Президентінің халыққа Жолдауы Қазақстан -2030
7. Молдабеков Қ., Сандабай Қ., Балқыбекова Ы. Бастауыш мектепте тіл
дамыту. Шымкент-1999
8. Қазыбеков С. Қазақ тілінің жаттығулар жинағы. (1-2-3 сыныптарға
арналған). Алматы - 1991
9. Қазыбаев С. Қазақ тілі методикасы. Алматы - 1990
10. Құлмағанбетова Б. Мемлекеттік тілді меңгертудегі тіл дамыту.
Бастауыш мектеп, 1996 №11.
11. Ишмүханбетов Ә. Қазақ тілі сабағындағы грамматикалық ойындар.
Алматы - 1964
12. Самуратов Г.Б. Халық педагогикасы негізінде тэрбие беру - өмір
талабы. Әдістемелік құрал. Арқалық - 1992
13. Бозжанов К. Б. Оқушылармен жүргізілетін кластан тыс жұмыстар
жүйесі. Алматы - 1991
14. Боранғалиев Т. Мектеп кеші көңілді. Алматы - 1990
15. Ысқақ Б., Ысқақова Д. Бастауыш мектепке кластан тыс жұмыстар.
Алматы - 2003
16. Абдрахманова Р. Кенжебекова Р. Мүсабекова М.Қазақ халық педагогикасындағы идеяларды сыныптан тыс жұмыстарда қолдану. Алматы - 2002
17. Көпжасарова М. Оқушыларды кластан тыс жұмыстарда
коллективизмде тәрбиелеу. Алматы - 1978
18. Күлкенова К. Тіл үстарту. -Алматы Қазақ университеті. 1992
19. Ысқақов Б. Қазақ тілінен олимпиада ұйымдастыру.Алматы - 1973
20. Ысқақов Б. Қазақ тілінен кластан тыс жұмыстарды ұйымдастыру.
Шымкент - 1972
21. Табылдиев Э. Халық тағылымы. 1992 Алматы - Қазақ университеті.
22. Ысқақов Б. Қазақ тілінен көрмелерді ұйымдастыру . Алматы - 1998
23. Ильина Т.В. Педагогика. Алматы - 1979
24. // Қазақстан мектебі. Алматы № 10
25.//Бастауыш мектеп 1993 - №2. 1992-№ 10,11,12.
26. // Қазақ тілі мен эдебиеті. 1993 - № 4, 1992 - № 7,9.
27. Төлеубекова Р. Бала тәрбиесіндегі халықтық педагогика. Алматы -
1994
28. Омарүлы О.Е. Қазақстандағы мектептен тыс мекемелер; құрылуы,
дамуы. Алматы - 2001
29. Болдыров Н.И. Класс жетекшісі. Алматы - 1980
30. Буртовой И.Д. Бастауыш класс оқушылардың оқу икемділігін
қалыптастыру. 1979
31. Ілиясов А.Н. Класс жетекшінің жүргізетін тәрбие жұмыстарының
жүйесі. Алматы 1991
32. Мектептегі білім берудің сапасы: қазіргі жағдайы, даму үрдісі және
болашағы. Алматы 2000
33. Богданова О.С., Петрова В. И. Бастауыш класстағы тәрбие
жұмысының методикасы. Алматы — 1980
34. Болдырев Н.И. Мектептегі тэрбие жүмысының методикасы. Алматы -
1987
35. Сәрсенбаева Г. С. Халықтық тағылымдар: Оқу құралы. Алматы - 2001
34. Әуелбаев. Ш. Бастауыш кластарда қазақ тілін оқыту методикасы.
Алматы — 1987
35. Қасымбеков Ә. Қазақ тілі мен әдебиетін оқытуды жетілдірудің кейбір
жолдары. Алматы - 1989
38. Ысқақ Б., Ысқақова Д. Бастауыш мектепте кластан тыс жұмыс.
Шымкент 2003
39. Абдрахманов А.Н. Қазақ халық педагогикасындағы идеяларды сын
тыс жұмыстарда қолдану. Шымкент 2002
40. Қазақ тілі мен әдебиетін оқыту мәселелері (методикалық жинақ).
Алматы . Мектеп 1982.
        
        Ф.4.7-007-03. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІП
М.О. ӘУЕЗОВ АТЫНДАҒЫ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
«Филология пәндері бойынша ледагогика және бастауыш ... ... ... ... ... ... ... тілінен кластан тыс жұмыстарды
ұйымдастыру әдістемесі»
Ғылыми жетекшісі: аға оқытушы Құдайбергенова ... ЗПО - 04 – 4кс ... ... ... ... ... ... ЖҮРГІЗІЛЕТІН СЫНЫПТАН ТЫС ЖҰМЫСТАР
2.1. Сыныптан тыс жұмыстардың оқушы тілін ауызша дамытудағы ... ... ... ... ... жүргізілетін сыныптан тыс жұмыстардың
негізгі сипаты -----------------------------------
ІІ Тарау БАСТАУЫШ ... ... ... ТЫС ... ... ... тыс ... қазақ тілі пәні бойынша негізгі әдістері
мен түрлері ------------------------------------
2.2. Қазақ ... ... ... тыс ... ... ... ... -----------------------------
ҚОРЫТЫНДЫ --------------------------------------------------------------
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР--------------------------------
ҚОСЫМША------------------------------------------------------------------
Кіріспе
Қоғамды қайта құру жағдайында ... ... ... ... ... ... бірі ұлттық ерекшеліктерді еске алып ,
жастарға терең білім мен тәрбие беру ісін одан әрі ... және ... ... ... мен тәрбие берудің негізі болып саналатын ... ... ... ... процесін жақсарту бірінші кезектегі
мәселе болса, бастауыш ... - ... ... түп қазығы.
Бастауыш білімнің мемлекеттік стандартының алғашқы нұсқасы және соған
сәйкес оқу ... ... іс ... асып жатуын қазіргі
кезеңдегі мектепті дағдарыстан шығаратын тактикалық ... бірі ... ... өз түлектерін тек ғылымның қазіргі даму деңгейіне сәйкес терең ... ... ... ... ғана ... әлеуметтік қызметін
орындап шығатындығы баршаға аян. Бастауыш білімнің мемлекеттік стандартты
және оны мектеп тәжірибесіне ендіруде шешуші ... ... ... анық.
Басталып отырған осы үлкен іс дұрыс бағыт алып , тиянақты қалыптасу үшін,
оның ... ... ... ... ... ... ... , көмекші құралдар болмаса, бастауыш қазақ тілін оқытудың ғылыми
әдістемесі жоқ. Көпшілік авторлар бағдарлама, оқулықтар жазуда жалпы қазақ
тіл ... ... не ... шет ... ... методикасын
басшылыққа алған . Ал, бастауыш мектептерінде жүргізілетін ... ... ... әлі ... мүлдем негізі салынбаған деуге
болады. Мұндай ... ... мен ... ... ... мүмкін емес.
Мемлекетіміз көп ұлтты мемлекет болғандықтан , қазақ тілін, халықтық
педагогиканы үйрету қажеттілігі ... ... арта ... ... ... мектепте кластан тыс ... ... ... ... мәселелері, оның әдістемесін ғылыми
негізде құру проблемалары, оны ... ... ... ... ... ... ... қоғамның даму бағыты оқу тәрбие жұмысының алдында жас
ұрпақтың ақыл - ... ... , ... ... жетілдіру, жалпы білім деңгейін
дамыту өзекті мәселенің бірі болып отыр.
Бастауыш кластарда қазақ тілін оқытумен ... ... тыс ... ... жас ... үшін ... ... маңыздысы деп білеміз.
Бірақ бастауыш мектепте, жоғары оқу ... ... ... ... , ... тыс ... ... қандай , қандай кластан тыс
жұмыстар жүргізу керек, оны ... ... ... болу ... деген
мәселе күні бүгінгі күнге дейін ғылыми тұрғыдан алғанда назардан тыс қалып
келді. Сондықтан біз ... ... ... ... ... ... ... , олардың тіл үйрету мен тіл дамытуда атқаратын
қызметіне ... Бұл ... ... зертеуміздің проблемалық
актуалдылығын көрсете алады.
Зерттеудің мақсаты: Бұл мәселені зерттеуде бастауыш ... ... ... және қазақ тіліне байланысты кластан тыс жұмыстардың оқушы
тілінің ауызша ... ... ... анықтау, оны тиімді түрде өткізе
білу жолдарын көрсету көзделеді.
- Бастауыш мектепте қазақ ... ... ... ... ... ;
- Мектепте қазақ тілінен ... ... тыс ... ... ... ... ... кеңінен беру ;
Мектепте қазақ тілінен жүргізілетін кластан тыс жұмыстар жайлы
әдебиеттерді және озат мұғалімдердің іс-тәжірибелерін зерттеу.
Зерттеудің нысынасы:
Зерттеудің пәні: Бастауыш мектеп ... ... тыс ... ... ... ... ... мектепте халықтық педагогиканы
үйретуде кластан тыс жүргізілетін ... ... ... анықтау;
кластан тыс жұмыстардың қазақ тілін үйретуде , тілді дамытуда
атқаратын қызметін анықтау ;
кластан тыс жұмыстарды жүргізу әдістемесін белгілеу ... тыс ... ... ... ... ... үйрету үшін қызықты ойындардың түрлерін таңдау, ... ... ... тыс ... тиімділігін тәжірибе арқылы дәлелдеу;
Зерттеудің әдісі: Әлеуметтік - педагогикалық ... ... ... еңбектерді талдау);
тәжірибелік бақылау жүргізу, анкеталар тарату, пікір алмасулар ... тест ... ... , ... жұмыс
нәтижелеріне талдау, қорытындылар жасау.
Теориялық қолданымы: Бастауыш ... ... тыс ... және ... ... ... ... жүзеге асыру.
Практикалық қолданымы: Зерттеу еңбектегі нақты ұсыныстар мен тәжірибе
нәтижелері ... ... ... ... ақтаңдақтармен толықтырылды,
арнайы курс, семинар, лекцияларда, қазақ тілін оқыту әдістемесін
жетілдіруде, бағдарламалар мен оқулықтар жасауда пайдалануға ... ... ... білім беретін қазақ мектептеріндегі білім
берудегі бастауыш білім беретін қазақ мектептеріндегі қазақ ... ... ең ... ... бірі - оқушылардың оқуға әрі ... ... ... , ... ... жан-жақты дамыған жеке тұлғаны қалыптастыру, оған ... ету. ... осы ... шешуге бағытталғандықтан, қазақ тілі пәні мұғалімі өз
жұмыс тәжірибесіне эдістемелік қүрал ретінде пайдалана алады.
БАСТАУЫШ СЫНЫПТА ... ... ТЫС ... ... тыс ... ... ... ауызша дамытудагы
педагогикалық көзқарастар
Cыныптан тыс оқуды белсенді ұйымдастырушы және оны ... ... ... ... ... мұғалім өз оқушыларынын кітапқа деген
ынтасын үнемі арттырумен бірге, олардын. ... ... ... ... де ... ... ... Балалар бастауыш класты бітіргенде,
совет ақын-жазушыларының бел-гілі шығармаларымен таныс болулары ... де ... ... ... тыс оқу ... ... ... келген кезден бастаған ... ... ашу ... оқушылардьщ ақыл-ойын, тілін дамыту жұмыстары
балаларға түрлі- түсті суретті ... ... ... ... оқи ... ... кластан бастгп мұғалім балаларға мектеп кітапханасынан алған
кігаптарды бере ... ... ... дүрыс үстап, күте білудің
ережелерін үйре-теді: кітапты газетпен не қағазбен ... қою, ... ... ... ... кітап беттерін су немесе кір қолмен ұстап
парақтамау т. б. Мұғалім бұл ... анық етіп ... ... ... тыс оқу ... кітапты өздіктерінен оқи алу дағдыларын
арттырумен бірге, «Ана тілі» ... ... ... ... ... түсінуге көмектеседі. Балалар ... ... ойды ... ... сол ... өзінің қалай
қарайтынып айтып, кейіпкерлердің әрекетіне баға бере білуге талаптануы
қажет.
Кластағы оқу ... ... ... тіл-мен жазылған шығармалардан
басқа тарих, табиғатта-ну т. б. ... ... ... ... ... класта алған ұғым кластан тыс оқу кезінде нығая, жетіле
түседі.
Кластан тыс оқу сабақтарында ... ... ... кітаптарды
оқығандарын біліп отырумен қатар, алдағы уақытта не туралы ... де ... алуы ... ... ... тыс оқудың мазмұ-ны мен үйымдастыру жолы
жөнінде жаңа программа-ның жобасында былай делінген: «Кластан тыс ... ... ... тыс оқуы ... барлық пәннен алған білімін
тереңдете түсу, кітаптан өзіне қа-жетті материалды, кітапханадан керекті
кітапты ... ... ... көмектесу ; өз бетімен жүмыс ... ... ... ... білуге ынтасын, қүштарлығын арттыра түсу; баланың
эстетикалық және дүние тану қүмарлығын арттыру.
Кластан тыс ... ... ... ең ... ...... жүргізілетін оқумен ты-ғыз байланыста болуы. Оқушының кластан тыс
оқитын ... ... ... ... ... ... ... Оны
мүғалім күнделікті оқу, табиғат тану, сурет, ән, еңбек т. б. ... оқу ... ... ... ... ... ... оқы-
ғандарына байланыстырып отырады ... ».
Сөйтіп, класта оқу сабағы жақсы үйымдастырылса, онда көп ... ... ... ... осы ... ... тағы да біле ... алса, кластан тыс оқу сабағы да нәтижелі өтеді. Оқушыларға
қандай кітаптарды оқу керектігі, олардың ... ... ... ... ... «Ұқып-ты бала» және «Үқыпсыз бала» өлеңдері оқылды делік,
оның жалғасы ретінде «Ұқыпты ... ... ... ... ... ... ... Т. Бигел-диновтың «Қаһарлы ... ... ... сөз жоқ, ... ... ... ... атағын екі рет
алған, ұшқыш Т. Бигелдиновтың ... шағы ... ... ... ... ... С. Бақбер-геновтың «Талғат» атты кітабынан үзінді беруіне бо
лады.
Класта оқушылар жазушының бір шығармасынан ... ... сол ... оқу ... тыс ... іске ... ... белгілі ақын-жазушы-
лармен балаларды толығырақ таныстыра түсу ... оның ... ... ... ... тыс ... болады. Мысалы, Ы.
Алтын-саринның «Әдептілік» әңгімесін оқығаннан кейін, оның «Баланың
айласы», ... ... ... ... ... т. б. ... тыс ... беріледі. Қейбір жекелеген шығармаларды кластан тыс оқу
сабағында да талдауға болады. Онда ... ... ... ... болуы қажет.
Оқушылардың кітап оқуға қаншалықты ынталы жә-не бейім ... ... ... ... ... ... кітаптары жөнінде жеке
әңгімелеседі; салған суреттерін, жазып ... ...... жеке ... Кейде кітапханадағы кар-точкасын қарап көруге де
болады. Осындай ыждағатты тексерудің нәтижесінде, балалардың қайсысы қандай
тақырыпты ... ... ... ... бала ертегілерді,
кейбіреулері ерлік ... ... ал ... қиял-ғажайып
ертегілерін т. б. үнатады. Осыдан кейін мүғалім балаларды бір жақтылықтан
сақтандыру мақсатымен, оларды ... ... ... ... ... тыс ... арналған тартымды кітаптарды іріктеп немесе
жаңадан шығып жатқан шы-ғармалардың ... ... ... әдемі
суреттермен безендірілген кітап жаймаларын, түрлі ... ... т. ... тыс ... ... ... тізімі бір тоқсанға арналып әр
тоқсан сайын үсынылып отырады. Балалардың оқуға ынтасын арттыру ... ... ... ... ... кейбір оқи-ғаларды бастап
айтып, «одан әрі не болатынын осы кі-тапты оқып білесіңдер» деп ... ... ... ... ... кейбір әдемі
суреттердікөрсету арқылы да ... ... Ал енді бір ... кітаптың атын, авторын ға-на айтып, оның ... ... ... ... болады.
Бастауыш класс оқушыларын оқуға қызықтыру үшін V—VI класс оқушыларының да
көмегі зор. ... ... ... ... ... ... әңгіме,
ертегілері жөнінде, өздеріне ұнайтын жазушылар жө-нінде әңгімелеп айтып
берсе, олар сол ... ... де ... оқиды.
Оқу жылы аяғында балаларға жазғы демалыс кезін-де ... ... ... де, оқу ... басында сол көрсетілген кітаптардың
қайсысын оқыған-оқымағандарын тексереді. ... ... ... ... ... ... ... үзін-ділерді, кейіпкерлердің
аттарын, суреттерін т. б. қарай-ды, оқытады.
Міне, осындай жұмыстардан кейін қосымша оқуға ... ... ... ... ана тілі ... ... жайы мен кластан тыс
оқудың маз-мұнына сай, ... ... ... ... ... ... Көркем шығармаларды (бір шығарманы немесе тақырыбына қарай топталған
бірнеше шығарманы), ер-тегілерді, ... ... ... ... ... «Ақ ... «Зерде» журналдары
мен «Ұлан» газеті) мақала-ларды оқу.
3) ... ... ... ... ... ... ... талдау
үшін сюжетті әңгімелер қолайлы.
Оқушылардың өз беттерімен оқитын шығармалары-на сүрау берудің қажеті жоқ,
олар өз беттерінше қоры-тынды ... жөн, яғни ... өз ... ... өз ... ... ... Кейде оқы-ғандары жөнінде
жолдастарынан сүрау, пікір алысу т. с. с. тыйым салынбайды.
Кластан тыс оқу сабақтарында ... ... ... да ... ... да ... ... қиын сөздер түсіндіріліп отырғаны жен.
Кластан тыс оқуда бір жазушының шығармасын тал-дауда сол жазушының емірі
мен қызметінен толығырақ ... ... ... Мүндай сабақ шамамен былай
үйымдастырылады:
а) мұғалім немесе балалардың бірі жазушы жөнінде қысқаша әңгімелеп береді;
ә) жазушының балаларға ... ... я ... ... ... кейде
бір шығармасынан әдеби монтаж, ойын ұйымдастыруға да болады.
Бірінші сабақта сол жазушының өмірбаяны туралы айтылып, оның балалар оқыған
шығармасы жайлы ... ... де, ... бір шығармасы тағы оқуға
тапсырылады.
Екінші сабақта ... ... ... ... ал үшіншгсабақта
қорытындыланады.
Жоғарыда бастауыш кластарда балалар ертегі ... өте ... ... ... ... ... жа-нуарлар туралы ертегілерді жақсы көреді. Мүндай
са-бақтарға көрнекі ... ... ... ... ... ... ... шыққан су-реттер де бар («Түлкі мен бөдене» ... ал ... ... ... диафильмдер жасалды.
II—III кластарда оқу үшін үсынылатын материал-дарды мұғалім өзі іріктейді,
ал IV ... ... ... ... ... ... ... сабағын мына си-яқты жүйемен жүргізуге
болады:
а) балаларды өздерінің «Үлан» ... ... ... ... ... үзінді келтіре отырып (балалардың мектептегі, үйдегі
іс-әре-кеттері мен еңбектері, пионерлердің өз ... ... ... ... ... көрсеткен-дері т. б.), әңгіме
үйымдастыру (балалар ... оқи ма, ... ... ... ме, ... үнай-ды т. б.).
ә} газетті кімдер шығаратынын, қай жерде, қай ... ... ... ... шыға ... айту.
б) «Үлан» атты газетінің кезекті номерінің қүры-лысымен (макетімен)
және ... ... ... сабақтарда қажет жерлері болса,
географиялық карта, кітап жаймасы т. б. болғаны ... ... ... ... журналдың кітаптан айырмашылығы
(ай сайын шығып тұратыны, тақырыптарының алуан түрлілігі) айтылады.
Балаларды ез беттерімен кітап оқуға үйреткен кезде мұғалім ... ... оқу ... оқу ... т. б. ... ... ескертіп отыруы
қажет.Кластан тыс оқуды есепке алып, тексеріп отыру жө-нінде жоғарыда ... Оған ... ... ... ... оқушыларға күнделік
жаздырып үйретудің де орасан зор ... мәні бар ... еске ... ... болмаса керек. Бұл — балалар-ды ойларын жинақы, ... жаза ... ... жазу ... ... ... аты, авторы, шыққан жылы, оқығаны қандай мақала екені
және ол жөніндегі өзінің пікірі ... ... ... ... ... ... ... мен атын, шыққан жылын
жазып, өздеріне үнаған кейбір оқиғаларға сурет салып қояды, ал IV ... ... өз ... жазып отыруы керек.
Сұраулар мен тапсырмалар
1. Кластан тыс оқудың маңызы мен мақсаты жөнінде айтыңдар.
2. Кластан тыс оқуды ... ... не ... ... оқу мен ... тыс оқуды салыстырыңдар, олардың ұқсастық
жақтары мен айырмашылықтарын айтыңдар.
4. Кластан тыс ... ... ... ... ... ... ... Жоғарыдағы айтылғандарға сүйене отырып, А. Асқарбаеваның кластан тыс
оқуға ... ... және ... ... ... ... ... халқымыздың ерлігі» тақырыбына кластан тыс ... ... ... ... ... ӨЗДІКТЕРІНЕН ОРЫНДАЙТЫН ЖҰМЫСЫ
Мұғалімнің басшылығымен жүргізілетін оқу сабақта-ры ... ... ... ... отырады. Балаларды
өздіктерінен жұмыс жасауға үйретуде негізінен екі ... ... ... ... жүмыс жасауға дағдыландыру, 2) ... өз ... ... өз ... ... ... «рахат» сезіміне бөленуге
жағ-дай жасау.
Өздігінен орындалатын жүмыстың негізгі мазмүны оқушылардың ой белсенділігін
арттыру.
Мүғалім оқу кітабындағы материалды ... оқып ... оның ... ... ... ал қан-дай бөлігін балалардың өздіктерінен орындауларына
беруге болатынын анықтайды. Өздіктерінен ... ... ... ... ... белгілей-ді, мақсатын түсіндіреді, орындау барысын
тексереді.
Тапсырманы ауызша да беруге болады, бірақ егер ... ... ... болса, онда ол жұмыо тың орындалу тәртібін көрсетіп, тақтаға
жазады.
Балалардың өздігінен орындайтын жүмыстарынық ... ... ... ... ең ... ... материалдардың
тізімі) таныстыру: оқу кітабын-да қандай бөлімдер бар? Үй ... ... ... ... ... ... ... балалардың іштерінен оқуы. Әдетте мүнда сұрақтар ойлап ... бір ... ... ... ... ... оқуға
дайындалады т. б.
3. Жоспар жасау жүмысы: текстерді бөлікке бөлуг қандай суреттер ... ... ... ... ... аттары бойынша бөлу т. б.
4. Тапсырманы ... ... ... жазу, жаңа сөздерді ... ... жазу т. б. с. ... ... үйден орындайтын жұмыстарына көңіл аудару. Үйге текстің
мазмүнын қайта оқып шығу-ды бермей, творчестволық тапсырма беру ... ... «... ... ... ... ... ... қандай сүрақтар қоюға
болатынын ойластырыңдар» т. ... ... ... ... ... бөлу — ... ... мен тапсырмалар
1. Оқушыларға өздіктерінен жүмыс орындату қандай мақсат көз-дейді?
2. Балалардың өздігінен орындайтын жүмысынын, түрлері қандай?
3. «Ана ... ... ... бір тақырып бойынша оқушы-ларға
ездігінен орындауға қандай жүмыстар беруге болатынын анықта.
Сабақтан тыс уақытта ... ... ... ... ... ... ... толықтыруда, тілін дамытуда, пәндерге
қызығушылғын арттыруда, ... ... ... арттыруда
атқаратын қызметі өте күшті. Оқушылардың сабақтан кейінгі бос уақыттарын
дұрыс шешу , ... ... ... өте ... бос ... пайдалы мәнді өткізуіне мұғалім, ... әсер ... Бүл әсер ... тыс уақытта сыныптан тыс ... ... ... тыс ... зор ... ... ғалымдар өз
еңбектерінде кең дәлелдеген.
Кластан тыс жұмыстар Ю.К. ... мен ... ... мән берілген. Олар бұлай деп ой тұжырымдайды:"Богатые воспитательные
возможности внеурочной ... ... в том, что ... в ... мере,
чем на уроках, учитываются и ... ... ... ... ... и ... ... для интенсивного
развития его способностей ".
Сонымен бірге ... ... ... ... ... и ... ... следует рассматривать не как противопоставление, а как
воспитание двух ... ... ... ... одной , общей задачи".
"Таким образом свободное время утверждает, закрепляет, развивает то, что
ученик получил в школе, на уроке в ... ... ... тыс ... ... ... ғана ... Оқушылардың
бос уақыттарындағы іс әрекеттерін ойластырып ұйымдастырған кластан ... ... ... танымдық күш және қабілеттерін ... ... ... ... ынтасын өсіруге зор ықпал етеді.
Осы түрғыдан ... орыс ... ... ... ... ... қазақ тілі мұғалімімен бірлікте жоспарланса, оқушының қазақ тілін
үйренуіне, тілін дамытуға үлкен мүмкіндік туғызады. Кластан тыс жұмыстардың
негізінде, ... ... ... дамытуға, олардың сөйлеу дағдыларын
қалыптастыруға мүмкіндік туады. Білімді алу мен оны ... ... ... бір жол ... ... осы жол ... керекті деңгейде
қарастырыла бермейді. Бүл жағдайлар тек мектеп мұғалімдерінің тәжірибесінде
ғана емес, кейбір методистердің еңбектерінде де жиі кездеседі.
Класс сабағының ... ... ... анық болса, сонда ғана кластан
тыс жұмысты дұрыс ұйымдастыруға, оқу процесін жандандыруға, оқушының ... ... ... ... тәрбиелеуге тәсілдендіреді. Бүл мәселелер
эрбір зерттеу жұмысының мазмұнында есепке алынады. (А. Т. ... ... ... П. Л. ... А. К. ... т. б. 728. 79).
Класс жэне кластан тыс ... ... ... ... ... У. ... жэне 3. Фурманда қарастырады. Олар былай дейді, ... ... ... ученика на уроке необходимо
сознательный опыт учащихся, из них внекласные работы и стремление к ... ... ... ... им ... для ... деятельности "
(63,128)
Ағылшын педагогы Д. Хамблин өзінің "Формированый учебник навыков" жэне
"Эффективная внеурочная ... - это ... ... ... ... деп ... еңбегінде, оқушылардың кластан тыс іс-әрекеттері,
сабақтағы танымдық іс-әрекеттерінің қалыптасуы деп ... ... Д. ... ... тыс жұмыстардың мәнін істе ашып
береді.Ол кластан тыс ... ... ... ... ... деп ... және ... тыс жұмыстар оқушылардың оқудағы білім
сапасын көтеруге көмектесетін маңызды іс деп көрсетеді. (155,160)
Сондықан, кластан тыс жұмыстар педагогтың ... ... ... бір ... ... ... тыс жұмыстар оқу ... ... ... олар жеке ... тәрбиелеуде, оқытуда бірін-бірі толықтырады,
байытады.
Қазақ тілінің пэн ретінде ... ... ... ... ... бірге мектепте қазақ тілін оқытудың әдістемесін де ... жол ... ... ... ... ... "Ауыл
мұғалімі","Халық мүғалімі","Қазақстан мектебі" журналында Ә. ... ... А. ... Ә. ... қазақ тілін оқытудың жалпы
мәселелерін, жеке тақырыптарды өтудің әдіс-тәсілдерін сөз ... ... ... ... ... 1941 жылы ... ... тілін оқу"
атты әдістемесі /28/ жеке кітапша ... ... Бүл ... тілі ... ... жүйелі зерттеу болумен бірге, бастауыш буындағы қазақ
тілдік оқу методикасының ғылым ретіндегі ... ... ... ... ... мен ... ... сәйкес бірқатар
педагогикалық мэселелерді көтерген ой-пікірлер «Әдебиет майданы» журналында
жарияланып отырды. 1934 ... 11-12 ... ... ... туралы көзқарасы" - деген ... ... Ш. ... ... , педагогикалық әдебиет пен халық ағарту ісі жайлы ... ... ... аудару үшін қажетті терминология жасау ... ... күн ... ... ... ... сабақ процесі мен кластан тыс ... ... ... ... жас ... ... , ... негіздері қарастырылған. Қазақ ... кең ... ... ... жыр т.б. ... ... қатысты мәселелерге
ғылыми тұрғыдан талдау берді. Бастауыш класс оқушыларын кітап ... ... ... ғылыми -зерттеу институтының ғалымы ... 957 жылы ... тілі оқу ... байланысты кластан тыс
оқу" атты шағын кітапша жарық көрді. (25 бет)
Мұнда оқушылардың өздігінен оқуын ... ... етіп ... ... тілі пәні ... ... тиетіні айтылды. Сонымен ... ... ... ... ... нені ... неге
қызықатындығын анықтауға себебін тигізеді-дей келе, ... ... ... аударылып басылып шыққан орыс ... ... ... тыс ... ... ... ... /151/.
Қазақ тілі эдістемесі пәні бойынша жазылған бұл оқулықтарда ... ... тыс ... ... ... оқушыларының қазақ тілі сабағында
алған білім қорын молайтып, ой-өрісін дамытып, ... тану ... ... - деп , авторларымыз үлкен мән береді. Бүл
жұмыстардың түрлеріне кластан тыс оқу, ... ... ... ... бару т.б. ... ... көптен бері қолданылып келе жатқан
түрлері сөз болып, 4-5 беттік ... шолу ... ... ... ... ... ... пайдасын тигізген
еңбектердің бірі К.Бозжанованың "Қазақ бастауыш мектептерінде І-ІІІ класс
оқушыларының оқу дағдыларын ... /1974/ атты ... ... ... ... диссертацияның үшінші тарауында оқушыда
кластан тыс оқудың дағдысын ... ... ... көрсетіліп, оны
ұйымдастыру мәселелері сөз болған. Сондай - ақ Т.Сабировтың 1978 жылы
"Оқушылардың оқу ... ... ... атты кітапшасы басылды .
Бүл еңбекте негізінен оқушылардың өзіндік жұмыстарын ұйымдастыру түрлері
көрсетіліп, оқушыларды кластан тыс ... ... ... ... ... бере ... арнайы тапсырмалар, жаттығулар үлгісі ұсынылған.
Кітаппен жұмыс істеудің кейбір әдіс-амалдары жайында ой-пікір білдірген.
Ашық тәрбие ... ... ... ... ... Мәметованың
ерлігі, соғыс ардагерлерімен кездесулер, әдеби кештерді өткізуді ұсынады.
Бауыржан Момышұлына арналған әдеби кештің өтілу жүйесін көрсетеді. ... ... ... Ұлы Отан ... ... ... тыс тәрбие жұмыстарыменұштастырылып жүргізілген жағдайда жас
ұрпақтарды патриотизм, коллектевизм, интернационализм" рухында ... - деп ... ... бүл ... ... жерін сүюге арналған төл
әдебиетіміздегі шығармалар іріктеліп көрсетілмеген, ауыз ... ... ... ... ... ... ... үздік
үлгілері мүлде сөз болмағанын байқаймыз.
1984 жылы "Мектеп" ... М. И. ... ... работа в многонациональной сельской школе" деген еңбегі орыс
тілінде басылып шықты. Бүл еңбекте автор қазақ кітап оқу ... ... ... бүл мэселені зерттеудің қажеттігі күннен-күнге артып отыр.
Осы ... ... ... ... кластан тыс жұмыстардың
мәселесін арнайы зерттеуді автор өзіне мақсат етті.
1.2. Бастауыш класта қазақ тілінен ... ... тыс ... ... ... сабақта алған білімін тереңдетуде, эдебиет арқылы
оқушыны ... ... ... ... ... ... кластан тыс жұмыстардың атқаратын қызметі орасан зор. Бүл
мәселеге кіріспес бұрын ... ... тыс ... ... ... ... ... ол эдебиеттен жүргізілетін кластан тыс жүмыстарға да қатысты
және оны түсінуге де көмектеседі.
Кластан тыс жүмыс оқушының адам ... ... ... ... ... ... оқылатын сабақтан кем қызмет ... ол ... ... ... бағаланып, оған мэдениеті дамыған
елдерде ғылыми- тәжірибелік тұрғыдан ерекше мән беріледі. Өйткені ... ... ... сабақтан бос уақытысында жүргізіледі. Оқушының сабақтан
бос уақытын пайдалы жұмысқа ... оның ... ... ... үлкен
әсер етеді. "Мектеп білім алудың кілтін ғана береді, Мектептен тыс, ... бос ... ... ... ... бір ғүмыр!" -деген ... ... ... мән ... /90/.
Кластан тыс жұмыс оқушылардың бос уақытын ... ... ... ... ... олардың езі қалаған істерге қызығуын арттырып,
қабілетінің жан-жақты дамуына эсер етеді. Кластан және ... ... ... ... ... түрде үздіксіз , үзіліссіз жүргізілуі
мәселесі - үлкен педагогикалық проблема. Ол үшін ... бұл ... ... қажетті негіз жасалу қажет. Бұл мәселе ең алдымен, бос уақытты
ұтымды пайдалана білу проблемасына әкеліп саяды. ... да ... ... ... -это ... в ... очередь педагогическая ,
направленная на формирования все сторонне развитой личности, ... ... ... к содержательному, интересному , полезному отдыху"- дейді
Н.К. Крупская /230/.
Сондықтан да бала ... ... тыс ... ... орны ерекше .
Оқушының мектептен , сабақтан тыс уақыты мол . Оны ... ... ... ... іске ... ... бос уақытын қолайсыз іске
жұмсауы да мүмкін, ондай жағдай өмірде кездесіп жүргені көпшілікке белгілі
. Оқушылардан сабақтан тыс ұйымдастыру мэселесі аса ... ... ... ... Күнделікті сабақтан кейінгі кез , демалыс, мереке,
каникул күндері бәрі ... ... ... ... ... рухани
мүдделерін байытуға қызмет атқару ... ... тыс іс - ... ... мектебімізде әртүрлі маңызды міндеттер қойылуда,
балалар мен ... ... тыс ... ... педагогикалық
басшылық жасалып, талаптар қойылғанда ғана олардың әрқайсысының жеке басын
дұрыс қалыптастыруға жағдай туындап , ... ... ... одақ ... болады.
Әдістемелік еңбектердің талдай, зерттей келе, сонымен қатар көп жылдық
тәрбиелік байқау, ... ... оқу ... кластан тыс және
мектептен тыс жұмысты, оқушылардың жан-жақты қоғамдық ... іс ... ... болмайтынына көзіміз жетті. Бүкіл оқу-тәрбие процесіндегі
мұғалім мен оқушының үнемі , шынайы ... ... ... балалар
ұжымындағы өзара дұрыс қалыптасқан тәрбиенің табысты болуын қамтамасыз
етеді. ... ... ... ... тыс ... да ... тыс бос ... оқушылардың өмірінде едәуір орын алатыны белгілі.
Бүл кездерде оқушылардың көпшілігі өз ... ... ... білімін тереңдетуге, оның бір қызықты саламен тереңірек шұғылдануға,
қоғамдық іс-әрекеттерге араласуға өз бойындағы ерекше ... ... ... мүмкіндіктері бар. Осының бәрі оқушыдан
ұйымдастырушылық қабілеті, ерік-күшін, ... ... ... ... ... ... және ... тыс жұмыстар көмек беруге тиіс екені белгілі.
Оқушылардың ... тыс ... ... ... ... ... де осында. Демек, оқушының жан-дүниесіне көбірек
үңіліп, оны жете білуге және сол арқылы тәрбиелік ықпал ету ... ... және ... тыс ... ... ролі ... ықпал ету,
олардың неге ынтық, қандай ерекшіліктері мен өзіндік ұмтылыстары бар екенін
жете білуіне қажетті жағдайлар ... гөрі ... ... ... мол. ... бұл ... тиімділігін арттыру үшін ,
тәрбиені оқушылар игілікті іс жасайтындай , өз ... ... ... ... ... ... ... өсетіндей етіп
ұйымдастыру қажет.
Оқушы жастардың мектептен тыс өмірі мен жан-жақты іс-эрекеттері жанұяда,
мектептен тыс тәрбие орындарында, ... ... ... кең ... ... өтіп ... кереміз. Демек , кластан тыс жұмыстар
демалыссыз, үздіксіз ... ... ... ... Оны белгілі бір
сағатпен , сабақпен шектеуге болмайды.
Кластан тыс жұмыстарды ... ... ... ... ғана ... жеке-дара ерекшіліктерін ескерудің маңызы зор.
Балалар бір-бірінен мінезімен, қабілетімен, мүддесімен, білімділіктерімен
ерекшеленеді. ... өз ойы, ... , ... болады. Сондықтан
тәрбиелік әсер етудің неғүрлым тиімді жолдарын іздестіріп ... ... ... үлы ... ... Руссо: "Тәрбие мақсаты- бала
бойындағы табиғи дарын мен қабілеттің көзін ашып, ... ... ... деп қарады. Баланы күш көрсетіп, зорлаумен емес,
дұрыс бағыт беру, ез еркімен құлшындыру ... ... ... - ... ... /207/.
Қабілет дайын нәрсе емес. Ол тәрбие арқылы дамиды. ... ... ... ... оқу ... басталып, кластан тыс
жұмыстар арқылы жалғастыра түседі.
"Білмекке құмарлықты сақтап, оны дамыту - ... ... ... ... ... ... - қабілетті тұрақты дамытудың шарты" -деп
/139/ керсетеді әдіскер ғылым
Р. Сүлейменова. ... , ... ... бір ... негізі, көрінісі
болған күнде де ол тәрбие мен ... ... де, ... да ... белгілі. Бұл мәселеде оқу мен тәрбиенің бірлігі ерекше маңызға ие
болады.
мұғалімдерінің ... тыс ... ... ... ... ... отырады.
Осы тұрғыдағы тағы бір ұстаз пікірін келтірейік: ... ... саны ... мәз ... ... ... ... сапалы дей алмаймыз . Алайда, білім, тәрбие беру жүйесін әлемдік
өлшемдерге жақындата түсу, тілімізге қамқорлық , ... ... ... шындап бет бұру міндеті тұр"- ... ... /121/ ... өте ... ... - халық даналығында, жас ұрпаққа жан өнегелі, жарасымды
тәрбие беруде ата - бабалар дәстүрін өнеге ... ... ... маңызы
бар екендігіне бүгінгі таңда анық көзіміз жетіп отыр.
Жасыратыны жоқ, халқымыздың өзіне тән ғасырлар бойы ... ... ... ... ... беру процесінде өз дәрежесінде
пайдаланып жүргізе алмадық. Баланы сәби ... ... ... тәрбиені
санасына сіңіре беру керектігін қазіргі ... де ғана ... ... ... ... ... жұмыстары соңғы жылдары
ғана мектеп тәжірибесіне еніп, мұғалімнің шама-шарқына, ізденісі мен іс-
әрекетіне, шеберлігі мен ықыласына қарай әр ... ... ... ... тақырыпта ең алдымен мектептегі "Атамекен" бағдарламасын алуға болар
еді, сол ... ... ... негізі халқымыздың салт-дәстүр, әдет-
ғұрпын құрайды. Соларды үйрете отырып, баланы дәстүр ... ... етіп ... ... Осы ... ... ... тілімен "Ата-мұра" үйірмелері жұмыс істей бастады. Бірақ ... іске асуы осы ... ... ... ... ... мектептерде бірдей өз дәрежесінде толық іске асырылуда дей алмаймыз.
Жас ұрпаққа ұлттық , халықтық тәрбие берудің қайнар көзі ... ... ... ... халқының тәлімдік мәні зор ой-толғаныстары, бесік
жыры мен ... ... ... мен ... ... сөздер мен
айтыс термелерде, мақал – мәтелдерде ... ... ... ... ... ... байланысты қарау
мәселесінің негізі де осында жатқаны белгілі. ... тілі мен ... - ... оның ... ... өмірге көзқарасын тәрбиелейтін
бапкері, адамдар арасындағы қарым қатынасты реттейді.
Қазақ тілінің тәрбиешілік мәртебесі қаншалықты маңызды, ұлы, әрі ... Оның ... адам ... ... тұр ... В.Г. ... жоғарыдағы пікірімізді дәлелдей түседі.
Қазақ тілінің байлығын сабақ жоспарында бөлінген сағат көлемінде меңгерту,
оқушының оны игеруі мүмкін емес. Сондықтан қазақ тілі ... ... ... ... ... тілінен жүргізілетін кластан тыс
жұмыстардың ... өте зор ... ... ... өсер ... ... ... халық тілі мен әдебиетінен
сусындап, ... ... оның ой ... ... үшін ... және ... уақытта жүргізілетін сан-алуан жұмыс түрлерінің маңызы ерекше. Елдің
елдігін, ... ... ... ... абзал ардақтысын,
жүрегіндегі нәрін оқушылардың ... ... ... ... ... ... өткізілетін ұтымды ұйымдастырылған кластан тыс және
мектептен тыс жұмыстар ерекше мәнге ие болары сөзсіз.
Сондықтан мектепте қазақ тілін ... ... ... жақтарына
үлкен баға берумен қатар, қазақ тілімен байланысты жүргізілетін кластан тыс
уақыттағы жұмыстарға да үлкен мэн ... ... де ... ... бір, ол оқушы жастарымызға әрі білім, әрі тәрбие беру .
Көркем ... тек ... ... іс үлгісімен тәрбиелеп,
шабыттандырып, қанағаттандырып қана қоймайды, ол ... ... ... ... ... де ... ... де адам бойындағы асқақ сезімдерді ардақтап, оған мораль
талаптарын қатаң түрде қоя білуге де игі әсер ... ... ... жағдайында кластан тыс жұмыстар мәселесі
бір жүйеге түскен нәтижелі тәжірибелер аз. ... ... ... оның өзі ... ... ... таратылып,
пайдаланылмай келеді.
Бүгінгі өмірдің барлық салаларын қамтитын жаңару рухы ... ... ... тыс тэрбие жүмысын мүлде жақсартуды талап етеді.
Ол ... ... ... ... жүмыстарды жүзеге асыру қажет деп
санаймыз . Олар :
1. ... тыс ... ... бір ізге ... ... ... түрде сипат беру;
2. Кластан тыс жүмыстардың түрлерін ... ... ... ... ... ... толықтыру;
Кластан тыс жүмыстарға оқушылардың мүмкіндігінше толық түрде
қатысуын қамтамасыз ету.
Барлық қазақ мектептерінде ... тыс ... ... ... ... ... жүріп жатыр деп біз қазір айта алмаймыз. Сонымен бірге, кластан
тыс жүмыстар мүлдем жүргізілмейтін ... бар ... тағы ... тыс ... ... бір түрінің мектепте көрініс беретінін
тэжірибеміз көрсетіп отыр. Олай ... ... ... ... сай
кластан тыс жүмыстардың мазмүны мен түрлерін сапалы, бүкіл ... ... ... басты мақсаттардың бірі болмақ.
Кластан тыс жүмыстың сапасы артып, ... іске ... ... ... ... ізгілік, үлттық сипат алуына зор ықпал ететініне
біздің өткізген арнайы ... ... ... ... ... ... өткізіліп келген кластан тыс ... ... мен түрі ... ... талабына сай өзгергенін,
оқушылардың үғым түсінігіне сэйкес келе бермейтінін көреміз .
БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫМЕН ЖҮРГІЗІЛЕТІН СЫНЫПТАН ТЫС ... ... тыс ... ... әдістері және оны қолдану
түрлері.
Жас үрпақтың дүниетанымының дүрыс қалыптасуы, ой- өрісінің биік ... ... ... ... оқу ... жүйесіне байланысты.
Қазақ тілі пэнін оқыту барысында оның тиімділігін арттыруда, ... ... ... ... жетілдіруде ерекше екенін тэжірибеміз
дэлелдей түсті. "Единства урочной и ... ... - ... ... ... ... ... эдебиетші ғалым Ж.Э.Кушнарева. (223)
Қазақ тілін талапқа сай оқып ... оның ... ... ... ... ... еркін қабылдауға қажетті біліммен, біліктілікпен
қаруландыру оқырмандық мәдениетті көтеру мэселесі тек ... ... ол ... ... отырылатын кластан тыс жүмыстарға да
тікелей қатысты, байланысты болып табылады. ... ... тілі ... ... сан ... ... тыс ... үйымдастырудың
үтымды жолдары, оның эдістемесі ғылыми түрғыдан қарастырылып қазақ
мектептерінің жағдайында толық ... ... дей ... Бүл ... ... көп ... эр ... мүғалімдердің өзіндік іс-
эрекетіне байланысты жүргізіліп, нақты белгілі мақсат көзделмейтінін
көреміз. Әдіскер ғалым Н.И. ... : " ... тыс ... көп
жағдайда оқушыларға ықпал етіп, іс-эрекеттерін үйымдастыруда жалпылама,
жаппай түрлері басым",-деген сездері ойымызды бекіте түседі. ... жылы 27-29 ... ... ... ... ... ... слеты болып өтті. Мүнда республика мектептерінің,
мектептен тыс мекемелердің, мектептке дейінгі қоғамдық ... ... ... қазіргі күн талабынан кейін ... ... ... ... ... ... басым. Кеп мүғалімдер
жоғарыдан нүсқау күтеді. ... кеп, ... шара ... ... ... ... кластан тыс ... ... ... білмей дағдарысқа үшырады", - деп ашық айтылған пікірлер кәп
болды. (325)
Оқушылардың сабақтан тыс ... ... ... ... ... жеке ... қалыптасуы да соғүрлым ойдағыдай өтеді. «Когда
учащийся в свободное от ... ... ... интересным и разным делом в
кружке, клубе, факультативе и в ... ... ... то ... на формирование его личности»,-деп эдіскер ғалым Т.В.Сорокина орынды
көрсетеді (279).
Қазақ тілі эдістемесі педагогика ғылымы мен қазақ тілі ... ... ... жэне қазақ тілінен жүргізілетін кластан, мектептен тыс
уақыттағы жүмыстар арқылы байланысады. Өйткені эрбір ... ... ... ... ... ... ... беру мектептің негізгі
міндеттерінің бірі болса, оқу мен тэрбие ... ... ... ... ... ... ... кластан тыс жүргізілетін жүмыстардың қандай түрі
болмасын оқушылардың ой-өрісін дамытып, ... ... , ... ... - теориялық жағын жете түсініп, оны өмірмен байланыстыруға
ынталандырады.
Біздің негізгі сөз етер нысанамыз қазақ тілі болғандықтан, ... ... ... жеке ... ретінде бердік. Кластан тыс жүмыстарды үнемі
толықтырып өткізу, үйымдастыру ... ... ... оған ... шек ... ... ... ізденісіне сай үнемі ... ... ... ... жаңа ... ... міндеттер туындайтыны белгілі.
Демократия тағылымдары нәтижесінде үлттық дэстүрге, ... ден қою, оған ... ... ... ... ... Біз бүл бөлімде қазақ тіліне қатысты кластан тыс ... ... ... ... мектеп жағдайында эксперименттік сынақ
тәжірибеден өткізілген ... ... ... деп ... кейбір
түрлерін үлгі ретінде үсынамыз. Ал мектептен тыс жүргізілген ... тек ... ... ... ... ғана алып, белгілі бір ... ... ... ... түгел қамту бір еңбек көлемінде
мүмкін емес екені белгілі.
Демек , біздің негізгі ... ... ... ... ... тыс ... ... тоқырау кезінде кеңінен өріс алған, келеңсіз
құбылыстарды жоя ... ... ... ... ұлттық
ерекшіліктерді ескеру негізінде сезімталдық, әдептілік, ... ... бір ізге ... қазақ тілі пәніне байланысты
кластан тыс жүйелі жұмыс түрлерін ұйымдастыру ... ... күн ... ... етіп отыр ... ... ... тәжірибесінде қазақ тілі пәніне байланысты кластан тыс ... ... ... бір саласы - түрлі үйірмелер болып табылады.
Бұл аталған үйірмелердің әрқайсысының өз алдына көздейтін мақсаты, ... ... ... мен формалары, ұйымдастыру принциптері бар.Осы
үйірмелердің бэріне ортақ ерекшеліктер: үйірменің қай-қайсысы ерікті түрде
үйымдастырылады, оған ... да өз ... ... ... ... ... ... мүғалімдер ұжымы, үйірме жетекшісі тарапынан
ешқандай қысым, зорлық болмау керек. Қай ... ... ... өзі
шешу керек. Әрбір үйірменің өзіне тән ерекшілігін, ... жөн. ... ... ... ... ... ... қандай
дәрежеде екені пэн мүғалімі, класс жетекшісі назарынан тыс болмау керек.
Кімнің ... ... ... жайын ұйымдастырып, белгілі мақсатқа
бағыттау, олардың өз қалаған өнеріне қызығуын арттырады, жан-жақты дамуының
негізін қалайды.
Класс жұмысынан кластан тыс ... ... ... ... ... көп ... Оқушылар ауызша «әңгімелер, докладтар дайындайды.
Мәнерлеп өлеңдер оқуға үйренеді, сахна ойындарын ұйымдастырады т.б.
Кластан тыс ... тағы бір ... - оның ... ... сан ... және оның ... тыс жұмыстардың тәрбиелік құндылығы, олардың тиімділігі осындай
бірқатар талаптарды сақтауға байланысты. Бұл жұмыстардың ... ... ... оқу ... міндеттеріне бағындыру қажет. Кластан
тыс жұмыстардың тиімділігі - егер олар анда-
санда емес, жүйелі, үнемі өткізілген ... ... ... ... ... ғана емес, кластан тыс жұмыстардың да кестесі болуы пайдалы. ... жэне ... ... тыс жұмыстардың күндері және ... ... ... тыс ... оқушыларды түгелдей қатыстыра отырып,
ұялшақ, ... , ... ... балаларды танып біледі, оларға нақты көмек
көрсетуге, қабілетін арттыру үшін іске үздіксіз жаттықтыруға мүмкіндік
алады. Оқушылардың ... ... ... жеке істер жүргізуіне, еркін
үсыныстар айтуына шек қойылмауы ... ... тыс ... ... оқушыларды көптеп қатыстырып отыру керек.
Бастауыш класта қазақ тілінен кластан тыс жұмыстарды ... ... ... ... ... ... педагогикалық шеберлігі болуы
басты мәселе. Сабақтан тыс уақытта жұмыстарды ... ... ... ... - ... қызығатын мәселелерін жан-жақты ... ... ... тыс ... төменгі класс оқушыларымен өткізу жоғарғы
кластарға қарағанда әлдеқайда күрделі болып келеді. Өйткені, төменгі класс
оқушылары жұмысқа «лі де ... ... ... ... тілі ... ... ... жұмысы және кластан тыс
жұмыстар өзара тығыз байланыста ... ... ... ... жаңа ... ... сай оқушылардың өздігінен оқуына үлкен
көңіл бөлініп отыр, сондықтан да сыныптан тыс оқу ... ... ... негізгі мақсаты - жалпы білім беру жүйесінде оқушылардың
өздігінен оқу ... ... ... ... жас ерекшіліктеріне қарай балалар қалай оқи білуге,
оқығанын саналы түрде түсініп, зердесіне тоқуға үйретумен қатар, сол ... оның ... өзін ... ... тани ... ... элі
де білмейтінін білдіруге жәрдемдеседі.
Қазақ тілінен кластан тыс ... ... деп- ... сабақтан басқа уақытта жүргізілетін жұмыстар жүйесін айтамыз.
Қазақ тілінен кластан тыс ... ... 2 ... ... ... ... ... түсінбеген ... ... ... ... ... ... тілі пәніне
асқан
қызығушылықпен қарайтын оқушылармен жүргізілетін жүмыстар.
Бірінші бағыт:
Әр түрлі ... ... ұзақ ... ... бірінші
мектептен екінші мектепке ауысуына байланысты, білім ... ... ... ... ... ... білім деңгейлері бірдей
болатын оқушыларды 3-4 - тен топтастыра бөліп алып, сабақтан тыс уақытта
қосымша дәріс беру ... ... ... ... ... ... ... түрде әр оқушыға нақты көмек ретінде болуы керек.
Қайталау ... соң, ... ... ... ... толық
көз жеткізу үшін қорытынды бақылау ... әр ... ... қалыс қалу себептерін анықтап, жиі жіберген қателіктерге талдау
жасауы керек.
Екінші бағыт:
а) Оқушылардың қазақ тіліне қызығушылығын ... ... ... ... ... және ... оқыту;
б) Оқушылардың қабілеттерін, іздену дағдыларын арттыру;
в) Ғылыми - ... ... өз ... ... білуге
үйрету.
Кластан тыс жүргізілетін жұмыстардың төмендегідей түрлерін атауға болады:
1. Қазақ ... ... ... ... ... ... конкурстар.
3. қазақ тілінен олимпиадалар;
4. қазақ тілі кеші;
5. қазақ тілінен сыныптан тыс әдебиеттер оқу;
6. рефераттар мен шығармалар жазу;
7. ... ... ... ... ... т.б.
Сыныптан тыс жұмыстарға қойылатын ... бірі - ... ... жэне жаңа ... ... Оқушылар үйірме жүмыстарына,
ертеңгіліктерге, апталықтарға, түрлі ... ... үшін ... ... ... ... болуы керек.
Дипломдық бүл жұмыста жоғарыда аталған кластан тыс жұмыстардың ішіндегі
ең өзектілері - қазақ тілі ... ... тілі ... қазақ тілі
олимпиадасын ұйымдастыру әдістеріне толығырақ тоқталамыз. Өйткені ... ... бүл ... түрлерін ұйымдастыру барысында жоғарыда аталған
барлық кластан тыс жұмыстардың түрлері ... ... ... ... де өзге ... ... жұмыс жоспары болуы керек. Үйірме барысында ... ... ... дайындалуы қажет.
Ең қиыны - үйірмені ұйымдастыру, оған оқушыларды қызықтыру. Шебер ... ... өзі ... әсер етуі ... Тілге тікелей қатысы
бар қызықты материалдармен балаларды еліктете білу қажет.
Осындай мәселелерді жекелеген ... ... ... қызықты
етіп класқа ұсынуға болады. Сонан соң біз де осы ... ... ... ... ... барып, үйірмеге айналдыруға да болады.
Үйірме мәжілістері әдетте ... бір ... ... ... ... Әрине, оны балалардың жас ... ... ... үйірме жетекшісінің міндеті.
Класс оқушылары өз есімдерінің мән-мағынасын шамалап білгенімен, олардың
шығу ... ... ... біле ... Ал аты жөндерінің
тарихымен таныс еместері көптеп табылады.
Мұндай ... ... ... ... сөз жоқ, ... Ал ... ... да біліп алмаппын-ау деген намыс қысады.
Оқытушы класс балаларының бұл мәселе жөнінде ... ... ... ... ... ... ... үсынады.
Кластан тыс жұмыстардың ұлттық мектептердегі кластан тыс жұмыстарды
салыстырсақ:
Андрей - "мужественный ", ... - ... ", ... - ... Олег - ... Ирина - "мир", Ольга - "знатная", Владимир
- "владей миром" т.б.
Мұндағы мақсат орыс кластағы оқушының жұмыстарымен байланыстыру.
Сонымен бірге кластағы балаларының ... ... ... ... - "счастье", Жүлдыз -"звезда", Меруерт - "жемчуг", Сауле -"луч",
сияние, Дария - "большая, широкая река, море" ... ұлт ... ... есімдеріне де міндетті түрде түсінік
беруге тырысу ... ... ... ... ... Оның ... ... ата-аналары да
дөп басып таба бермейді. Оқушыларға өз есімдерінің және ... ... ... үйге ... етіп ... жөн. Интернационалдық есімдерді
іздестіру, топтастыру, оларға тілдік талдау жасауды балалардың өздеріне
тапсыруға болады. Бұл есімдердің көбісі кейіннен жазылынған, ... ... орыс тілі ... енген.
Бір,екі мысал келтірейік. Артур, Марат, Спартак, Жанна , Дина т.б.
Әдеби шығарма кейіпкерлерінің есімдерін уағыздау мәселесіне де көп ... ... Біз сөз етіп ... ... ... әдебиетін, қазақстан
тарихын арнайы оқитынын ескерсек, бүл ... ... арта ... ... ... ... ... есімдері мен аты-жөні міндетті түрде сөз
болады.
Соның ішінде орыс тілі мен ... ... ... тарих пәндері
бойынша ұйымдастырылатын қосымша жұмыстардың бағдарын біліп ... ... ... ... ... ... тілінде
орындалатын шығармаларды міндетті түрде енгізіп отыру керек.
Үйірме жұмысын жандандырудың тағы бір жолы - ойын ... ... ... ... ... айтыс элементтерін енгізу, пэн сайысын
өткізу. Тақпақ, жұмбақ, жаңылтпаш сияқты қазақ тілінің қыр-сырын ... ... ... пайдалануға болады.
Үйірме жұмысын ұйымдастыруда мұғалім көрнекілікті, техникалық құралдарды
кеңінен пайдаланған жөн. Ол үшін тақырыпқа байланысты кітаптар, ... ... пен ... ... ... жерінде
көрсетіп отырады. Үйірмеде оқушылар ... ... ... ... магнитофонға жазылған радио хабарларын тыңдауына
болады. Сонымен бірге үйірме жетекшісі ... жаңа ... ... не ... ... ... ... таныстырып отырады. Кей
жағдайларда мұғалім оқушылардың тілін жаттықтыру үшін, олардың тілге ... ... үшін ... ... олардың өздеріне жүктеп отырады.
Қорыта келгенде, тіл үйірмесінің ... ... ... жоспарланып,
түрлі қызықты материалдармен қамтамасыз ... ... ... ... ғана өз ... жетеді деп ойлаймыз.
Үйірме жұмысының негізгі мақсатының бірі - ... ... ... ... таныстырып, білімін арттыру арқылы
тіл дамыту, тіл ұстарту жұмыстарын жүргізу, оқушылардың қазақ
тіліне деген ықыласын ... ... ... жұмысының бір жылдық жоспарын беріп отырмыз.
Үйірме жұмысының мақсаты- оқушылардың тілін дамыту, ... ... мен ... ... көбірек мәлімет беріп, оқушылардың
білімін арттыру. Бұл жоспар бойынша әр үйірме сабағының материалы ... ... ... Тіл ... тақырыбы және сыпайы үлгілері.
II. Ұлттық дәстүрлер.
III. Ұлттық ойындар.
Әр сабақта оқушылар осы ... ... ... ... ... ... ... қыркүйек айында өтілген бірінші сабақта "Менің жанұям" деген
тақырып бойынша ... ... ... ... жайында әңгіме
құрастырып, диалог жасап, осы тақырыпқа байланысты сөздік қорын молайтып,
"Қазақтың ою-өрнектері, үй ... ... ... ... ... алып ... оюларымен, үй жиһаздары жайында мәліметтерімен
танысады.
Оюдің негізгі ... ... ... ... ... мүйіз, қырық мүйіз, түйе табан т.б.
болып аталатынын оқушылар ... қана ... ... ... ... салып
та үйренеді.Ал үй жиһаздарына келетін болсақ , Олар :
Алаша, аяққап, бесік, кебеже, ... ... ... ... ... ... ... енді тіл дамыту жүмысы ... ... ... ... жүргізіледі.
Мысалы:
"Сәлемдесу", "Қоштасу" т.б. Мұғалім сөйлеу үлгілерімен таныстырып болған
соң, оқушылар оны рольдік ойындар барысында игереді. ... ... ... ... ... яғни ... бе ?" " ... ба?" деген
түрлерімен ғана танысып қоймай, басқа да "Кеш жарық", "Кайырлы ... де ... ... ... ... ... өз ... де беретіні сөзсіз.
Қазақ тіл үйірмесінің жылдық жоспары.
|Үйірме |Тіл ... ... ... ... ... ... ... тағамдар |ойындар ... | | | |
|1 |2 |3 |4 ... | | | ... ... ... ... ою ... |
| | ... үй ... |
| | ... | ... ... | ... |
| ... ... ... ... ... | | | ... ... ... ... ... ... ... |
| |Жыл, ай ... | ... ... ... ... ... ... - |
| | ... жаю. ... |
| | |Шай ішу. ... ... | | | ... |Қазақтың халық |Домбыра, күй өнері. |"Қап киіп |
| ... | ... ... ... ... ... " ... |Доп |
| | | ... ... | | | ... ... |Сүттен жасалған ... ату" |
| ... ... | ... ... айту. |Мақал-мәтелдер, ... |
| | ... ... ... | | | ... ... ... |Еттен жасалған |"Қазақша |
| ... ... ... ... |Сәлем айту. ... ... |"Ат ... ... | | | ... ... табиғат |Қазақтың атақты ... |
| ... ... | ... |Ән ... ... тойы. ... |
| | | ... ... | | | ... ... салт- |Наурыз тойы. ... |
| ... | ... ... |Кешірім сұрау. |Наурыз көже. ... |
| | | ... ... | | | ... ... ... ... |
| | ... | |
| ... | ... ... ... ... ... |Әдеби |
| | ... | |
| | | ... ... | | | ... ... ... |Асыл сөздер, |"Алты |
| | |ақ | |
| | ... ... ... ... ... |Адам, жер су |Грамматика- |
| | ... | |
| | | |лық |
| | | ... ... | | | ... ... өнер ... ... |
| | ... | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| ... ... ... |
| | ... | ... ... ... ... түлік |Мәнерлеп |
| | |мал. | |
| | | |оқу ... |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | ... тілі ... тілінен өткізілетін кластан тыс жұмыстардың тағы бір түрі-қазақ
тілі апталығы. Бір апта ... ... бұл ... тіл ... әдіс түрлерінің бэрі дерлік қамтылуы мүмкін. Оған барлық жағдай
бар: біріншіден, бұл жұмысқа оқушылар ... ... ... ... да,
екіншіден, жоспарланған жұмыс мерзімі бір апта бойына созылады. Апталық
барысында оқушылар әңгіме ... ... оқу, ... ... ... әңгімеге қатысу жұмыстарына араласып, тіл дамытып қана қоймайды,
сонымен бірге ... пән ... ... ... жалпы қазақ
тіліне ... ... ... ... ... ... игереді.
Қазақ тілі апталығын деңгейіне жеткізіп ... пән ... ... ерекше.
Жылына бір рет дәстүрлі түрде өткізілетін қазақ тілі апталығының жоспары
оқу жылының басында пән мұғалімдерінің кеңесінде бекітіп, оны ... ... ... ... Бұл ... ... өзге ... де қамтыған жөн.
Қазақ тілі апталыгының жоспары.
Бірінші күн. Апталықтың жоспарымен оқушыларды ... ... ... деп ... ... күнделікті жұмысын көрсететін арнайы
стендті мектептің көрнекті жеріне орналастыру. Сонымен бірге ... ... ... ... мен ... ... күн. ... бойынша сын жұмыстарын жүргізу ... ... ... ... ... белгілі тақырыпқа шағын әңгіме құру, ... ... ... ... ... бойынша әңгімелеу, жартылай
сөйлемдерді толықтыру, жекелеген сөйлем құру т.б.). ... тыс ... ... күнін өткізу .
Үшінші күн. Облыстық-тарихи-өлкетану ... ... ... ... ... Одағының батырлары жайында қазақ тілінде
мәліметтер әкеліп, мектептің музей қорын толтыру.
Төртінші күн. "Менің ... ... ... атты ... ... газетімен альбом конкурсын өткізу. Тақпақ, мәнерлеп оқу ... Ашық ... ... күн. ... ... үшін "Сен не білесін?" атты қазақ халқының
жұмбақтары мен мақал-мәтелдерінің ... ... ... ... үшін ... ... ... үй шығармасын жаздыру.
Диафильмдер бойынша әңгімелесу.
Алтыншы күн. Апталықтың салтанатты жабылу кешін өткізу. Конкурстарда, сын
жүмыстарда алдыңғы орын ... ... ... ... ... өткізуге белсене қатынасып, өзін жақсы көрсеткен кластар мен
оқушыларды атап өту. ... ... ... ... ... хабарландырулар ілінеді:
"Тыңдаңыздар, тыңдаңыздар !"
Мектебімізде қазақ тілі апталыгы жургізіледі. Апталыща ... ... ... ... ... ... қастерлейміз ".
Бэріцізді қазақ тілі апталыгының конкурстарына шаңырамыз, конкурстардың
нэтижесі апталықтың ақыргы куні қорытылады.
ҚАЗАҚ ТІЛІ АПТАЛЫҒЫ
АПТАЛЫҚТЫҢ ЖОСПАРЫ
Бірінші күн- Апталықты үйымдастыру.
Екінші күн - ... ... ... күн- ... шешендік сөздер,
жаңылтпаштардан сайыс үйымдастыру
Төртінші күн- Сурет салу, салт-дәстүрлер көрмесін ұйымдастыру Бесінші күн-
Сахналық көрініс көрсету Алтыншы күн- ... ... ... орын ... --
2.
3.
ЖАУАПТЫЛАР
Класс жетекшісі, қазақ тілі пәнінің мүғалімі.
Апталықтың бірінші күні ... залы ... ... , ... ерекше безендіріледі. Апталықты ... ... ... ашып, сөз сөйлеп, кезекті оқушыларға береді. Сонымен бірге
хор, түрлі ... ... ... ... ... ... ... жасаған қазақтың ұлттық тағамдарын апталыққа келген қонақтарға
ұсынады.
Апталық жоспары бойынша мүғалімдер ашық ... ... ... ... ... ... айтқанда , бүл апталық тәжірбиесі мектепте қазақ тілін оқытып
жүрген оқытушылардың ... ... ... ... ... ... ... мәнерлеп оқу, өз бетінше
сөйлем құрастыру, сүраққа жауап қайтару--жалпы ... ... ... арттыратыны сөзсіз.
Қазақ тілі олимпиадасы.
Қазақ тілі олимпиадасы—бүкіл ... мен ... ... ... ... ... ... байланысты түрлі жұмыстарды
жан-жақты жақсарту үшін ұйымдастырылатын ғылыми-практикалық жүмыс.
Олимпиада жұмысының нәтижесі -мектептерде ... тілі ... ... осы пэн ... кластан тыс жұмыстардың қаншалықты мол, жиі жан-жақты
жүргізілу дәрежесін анықтайды.
Мектеп олимпиадасы жылына бір рет ... ... пән ... ... Содан кейін одан жүлдені алып шыққан ... ... ... және ... олимпиадаларының
конкурстарына жіберіледі.
Олимпиада білім сайысының үлкен бір түрі болғандықтан, мүнда да ... мен ... ... ... озат ... ... ... және басқа кластан тыс жұмыстарда жан-жақты ... ... ... ... ... ... құралы ретінде қолданып жүрген
оқушы енді өзі ... ... ... ... ... ... Мұндай
жұмыс оқушының да, оқытушының да белсенділігін, тілге ... ... ... ... ... ... ... күш
мұғалімдерге түседі.
Оқушыларды олимпиадаға дайындағанда олардың дұрыс жауап беріп қойғанымен
қанағаттанбай, шығармашылық ізденіс ... ... және ... жауап
беруіне бағыт жасап отыру керек.
Олимпиада барысында оның мүшелері класс-класқа бөлініп, үш тур ... ... ... Бір ... бір турдан артық жүргізілмейді.
I - турда - жазба жұмыстары
II - турда - ... ... ... - ... - өнер - ... ... ... ТУР
Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқитын ... ... , ... ... ... жазба жүмысы ретінде диктант
жүргізу ... ... ... ... ... ... негізгі мақсат сауатты
жазуға үйрету емес, оқушыларға қазақ тілін қатынас құралы ретінде ... ... ауыз екі ... ... ... бөлінеді. Әрине, мүны
жазба жұмысынан бас тарту деп түсінбеу керек, қайта диктанттың ... ... ... да ... ... керек деп түсіну керек. Ал диктанттан
тек сөздік диктанты ғана жүргізілуі мүмкін.
Олимпиаданың ... ... ... ... ... ... сөздік диктанттар, сөз, сөз тіркестерімен, сөйлеммен жұмыс істеу,
түрлі грамматикалық жаттығулар жүргізу, сөздерді сөйлем қалпына ... ... ... ... ... диалог, монолог құру т.б.
Сөздік диктанттар ... ... , не ... ... ... тән
дыбыстары бар, оқушыларға белгілі сөздерден түратын болып екіге бөлінеді.
1. ... ... ... оқу құралдары»
Мектеп, кітап . дәптер, қалам, қарындаш, оқушы, оқытушы, ... ... ... ... ... ... ... тоқсан.
«Бау, бақша, жемістер»
Ағаш, өсімдік, өрік, алма, алмүрт, асқабақ, қауын, карбыз, сэбіз, шие,
қияр, ... ... ... нэк, ... шөп ... ... ... тән дыбыстары бар сөздік диктант.
Қарлығаш, ғалым, энші, аға, іні, ... ... ... әділет,
қараторғай, бұлбұл, шапшаң, төмен, биік, жоғары, алыс, ... ... ... диктантардың сөз саны класс жоғарылаған ... ... де, ... 40-50 ... ... ... ... сөздік диктанттарда белгілі
бір ой жоқ, тек заттың, не үғымның аттары және әрбір сөзде жазу ерекшелігі
ескеріледі.
Сөзбен, сөз ... ... ... жүргізу үлгілері.
I. Мына сандарды сезбен жаз:
26, 145, 86, 1994, 75.
II. Көп нүктенің орнына керекті сөз қойып жаз:
1. Ғалым ... ... ... Ол ... ... Ғалым кітапты Ғазизаға ....
4. Кітапта ....кепекен.
5. Ғазиза кітапта ....
III. ... ... ... ... ... ... он теңге түрады.
2. Сағат он екіде мектепке барамын.
3. ... ... ... сегіз оқушы оқиды.
4. Кектемде екі қарлығаш үшып келді.
5. Ойынға он бала қатынасты.
IV. ... ... ... «апта», «жыл»
сөздерімен сейлемдер құрастыру.
V. Мына сөздерді орысшадан қазақшаға аудар .
Живу в городе Шымкенте.
Моего друга ... ... ... учимся.
Наш класс находиться на третьем этаже.
VI. Киімдердің атын жаз:
1. Сырт ... Іш ... Аяқ ... Бас ... ... атын жаз ... атын ... сөздермен сөйлем қүр:
Жат, оян, сүрт, іш, ки.
Мына ... өз ... ... ... ... ... келе, Арман, мен, Аян, автобуспен.
2. Отырды, аялдама, әже, автобусқа.
3. Терезеге, Арман, берді, отыра, қарап.
4. Тұрмады, ... ... ... ... ... орнынан, Аян, орын.
X. Келесі сөйлемдерге жалғау жалға:
- Хатты кім... алдың ?
- Хатты ағам... алдым.
- Ұста ... не... ... Ұста ... ... ... Әсет суды не... әкелді?
Орманшы қай... келді?
Орманшы орман... келді.
Екінші тур
Екінші түрдың мақсаты - оқушылардың сөйлеу ... , тіл ... - ... ... тілін қатынас құрал ретінде оқушының пайдалану
мүмкіншілігін анықтау. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... сүраққа жауап беру, сурет бойынша
әңгіме жүргізу, мақал-мәтелді, жұмбақ айту, мәнерлеп оқу түрлері, ... айту ... ... бүл ... ... ... негізінен өнер - білім сайысына
түседі . Бүл сайыста оқушылардың қазақтың үлттық тағамдары, ұлттық киімдері
, ұлттық салт – ... және ... ... ... білімдері бағаланады .
Ұлттық тағамдардың аты (бауырсақ, қуырдақ, тапа нан , құрт, май, сөк, көже
т.б. ), ұлттық киімдердің аты ... ... ... ... тон, ... мәсі, күрте, етік т.б.), ұлттық салт-дәстүрлердің аты (шілдехана,
тұсау кесер, ... ... қыз ... бет ... ... құда түсу т.б.)
карточкаларға үш сұрақтан жазылып , ... ... ... үш ... бар бір
карточка, не болмаса билетке) оқушы толық жауап береді.
Келесі кезекте оқушылар өнер ... ... ... өлең ... ... не болмаса музыкалық аспаптарда өз өнерін көрсетеді.
Орындалатын жұмыстың мазмуны мен сипаты.
Сабақтың, ... мен ... ... ... орнықтырып, жүктемелерін нақтылап беру.
«Қазіргі мектепте басқару ... - ... ... ... ... ... мен жоспарлау ісіне ... ... ... оқу ... ... жұмыстарын
жоспарлау, іс-тәжірибелік бағдарлама жасау, нақтылау.
Қорыта келгенде , қазақ тілі пәнінен жүргізілетін ... тыс ... зор. ... ... түрде жүргізілетін бұл жұмыс оқушылардың тілін
дамытып қана қоймай, сонымен бірге тәрбиелік жұмыс та атқарады.
2.2. Кластан тыс ... ... ... ... әр жауапты қадағалап отырады. Қате жіберушілер ойыннан
шығарылмайды. Қате жібермеген, жылдам айтқан оқушы жеңімпаз ... ... ... ... Қарақалпақтар, қызғылықты, Татарстан. Кім жауап береді ?
Басшы сұрақты оқиды. Балалар ойланып жауап береді. Кім дұрыс ... ... алға ... ... ... ... ... білесіңдер?
Дыбыс емес, белгі?
3. Қандай әріп эрі дауысты , әрі дауыссыз бола алады, жұмсақ әрі қатаң? Кім
дәлелдеп, мысал келтіре ... ... ... жқмбақты өзі оқиды немесе текстпен қарталар беріледі, одан кейін
жауапты тыңдайды.
1) Егерде «Ж»-дан басталса жыл мерзімі . Ал ... ... үй ... ... ... ... жаз, қаз.
2) «А» дыбысы болса - адам мүшесі. Егерде «А» «Е-ге» өтсе, сан есім.
Қандай сөз? Жауабы: бас, бес.
3) Басы - ... ... ... екі ... Оқысаң, көл мен өзенге жақын
түрсаң, саған да ол керек болар. Жауабы: ау.
Әзіл - жұмбақ ойыны.
Жоғарыдағыдай түрде жүргізіледі.
1. Екі фонетикалық ... ... дос. ... айтылады және
естіледі, екіншісі жазылады және ... ... ... және ... Оның ... үш буын, 6 әріптен тұрады, ал оған бағынышты әріп
саны 6 есе көп. Ж: алфавит.
3. Алма ағашта 36 алма бар.
Оларды жегің ... ... ... өтер ... қиындықпен. Жауабы: дауысты және дауыссыз дыбыстар.
Ойынды мұндай түрде жүргізу мағыналы ... ... ... апта ... өтеді. Қазақ тілі апталығын қызықты ұйымдастыру,
мектеп оқушыларының ... ... ... кластан тыс жұмыстардың қорытындысына арналған ... ... ... ... ... Оны ... ... тыс жұмыстарға тартуға көмектеседі. Жұмыстарды көрмеге
қою өзге оқушыларға үлгі болады, оларды өз ... ... ... ... ... ... әр ... жылда өткізіледі, мұнда
оқушылардың жақсы бақылау ... ... ... ... ... ... тіліне арналған көрнекі құралдар, ... ... КВН, ... ... ... команда мен
оқушылардың альбомдары мен суреттері қойылады.
Қазақ тілі кештерін ұйымдастыру және өткізу.
Тіл бойынша кластан тыс жұмыстың ... ... ... ... , ол ... ... ... немесе толық оқу жылындағы жұмысын
аяқтау болып ... Бұл ... ... ... ... мәні ... ол оқушылардың көңілін тілге аударуға көмек береді, күнделікті
үйренген грамматикалық ... мен ... ... ... ана ... ... үйренетіне көз жеткізеді.
Оқушылардың өзіндік жүмысы.
Н.К. Крупская оқушылардың өзіндік жұмысына көп көңіл ... . ... келе ... ұрпақты өз беттерінше ойлауға, коллективпен жұмыс істеуге,
жинақылыққа, ... ... ... аса ... - деп ... Сонымен қатар ол үй жұмысын ұйымдастыру мен оның формаларының
маңызын атап көрсетті.
Өзіндік жұмыстарды ... ... ... ... ... ... ... өте зор екендігін айта кетіуіміз керек. Сонымен қатар
Н.К. Крупская жазу ... ... ... ... иллюстрация жасауға үйретудің маңызын атап көрсетті.
Сөздікпен жүмыс
Мектеп оқушыларына әртүрлі орфографиялық, географиялық, ... ... ... пайдалы. Жазу және ауызша тексті оқу кезінде
кездескен қиын ... ... ... ... Сөздікпен жұмыс істей
отырып, оқушы өте аз кездескен сөздердің мәнін оқып үйренеді. Бүл олардың
тілін дамытады. ... ... ... ... ... және ... ... оқу.
Оқушылардың өзіндік оқуы ең маңызды болып табылады. Өз бетінше оқуды
мұғалім, кітапханашы қадағалайды. Бұл ... ... ... ... ... ... үйде қадағалайды.
Кластан тыс жұмыста техникалық құралдарды пайдалану.
Соңғы кездері оқу-тәрбие процесінде техникалық құралдарды ... зор. Оның ... оқу ... мен ... тәрбиелеуде орасан
зор екендігін мұғалімдер көз жеткізеді. Техникалық құралдар - бұл ... алып ... ... ... ... ... ... оқу
үшін маңызы зор процесс жинақшысы болып табылады, білімді басқаруда өзіндік
және активті қызығушылығын арттыруға ... ... ... ... ... ... мұғалім дайындығына көмектеседі.
Оқу - тәрбие процесін ұйымдастыру және оның мазмүны, білім құрылымы.
Техникалық жабдықтың бұл ... ... ... ... техникалық
процесстің дамуына байланысты мұғалім және оқушы еңбегі де жанама мәнге ие
болады, класс және ... тыс ... ... мен ұйымдастырылуыда өзгереді. Осыған байланысты академик С.Я.
Батышев: Мұғалім қызметі ... бала ... ... - деп ... ... берілген тапсырманы дұрыс шешу үшін ... ... ... бола ... Ол ... әр ... құралынан алған білімін бір жүйеге келтіреді. Мұғалім қызметінің
ауырлығы сонда, ол оқыту ... оқу ... ... яғни ол ... ... ... ауысады, техникалық жабдықты пайдалану, оның
жұмысын өзгертеді. Оқушы өзі үшін беймәлім факты мен ... ... ... Ол оқу процесінің мүшесіне айналады.
Қорытынды
1. Қазақ тілі бойынша кластан тыс жұмысы оқушылардың ... ой ... ... ... арттыруға үйретеді; оларды өз беттерінше
жаңа ... ... ... ... ... ... ... талпындырады.
2. Әр түрлі ... тыс ... ... ... ... қабілеттерін арттырып, жаңа заман талабына
бейімдейді қанағаттандыра. Сондықтан да, ... және ... ... ... маңызы зор.
3. Қазақ тілі бойынша кластан тыс жұмыс негізінде жас жеткіншекке тәрбие
беру және ... ... ... орынға оқушының қазақ тіліне деген
қызығушылығын арттыру болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... дүниелерге толы болуы тиіс, ал
эмоцианалдық таным мен даму таным қызығушылығын арттыра ... ... тыс ... пен оның жүргізу әдісінің мәні, балаларды
өмірлік ... ... ... ... жаңа ілімдерді
зерттеуге қызығушылығын арттыруға лайық болуы тиіс .
Қазақ ... ... ... ... ... ... тыс
жұмыспен ұштасуы үшін білімге мән беріп, мектеп курсындағы әртүрлі
пәндердің ... ... ... және ... ... бала ... дарыту.
Ана тілі бойынша кластан тыс жұмыс формаларын кеңейту
төмендегінше көзделеді:
1) Үйірме - бұл кластан тыс жұмыстың кеңінен тараған ... ол ... ... ... ... ... оқушы саны
жиырмадан аспауы ... ... ... ... ... аты ... ... "Қызықты
грамматика", "Сөйлеу мәдениеті үйірмесі" және т.б. Біздің жүргізген
тәжірибе жұмысымыз оқу жылының барысында 14-15 ... , ... ... 1-1,5 ... ... тиіс екенін анықтады.
Кластан тыс жұмыс оқушылардың ұжымға, қуаныш пен өкініш мәнін түсінуге,
ұжым мүддесін жеке ... деп ... ... ,сондай форманың бір
түрі - жарыс (КВН) . Мүндай жарыстарды класаралық ... ... ... ... ... Әр ... командасында 10-12 адам болады. КВН - ді
әр ай сайын өткізу көзделеді.
Білімде өзіндік жарыс және ... ... ... ретінде -олимпиадалар
класс, мектеп, аудан масштабында, оқу жұмысында 1 -2рет ... ... ... ... ... ... үлкен орын
алады: мәнерлеп оқу конкурсы, түрлі ... ... ... ... ... ... қазақ тілінен жақсы дәптер, өте жақсы ... ... тілі ... ... ... ... ... . Кластан тыс жұыстың бұл түрі ... ... ... ... мен олимпиадалар, кештер мен
жарыстар. Қазақ тілі апталығы бойынша жылына бір рет ... ... ... ... өткізіледі, мүнда өте жақсы орындалған жаттығулар,
сынақ хат, мазмүндама, шығарма, қазақ тіліне арналған қабырға ... ... ... ... ... ... жазылған
нүсқалары қойылады.
Тіл бойынша кластан тыс жүмыстың кең тараған түрі ... ... ... ... жарты немесе толық оқу ... ... ... ... ... ... ... оқу жылында 4-рет өткізілді.
Қазақ тілінен кластан тыс сабақ бойынша эңгіме, ... ... ... орын ... Лекцияны арнайы шақырылған маманоқиды, ... ... ... жасайды.
10)Қазақ тілі сабағында көп көңіл бөлінетін жаттығу ... ... ... өз ... жоғалтады, мүнда тілге талдау жасау әдісі кеңінен
қолданылады жэне жаттығу алған білімді толықтыру үшін ... тыс ... ... жеке ... ... ... орын
алады. Таныс емес тақырыптарды оқуда оқулық пайдаланылмайды.
Кластан тыс жұмыс тақырыбы бағдарламамен сәйкес ... ол ... ... ... тыс ... техникалық жабдықтарды ... жеке ... ... ... эсер ... ... жеңілдетеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Асқарбаева А. Кластан тыс оқыту методикасы. ... ... ... ... - ... ... Ш. ... сыныптарда қазақ тілін оқыту әдістемесі.
Алматы- 1997
3. Әімжананов Д., ... Ы. ... ... оқыту методикасы.
Алматы -1965
4. Бегалиев Г. Бастауыш мектепте ... тілі ... ... - ... Кенжеахметов С. Қазақтың салт-дэстүрлері мен ... Ана тілі ... ... ... ... Жолдауы Қазақстан -2030
7. Молдабеков Қ., Сандабай Қ., Балқыбекова Ы. Бастауыш мектепте тіл
дамыту. Шымкент-1999
8. ... С. ... ... жаттығулар жинағы. (1-2-3 сыныптарға
арналған). Алматы - 1991
9. Қазыбаев С. Қазақ тілі ... ... - ... Құлмағанбетова Б. Мемлекеттік тілді меңгертудегі ... ... 1996 ... ... Ә. Қазақ тілі сабағындағы грамматикалық ойындар.
Алматы - 1964
12. Самуратов Г.Б. Халық педагогикасы негізінде тэрбие беру - өмір
талабы. Әдістемелік құрал. ... - ... ... К. Б. ... жүргізілетін кластан тыс жұмыстар
жүйесі. Алматы - 1991
Боранғалиев Т. Мектеп кеші көңілді. Алматы - 1990
Ысқақ Б., Ысқақова Д. ... ... ... тыс ... - ... Р. ... Р. ... М.Қазақ халық педагогикасындағы
идеяларды сыныптан тыс жұмыстарда қолдану. Алматы - 2002
17. ... М. ... ... тыс ... ... Алматы - 1978
18. Күлкенова К. Тіл үстарту. -Алматы Қазақ университеті. 1992
19. Ысқақов Б. Қазақ тілінен олимпиада ұйымдастыру.Алматы - ... ... Б. ... тілінен кластан тыс жұмыстарды ұйымдастыру.
Шымкент - 1972
21. Табылдиев Э. ... ... 1992 ... - Қазақ университеті.
22. Ысқақов Б. Қазақ тілінен ... ... . ... - 1998
23. Ильина Т.В. Педагогика. Алматы - 1979
24. // Қазақстан мектебі. Алматы № ... ... 1993 - №2. 1992-№ ... // ... тілі мен ... 1993 - № 4, 1992 - № ... ... Р. Бала тәрбиесіндегі халықтық педагогика. Алматы -
1994
28. Омарүлы О.Е. Қазақстандағы ... тыс ... ... ... - ... ... Н.И. ... жетекшісі. Алматы - 1980
30. Буртовой И.Д. Бастауыш ... ... оқу ... ... Ілиясов А.Н. Класс жетекшінің жүргізетін тәрбие жұмыстарының
жүйесі. Алматы 1991
32. Мектептегі білім берудің ... ... ... даму үрдісі және
болашағы. Алматы 2000
33. Богданова О.С., ... В. И. ... ... методикасы. Алматы — 1980
Болдырев Н.И. Мектептегі тэрбие жүмысының методикасы. Алматы -
1987
Сәрсенбаева Г. С. Халықтық тағылымдар: Оқу құралы. Алматы - 2001
34. ... Ш. ... ... ... ... ... ... — 1987
35. Қасымбеков Ә. Қазақ тілі мен ... ... ... ... ... - 1989
Ысқақ Б., Ысқақова Д. Бастауыш мектепте кластан тыс жұмыс.
Шымкент 2003
Абдрахманов А.Н. ... ... ... ... ... ... қолдану. Шымкент 2002
Қазақ тілі мен әдебиетін оқыту мәселелері (методикалық жинақ).
Алматы . ... 1982.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биология сабақтарында цитологиялық білімдерді қолдану әдістемесі64 бет
Бастауыш класс оқушыларының қарым-қатынасын жетілдірудің теориялық мәселелері42 бет
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың қарым – қатынас сферасы27 бет
"Бюджеттен тыс қорлар."14 бет
«қазақ тілінен ағылшын тіліне машиналық аударудың лингвистикалық сөздіктерін apertium платформасының негізінде жасау»33 бет
«Қаржы » пəн бойынша сырттай оқу нысанында оқитын студенттерге өзіндік жұмыстарды орындауға арналған əдістемелік нұсқасы11 бет
«Қаржы менеджмент» пəн бойынша сырттай оқу нысанында оқитын студенттерге өзіндік жұмыстарды орындауға арналған əдістемелік нұсқасы24 бет
Абайдың «Қара сөздерін» қазақ тілінен ағылшын тіліне аударудың прагматикалық аспектілері22 бет
Айналымнан тыс активтер35 бет
Ағылшын тілінен орыс тіліне жарнама мәтінін аудару ерекшеліктері17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь