Бастауыш мектепте қазақ тілін оқытудың қазіргі жағдайы

1. Кіріспе бөлімі
2. Бастауыш мектепте қазақ тілін оқытудың қазіргі жағдайы
3. Бастауыш мектепте қазақ тілін жаңа технология бойынша оқыту
4. Бастауыш мектепте қолдануға тиімді жаңа технологиялар
5. Оқыту әдісі, оның түрлері
6. Қорытынды бөлімі
Пайдалаған әдебиеттер
Бүгінгі таңда адамның қоғамдағы орны, оның әлеуметтік және рухани көзқарасы жаңа талаптарға сай жеке тұлғаны қоғамға жаңаша даярлауда, оның жалпы білімдік және кәсіпке даярлығын дұрыс жолға қоя білуінде. Осыған орай білім берудің тұтас жүйесін құру негізгі мәселелердің бірі болып, үздіксіз тәлім тәрбиеден, яғни от басынан бастап, қоғам саранысын өтей алатын жеке тұлғаны қалыптастыру болып табылады.
Ал оқушылардың бойындағы білім негіздері бастауыш мектептен бастау алатыны түсінікті. Соңғы жылдарда білім беру туралы, әсіресе, үздіксіз білім беру туралы көбірек сөз қозғалып жүр. Сондықтан мәселені бұл тұрғыдан алғанда, бастауыш мектепте сапалы білім беру шешуші рөлдердің бірін атқаратыны даусыз. Бастауыш мектепте оқитын балалардың жасы төмен болғанына қарап, оларға білім беру де жеңіл болады деген түсініктен аулақ болу керек.
Қазақ тілін оқу-білу не үшін қажет? Себебі қазақ тілі — қазақ реслубликасының мемлекеттік тілі, ол онеркәсіп пен техниканың, ғылым мен мәдениеттің және қоғамдық-саяси өмірдің барлық саласын қамтып көрсететін бай лексикасымен, қалыптасқан жазу жүйесімен және әр түрлі стильдік тармақтарымен (қөркем сөз стилі, ғылыми стиль, публицистиқалық стиль және т.б.) сипатталады.
Қазақ тілінде көптеғен ғазет -журналдар шығады. Көркем әдеби шығармалар мыңдаған тиражбен басылып, таратылып отырады. Қазақ тілінде ғылыми әдебиеттер шығарылады, ғылымның алуан түрлі саласы бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізіледі. Соның нәтижесінде қазақ тілінің леқсикасы саяси және ғылыми-техниқалық терминдермен толығып баюда.
1. Қазақстан Республикасының Президенті Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. - Астана, 1 наурыз, 2006.
2. Парамонова Л.А., Протасова Е.Ю. Дошкольное и начальное образование за рубежом: история и современность. - Москва, Издательский центр "Академия", 2001.
3. Сакенова Е.Н. Современные тенденции совершенствования образовательного процесса в начальном звене. - Открытая школа, №2, 2005.
4. Жұмашева Т.С. Оқытудың жаңа технологияларын білім салаларында қолданудың ерекшеліктері. «Бастауыш мектеп»№2. 2007ж.
5. Жұмабаева Ә. Қазақ тілін дамыта оқытуда әңгіме әдісін қолдану. «Бастауыш мектеп»№11-12. 2006ж.
6. Құдабаева Қ. Білім берудің бағыттары. «Бастауыш мектеп»№7. 2006ж.
7. Аймағамбетова Қ. 12 жылдық орта білім жүйесіне өтуге байланысты бастауыш сыныптарда білім беру ерекшеліктері. «Бастауыш мектеп»№2. 2007ж.
8. Ералиева М. Ауыл мектебінің бастауыш сатысында оқытудың қазіргі технологияларын жетілдіру. «Бастауыш мектеп»№10. 2006ж.
9. Тойбазарова Н. Грамматикалық ұғымдарды дамыта оқыту технологиясын педагогикалық психология тұрғысынан тану негіздері. «Бастауыш мектеп» №7. 2006ж.
10. Ауесхан А. Бейіндік оқыту – оқу үрдісін жеке тұлғаға бағдарлаудың тиімді жолы. «Бастауыш мектеп» №. 2006ж.
11. Буняев М. Подготовка учителя – решение проблемы информатизации //Информатика и образование. 1991. №4. Стр.93-95
12. Қараев Ж. Компьютерді оқыту процесіне пайдалануға кіріспе. Алматы. Рауан. 1992. 90-101
13. Жүнісжанова А. Оқыту әдістері туралы түсінік және олардың жалпы сипаттамасы. «Бастауыш мектеп»
14. Оразбаева Ф.Ш., Рахметова Р.С. Қазақ тілін оқыту әдістемесі: Оқу құралы. – Алматы: 2006.-170 бет
15. Садыков Т.С., Абылкасымова А.Е. Дидактические основы обучения в высшей школе: Учебное пособие. Республиканский издательский кабинет Казахской академии образования им. И.Алтынсарина. – Алматы,2000 г., 178 с.
16. Садыков Т.С., Әбілқасымова А.Е. Қазіргі дидактика. Оқу құралы. – Алматы: ғылым, 2006.-280 бет.
17. Қалиев ғ., Оралбаева Н., Қасымова Б., Шалабаев Б., О.Төлегенов. Қазіргі қазақ тілі: Жаттығулар жинағы (Көмекші оқу құралы). - Алматы: «Ана тілі», 1997-328 бет
18. Қосымова Г., Дәулетбекова Ж. Қазақ тілі: Жалпы білім беретін мектептің 5-сыныбына арналған оқулық. – Алматы: Атамұра, 2001. – 192 бет, суретті.
19. Ушинский К.Д. Балаларды тәрбиелеу және оқыту жөнінде таңдамалы пікірлері. Алматы, 195/, 72-бет.
20. Рахметова Р. Кіші жастағы оқушылардың тілін дамыту. Алматы, 1978.
21. Обучение русскому языку в YII-YIII классах. Москва, «Просвещение» 1983.
22. Тсеучев А.В. методиқа русского языка в средней школе. Москва, «Просвещение», 1980.
23. Балақаев М.Б. Қазақ тілі мәдениетінің мәселелері. Алматы, 1965.
24. Из истории слов и словарей. Ленинград, 1963.
25. Ысқақов А. Қазіргі қазақ тілі . Морфология. Алматы, 1964.
26. Горшков А.И. История русского литературного языка. Москва, 1965.
        
        ЖОСПАРЫ:
1. Кіріспе бөлімі
2. Бастауыш мектепте қазақ тілін оқытудың қазіргі жағдайы
3. Бастауыш мектепте қазақ тілін жаңа технология бойынша оқыту
4. Бастауыш мектепте қолдануға ... жаңа ... ... ... оның түрлері
6. Қорытынды бөлімі
Оқытудың жаңа технологияларын бастауыш мектепте қолдану
Бүгінгі ... ... ... ... оның ... және ... жаңа талаптарға сай жеке тұлғаны қоғамға ... ... ... ... және ... ... ... жолға қоя білуінде. Осыған орай
білім берудің тұтас жүйесін құру негізгі мәселелердің бірі болып, ... ... яғни от ... ... қоғам саранысын өтей алатын жеке
тұлғаны қалыптастыру болып табылады.
Ал оқушылардың бойындағы білім ... ... ... ... ... ... ... білім беру туралы, ... ... беру ... ... сөз ... жүр. ... мәселені бұл тұрғыдан
алғанда, бастауыш мектепте сапалы ... беру ... ... ... ... Бастауыш мектепте оқитын балалардың жасы төмен болғанына
қарап, оларға білім беру де ... ... ... ... ... болу ... тілін оқу-білу не үшін қажет? Себебі қазақ тілі — ... ... ... ол онеркәсіп пен техниканың, ғылым мен
мәдениеттің және қоғамдық-саяси өмірдің барлық саласын ... ... ... ... жазу ... және әр ... ... (қөркем сөз стилі, ғылыми стиль, публицистиқалық ... ... ... ... ... ғазет -журналдар шығады. Көркем әдеби шығармалар
мыңдаған тиражбен ... ... ... ... ... ... шығарылады, ғылымның алуан түрлі саласы бойынша ғылыми-зерттеу
жұмыстары жүргізіледі. Соның нәтижесінде қазақ тілінің ... ... ... ... ... ... ... өзі және оны оқыту әдістемесі арнайы ғылымның зерттеу
объектісіне айналып, оның әр ... ... мен ... ... тілі ... білім беретін мектептерде, жоғары жәнс ... ... ... пән ретінде оқытылуда. Қазақ тілінін жеке грамматикалық
категорияларының өзі арнаулы ғылыми-зерттеу ... ... ... ... ... ... еңбектер жазылуда.
Еліміздің егемендікке қолы жеткеннен бері қазақ тілі орыс және ... ... ... ... ... ... сыныпта балалар қазақ тілі сабақтарында нені білуге тиіс?
Балалар бастауыш сыныптарда сауатын ... ... ... ... ойын
ауызша және жазбаша жүйелі дұрыс, анық, дәл ... ... ... ... іске асыру шеберлігін меңгеріп, дағдыланады, яғни дұрыс ... ... ... ... мен институттардың Бастауыш
оқыту ... ... ... және ... ... ...... бастауыш сынып мұғалімдеріне қазақ
тілін ("Әліппені", ... ... ... ... ... ... ... білім бере отырып, І-ІV сыныптардағы
сабақтардын мазмұны мен көлемін,. оларды жүйелі де ... ... ... қатар, оны оқыту әдістемесінен орындалатын ... ... ... мектепте оқушыларға білім, тәрбие берудегі және ... ... зор. Ана ... баға ... ... мен ... адамды
ерлікке, Отанын, туған халқын ... ... ... ... ... тілі — тарих шекарасынан әлдеқайда әріректен
басталатын, оның бүкіл ... ... еш ... ... және өмір ... шешек атып тұратын тамаша гүлі. Тілде бүкіл халық, оның күллі елі
— барлық, толық ойы мен сезімі туған ... ... ... ... болатын. Сондықтан да ана тілі бастауыш мектептерде ең негізгі
пән болып есептеледі. Өйткені ана тілінде оқу-жазуға дағдылану ... ... оқып ... жол ... Бұл ... ұлы педагог К.Д.
Ушинский: "Ана тілін толық менгермеген бала ... және ... ... кезде, теореманы, математиқалық бір есепті өз сөзімен
айтып бере алмай, дәл осындай күйге ... Ана тілі ... ... ... бар және ... ... өзіне жинақтайтын басты, өзекті
пән екені енді түсінікті емес пе?" — ... ... ана тілі ... ... ... ... рухқа
тәрбиеленеді.
Ана тілінде жақсы оқи алатын бала өзі оқыған немесе айтылған ойды ... ... ... ... грамматика, әдебиеттік оқу, тіл дамыту
сабақтарының, бір жағынан, білімдік мәні, ... ... ... ... баланың жеке басындағы қасисеттерді дамытып, олардың әлеуметтік
бағдарларын айқындай түсуде орасан зор улес қосатыны ... ... ана ... ... ... ... тәрбие беруде және
оларды дамытуда мынадай міндеттер іске асырылады:
1. Оқушыларды білімдік, тәрбиелік, дамыту жағынан ... ... ... ... анық та дәл, ... ... жазылған материалдарды іріктеп
алып, қазақ тілі сабақтарында пайдаланып отыру;
2. ... дәл, ... ... ... ... түрде. үнемі
дағдыландыру;
3. көркем шығармалар арқылы білім бере отырып, ... ... ... адамға қажетті моральдық қасиеттер. ... ... ... жағдай туғызу. Үздіксіз білім беру бастапқы
процестен басталып, ... жүйе және ... ... ... ... ... даярлау нәтижесімен көрінісін беруі қажет.
Үздіксіз білім беру жүйесі - бір жағынан ... ... ... ... XXI ... тұтас жүйе болып табылады. Үздіксіз
білім беру жүйесі адамның өмір бойы ... ... ... ... ... білім беру мекемелерінен тұрады. Осы жүйеде мемлекеттік,
мемлекеттік емес, жалпы ... ... және ... ... ... ... ... құрылған. Білім беруді тұтас ... ... беру ... академиясы, мемлекеттік және мемлекеттік
емес жоғары мектеп-университеттер, ... ... ... ... білім беру мәдени-тәрбие ұйымдары,
білімді ... ... ... беру ... ... аудандық, ауылдық- орта білім лицей, гимназия, колледж, толық және
толық емес білім ... ... ... және ... ... ... бойынша, мектепке дейінгі, жалпы орта мектеп, кәсіби ... ... ... мамандықты көтеру іс-әрекетінің өзгеруіне байланысты
қайта даярлау, жалпы білімдік деңгейін және мәдени көзқарасын ... ... ... бәрі ... ... ... ... мектеп, мектептен тыс, мектепке дейін және отбасы тәрбиесін
жатқызуға болады. Байланыс ... ... да ... мемлекеттік
емес, қоғамдық мекемелерде байқалады. Үздіксіз білім беру ... ... және ... ... орта ... ... гимназия, колледждерде және
кәсіби білім берудегі түрлі типтік мекемелерде іске ... ... мен ... білік осы мекемелерде қалыптастырылады. Бұндай ... ... беру ... ... ... ... ... және
гуманистік, гуманитарлық бағытының мазмүнын. сонымен қатар педагогикалық іс-
әрекеттің әдістері мен формасына ықпал етеді.
Бастауыш мектепте жаңа технологияларды пайдалана ... ... ... ... ... ... талап ететіндігі сөзсіз. Бұл тұрғыда,
педагогикалық менеджмент ұғымына тоқталып өтудің ... зор. ... ... пен ... ... ... қолданылып жүргендігі анық.
Ал педагогикаға, бастауыш мектепте оқытуға қатысты бұл ... ... ... ... ... ... ... мен формаларды өзара
қатынастықта басқару өнері болып табылады. Педагогикалық ... ... ... ... ... ... әсер береді? Оның резерві
қандай?
Біріншіден, басқару процесінің интенсивті психологизациялануында
белгілі бір нәтижеге жетуде, ... ... ... ... әр мүшесіне сәттілік пен сенім артылады.
Екіншіден, менеджментті игеру жоғарыдан бұйрық ... ... ... ... ... ... ... жүйеге бағытталған.
Бұл жаңа жүйе негізі корпоративтік басқару стилінде құрылған іс-әрекет
нәтижесінің максималды ... ... әр ... ... ... және ... ... ескертіледі.
Үшіншіден, педагогикалық менеджмент әр адамның жеке тұлға ретінде дамуына,
педагог пен басқарушының мотивтік ориентациясын ... ... ... ... мен ... жағдай жасайды.
Төртіншіден, жаңа білімді дамытуда және мекеме жүйесін құруда негізгі ... ... ... жалпы
адамзаттық және үлттық құндылықтарды, әлемдегі ... ... ... ... ... беру ... ... етілуі керек.
Мәдени құрылымдағы білім беру функциясы кәсіпкершілік пен менеджменттік
құндылықтардың дамуына ықпал ... ... ... ... ... ... психолого-педагогикалық комфорттық жағдай
туғызады. Демек қазақ тілін оқытудағы қолданатын барлық әдіс-тәсілдердің,
амалдар мен ... ... бір ... ... ... ... болады.
Педагогикалық менеджменттің құрамында қарастырылатын ... ... ... ... беру ... ... әдіс-
тәсілдер топтамасы туралы сөз қозғаудың маңызы ... ... ... негізгі бір қадамды бөлігі және оның мақсаты,
мазмұны, әдістері және ұйымдастыру формаларының ... ... Әдіс ... сөз ... ... ... сөзінен шыққан. Метод
деген ұғым - белгіт ақиқатқа, шындыққа, ... ... ... ... ... ... әдістері туралы әрбір автор өз анықтамасын
береді.
Педаготкалық энциклопедияда "Оқыту әдістері - мұғалім мен оқушылар жүмысы-
ның ... ... ... ... білімді, іскерлікті және ... ... ... ... ... дамиды" - деп
жазылған. "Әдіс - дәл, жалпы мағынасында мақсатқа жету, іс-әрекетті ... ... ... ... - ... қол ... жол, ... белгілі жолмен тәртіпке
салынған іс-әрекет" - деген анықтама береді.
"Оқыту әдісі - оқушыларға білім беру және оларды ... ... ... ... ... ... мен қарым - қатынасының тәсіл
-амалдары", - деген де ... ... ... - ... мен ... ... ... әдісі, оның арқасында
білім, іскерлік, дағды қалыптасып, оқушылардың дуние танымдылығы ... ... ... - мұғалім мен оқушылардың бірлесе жасайтын әрекеті.
Оқыту әдістері - мұғалім мен ... ... ... ... ... ... ... - мұғалім мен оқушылар-дың өзара әрекетінің негізінде білім,
тәр-бие және ... ... ... ... ... бәріне ортақ пікір: "белгілі бір мақсатты
көздеген мұғалім мен ... ... ... ... және ... ... оқыту әдістері - оқытудың мақсат-міндеттеріне сай оның мазмұнын
оқушыларға меңгертуде мұғалім мен оқушылардың қолданатын амал-тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... көмегімен
оқушыларға білім беріп, олардың тәжірибелік әрекетін уйымдастыруда өзінің
іс-әрекетін оқушылардың таным әрекетіне басшылық етумен ... ... ... топтастыру -үнемі айтыс туғызып келе жатқан педаго-
гикадағы күрделі мәселелердің бірі болып ... Оның ... ... ... ғасырдың 20-шы жылдарында белгілі педагог ғалымдар Б.Е.Райков,
К.П.Ягодовсжий, М.М.Пистрак т.б. оқытудың түсіндірме, практикалық ... ... ... ... жасады. 30-шы жылдары
М.М.Пистрак, П.Н.Шим-бирев, И.Т.Огородников оқытудың жаңа ... ... ... ... ... ... лекция.кітаппен жұмыс,
лабораториялық жұмыс жатады.
1950 жылдардан бастап оқыту әдісін классификациялау мәселесіне ... ... ... ... Д.О. Лард-Кипанидзе оқыту әдістерін
топтастырып, оны үшке ... ... ... ... ... ... ... тәжірибелік сабақтар адістері.
50-жылдардың аяғы мен 60-жылдардың басында кеңес ... ... ... ... ... ... ... ала отырып,
оқыту әдісінің жаңа классификациясын усынып, оларды үш топқа бөлді:
1. ... ... ... әңгімелеу, әңгіме, түсіну, лекция, кітаппен жұмыс;
2. Көрнекілік әдістер тобы ... ... ... ... ... ... әдютөр тобы лабораториялық, практикалық,
графикалық жұмыстар, әртүрлі жаттығулар.
Ғылыми педагогикалық әдістерде ... ... ... түрі ... Оқушылардың таным белсемділігіне қарай (М.Н.Скаткин, И.Я.Лернер):
- түсіндірмелі хабарлау ... ... ... проблемалық баяндау әдісі;
- эвристикалық әдіс.
2. Оқытудың мақсаттары мен құралдарына ... ... ... жаңа ... беру ... ... мен ... қалыптастыру әдісі;
- техникалық қуралдармен жұмыс істеу әдісі,
• өзіндік жұмыс істеу әдісі;
- білімді ... ... ... ... ... әдісі.
3. Тутас педагогикалық әрекеттің тәсілдеріне қарай (Ю.К.Бабанский):
- ой-танымдыл ық әрекеттерді уйымдас-тыру;
- - ... ... ... ... және ... ... ... Әдістің логикалық және психология-лық сипатына қарай (Р.Г.Лемберг);
• ауызша баяндау әдісі;
- есеп шығару әдісі;
- өнер құралдарын пайдалану әдісі.
5. Мұғалім мен оқушылардың ... ... ... қарай
(В.Оконь):
- жаңа білімді игеру әдісі;
- өзіндік білім әдісі;
- проблемалық әдіс;
- практикалық ... ... ... пен өнер құралдарын пайдалану әдісі.
Солардың ішінде ең кәл тарағаны - білім ... ... ... С.И.Перовский, Е.Я.Голант):
- сөздік немесе ауызша баяндау әдісі;
- көрнекілік әдістер;
- тәжірибелік әдістер.
Бұл әдістің ерекшелігі: егер ... оқу ... ... ... ... алу көзі мұғалімнің сөзі болып табылады.
Осы айтылған мәселерді ... ... ... тіліндегі зат
есімдерді оқыту туралы біршама кеңірек тоқталып өтуді жөн санаймыз.
Мектепте зат есімді оқыту аса қиындық келтірмейді, ... зат есім ... ... ... ... белгілі. Зат есімді оқыта отырып,
тіл дамыту жұмысын мьнадай бағытта ұйымдастыруға болады. Ең ... ... ... не ... түсіндіруі тиіс. Зат есімнің жалқы және ... аты, ... ... білдіретін белгілердің аты, т.б. зат
есімдерді түсіндіруі қажет. Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... зат есімдерді байқағандарын айтқызады.
Мәтінді мұғалім күні бұрын магнитофонға түсіріп, дайындауы қажет. ... ... ... ... ... ... үнмен, екпінмен аңғарту мақсат
етіледі. Оқушылар мынадай мәтінді тындауы қажет:
«Балақай-ау, ... ... ... ... қызартып,
Шақырады қыр мен сай.
Көк ала қанат көбелек,
Селтең етіп ... деп ... ... алақай,
Қара-қара балақай.
Құйрықтарьн тістесіп,
Ойнақтайды құльн, тай.
Ботақандар иіліп,
Бұзау мұрнын шүйіріп,
Қошақандар құржыңдар,
Лақ сеқіреді сүйініп»—
(М.Хакімжанов, Ақ ... ... зат ... ... тиіс: балақай, жаз, қызғалдақ,
қыр, сай, көбелек, құлын, тай, ботақан, бұзау. ... лақ. ... ... осы зат ... ... заттық атауларды білдіріп тұрғанын сұрауы
қажет. Олар гүд, төрт ... мал, жыл ... ... ... ... ... тиіс.
Мұғалім зат есімді оқыту тұсында жер, су, қала, т.б. заттық ұғымдардың
этимологиясымен таныстырғаны жөн. Мұғалім сабақтың ... ... ... ... нені ... ... ... және үйренген
сөздсрін сөздік дәптерлеріне жаздырьп отыру қажет. Мысалы: Тынық мұхит
–біріші рет жер ... ... ... саяхатшы Магеллан мұхиттың өте тынық
екенін байқағандықтан-, оны Тынық мұхит деп атаған. Енисей— ... ... - ... өзен ... сөз, ... ... ... кең өзен деген
мағынада. Амур эвенкі тілінде – Та-Тур -өте үлкен өзен ... сөз. ... ... алынған екен. Сондықтан осылай аталыпты. Ялта – грек сөзі,
грекше ялос- жаға деген сөз : теңіз ... ... ... қажет.
Аңғара – бурят тілінде аңғар, таудағы шатқал деген сөз. Батуми ... ... ... деген сөз.
Оқушьлардың вокзал деген сөзді білмейтіндері жоқ. Оны темір жол
станциясыньң үйі дейді. Міне осы ... ... ... ... бар. ... ... ... қызы Жанна Вокстің серуендейтін үлкен бағы болыпты. ... ... ... Вокс ... деп ... ... ... жол бойында
үлкен жиындар болып, халық топтанып ойын-сауық жасайтын болған. ... ... деп ... ... ... деген ұғым халықтың көңіл көтеріп, қыдырып,
ойын-сауық жасайтын орны болғаньн аңғартады. Мұндай сөздердің, шығу тарихын
түсіндіру балалардың ... ... ... ... тигізеді.
Мұғалім зат есім тақырыбын оқыту тұсында балалардың өткен тақырыптарды
(синоним, ... ... т.б.) ... ... байқау мақсатында
адамның бет әлпетіне байланысты айтылатын бірнеше синоним тұлғамен ... ... ... ... ... құратыға болады: бет, жүз, түр,
түк, келбет, көрік, өң, ажар, ... ... ... ... ... нұсқа,
рең, рай, әлпет, ұсқын, мүсін, сүрең, сұрық, ... ... ... ... ... ... ... сыныпта
тыңдау керек.
Балалар шамамен (мұғалімнің көмегімен) мынадай мазмұндама сөйлем
құрастыруы мүмкін: Ананың жүзі сарғылт ... ... ... ... ... ... ем қыз ... бұрын түсін, бітпеген еш беденге ондай пішін.
(«Қыз ... ... ... білмейтін әлпеті жаман бір індет (Жамбыл).
Айшаның көркіне ақылы сай. Ерболдың өңінен ... ... ... ... Айбектің жалпы кескіні ... ... көз ... келеді. Гүлдің кейпі, мінез-құлқы жаман емес. Бибігүлдің ... ... бар, т.т. ... соң ... осы ... ... мағында
қолданылғанын балаларға айтқаны жөн.
Мұғалім зат есім тудыратын, жасайтын нама, ... бей ... ... ... ... де ... артық болмайды.
Мұғалім зат есімді оқыту тұсында заттық атауларды көбірек үйреткені
жөн.
Диктант немесе ... ... ... ... ... ... сөйлеп
үйрену дағдысына бейімдеу үшін мұғалім мынадай дидактикалық материалдарды
пайдалануына болады.
Бесінші класс оқушылары зат есім туралы ... ... ... ... ... ... класта алғашқы рет зат есімді ... ... бұл ... бүрынғы білетіндерін еске түсіріп, сол
білімін әрі қарай тереңдетеді.
Бірінші сабақта зат есімдердің мағыналары, ... есім және ... ... ... Осы қайталау үстінде оқушылардың бастауыш класта зат
есім туралы өткендері еске түсіріліп толықтырылады. Қайталау ... ... ... Ол үшін ... алдын ала бірнеше сөйлем
дайындап келеді. Бұл сөйлемдерде әр түрлі ... ... ... ... ... есім ... ... Мұғалім осы сөйлемдерін тақтаға жазып,
оқушыларды біртіндеп тақтаға шығарып немесе түрған орнында ... ... ... ... ... ... есімдерді тапқызып, олардың мағыналарын
айтқызады.
Мысалдарды талдап болған соң, оқулықтан зат есімнің ... ... ... өз ... айтып береді. Бастауыш мектепті бітірген
оқушылар дерексіз зат есімдерді (ақыл, ерлік, ой, ... анық ... ... ... зат есім ... ... ... үшін,
лайықты мысалдар алып, соның ішінен деректі (бор, сия, адам), дерексіз (ой,
батырлық, ашу т.б.) зат ... ... ... ... ... ... Бекіту үшін тапсырмалар беріледі. Сонымен бірге басқа
сөз таптатарымен сыртқы дыбыстық жағы үқсас болып келетін омоним сөздерді
айырту үшін де, ... ... ... ... ... терең. — Қой
арық. Ұста ат тағалайды. — Атты ұста. Жаз жылы болады. - Хат ... ... ... оның ... ... зат ... дерексіз зат есім,
жалқы есім және омоним туралы ... ... ... үшін, мүғалім класта
әр түрлі жұмыстар жүргізеді. Мысалы, партаның ыңғайымен,
бір| қатардағыларға өзен аттарын білдіретін, ... ... ... ... жалқы есімдер тапқызу;
Дерексіз зат есімдер тауып, соған сөйлем күру, немесе ... ... ... ... қымыз іш, аяғыңды бас, қолыңды суға мал
сияқты сөйлемдер алып, сондағы етістіктердің зат есім ... ... ... ... ... ... әрқайсысы екі сөйлемнен
жазады. Онда ... ... ... ... ... болып келуі шарт,
Мысалы, Мен биыл ... ... Киев ... ... ... Ғ. ... „Оянган өлкесін", Ғ. Мүстафиннің „Миллионерін"
және С. Мұқановтың ... ... ... ... ... ... ... мүшелердің арасына қойылатын тыныс
белгісі және кітап аттарының тырнақшаға алынатындығы туралы түсінік алады.
Зат есімдер семантикалық ... өз ... мал ... ... күрт-қүмырсқа атаулары, қора-қопсы, үй жиьаз атаулары, қоғамдық
түрмыс атаулары, саяси-әлеуметтік атаулары, техника атаулары, сауда-саттық
атаулары, ... ... ... ... болып сараланады.
Зат есім мағыналарын ашуда оқушылар сұрағының адам ... ... не? ... ... ... жан-жануарларға, өзге заттардың
атауларына қойылатынына мысалдар келтіреді.
Зат есімдердің жалпы есім, жалқы есім ... ... ... әрқилы
деректі, дерексіз үғымдарды білдіретін зат есімдерден мысал келтіру ... Ал ... ... ... ... нақты бір үғымды
білдірмейді, тек жеке-дара затты ... бір ... ... ... — зат ... жұмсалатын есімдер екені ескеріледі. Сол себептен де
жалпы есімдердің ерекшелігі бұлардың үнемі бас әріппен жазылатынында ... есім ... ... сөз ... тиіс.
Жалпы есім жалқы есімдердің де контексте болсын, жеке бір жаңа сөз жасауда
болсын, жалпы зат есімнен жалқы зат ... ... ... ... ... айнала беретінін мысалдар талдау төңірегінде аңғарту ... ...... ...... Алматы — алматылық немесе
күн, уақыт; Күн, Ай планеталарының мағыналары түсіндірілуі ... ... кісі ... мен ... ... енетіні
ескертіледі. Олардың жасалу жолы мен ... ... ... ... ... ... берілген.
Зат есім сөздерінің кейбір тобы лексика-семантикалың жақтарынан үнемі
жалпылық мағынада ... ... ... жалғауы -жалғанбайтыны да
ескерілуі керек. Көптік жалғауда қолданбайтын зат ... ... ... ... ... ... Сұйықтық ұғымды білдіретін зат есімдердің атаулары: көптік жалғауда
қолданбайды: су, қымыз, сорпа, көже, шұбат, ... ... ... т. ... Газ ... зат есімдердің атаулары: азон, бу, түтін, түман, шаң, т. б.
3) Уақ, үнтақ, майда, мамық зат есімдердің атаулары: қант, үн, кірпік, ... ... шөп, жүн, ... жіп, ... өрік, мойыл т. б.
4) Дерексіз зат есімдердің атаулары: алгыс, қайгы, қуаныш, ... ... ... ... ... байлығы — кен атаулары: алтын, болат, қүрыш, мыс, ... ... т. ... ... ... атаулары: жаңбыр, жел, найзагай, боран, ... ... ... ... зат есім ... көз, қол, аяқ, ... байпақ, кебіс, шаңғы, қолгап, тагат.б.
Зат есімнің мағыналарын өз ішінде саралап түсіндіру оқушының тіл
байлығын, ... ... ... ... ... ... дағдыландырып, тіл мәдениеттілігін қалыптастырады.
Зат есімдердің бұл айтылған мағыналық ерекшеліктерін аңғартумен қатар, бір
алуан зат ... ол ... ... ... айрылып, кебінесе
көмекшілік қызметінде жұмсалатын ерекшеліктері де ескерілуі керек. Мүндай
зат есімдер өз алдына көмекші есімдер ... ... ... ... ... ... лексика-семантикалық мағыналарының ерекшеліктері, өзара
ұқсастықтары және өзара бір-біріне ауысып отыруын мұғалімдер жоғарыдағыдай
саралап ... соң, ... нені ... ... нені ... ... ... бағдарламаны, оқулықты басшлыққа ала ... ... ... ... міндеті.
Зат есімдердің морфологиялық белгілерін меңгерту. Зат есімнің морфологиялық
түлғада түрленуін меңгертуге бұрын өтілген сөздердің ... ... ... ... сөз жасаудағы заңдылықтың зат есімге де тән екендігі
түсіндіріледі.
Зат есімдер құрамы, құрылысы ... ... ... ... ... зат ... бір ғана сөзден жасалатыны, күрделі зат есімдердің ... екі, одан да көп ... ... ... ... ... ... сөздер алуан түрлі түлгада жұмсалатыны ... ... ... ... ... ... ... бірінші секретары кіріспе сөзбен ашты. ... ... ... қарай жиналысты және ... ... ... ... секретарі деген екі топқа бөліп, алдыңғысының бір
ғана сөзден, кейінгі күрделі зат ... алты ... ... ... ... сөздер екені өзара салыстырыла түсіндіріледі.
Зат есімдердің жасалуын ... ... ... ... сөз, қос ... сөз және ... ... жұмсалуы, лексикалық толығу мәселесі
еске түсіріліп, зат есімнің жасалуы сөз болуға тиіс.
Зат есімдердің жасалуын сөз еткенде, ... үш ... ... ... керек.
Бірінші, зат есімдер лексикалық әдіс-тәсіл арқылы жасалады. Лексикалық
тәсілге ешбір жұрнақсыз өзінің бастапқы мағынасын не кеңейту, не ... ат ... ... ... жаңа ... ... аңғартылады. Мысалы: еңбек,
қызмет, кәсіп, өнер дегендердің жаңа мағынасы түсіндіріледі.
Екінші, зат есімдер синтаксистік әдіс-тәсіл арқылы ... Екі ... көп ... ... ... ... не ... келуі арқылы жаңа
үғымды зат есімдер пайда болады. Мысалы: ... ... ... ... ... ту ... ... Асанов т. б.
Үшінші, зат есімдер жұрнақ жалғану арқылы жасалады. Жұрнақтардың
жалғануы арқылы жаңа зат есімдердің ... ... ... ... ... зат ... сөз тудырғыш, сөз түрлендіргіш сияқты екі
түрлі морфологиялық көрсеткіші меңгертіледі. Мысалы: ... ... ... ... -шы, ... -дык, -шын ... бас, ... құлақ зат есімдерінен екінші бір жаңа зат есімдер жасалып тұр. ... ... ... ... ... ... -ғы, -н, -қыш, -қ ... бора, ұш, тара дегендер етістік сөздерінен зат есім жасап, зат есім
тобын ... бір жаңа ... ... есім ... бүл жұрнақтардан басқа бір топ жұрнақ жалғанған сөзінің
лексикалық мағынасың өзгертпей, оларға қосымша үстеме реңк ғана ... ... мән ... жұрнақтар сыйлау, құрмет тұту, кішірейту,
еркелету, қымсыну, кемсінбеу, кекету, ... ... ... ... реңктік
мағынаны білдіреді. Мысалы: апай, әкей ... ... ... ... сыйлау), көрпеше, үйшік (кішірейту), балъщсымақ (қомсыну) тәрізді
мағынада жұмсалады.
Мүндай мағына үстейтін жұрнақтар сөз түрлендіргіш қызметінде танылады. ... ... сөз ... ... қарағанда аз. Сөз тудырғыш
жұрнақтардың түрі жаңа зат есім жасауда өнімі мол екені аңғартылады.
Туынды зат ... ... ... тұлғасы әр түрлі болатынынан
да мәлімет берілуі керек. Мысалы: құймак, түйме, санақ, жем, ... ... зат ... ... ... әр ... ... сөз болады.
Атап айтсак, -мак, -ме, -қ, -м, -гершілік деген жұрнақтардың қүрамын өзара
салыстыра түсіндіру керек.
Зат есімнің жалғауларын оқыту. Зат ... ... ... ... сөз ... ерекшеленетін бір белгісі — көптік, ... ... зат ... тән, сол ... зат ... жалғаудың қай түрімен
болса да еркін^гүрлене беретіні айтылады.
Көптік жалғау. Бірініиі сабакта көптік жалғауы ... ... ... ... ... Соңғы буыны жуан не жіңішке, сонғы дыбысы
дауысты немесе ... әр ... ... ... зат есімдерді
тақтаға жазып, сол сөздерге ... ... ... ... ... кісі-лер, қыз-дар, сөз-дер, қалам-дар, кілем-дер, ағаш-
тар, мектеп-тер).
Көптік жалғауы буын үндесу заңына байланысты жуан (-лар, -дар, ... ... -дер, -тер) ... ... ... ілгерінді ықпал
заңына байланысты (-лар, -лер, -дар, -дер, -тар, -тер) ... үяң және ... ... ... ережелер қайталанады.
Зат ссімнің алдынан сан есім ... сол ... ... сан
мөлшерін білдіреді. Мұндай ... зат ... ... ... (Он ... бес ... он шақты қой, бес-алты сиыр т. б.)
Дүрысында, ... ... ... зат есімнің ... ... зат ... көптік жалғауы жалғану аркылы және зат ... сан есім ... келу ... ... ... ... үйрету
жеткілікті болар еді. Өйткені мектеп оқушыларына грамматикалық құбылыстарды
үйреткенде, ол екі ұшты болмай, нақтылы анықтамасы мен ... ... ... ... ... ... жекеше немесе көпше түрінде қолданылуы — стильдік
ерекшелігі болуға тиіс. Сондықтан грамматикалық ... ... ... қүбылыстарды дүрыс түсінуге кедергі келтіреді. Мағына
қуушылық — әсіресе оқушылар үшін ... ... ... ... тәуелді түрі. Бесінші класс оқушылары тәуелдік жалғауымен
бастауыш мектепте танысқан. Бүл ... ... де, ... ... ... ... ... арқылы оқушыларға талдатады, сөйлем
ішінен зат есімнің ... ... ... оның ... қай ... ... жалғаудың түрлерін үйреткенде, буын үндестігі ... ... еске ... ... ... дауысты дыбыстарға аяқталған сөздерге
тәуелдік жалғауы I, II ... -м, -ң ... ... ... жалғану
себебін, III жақта -сы, -сі (бала-сы, әке-сі) түрінде жалғанатынын
салыстыру ... ... жөн. ... ... ... ... ... заңының ережесін еске түсіріп, қ, к, п ... г, г, ... ... ... ... үшін ... ... жұмыстары
жұргізіледі (мектеп — мектебім, тсшақ — тамагы, етік — ... қап — ... ... және ... ... ... үшін ... әр түрлі
жаттығу жұмыстарын — класта да, үйге тапсырма ретінде де орындауға ... ... ... ... түрі деп б^ларды—айнрым грамматикалық
категория ретінде ... ... ... Өйткені ортақ тәуелділік мағына
білдіретін (үш жағына бірдей) арнайы ... ... жоқ, тек ... ... -мыз, -міз ... ғана ортақтық мағына білдіреді.
Мүны ескерту ... ... ... ... -мыз, -міз ортақ
мағына білдіреді, екінші жақта жалғанатын -қыз, -ціз сыпайылықты ... ... ... ... еді. Ал ... ... ... сөйлемдегі
ортақтық мағына — тек контекске байланысты туатын үғым. Олардың журналы
дегенде де ортактықты ... ... ... тәуелдік жалғауы жоқ. Ол
мағына контекске байлаиысты аңғарылып түр.
Зат ... ... Зат ... ... грамматиканың күрделі де, киын
тарауы болып саналады. Зат есімнің септелуін үйртуде бір ескеретін нәрсе —
осыған байланысты ... әр ... ... ... болуы. Қазір
мектептерде септік, септеу, септік жалғауындағы сөз, барыс ... ... ... сөз, ... ... т.б. деп аталып жүр. Әрбір
грамматикалық категорияның не ... ... ... бір ғана ...... грамматикалық қүбылыстарды дүрыс түсінуіне жәрдем етсе,
екіншіден, оларды ... және ... ... дағдыландырады. Зат
есімдердің әр түрлі септік жалғаулар ... ... ... септеу
(септелу) деп атап, ал септік жалғауы жалғанған жеке ... ... ... ... ... ... т.б. деп атаған дүрыс.
Әр септікке анықтама бергенде де, алдымен бәріне ... ... ... жөн. Ілік ... ... — атау ... -ның, -нің, ... -тық, -тің жалғаулары жалғану арқылы жасалады. Бүл жалғауларды ілік
септік жалғаулары деп атаймыз. Сонан соң ілік ... ... ... ... Басқа септіктер де осы тәртіппен
үйретіледі.
Зат есімнің септелуі туралы ... ... үшін ... қиындықтар
кездеседі:
1. Атау септігін ілік және ... ... ... (жасырын) түрімен
шатастыруы мүмкін. /
2. ... ... ... мен, бен, пен ... ... ... ... Жатыс септік жалғауы мен соған үқсас да, ёе ... ... ... ... Кейде табыс септік жалғауын (-ды, -ді) сын ... ... ... (малды қайыр, малды колхоз).
5. Оқушылар әсіресе зат ... III жақ ... ... барыс, жатыс
септік
формасындағы (қаламына, қаламында) н ... ... ... жалғауы деушілік
жиі кездеседі.
Осы жағдайларды ескеріп, мүндай қиын мәселелерді оқушыларға ... ... ... ... ала ... Ол үшін ... ... көрнекі құралдарын, лайықты мысалдарын жазып, дайындап келеді.
Тіпті, ... ... беру ... екендігін де ойланып қояды. Жаттығу
жұмыстары салыстыру түрінде беріліп, ... ... ... ... ... Асан ... бері қайырды. Біздің ауданда малды колхоз
көп. Асан ... суга ... Осы. үш ... ... деген сөздің қайсысы
табыс септігінде ... ... ... ... ... ... де үқсас формаларымен салыстыру арқылы осы ретнен үйреткен ... ... тура түрі мен ... ... ... арасындағы айырмашылығы
да бір-бірімен салыстыру арқылы ... ...... ......... ... — қаламын т.б.).
Қазақ тіліндегі септіктердің әрқайсының ... ... ... болады. Кейбір септік тіпті әлденеше мағына ... ... ... ... ... ... айтып жатудың кажеті жоқ, тек
бір-екі басты мағынасын ғана үйреткен жөн.
Зат ... ... ... ... ... жоғарыда
көрсетілген. Осы қиындықтар жыл бойына қайтадан еске түсіріліп ... ... сөз ... ... ... ... ... септік
жалғаулары немесе жіктік жалғауы жалғанады. Кейде апамдар, әжемдер,
жездемдер деген ... ... ... ... орын ... ... ... бірінші жағынан кейін жалғанады. Жатыс септігінен кейін
жіктік жалғауы жалғанатындығын немесе ... ... ... қосылғанда, ең
соңында жіктік жалғауы жалғанатынын аңғарту үшін мен қайдамын? ... ол ... ... ... ... ретінде Сіз мектептесіз. Мен
мекептің ... ... ... ... сөйлемдерді талдатып
бекітеді.
Сын есімдердің жұрнақтары ... ... ... соң, ... ... сын есім ... ... өзі де бірдей еместігі
ескерілуге тиіс. Туынды сын есім жасайтын жоғарыда аталған үш топ ... ... ... келетінін әрбір топты өту тұсында, жасалуын сөз ету
кезеңінде коса түсіндіріліп кету қажет. Мысалы, ... ... ... ... ... киімшең, ашушаң деген мысалдардағы: -гы, -лы,
-сыз, -шыл, -тъщ, -лес, -шең, -шаң ... ... ... зат есім ... ... мысалдар арқылы нақтыланады.
Бұл жұрнақтардың жаңа сын есім ... ... мол ^ені ... Ал
өнерпаз, жагымпаз, әзілқой, жемқор деген ... сын ... ... -қой, -қор ... ... ... ғана жалғанатындығы
айтылып, олардың өнімі шамалы екені айтылады.
Мұнан кейінгі кезеңде, біт, оз, жыла, жат, қүра, ... біл, ... ... бос ... ... ... ... сөздері үхынылып, бүлардың қимыл-
үғымды білдіретін сөздер екені анықталады да, түрлі жұрнақтар ... ... ... сын есім жасалатыны салыстыру ... ... ... Айталық: бітік, озық, жылауъщ, жатыңқы, қүранды,
ауыспалы, ... ... ... жинаулы, тайгақ дегендей сөздердің қ а
н д а й? деген сұракка ... ... ... сөзден қатыстық сын есім
жасалып түрғаны айтылады. Оқушыларға творчестволық ... ... ... ... ... ... жіктік жалғау — тек зат есімге ғана тән
грамматикалық ... ... ол— ... сөз табына ортақ категория. Жіктік
жалғауы жалғанған сөз сөйлемде баяндауыш қызметін атқарады.
Оқушылар бастауыш мектепте оқу ... ... ... ... мүшелері туралы мағлүмат алады. Сондықтан зат есімнің жіктелуін
өткенде, оны ... ... ... ... ... ... септік және жіктік жалғауларын өтіп болған соң,
жинақтау ретінде олардың орын ... қай ... соң қай ... үйрету мақсатымен арнайы сабақ өткізіледі. Бүл жалғаулардың
орын тәртібін оқушылар саналы түрде толық ... ... ... ... -тар; оқушы-мын, -сы; қол-ды, -дар, -ың деген сияқты сөздер
жоғарыдағы мысалдарды түбірден жұрнақты ... ... ... ... ... ... туынды сын есім жасайтын бү_л сияқты жұрнақтардың өнімді
жұрнақтар екендігі оқушылардың өздеріне ойландыру ... ... ... ... жұрнақтың үндестік заңына байланысты түрленіп ... ... ... ... ... ... сын есім ... өнімді
жұрнақтарды түсіндірген кезде жасамыс, ... ... ... ... тыңгылықты, сұрамсақ деген тәрізді сөздерді үсынып, бүлардың
сұрағы арқылы мағыналарын анықтап, -мыс, -қы, -қа-, лақ, -ек, ... ... ... қосымшалардың етістіктен туынды сын есім жасап ... ... ... ... сын ... жасалу жолын әр ... ... ... отырып түсіндіру барысында, кейбір жұрнақтардан да мәлімет
берілуі қажет. Айталық: -ма, -ме,
омоним мәнді -ба, -бе, -па, -пе
қосымшасы зат ... де, сын ... де, ... де бар. ... ... ... зат есім ... да, сын есім жасауда да, етістіктің болымсыз
түрін жасауда да өнімді жұрнақ екендігі ... ... ... ... ... ... ... дегендер н е ? деген сұраққа жауап берсе,
етістіктен жасалған туынды зат ... ... ... ... Ал бояма
мата, қызба адам, аспа шам деген тіркестердің бірінші сөздері бояма, қызба,
аспа ... ... ... ... ... ... түр, мүндағы -ма, -ме, -ба,
-бе, -па, -пе жұрнақтары етістік сөздерден туынды сын есім жасап ... ... ... екені түсіндіріледі. Үшінші баспалдақта, сулама, ауыр ... ... ... уақытты босқа өткізбе, өтірік айтпа деген
мысалдағы сулама, көтерме, ... ... ... ... -ма, ... -бе, -па, -пе жұрнақтары етістіктің болымсыз түрін жасап ... ... ... салыстырып, әрқайсысының ... ... ... ... қай сөз ... болмасын морфологиялық
көрсеткішінен мәлімет берілгенде үқсас түлғалардың мағыналық ерекшеліктерін
ашу үнемі ... ... ... тек ... ... ... сөз ... арңылы да
жасалады. Сөз тіркесі арқылы ... сын ... ... сөз ... ... сын есімдердің жасалуындағы сөз тіркесінің қүрамы ... ... ... ... ... ... ... теориялық-методологиялық
ықпал. Білім беруді басқарудың тұтас жүйесінің дамуы мен ... ... ... ол ... әдіс ... таным және теория мен
практика бірлігінің принципінде шешімін ... ... мен ... ... ... ... ... жүйесі мақсат, мазмұн, әдістер
мен формалары іске асырылады. Білім беруді дамытуды ... ... ... педагогикапық теорияны басқарудың көзі ... ... ... ... ... ... ... қандай болмасын ... ... ... ... жүйені қалыптастырудың
арасында құралдар мен тәсілдердің арасында, басқару жүйесі мен ... ... мен ... ... мен міндетттерінің
құрылымдык, жүйесі және іс-әрекетінің мазмүнымен анықталады. Құрылымдық
басқару мақсаты ... ... ... ... ... ... ... Мақсат, міндет және мазмүнды басқару ... ... ... ... құралына және ықпап етіп басқарылатын
объект және субъектіге ... ... ... ... басқарудың орталық обьектісі болып, білім беру
мекеме типтерінің адамзат өмірін қамтамасыз ететін ... ... ... және ... ... ... керек. ИбнСина "Табиғат жер
бетіндегі ... ... ... бұл ... ... иемдену үшін
табиғатты білу керек. Ол үшін білім мен еңбек қажет" деген.
Білім беруді аймақтық ұйымдастыру ... ... ... онда ... ... ... ... байлықтарының негізінде ұйымдастыру қажет. Әр
адам өзінің қоршаған ортасын турмыстық
қажетіне, халыққа қызмет ету жағынан қарастыратын болса, онда әр ... ... ... ... мамандарды даярлау үшін сұранысы болуы
керек. Бұл мәселе ... ... ... орта ... ... гимназия, т.б. оқушыға мотивтік көзқараста гуманитарлық немесе
техникалық бағытын таңдап алу жүктеледі. Жоғары мектеп ... ... ... жүргізуде, өндіріс мекемелерімен тікелей байланыста
жүргізе алады. Демек, гуманитарлық бағыттағы ... ... тек қана ... ... шешу ... ... ал ... бағыт ауыр ендіріс
мәселесін шешетін пәндерден білім берумен ... ... ... ... егін т.б ... өлке сол мамандықтарға сұраныс беру
керек. Ол мамандарды ... ... ... ғылыми турғыдан
ұйымдастырылып оқытылатыны бәрімізге мәлім.
А.Н.Джуринский ... оқу ... ... ... ... ... ойлау, өзінің ... ... ... ... Олар үш ... ... ... мектепте
білім беру басқышының байланысын ... ... ... орта ... ... ... жағдайды кеңейту. Үшінші ... ... ... ... ... ... мәселесін шешетін
эксперименталды мектептер, "алдын-ала дайындық ... ... ... ... Тақырыптарды оқытылып жатқан пәндергё ... ... ... ... ... ... ... дизайнында кеңейтілген міндетті бағдарламалар бағыттарын жасап,
тәжірибеден өткізген. Ол өте ... ... ... ... ... бағыты классикапық білім беруден айырмашылығы
бар. Сонымен қатар онда дәстүрлі емес оқыту міндетті емес ... ... ... ... ... пайда болғанын компьютерде есептеп шығарып,
бес, он ... жаңа ... ... ... ... ... ... ғылыми жаңа технологияның қарқынды дамуымен ... ... ... ... ... жаңа ... жаңа
тұлғасын қалыптастырудың кезі жеткен сияқты.
Ертеде данышпан ойшылдарымыз айтқан: "Тегінде, адам баласы адам ... ... ар, ... ... ... ... - ... пікіріне сәйкес,
қазіргі таңда жаңа заман ағымына сай, өзіндік жаңа білім саласында түрлі
дамыту істерінің дамып келе ... ... атап ... ... ... ... деген көзқарастың түбегейлі өзгергені "XXІ ғасырдағы
білім беру жуйесі қандай болуы керек?" ... ... ... берері анық.
Еліміз бен өркениетіміздің даму деңгейі осы сапалы білім нәтижесінің ... ... ... да ... келе ... ... таңдағы білімнің
қай саласында болмасын оқытудың жаңа технологиясы тек сипаттама түрінде
ғана емес, шынайы проблемалық ... ... ... Жаңа оқу ... мен түрлерін жетілдіруде жаңашыл-педагтардың озық дидактикалық
идеяларында "Нені оқыту?", Қалай оқыту?", Сапасы ... " ... ... ... ... ... жаңаша жұмыстарын көруге болады:
В.Ф.Шаталов (тірек ... ... ... таңдау идеясы),
С.Н.Лысенконың (оза оқыту), Эрдниевтің (ірі блоктар ... ... ... ... ... даму ... т.б. ... біліміне сүйене отырып, қазіргі таңда оқытудың әртүрлі жаңа
технологиялары қарастырылып, оны қолдануды жүзеге асыруда көптеген жұмыстар
жүргізіліп нәтижесін беріп те ... ... ... ... ... оң ... ... бірқатар түрлер атауға болады. Сын тұрғысынан ойлауды
дамыту, ойын арқылы ... ... ... ... ізгілендіру
технологиясы, модульдік оқыту технологиясы, оқытудың компьютерлік
технологиясы, ... ... ... проблемалық оқыту технологиясы,
тірек сигнал арқылы оқыту технологиясы, түсіндіре басқару, оза ... ... даму ... ... ... деңгейлеп, саралап оқыту, ынтымақтастық педагогикасы ... ... ... ... ... ... олардың білімді қабылдауы
өзгеріп, өтілетін пәндер жүйесі күрделене ... ... да ... ... әр ... ... мүмкіндіктерін ескере отырып, дамып
жатқан оқытудың жаңа технологияларын тиімді пайдалану ең ... ... ... ең ... ... ... даму іргетасы, оқу әрекетін
калыптастырудың ең қуатты кезеңі. Бірақ, бұл сатыдағы баланың есте сақтау
қабілеті, затты ... ... ... ... ... ... барлығын
көзбен көруді ұнатады. Сондықтан да оқу ойын түрінде, модульдік оқыту,
білім беруді ... ... ... ... ... ... орта саты, мұнда барлық білімнің негіздері қаланады.
Материалдары күрделірек болғандықтан бірден түсінулері де ... ... да жас ... мен пәннің күрделілігі ескеріліп, дамыта оқыту,
проблемалық, оқыту, түсіндіре басқарып оза ... ... ... ... ... ... ... технологиясы тиімді түрде
қолданылу көзделіп отыр.
Ал жоғарғы саты, яғни орта кәсіптік және жоғары білім сатысы - оз ... ... ... ... ... ... ... ой қозғай
алатын, жеке пәндерге деген талғамы, ... бар ... ... ... ... ескере отырып, бұл сатыда сын тұрғысынан ... ... ... ... ... ... компьютерлік
технологиясы, ынтымақтастық педагогикасы, өздігінен дамыту ... ... ... ... ... ... де ... үрдісінде жаңа педагогикалық технологияларды
ендірудің алғашқы шарттарының бірі білім берушінің иновациялық іс ... ... Жаңа ... технологияларды меңгерген әрбір
оқытушы өз сабағында жақсы нәтижені көре алады.
Оқытушы алғаш жаңа педагогикалық технологияларды оқып ... ... ... оны ... ... ... нәтижесін байқайды.
Оқытудың жаңа технологияларын тиімді пайдаланудың тағы бір ... мен ... ... ... ... байланысын арттырады, қысқасы,
сапалы білім берудің оң жолдарын қамтиды. Сондықтан да ... ... ... ... үлкен бетбұрыс жасалуы қажет, ... ... ... оқу ... ұйымдастыру жаңа педагогикалық
технологияны ендіруді міндеттейді. Сондай-ақ жаңа технология пайдалану
оқытушы мен ... ... ... аса ... ... ... ... талабына сай таңдауды қалайды.
Деңгейлік саралап ... ... ... ... ... ... оған негіз болатын ... ... және ... ... ... ... ... сүйеніп жасалынған. Бұл технология да басқа технологиялар
тәрізді оқу процесінің ... ... ... ... ... ... ... қажет етеді.
Дегенмен аталмыш технологияның басқа ... ... ... “Әр деңгейлі оқыту” технологиясынан көптеген айырмашылықтары
бар.
Енді сол айырмашылықтарды көрсетейік:
1. Оқушылар алдын-ала жүргізілген диагностика негізінен шағын ... Оның ... ... принципіне сәйкес әр оқушының ... ... жеке ... деп ... ... және ... ... “жақын даму
аймағында” жұмыс істуін қамтамасыз ете отыра оқушыларды алдын-ала қабілет
деңгейлеріне қарай топқа бөлу ... емес деп ... Оның ... ... ... үстінде оқушылардың өздері-ақ сараланады,
бірақ ... ... ... бір мерзімнен кейін, технологияның
басты компоненттері - оң ... ... және ... ... ... пайдалану негізінде оқушылар төменгі деңгейден жоғары
деңгейге ауыса алады. ... ... ... ... ... ... ... мұғалімнің көмекшілеріне айналады.
б) тәжірибе сондай-ақ оқушыларды ... ... ... жоғарғы
топтарға бөлудің зиянды жақтары да бар екенін кәрсетіп отыр. Өйткені бұл
оқу мақсатының ... ... ... ... ... ... ... жүйе құрайтын болмысына қайшы. ... ... ... ... факт, заңдылықтар), репродуктивті таным
қызметін қажет ететін, күрделілігі төмен тапсырмаларды орындамай, бірден
күрделілігі ... ... ... тапсырмаларды орындау оқушылардың
тіректік, базалық білім алуына ... ... ... факт.
в) оқушылары аз ауыл мектебі, әсіресе, ... ... ... саралап оқыту, тіпті тереңдетіліп оқылатын пәндері бар сыныптар
құру мүмкін емес. Бұл ... ... ... ... технологиясын
пайдалану тиімді.
2. В.П.Беспалько ұсынған оқытуды ... ... ... 4 ... ... оқытудың методикалық жүйесін
(мақсат, мазмұн, әдіс, түр, құрал) және дидактикалық жүйені тұтас ... ... ... ... ... ... Педагогикалақ жүйені
мұндай түрлендірусіз технология құрып, пайдалану мүмкін ... ... ... ... оқу ... иерархиялық жүйе түрғысында
анықтау методикалық жүйенің қалган ... де ... ... ... ... Осы ... деңгейлік саралап оқыту ... ... ... ... жүйе мен дидактикалық процестерді
аталған талаптар түрғысынан қайта қарауды ұсынады. Мысалы, дидактикалық
процестің ... ... ... шарт өз ... оқу ... ... қалыптастыру тәсілдерін, оқытудың белсенді
әдістерін сұрыптап пайдалануды талап етеді;
ә) Тқ = ӘБН + Оә + Бә + Түзә ... ... ... ... Тқ - ... ... ӘБН ... бағдарлық
негізі, Оә - орындау әрекеті, Бә - ... ... Түзә - ... ... өз ... ... жасайтын өздік танымдық қызметке айналуын талап
етеді;
б) ... ... ... ғана басқаруымен жүретін оқу-танымдық
процестің оқушының өзін-өзі басқаруды (рефлексивті басқару) нәтижесінде
жүзеге ... ... ... ... ... етеді.
Оқушылардың оқу жетістігін объективті бағалау талабы ... ... ... ... ... ... мен бағалау жөніндегі
теория) негізіндегі білім сапасының құрылымы мен ... ... ... 5 ... ... ... жетілген 12 баллдық жүйесін
енгізуді талап етеді. Дәстүрлі бағалаудағы жіберген ... үшін ... ... ... ... ... ... соның негізінде
оқу жетістігін үздіксіз қадағалайтын жүйе енгізуді қажет ... ... ... өз бетімен жасайтын оқу-танымдық
қызметінің құрылымы мен мазмұнын анықтайтын оқу-тәрбие процесінің ... ... ... шарт білім мазмұнын (оқу материалын) тек орта
қабілеті бар ... ... ... көзі ... ... өз бетімен
белсенді жұмыс жасап, дамуына жол ... оқу ... ... қажет етеді.
Бұл талаптар орындалу үшін қажет арнайы шарттардың жүйесі анықталған. Мұның
үстіне білім ... ... ... 4 ... ... анықталуы
тиіс.
Оқу әдістері оң мотив пен танымдық белсенділікті қажет ететін және
оқушыларда ... ... ... ... мен
тәсілдердің жинынан тұруы қажет.
Оқу мақсатының диагаостакалық (иерархиялық) түрде ...... ... ... ... ... сапасының түрлерін
(дұрыстығы, толықтығы, жүйелілігі, тереңдігі, т.б.) қамтуын талап етеді.
Сөйтіп, білім мазмұнының дәстүрлі ... ... ... дамытушылық
және процессуальдық аспектілері іске қосылады. Оқу ... ... ... ... ... әдістерінің 3 өлшемді моделін
енгізуді талап етеді.
Бұл технологияны пайдалану - ... ... мен ... ... жаңа ... ... жүйеден туған
дидактикалық материалдар, яғни әр тақырып бойынша деңгейлік өздік жұмыстар,
деңгейлік бақылау жұмыстарынан тұратын модульдерден ... ... ... дәптерін (немесе оқулық-силлабус) қажет етеді. Мұны екінші жагынан,
жоғарыда аталған (технологияның ... өз ... ... ... ... мен мазмұнын анықтайтын оқу ... ... ... ... ... да ... ... жұмыстары бұл технологияның “оқушы денсаулығын
қорғау” технологиялар талаптарын да қанағаттандыратынын дәлелдеді.
Модульдік оқыту технологнясы
Модульдік оқыту технологиясы даралап оқыту принципіне негізделген. ... ... ... - ... компоненттерден тұратын оқу
модулі:
- логикалық түйінделген (аяқталған) ақпарат блогы;
- оқушы ... ... ... ... ... ... қажет мұғалімнің нұсқаулары.
Модульдік технологияның басқа оқу ... ... ... ... ... сай меңгерілетін білім мазмұны аяқталған жеке дара
комплекстерден тұрады. Оқу мақсаты меңгерілетін ... ... ... ... деңгейлерін де көрсетеді. Мұнымен бірге оқушы мұғаліммен қалай
тиімді әрекет жасауы керектігі жөнінде жазбаша түрде ақыл-кеңес алады.
2) Мұғаліммен ... ... ... ... ... ... ... оқыту процесі жүзеге асады.
3) Оқушы көбіне өз ... ... ... ... ... өз бетімен
жоспарлауға, өз нәтижесін ... ... ... Бұл қасиеті оны
программалап оқытуға жақындатады.
1-қадам. Оқу курсын жүйе турінде ... яғни ... ... ... ... мұғалім әдістемелік бірлестікпен бірге пәннің өзекті ... ... ... ... әр ... үшін өзектілігі бойынша білім мазмұнын таңдап алады;
б) таңдап алынған материал ... ... ... ... ... әр ... ... жөнінде көрнекі мағлұмат алады.
2-қадам. Мұнда әр сынып бойынша технологиялық карталар жасалады. Ол
мына формада берілуі мүмкін.
Мұндай ... ... ... ... пән ... ерекшеліктерін және
оны игеру қиыншылықтарын нақты және тұтас көріп отырады.
3-қадам. Компоненттері дидактикалық ... пен ... ... ... ... модульдік бағдарламалар
жасау.
Мұнда бөлім немесе тандап алынған көлемді ... ... ... бағдарламаға атау беріледі. Бұдан кейін үш ... ... ... ... бұл білімдердің жеке тұлганың ... ... ... ... ... ... ... дағды деңгейлері.
4-қадам. Әр модуль үшін және логикалық түйінделген ақпараттар блогын
кұрайтын мазмұнды іріктеу үшін ... ... ... ... ... ... шығарылады. Модульдер жүйесі
құрылады.
5-қадам. Модуль құрайтын оқу элементтерінің ... ... ... ... ... дербес дидактикалық мақсаттарға
бәлінеді.
Сөйтіп әрқайсысына сәйкес мазмұны бар үш ... ... ... кешенді дндактнкалық мақсаттар - ннтегралдаушы ... - ... ... ... құру сондай-ақ оқушы мен мұғалім қызметіне қойылатын,
тапсырмаларға қойылатын талаптар жүйесіне бағынуы тиіс.
Модульдік оқыту технологиясы
Оқу циклі ретінде ұдайы ... оқу ... өз ... бар. ... бөлімнен тұрады.
Кіріспе бөлім. (модульге, тақырыпқа ену)
Сұхбат бөлімі (көбінесе сұхбаттасу, диалогты қарым-қатынас арқылы
оқушылардың танымдық іс-әрекетін ... ... ... ... ... ... ... саны әртүрлі. Бұл бағдарлама бойынша тараулар
тақырыптар блогына, тақырып берілген сағат санына байланысты.
Тарау көлеміне қарай, мен мұндағы ... үш ... ... ... №3 ... Бұл ... ... бөліміне 1 – сағат, сұхбат
бөліміне 4 – сағат, қорытында бөліміне 2 – ... ... 7 ... ... ... ... ... мазмұны мен |Сағат |ескертулер |
|құрылымы ... ... ... | |
| | ... ... | ... бөліміне |
|Кіріспе бөлім |1-сабақ|Әңгіме дәріс |1 ... |
| | ... ... | | |
| | ... | | |
| | ... ... ойын |1 сағат|Ізденіс |
| ... | ... ... бөлімі | | | | |
| | ... ... | ... ... |
| ... шығару) |1сағат |білуге үйрену |
| | ... ... | ... - |
| ... ... | ... баулу |
| | ... мен ... |1 ... |
| | ... | | |
| | ... ... | ... ... ... ... | ... |
| | ... – логика»- мен |1 сағат| |
| | ... | | |
| | ... ... | | |
| ... шешу. Тест |1 сағат|Қайталау |
|Қорытынды | ... алу. | | ... | | | | |
| | ... ... |1 сағат| |
| ... | | ... ... биоақпараттық технологмяның «Снежинка» - әдісі
бойынша өткіздім оның негізгі ерекшелігі. Сынып оқушылары үш-үштікке
бөлініп отырады. Мұғалім жаңа тақырыптар төңірегінде сөйлейді. Осы ... ... ... ... ... Әр ... түсіндіріліп
болғаннан кейін, оқушы бір-бірінің карталарындағы графаларды бірігіп отырып
толтырады. ... екі ... ... ... ... | жаңа | ... |
| | | ... ... 2-ші ... ... ... ... Ж.А. ... деңгейлеп саралап оқыту технологиясын
пайдаландым. Ол ... оқу ... ... деңгейін 4 түрге
бөледі.
1. Репродуктивтік деңгей. Жалпыға ... ... ... тапсырмалар беріледі. Мұнда тапсырмалар оқушылардың алдыңғы
сабақтарда алған білімдеріне және ... бар ... ... ... ... ... оқушы мұғалімнің түсіндіруімен
қабылдаған жаңа ақпаратты пайдалана отырып, тапсырманы орындайды.
3. Эвристикалық ... ... өзі ... ... ... ... жауап береді. Бұл тапсырмаларды орындауда оқушының ой
белсенділігі негізгі қызмет ... ... ... ... таза ... дағдысын, білім
сапасының дамуын қамтамасыз етеді.
Технологиялық картаның негізгі ерекшелігі:
Биоақпараттық технологиялық процесс үшін пәндердің логикалық және
құрылымдылық тиімділігін ... ... ... ... зор. ... ... оқушылары үш-үштікке бөлініп отырады. Әр үштік өз дәрежесіне
қарай қызмет атқарады.
“Рухтандырушы” – ол есеп шығару ... ... ... ...... берілуі мен шығару жолдарын бақылайды.
“Сыншы” – шығарылған есептің қате, дұрыстығын ... ... ... барысында уақыт үнемделуі керек. Белгіленген
уақыт бойынша әр үштік өзіндік жұмыстар орындайды. Орындалған жұмыс грек
алфавитінің әрпімен белгіленеді.
Тапсырманы бірінші біткен ... ... ... ... ... ... жолдарын көрсетеді. Осы уақытта сарапшылар қалған үштіктердің ... ... ... ... Егер ... түсіндіру жұмысы
қанағатталынбаса, келесі үштік шақырылады. Түсіндірудің соңында басқа
сыншылар сөз алып үштіктің жіберген қатесін тауып, ... ... өз ... ... Орта есеппен кестеге тапсырманың қанша пайызға
орындалғанын және қателерін жазып, мұғалім ... ... ... Үштіктер әр уақытта сыныптың “жұмысшы ұяшығы” болып табылады және
оқушылардың еркімен сондай-ақ, мұғалімнің айтуы ... тек ... ғана ... ... Үштіктердің қайта-қайта ауысуына жол берілмеуі
керек, себебі мұндай жағдай процестің тиімділігін және білім деңгейін
төмендетеді.
|Күні: ... ... ... ... ... | ... ... ... ... ... |Түсіндіру |Қатесі: ... ... |
| ... ... | |% ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... оқу құралында (Т.А.Ильина) "Әңгіме ...... ... ... ... ... ... Ғалым С.Қазыбаев
әңгіме әдісінің бастауыш сыныптарда қолданылатын әдістердің негізгі түрі
екендігін баса айта ... бұл ... ... жүргізгенде мүғалімнің сұрағы
мен оқушылар жауабы түрінде диалог пайда ... ... ... оқу ... ... ... оқушының түсіну цәрежесі
айқындалады. Оның ... ... ... ... ... процесіне
қатысгыру арқылы тіл байлығын жетілдіру мақсаты жүзеге асырылады".
Әңгіме оқу процесінің барлық кезеңдерінде қолданылады.
Әңпме непзі төрт түрге ... ... жаңа ... қабылдауға дайындық жүмысында қолданылатын әңгіме;
2) білімді бекіту мақсатымен (арнаулы ауызша ... ... ... ... ... және бағалау үшін кдлданылатын әңгіме;
4) өткен материалдарды қайталау кезіндегі әңгіме.
Әңпменің соңғы екі гүрі өздерінің сипаты бойынша ... ... ... ... бекіту мақсагындағы әңгімеге жататындықтан, арнайы әңгіме
ретінде бөлініп алынбайды.
Жаңа білімді хабарлау әңгімесі оқушыны индуктивтік ... ... ... ... ... ... бірлі-жарымды мысалдардан жалпы
қорытындылар шығару) немесе дедуктивтік жолмен (оқушыларға ... ... ... ... алып ... мүмкін.
Индуктивтік жол, әдетте мүғалім күнделікті өмірдегі немесе сабақ үстінде
(ұйымдастырылатын ... ... ... ... ... көмегімен оқушыларды өздігінен қорытынды шығаруға немесе
жинақтауға әкелетін сабақтарда қолданылады.
Дедуктивтік жол ... ... ... жауап беріп және оның
тапсырмаларын орындай отырып, мүғалім айтқан түйінді ойды ... ... ... жаңа ... құбылыстарды дәл осы жағдай ... ... ... пікірлескенде қолданылады.
Мысалы, әңгіме мүғалім осы қорытынды пікірді бейнелеу үшін келтіретін
мысалдарды ... ... ... хабарлаудың индуктивтік және дедуктивтік жолдары ... ... ... ... ғана ... Ол ... негізі бола
алады. Мәселен, мүғалім алдымен бірнеше мысал ... ... ... ... ... ... ... немесе әуелі белгілі
жәйттерді, тезисті алға тартуы, тек содан ... ... ... ... ... қолданылуын бейнелеуі мүмкін (дедукция). Алайда, бұл
жолдар, әңгімеде бәрінен де айқын және ... ... ... жаңа ... ... жөніндегі әңгіменің белгілі типін
сипаттайтын гағы бір термин - ... ... кең ... Ол мүғалім
оқушылардың алдына белгілі бір ... ... және ... ... оның ... ... ... қолданылады.
Кейбір педагогтардың жаңа білімді баяндау жөніндегі әңгіменің ... ... ... де, ... де) езінің формасы бойынша сурақ қою және
жауап беру ... ... және ... ... ... ... алатындығынан эвристикалық әңгіме болып табылады деген пікірлерін
кездестіруге болады. Енді біреулері ... бұл ... тек ... ... ... жақтайды. Дегенмен де, бұл жерде әңгіме
әдісінің пәннен ... ... ... ... ... ... аясы жаңа
материалды қабылдауға дайындаудан, етілген ... ... ... ... ... ... ... бірге даму кезеңі XX ғасырдың соңғы
жылдарында ... ... ... ... жоба ... ... айналуымен байланысты болып отыр.
Шынында, бугінгі күні педагогика ғылымында бастауыш буында дамыта оқытудың
әр алуан ... ... ... мен В.В.Давыдовтың,
И.С.Якиманскаяның және т.б.) ... ... кез ... ... мазмунын, мақсаты мен міндеттерін,
әдістерін, уйымдастыру формаларын жеке тулғаны қалыптастыруға, өзіндік ... ... ... ... ерік және ... ... бағдарлауды көздейді. Осыған орай, әсіресе, ... ... ... ... ... ... ... ерекше мән беріледі.
Дәстурлі әңгіме әдісін ішінара іздену ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру кезінде іске ... ... оқу ... ... сайын толық және унемі іске асырып
отыру мумкін емес. Бул үшін ... ... және оның ... ... жан-жақты қарас-тыру керек. Қазақ тілі ... оқу ... ... ... ... ... іске асуы
мүмкін. Мундай әңгіме кезінде муғалім оқушыларға ... ... ... бір ... ... арқылы жумбақ-міндет туғызады. Оқушылар оның
шешуін табады, одан әрі осы жумбақ қалай ... ... ... ... ... "Тіл және ... тарауындағы "Сөйлеу не ушін
қажет?" (1 -сынып) тақырыбын өтудің дайындық ... ... ... елес ... ... осы ... сұрақ түрінде сынып ... Олар әр ... ... ... ... Одан әрі осы жумбақтың шешуі
муғалім әңпмесі арқылы іске асырылады:
"Баяғыда Үсен деген бала ... Ол көп ... ... ... ... ... бала екен. Бірде ол көршінің Қанат ... ... ... ... қояды. Қанат жылап, уйіне кетеді.
Әжесін ертіп келеді. Ерегіскен Үсен ... ... суға ... ... ... ... кейіп танытып, ішінен бір нәрсені кубір-
кубір етіп айтып, Қанатты ертіп үйіне кетеді.
Міне, қызық! Бағаналы бері батырсынып түрған ... ... жоқ ... Муны
езі де, қасындағы достары да байқамайды. Қасындағы достарының біреуі де
Үсеннің сөйлеген сөзіне ... ... ... Үсен үйіне келеді.
Апасы мен көкесі шай ішіп отыр ... ... ... ... ... ... ... танытты. Тіпті шайға да шақырмады.
- Апа, маған шай қуйыңызшы! Шөлдеп барамын! - деген ... ... ... болмады. Не болғанын тусінбеген Үсен қолына ешкімге ... ... ... далаға шықты. Достары тіптен назар аударар емес. Тік ушақты
Үланға да, Серікке це ұсынды. Олар ... ... ... танытты.
Үсен өзінің көзге көрінбейтін балаға айналғанын осы ... ... ... ... жылады. "Мен енді кішілерге тиіспеймін. Үлкендерді тыңдаймын.
Менің бәріңмен сөйлескім келеді. ... ... ... ... ... ... ... алдына шыққан Қанаттың әжесі Үсеннің ... ... аяп ... Үсенді бұрынғы қалпына келтірді".
Дурыс қойылған проблемалық сурақ оқушылардың өзіндік ойын, шығармашылығын,
қиялын дамытады. Өтіліп жатқан тақырып ... ... ... ... мүмкіндік береді. Мысалы, "Үсен неге ... бала боп ... ... ... ... жауап сабақ
мақсатын айқындай түсері сөзсіз. Әрине, ... ... ... ... ... сұрақты нақты қойып, оқушылардың ... ... ... байланысты болмақ.
Бұдан шығатын қорытынды мынау: дамыта оқытуды жузеге асыруға ... ... ... қурылымына сәйкес қарастырылған дәсгүрлі ... ... ... ... ... ... ... білімді
бекіту мақсатымен қолданылатын әңгіме т.б.) деп аталатын турлерімен
сапыстырғанда "проблемалық ... ... ... ... ... сияқты түрлерінің кеңірек қолданыс табуын қажетсінеді. Демек, Қазақ
тілі ... ... ... ... ... ... деген тобына баса назар аударылғаны жөн демекпіз. Сонда ... ... және ... ... ... ... ... өзіндік іс-
әрекетінің басым болуына бағытталады, яғни әңгіме әдісі оқушы ... ... ... жету жолындағы міндеттің оң шешілуіне жоне
жоспарланған нәтиженің талапқа сай болуына ... ... ... ... ала ... ... тілі ... қолданылатын
әңгіме әдісінің қурылымдық бөліктерін төмендегі сызба ... ... ... ... ... ... жүктелер жук те аз емес. Өйткені,
бастауыш ... ... ... әдісінің табиғатын, мән-мағынасын, қолданылу
ерекшелігін бүгінгі кун талабына сәйкес өзгертіп отыру шеберлігіне ие болуы
керек.
Әңгіме әдісі сабак типіне ... ... екі ... ... Жаңа білімді қабылдауға дайындық жұмысында колданылатын әңгіме;
2. Білімді бекіту мақсатымен ... ... ... бұл екі түрі де ... ... жүзеге асыруда
қолданылғанда, проблемалық әңгіме ... ... ... ... ... ... ... өзінің халыққа арналған Жолдауында
''XXI ғасырда ... ... ... ... ... ... анық" дей
келе, кадрлар ... ... ... ... Сонымен қатар бұл
мәселенің негізінің мектептен басталатынын, ... да 2008 ... 12 ... ... орта ... ... керектігін айқын көрсетті.
Осыдан-ақ, мемлекетіміздің өркениетті елдер қатарына ұмтылуына
байланысты әлемдік білім ... кіру ... ... ... болады. Мұның өзі егемен еліміздің білім мазмұны мен ... ... ... сай ... ... ... 2015 жылға дейінгі білім ... ... ... көрсетілгендей, әлемдік білім беру кеңістігіне
ықпалдастырылған және жеке ... мен ... ... көп деңгейлі үздіксіз білім ... ... ... үшін ... беруді дамытудағы стратегиялық басымдықтарды
белгілеу болып ... ... ... ... ... отырған басты міндеттердің ең бір
өзектісі - бүкіл білім жүйесін түбегейлі жаңартып, дүниежүзілік ... ... ... ... ... беруге жағдай жасайтын және олардың
үйлесімді дамуына, жеке бастың тұлға ретінде қалыптасуына бағытталған жаңа
үлгідегі ... құру ... ... Бұл ... орындау орта білімнің 12
жылдық мерзімге өтуімен астасып жатыр.
Еліміз 12 жылдық орта білім беруге көшу ... ... ... ... және ... кездегі педагогика мен психология
ғылымдарының алдыңғы қатарлы зерттеу нәтижелеріне сүйенуде. 12 ... ... көшу аз ... ... ... ... іске аса ... мәселе емес. Бұл
білім беру орындарының ... ... ... ... өз ісін ... ... ... және әдістемелік тұстарынан жетілдіруді талап
ететін ... ... ... 12 ... орта ... көшу осыған байланысты
жарық көретін әрбір мемлекеттік құжаттар талаптарының өз кезінде орындалуын
және мүғалімдер мен оқушылар ... ... ... ... педагогикалық, әдістемелік, психологиялық тұрғыдан негізделуін
керек етеді.
Осылардың негізінде ғана 12 ... орта ... ... ... ... ... ... жаңа технологияларды,
әдістемелерді, көмекші құралдарды яғни, оқу-әдістемелік ... ... ... ... ... ... ... жаңарту мәселесі баланы алты жасынан бастап мектеп
жағдайында оқытып, тәрбиелеуді жүзеге асырғалы отыр. Бұл 12 ... ... ... ең ... ... бірі және ... Себебі, бұрын
балабақша жағдайында мектепалды дайындығынан өтетін не ... ... ... ойын ... енді ... келіп, партаға отырып, оқушылар
қатарына өтпек. Әрине алты жастағы баланың ... ... ... ... ... ... ... ғалымдар зерттеулер негізінде
дәлелдеп отыр.
Орыстың алдыңғы қатарлы бала тәрбиесімен және оны дамыту ... ... ... ... ... ... қазақстандық педагог психологтар: В.К.Павленко.
Қ.Т.Шериязданова, ... ... ... ... ең ... да, ... да кезеңі бес пен алты ... ... ... Мәселен, психолог А.А.Люблинскаяның пікірінше алты жасар бала
мектеп жағдайында оқуға дайын, себебі, ол ... ... ... әрекет етеді. Ол үлкендер ұсынған тілек-талаптарды өздігінен орындай
алады. Ойын барысында да ойлы әрекет ету ... ... не ... ... соны ... ... тырысады, өз әрекетінен белгілі
дәрежеде қорытынды шығарады, ойлай, ... ... деп ... ... алты ... баланың ана тілінін, дыбыстау жүйесін
білетіндігін, есту, көру ... ... ... сөз ... ... ... сұрақтарға жауап алуға толық
мүмкіндік болатынын айтады. Сонымен қатар алты жастағы бала ... ... ... ... ... ... ... мінез-
құлқын да басқара алады. Жақсы-жаман қылықтарды ажыратып, нені істеуге
болатынын, нені ... ... де ... ... ... сабақ берген
кезде олардың осы сапаларына ... ... ... ... ми жасушаларының, құрылысының
үлкен адамдарға үқсас қалыптасқандығынан, олардың ... ... ... ... ... мол ... барлығын дәлелдейді.
Сонымен қатар он екі жылдық мерзімді орта білімге көшуде алты жастан
бастап ... тағы да айта ... ... да, ... те мәні ... ең ... ... кезде мектепке дейінгі мекемелердің ... ... ... ғана ... ... ... отырған
жағдай. Әсіресе, ауылдық жерлерде мектепке дейінгі ... ... кей ... ... байланысты көптеген мектеп алды балаларының
үжымдық тәрбиеден сыртта қалып отырғандығынан, бұл ... ... ... дамуына біраз кедергі тудыратындығы мәлім. Себебі, ... ... ... ... ... ... ... түрде,
арнаулы бағытталған оқыту мен тәрбие берудің жөні ... ... ... егемендік алған жылдардың алғашқы кезеңдерінде шаруашылықты
нарықтық тұрғыда ұйымдастырудың ... ... ... ... ... ... өтірік емес. Осы тұста ата-аналар ... ... бала ... ... ... төмендеп
кеткендігінің де кепілі болдық. Соның салдарынан мектепке көптеген балалар
мүлде дайындықсыз ... оқу ... ... ... де әкеліп
соққандығы белгілі.
Сонымен қатар, қазіргі ... ... алты ... ... ... жағдайында
оқыту ата-анаға әлеуметтік жағынан да, моральдық тұрғыдан да біраз көмек
қажет екені белгілі.
Міне, осы ... ... ... бәрі ... орта білімді
он екі жылдық мерзімге көтере отырып, енді оның мазмұны мен ... ... ... алдыңғы қатарлы педагог ғалымдары мен
әдіскерлерінің және тәжірибелі мүғалімдерінің үлесіне тиіп ... ... ... ... ... ақыл ... баланы оқыту мен
дамытудағы осы кезге дейінгі іс-тәжірибенің ... ... ... ... ... Осыған орай, 2001 жылдан бастап сол кездегі 12
жылдық білім беру ... ... ... басшылығымен оның ... ... ... бұл ... мәселеге кірісу үшін бұрын-соңды оқулық жазумен
айналысып келген авторлар өкілдері, жаңаша ... ... ... ... ... баса көңіл бөліп келген тәжірибелі мұғалімдер
және белгілі әдіскерлер қауымы бірігіп іске ... ... ... ... 1-4 ... ... пәндері бойынша оқулықтар мен ... ... ... ... ... ... көріп, олар
Республикамыздың ... ... ... ... ... ... өтуде.
12 жылдық орта білім мазмұнының ең алғашқы бастамасы бастауыш буында ... ... ... ... буында жоғары сыныптарда оқылатын бүкіл
пәннің іргетасы қаланып қана қоймайды, ... ... ... ... яғни ... оқу ... танымдық белсенділік, жеке
бастың адами қасиеттерінің негізі осы кезеңде қаланады. Сонымен қатар осы
кезеңде баланың белсенділігі, оның ... және дене күші де дами ... ... ... ... мен оны ... әдісін саралау, бала жанына жақын
қарым-қатынас арқылы оларды дамыту мәселесін ғылыми жолға қою оңай ... ... ... 12 ... ... ... буын ... пән бойынша дайындық кезеңі жеке ... оған ... ... ерекше көрсетілді. Мұндағы мақсат - ... ... жаңа ... алты ... ... ойын ... жалғастыра отырып,
біртіндеп оқу әрекетіне көшуін қамтамасыз ететін әдістерді қарастыру. Алты
жасар бала үшін жаңа рөл- ... жаңа ... - оқу ... осы ... ... ... қызығушылықпен араласып кетуіне, маңайымен
қарым-қатысының күшеюіне ... ... ... ... және ... ... психологиялық ерекшелігін жете білуін керек етеді.
Бастауыш мектепті бітіргенде 9 (тоғыз ) жастағы бала XX ... ... ... оқу, ... қарым-қатынас сияқты іс-
әрекетінің жоғары деңгейімен, білімді өздігінен ізденуге ұмтылушылығымен,
өзін-өзі ... ... ... және ... құндылық
тарының жоғарылығымен, яғни тұлғаның барынша жан-жақты даму үрдісін сезіну
біліктілігімен ерекшеленуге тиіс.
Сондықтан бағдарлама талаптары тек жеке ... ... ... қана ... ... жалпы дамуына жол ашуға бағытталған.
Олардың қатарына:
- баланың жас ерекшеліктері мен жеке ... ... оны ... ... үйлесімді (білім беру мен тәрбиелеу) түрде дамыту;
- оқу іс-әрекеттерінің негізгі компоненттерін ... (оқу ... оқу ... ... өзін-өзі бақылау, өзін-өзі бағалау, өзін-
өзі басқару, маңайымен дұрыс қарым-қатынаста болу т.б.);
- адам тұлғасына тән азаматтыққа, рухани және адамгершшілік ... ... ... ... ... ... және өзін-өзі
тәрбиелеуге ұмтылу;
- баланың ойын, ... ... ... көру кеңістігін, математикалық
аңғарымын, интелекті мен қарым-қатынас ... яғни ... ... ... дайындығын дамыту;
- ақыл-ой іс-әрекеті тәсілдерін бақылау, ... ... ... ... зейіннің, қабылдауының, ойлауының, ... ... ... ... ... ... рухани адамгершілік, еңбек, эстетикалық және ... және ... ... дамыту енеді.
Дайындық кезеңдегі материалдар алты жасар баланың жас ерекшелігіне, өмір
тәжірибесінің көлеміне лайықты, олардың ой ... ... ... және ... ... ... ... отырып, ойын әрекеттері
барысында беріледі.
Мұнан әрі пәндердің негізгі ... яғни ... ... ... ... ... іс ... қамтамасыз ететін мазмұнға
көшеді.
Оқыту мазмұнын жетілдірудің философиялық әдіснамалық негізін қажеттік ... ... пен ... ... пен ... ... ... сияқты қарамақайшылықтарды алдын ала ... ... ... ... ... ... жетілдірудің психологиялық негізіне психолог ... ... ... "Ақыл ой әрекеттерін кезең бойынша қалыптастыру", "
Мектепке дейінгі және кіші мектеп ... ... ... оқыту" сияқты
ғылыми теориялық қағидалары жатады.
Оқыту мазмұнын жетілдірудің ... ... ... ... және ... ... тұрғысынан
балаға іс-әрекет субьектісі ретінде (әрекетінің себептерін, қызығушылығын,
мақсаттарын т.б.) ... оны ... ... ... қағидалар
жатады.
Осы жоғарыда көрсетілген ғылыми тұжырымдарға сүйене отырып, бастауыш сынып
бағдарламаларының мазмұны бойынша бірнеше дидактикалық ... ... және жас ... принципі. Берілетін білімді мұхият
іріктеу, қазіргі таңда ғылыми тұрғыдан ... ... , ... қолданылатын терминдердің енгізілуі. Сол берілген ... ... ... ... ... дене ... мен ... (зейіннің, қабылдаудың, ойлауы, ... ... ... ... ... ... принципі Сауат ашу, математика, ... ... ... ... пәндерінің сабақтары мазмұнына қарай бір-бірімен
ықпалдасып келеді. Ықпалдасу бұл ... ... ... оқу ... ... ... ірі ... ыңғайлы болып, олардың
мазмұндық ... ... ... ... ... ... ... алмасып
отыруы (ойын, оқу), қызығушылықтың туу-ына және шаршамауға себеп болады.
Ықпалдастыру приципі арқылы ... ... оның ... ... туралы түсініктер қалыптастыру мүмкіндігі туады.
Пәнаралық байланыстар принципі. Бұл әр пәннен алған білімді кез келген
сабақ ... ... ... пайдалануды көздейді. Бұл оқу пәндерінің
мазмұнын сәйкестендіруге, пәндердің өзара байланысын ... сол ... ... ойын ... жағдай жасайды.
Әр турлі деңгейде оқыту мен тәрбиелеу жүйесінде бала ... ... ... Бұл ... ... ... дербес ерекшеліктерін ескере отырып,
әр түрлі міндеттерді шешу ... алға ... ... ... ... ... қызмет принципі.
Бағдарлама мазмұны тек әр пән бойынша білім мен тәрбие беруге және ... ғана ... ... ... ... шығармашылық қызметін
дамытуға бағытталған. Бұл әр уақытта ... ... ... ... оқу іс-әрекетін, оқушылардың қызығушылығы мен бейімділігін
дамыту, ойлан тап, ойдан ... ... ... ... ... ... нәтижелер жасауға бағыттайтын тапсырмалар беру арқылы жүзеге асады.
Мәдениеттендіру принципі. Кез келген пәннің ... ... ... ... оның ... мәдениетін көтеру, ол ушін ... ... ... қатынастың біртіндеп, мәдени орталықтарды,
адам баласының қай салада болсын Республикамыздың ғана ... ... ... қолы ... ... қамту көзделген.
Экологиялық принцип. Әр сынып сайын оқушының ... ... өз ... ... әрекетімен салыстыруы, қоршаған ортаға, табиғатқа адами,
мәдени қатынас жасауға мүмкіндік беру жағы ... ... Әр ... әр ... ... ... оқытуды талап етеді. Бұл ... ... ... ... материалдардың молдығын керек етеді.
Осы сияқты білім берудің дидактикалық ... ... ... ... ... ... 12 жылдық білімнің бастауыш буынындағы
оқыту мен тәрбие талаптарын қамтамасыз ... ... ... ... беру
барысында осы дидактикалық принциптердің жүзеге асырылуы негізінде баланың
жалпы дамуын ... ету ... ... ... Олар: баланың жеке
бастық іс-әрекетінің, ... ... тілі мен ... ... т.б. ... қамтамасыз етіледі. Бірақ бұл дамулардың бәрі де бала
мүмкіндігінен асып кетпеуге ... Ең ... ... ... ... - бул
баланың денсаулығын сақтау. Баланың ақыл-ой резервтері мен мүмкіндіктерін
асыра бағалап алмай, оларды ... ... ... ... таңда бастауыш буында білім берудің ерекшелігін ескеріп, оны
жүзеге асыру үшін мектеп жағдайында әлде де ... ... ... табу ... ... ... мұғалімдерін қайта дайындау. Оларды теориялық тұрғыдан
да, әдістемелік түрғыдан да қаруландыру. Бұл ... ... ... ... ... Әсіресе, эксперименттік мектептер мұғалімдері
соңғы 3 жыл ішінде бірнеше рет ... ... Бұл ... бүкіл облыс орталықтарының және эксперименттік сыныптары ... мен ... ... бәрі дерлік авторлар қауымымен
тікелей кездесіп, ... ... мен ... ... өз ... ... ... ортаға салу дәрежесіне жетіп отыр. Олар алты жасар балалармен
жұмыс істеудің ... ... ... ... десек, артық емес.
Екіншіден, мұғалімдер қауымын оқулықтар мен оқу ... ... ету. Бұл ... да біраз мәселе ... ... ... Әр пән ... оқу ... ... Осы тұста айта кетерлік жағдай, Қазақ мемлекеттік ... ... ... дейінгі және бастауыш білім" кафедрасының
бір топ оқытушылары 12 ... ... ... буын ... ... және ... ... авторлары
ретінде көптеген ғылыми әдістемелік еңбектер беріп қана қоймай, Республика
бойынша келешекте жаңа ... ... ... ... ... ... ісіне белсенді түрде атсалысып отыр.
Үшінші, яғни 12-жылдық білімге көшудегі басты мәселелердің бірі-
оқушыларды керекті оқу ... ... ету. Бұл ... бойынша әр
сыныптың әр пәніне арналған оқулықтар мен оқушыларға ... ... ... ... оқу ... ... қамтамасыз етілді деп
қарау қиын. ... әлде де ... оқу ісін ... ... ... ... ... белсенді әдістерді қолдануға жол ашатын көмекші
көрнекі құралдар жеткіліксіз.
Бұрынғы кеңес ... ... ... ... ... талай
оқу фильмдері, диафильмдер әр пәннен жарық көрген болатын. Қазір олар
оралмасқа кетті, ... ... ... ... осы ... ... суреттер, таратып беретін дидактикалық материалдар,
қазақ тілінде лотолар ... ... т.б.), ... ... ... шығаруға көңіл бөлінбей отыр. Оқу кешеніне
оқулықпен бірге дәптер, ... ... ең ... ... ... кейбір
пәндерден хрестоматия берілсе, соған қанағат етудеміз. Білімге ... ... ... жағдайда керекті құралдарға мұндай немқұрайлы қарауға
болмайтындығы белгілі. ... да, бұл ... ... және ... тарапынан көңіл бөлінуге тиіс деп ойлаймыз.
Қазіргі ғаламдану заманында еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуы,
индустрияның қарыштап өсуі, ... ... ... бет ... ... ... ... құндылықтарымызды бойына сіңірген
азаматтарға қоғамның сұранысының өсуі мектептерде жас ұрпақ бойына ұлттық
құндылықтарды сіңіре ... ... ... ... ... ... көтеру қажеттігін алға тартады.
Қазақстан Республикасының Президенті Назарбаевтың Қазақстан халқына
Жолдауында (1 наурыз, 2006) ... ... ... беру реформасы -
Қазақстанның бәсекеге нақтылы қабілеттілігін қамтамасыз ... ... аса ... ... бірі деп атап ... Бәсекеге
қабілетті 50 елдің қатарына қосылуда жастарға білім берудің маңызы ерекше.
Осыған орай ... ... ... ... ... ... ... нәтижеге бағдарлап оқыту, ұлттық құндықтарды оқушылар
бойында ... ... ... ... оқушылардың жас
ерекшеліктерін ескеру, фундаментальді білім беру, ... ... ... ... ... ... 12 ... мектептің
бастауыш сатысындағы пәндер бойынша мемлекеттік міндетті білім ... ... ... ... алудың қажеттігі туындап отыр.
Қазір өркениетті елдерде білім берудін, аяқталған ... ... ... көшу ... қоғамның дамуына сәйкес мектептің бастауыш
сатысында тұлғаны дамыту, оның жеке ... ... ... ... ... ... ... бастауыш білім берудің
сапасының жоғары екенін байқадық. Еуропа ... ... ... ерте ... бастауға, балаға өмір сүру дағдыларын меңгерту
ұстанымдарына басымдық ... ал шет ... ... тіл ... ... ойластырылуда.
Жапония, Корея, Сингапур сияқты ... ... ... ... ... ... ... Австралия елдерінде кіші жастан
көптілділік пен ... ... беру өмір ... ... балабақшада және бастауыш мектепте еркіндік пен ... ... ... ... от ... ... құндылықтар
мектепте жалғасын табады. Атап айтсақ, балалардың ақыл-ой жағынан аса
жоғары дамыған ... ... ... әр ... ... құштарлығы, ұшқыр
қиялды, жақсы сыпайы ... ... ... ... ... ... идеяларын қалыптастырады. Кіші жастан
балаларды сөз бостандығына, өз пікірін, өз ойын айтуға, өз ... ... ... назар аударылып, сабақта өте көп сұрақтар қойылады, ... ... ... ... сұралады. Мектептің алғашқы сатысынан бастап-
ақ қазіргі американдық саяси жүйе бойынша сабақтар көптеп ұйымдастырылады.
Мұғалім сабақта ... ... ... ғана ... ... ... оқушылар өз ойларын жеткізу түрлерін өздері таңдап, ... ... ... ойындар түрінде өткізеді. Пікір талас нәтижесі ... ... ... өздері бірлесіп айқындап, әр оқушы өзінше
орындап, өз пікірлерінде қалады. Америка ... ... ... ... ... ... қазіргі ең белгілі оқыту ... ... ... ... кең ... Бұл әдістің тиімділігі бала өз
қолымен жасағанды, ұзақ есте сақтайды, баланы өз қолымен ... ... ... ... ... құрылған: балалар қандай эксперименттер
көмегімен өздерін қызықтыратын сұрақтарға жауап ала ... өз ... ... ... ... ... ... келесі
проблемаларды айқындайды. Ал үлкендер (мүғалім, ата-ана, ... ... т. б.) ... ... ... ... ... бақылайды, бірақ
дайын шешуін бермейді. АҚШ-та "негізгі ... ... ... ... ... ... мектептегі бағдарламаны
реформалау жүргізіледі. Олардың базалық мазмұны ең қажет деген оқу, ... ... ... ... АҚШ-тың әлеуметтік-саяси құрылысы
туралы ілгері түсініктер ... ... ... мен мінез-құлық
нормаларын, география, табиғат және оны қорғау туралы ... ... ... ... ... ерте жастан орта сатыдағы
білімге енуге дайындық база ретінде ойластырылған.
Жапонияда баланың жалпыға ортақ білімді меңгеруге және жеке ... ... ... ... диверсификациялық білім беруге көңіл
бөлінеді. Онда ... беру ... ... ... ие: ... білім алудағы теңдігі, мектеп жүйесінің орталықсыздандырылуы,
білім беру ... ... ... бір-бірімен сабақтастығын
қамтамасыз ететін ашықтығы, оқу ... ... ... ... ... ... адам ... сипатта ұйымдастырылуы. Бастауыш мектепте
(1-6 сыныптар) жапон тілі мен арифметикаға оқытуға уақытының негізгі бөлігі
берілген. Қалған ... ... ... музыка,
адамгершілік сабақтары, дене ... ... ... ... бірге, "өмір тура-лы" (сейкацу) интегративтік бағдарлама ... және ... ... ... байланыста варитивті түрде
оқытылады.
Қытайдағы бастауыш мектепте баланы дене ... ... ... тұрғыдан дамытуға, тән саулығы мен ... ... ... ... ... мектепте оқу жоспарының жаңа құрылымында ... ... ... ... рөл ... ... елдердің мектептің бастауыш ... ... ... жетілдірудегі тенденциялары айқындалды:
- ойын арқылы оқытуға басымдық беру;
- оқушының өз ойын, өз ... ... ... ... ... ... үйрететін инновациялық оқыту;
- оқытуға ақпараттык, және ... ... ... ... ... - ... көбейту, ақыл күшейту. Бұл
барлық пәндерді ... еске ... ... ... ... ... ... жөнінде түсінігі қалыптасып, айналадағы өзін қоршаған орта
жөнінде білімі кеңейіп, ... ... ... ... ... Олар ... ... әртүрлі қиындықтардан, ситуациялардан алған
білімдерін пайдалана отырып, өздері жол тауып ... ... ... ... өзі ойланып, өзі дұрыс шешім қабылдауға, ... ... ... ... өзі ... беруге кіші жастан дағдыланады.
З.И.Калмыкова "Жеке басты дамыту, әсіресе интеллекті адамды дамыту
тек іс-әрекет нәтижесінде ... ... ... ... ... ... алу. ... баланың дамуы оқу барысында болмақ "-деп пікір
айтқан.
Л.С.Выгодский - баланың ... ... ... ... ... ... ... керектігін айта келіп, бірінші зона - бүгінгі қолы жеткен
сатысы, екінші зона – оған ... ... ... ... бұрында алған
білімдерінің негізінде оқу әрекеттерін күрделендіріп, түрлендіру қажеттігін
алға тартады.
Ауыл мектебінің бастауыш сатысындағы ... ... ... беру іс-әрекет
түрінде
жүзеге асырылып, өмір ... ... ... ... өздерінің ізденуіне, зерттеу және тәжірибе жүргізуге бағыт беруі
қажет.
Мұғалім белгілі ... ... ... ... ... бала ... дамуындағы төмендегідей
генетикалық
сабақтастықты айқындайды:
- сезімге байланысты ... ... ... ... манипулятивтік іс-әрекет (ерте балалық шақта);
- ойын (мектепке дейінгі кезеңде);
- оқу (кіші жастағы ... ... (жас ... ... ... ... жылы Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі мен ЮНЕСКО
және Сорос-Қазақстан қоры бірлестікте пилоттық жоба аясында бастауыш ... ... ... Онда ... ... пен бастауыш
сатыда оқушылардың білім, білік және дағдыларының сәйкестігі зерттелді.
Ғылыми-зерттеу нәтижесі бойын-ша ... ... ... ... 1 -сынып оқушылары бірінші орында, ал 2-сынып ... ... ... байқалған. Сонымен бірге, ғылыми-зерттеу
жұмысының қорытысында оқушылардың оқу бағдарламасын толық ... ... ... міндетті мемлекеттік білім ... ... ... ... Дегенмен, ауыл мектептері
оқушыларының білім жетістіктері қала ... ... ... ... ... ... сатысында білім сапасын жетілдіру үшін әдіс-
тәсілдер ... ... ... арқылы жаңаны түсіну (мүғалім - оқушы, оқулық -
оқушы, оқушы - оқушы);
- эвристикалық: өз бетінше іздену, іс-әрекет жасау ... ... ... ... ... білу үшін ... ... жасау;
Оқу сапасын жетілдіруде оқытудың қазіргі технологиясын жетілдірудің маңызы
ерекше. Қазіргі кезеңде ақпараттық баяндау технологиясынан іс-әрекеттік ... ... жеке ... кең ... қалыптастыруға өте қажет болып
отыр. Мұнда білім мазмұнын жетілдірумен қатар оны ... ... ... ... , ... ... ... әдістеріне
басым бағыт берілуде. Бастауыш сатыдағы баланың жетекші іс-әрекеті оқу
әрекеті. Олардың даму ... ... ... ... білім-
тәрбие алу, түрлі кітаптарды оқу болады. Олардың даму мақсаты өзін қоршаған
ортаны танып , ... ... ... ... ... ... ... білуге ұмтылу, өзіне-өзі сенімді болу, тең қарым-қатынас жасауы
қажет. Бастауыш сатыда жетекші іс-әрекет: пәндік, ойын, оқу, ... ... ... ... дағды бірінші орында. Базалық ... ... - ойға ... қолдану қажет. Баланы шектемей, оған ... ... ... оның ой ... ... Бала тез ... оның дамуы тез
болады. Ол оқу материалын тез ... ... ... сатысында пәндерді оқытудың қазіргі
технологияларын ... ... ... бастауыш сатыдағы оқу процесін ұйымдастырудың бір сарындылығы. оқытудың
қазіргі технологияларын ... ... және ... ... іс ... ... нәтижеге бағдарлап оқытуда түсінбеушіліктің болуы
қиындықтар туғызуда.
- мұғалімнің ... ... өзі оқып ... үшін ... ... ... ... мақсатында арнаулы курстардың аз ұйымдастырылуы, сонымен
бірге семинарлардың өз дәрежесінде өткізілмеуі;
- ... ... ... ... ... ... ... іс-
әрекеттік тұрғыда жетілдіруді, нәтижеге бағдарлап оқытуды өзі меңгеріп, оны
одан әрі дамытып, нәтижесін тексеруге ... ... ... ... оқушыларды кіші жастан өз бетінше ізденуге, ... ... ... ... және дара жұмыс істеуге
дағдыландырып, ... ... ... ... қорытынды жасай
білуге, өз пікірін айта білуге, өмір дағдыларына бейімдеу қажет.
Мектептің материалдық ... ... ... ... ... ... және ... , оқу-әдістемелік құралдармен және балалар
әдебиетінің жаңа басылымдарымен толықтыру қажет.
Қорыта айтқанда, өркениетті ... мен ... ... ауыл ... ... ... ... қазіргі технологияларын зерделеп,
ұлттық құндылықтарымызды ескере отырып, одан әрі ... ... ... ... ... ... ... елдердегі білім
деңгейіне көтеруге болады.
Қазіргі жалпы орта ... беру ... ... ... қасиеттерімен
сипатталады. Себебі оның бойында бұрынғы жүйеге тән кемшіліктер мен ... жою ... жаңа ... қатар кездеседі.
Бұрынғы орта білім жүйесінің негізгі сипатын үздіктерге, озық тәжірибелерге
бағдарлану; эксперименттік бағдарламалардың енгізілуі, ... ... және ... ... ... ... сапасының
көрсеткіші ретіндс мектептегі бірнеше таңдаулы мұғалім; түрлі конкурстар
жүлдегерлері; нәтижені ішкі бағалау болып келді. ... ... ... ... ... негізгі ұстанымы барды сақтау, оны жетілдіру, серіктестерге
бағдарлану, барша үшін жоғары тиімділіктегі ... ... ... ... білім беру үрдісінде нәтижені іштей және сырттай бағалаудың қатар
жүргізілуі, ... оқу ... ... мен бағалау жүйесін жетілдіру
бағытында ізденіс жмыстарының қарқынды басталуы өтпелі кезеңнің орта ... ... ... ... заман талабына сай білім берудің негізгі мақсаты оқушыларда басты
құзіреттіліктердің қалыптасуы, яғни ... мен ... ... ... ... ... алу ... қоғамдық белсенділігін
қалыптастыру, олардың бойында тұтас дүниетанымды және ... ... ... қарым-қатынас мәдениетін қапыптастыру.
Қазіргі мектептің білім мазмұнын ізгілендіру мен даралауға айқын бет бұру
мынадай міндеттер жүктейді:
оқушының жеке тұлға ... және ... ... ... ... дәйекті дамуына жағдай жасау;
оқушылардың белгілі бір білімді таңдауы мен меңгеруін, олардың оқу процесі
кезінде таңдау мүмкіндіктері мен құқықтарын қамтамасыз ету;
- ... ... ... ... диалогтық "тең дәрежеде"
жүргізуге негізделген ... ... ізгі ... Республиканың терең әлеуметтік-экономикалық қайта құрулар жолына
түсуі оқушыларды еңбекке даярлау жүйесіне ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың тиімді нысандарын іздестіруді талап
етеді. Соның бастыларының бірі - 12 жылдық ... ... ... ... 12 ... білім беру ол тек қазіргі 1 1 ... 1 ... ... емес, жалпы орта білім беру ... ... және ... ... ... ... ... 12-жылдық оқыту мерзімін
енгізудегі негізгі мақсатты анықтайтын факторлар бар. ... ... ... ... ... ең ... ... терең білімді, тәртіпті болса
жарайтын болса, қазір бұл талаптарға ... ... ... өз ... білім алу сияқты қасиеттер қосылып отыр)
- білім сапасын арттыру қажеттілігі, (оқу ... ... ... ... ... ... енгізу, нәтижелі білім беру тактикасын басшылыққа
алу, оқушылар білімін ... ... ... ... ... сақтау, (апталық жүктемені жеңілдету, пән
мазмұнын оқушының физиологиялық, психологиялық ... ... ... ... ... ... төмендету.
Білім реформасы қазір әлемнің көптеген дамыған елдерінде жүріп жатыр.
Оларда бейіндік ... ... көп ... ... 12 ... ... ... оқыту мәселесін дұрыс шешудің мүмкіндігі бар. Бұл
негізгі және жоғарғы ... ... ... барынша саналы түрде
таңдауына ықпал етеді.
12 ... ... ... ... ... - бұл ... ... бейіналды оқыту
(оқушыларды кәсіби бағдарлы оқуға дай-ындау мақсатында) және жоғарғы
сатының 12 ... ... ... ... ... жалпы білім
беретін орта мектептің тиімді моделі.
Жоғары сыныптарында оқушыларда бейіндік оқыту мәселесі жан-жақты дайындықты
қажет етеді. ... бұл ... ... ... ... ... екіншіден, оқу-әдістемелік жабдықтау, үшіншіден,
педагог кадрларды арнайы даярлықтан ... ... ... ... ... ... жұмыстарын өткізу. Жоғарыда келтірілген
мәселелер бойынша дайындық жұмыстарын алдын-ала жүргізгенде ғана біз нақты
нәтижелерге қол жеткізе ... ... ... ... үшін, оқушы ең әуелі өз қабілетін сынап,
бағытын анықтап алуы керек. Яғни, оқушы негізгі ... өз ... ... ... ... Осы ... ... сұрақтар туындайды.
Оқушының қызығушылығын, бейімділігі мен қабілетін ... үшін оқу ... ... ... ... қолданылатын оқу үрдісінің қай
бөліктерін дамытып, қайсысынан бас ... ... ... ... ... ... керек? Бейіндік оқытуға көшу жағдайында оқу жоспарын
қалай құру керек?
Бейіналды дайындықты ұйымдастыруда ең әуелі мектептің ресурстық ... ... ... кейін базалық оқу жоспарын оқушыларды кәсіби
бағдарлы оқыту ... ... ... ... ... ... жалпы орта білім тұжырымдамасына сәйкес республика мектептерінде
бейіналды оқытуды үш негізп бағыт бойынша жүргізу ... ... ... ... ... ... ... оқыту, ақпараттық жұмыс және
кәсіби бағдарлау орталықтарының диагностикалық және кеңес беру қызметінен
тұрады. ... ... ... ... ... қабілеітері мен
білім деңгейіне сай болашақ мамандығын таңдауына көмек беру, қолдау жасау.
Қазір мектептерде ... ... ... курстары негізінен бір ғана
мақсатта оқушы шығармашылығын дамытуға немесе белгілі бір пәннің ... ғана ... Ал ... ... ... ... оқушы танымын, шығармашылығын дамытуды, белгілі бір кәсіп саласы
туралы мағлұматтар берумен қатар нақты кәсіби дағдыларды ... ... өз ... ... ... ... көз ... болуы шарт. Осыған орай біз қолданыстағы таңдау курстарының
мазмұнын, ... ... ... ... қарап, жаңа талаптарға сай
қайта дайындауымыз қажет.
Бейіндік және бейіналды дайындық -бұл оқушыны өзінің кәсіби жолын ... ... ... екі ... бөлігі. Бейіндік оқыту 11 жылдық
мектеп жағдайында негізінен гимназия, лицейлерде ғана жүргізіліп келді. ... оқу ... ... ... ... үш бөлікке бөлуге болады.
1 -бөлік - ... ... ... базалық пәндер (мемлекеттік міндетті
стандарт аясында оқытылатын ... ... - ... орта ... ... ... оқытылатын пәндер (белгілі
бір бейін бойынша бағдарлы пәндер жиын-тығы);
3-бөлік - таңдау ... ... ... ... ... ... екі бөліктің мазмұны мемлекеттік стандарт деңгейінде анықталады. Ал
соңғы бөлік ... ... ... ... ... ... аясында шешіліп жүр. Соңғы жылдары оқушының өзіндік танымын
дамыту мақсатында олардың шығармашылықпен ... ... ... ... бұл ... ... оқушы тартылмай, дарынды балалармен жұмыс
бағдарламасы аясында шектеліп отыр. Ал, 12 ... ... орта ... ... жеке ізденушілік мәдениетін қалыптастыруға нақты
орын берілуі көңіл қуантарлық жағ-дай. Яғни, 12 жылдық ... ... ... және ... ... ... оқу ... төртінші
бөлігі міндетті болады Оқушының ізденушілік мәдениетінің ерте ... - оның өз ... ... алу ... кепілі болмақ.
Оқу жоспарының осы төрт бөлігін түрлі мазмұнда жинақтау барысында әрбір
мектептің жеке оқу ... ... ... ... оқу ... ... бөлігімен қоса "технология" ... ... ... курстарды оқытуда қолдану мүмкіндігі бар. Бұл курстар
өңірлік және мектептік ... ... ... курстар төмендегідей мақсаттарды көздейді:
1. Қазіргі заманның өзекті мәселелерін зерделеу;
2. ... ... ... ... ... ... іс-
әрекеттерді орындауы барысында осы ма-мандық иесі ретінде өзіндік сыналуына
жағдай туғызу;
3. Оқушының шығармашылық, танымдық іс-әрекеін қалыптастыру;
4. ... ... ... ... ... ... белгілі сала бойынша қабілетін ұштау, оның бойында келешекке
қажет білік пен дағдының қалыптасуына мүмкіндік жасау;
6. Оқушының білімге ... ... ... ... ... мақсатында,
бала бойындағы қызығушылықты, шығармашылық шабытты жандандыру.
Мысалы, жаратылыстану-математика бағытының ... - ... ... ... анализ теориясы және тәжірибе;
- Экологиялық практикум;
- Тіршіліктің химиялық негіздері;
- Генетика және медицина; Биологиялық зерттеулердегі статис-
тикалық әдістер:
- Қала ... ... ... ... ... ... ... олардың өңірлік, жетімділік, таңдау және ... ... ала ... таңдалғанын көруге болады. Өңірлік сипат - жергілікті
жерге қатысты материалдар ... ... мен ... ... ... ... ... қажет эколог, химик-
технолог, генетик) қамту. Таңдау және даралау - ... ... ... арқылы оның өз қабілеті мен болашақ, мамандығына сәйкес ... ... ... Қол ... ... - курстардың ауыл, қала
оқушыларына бірдей дәрежеде берілу мүмкіндігінің ескерілуі. Оқу ... ... ... ... жолы ... ... Себебі, бейіндік
оқыту барысында басты мақсат оқушының қабілеті мен бейіміне сәйкес оның
білімге ... ... ... жылдық білім беру жүйесіне жаппай көшкен ... ... ... ... ... ... ... міне, осы мәселені біз
үнемі назарымызда ұстап, оң шешімін қазірден бастап қарастыруымыз қажет.
Пайдаланған әдебиеттер:
1. ... ... ... ... ... халқына
Жолдауы. - Астана, 1 наурыз, 2006.
2. Парамонова Л.А., Протасова Е.Ю. Дошкольное и начальное образование за
рубежом: ... и ... - ... ... центр "Академия",
2001.
3. Сакенова Е.Н. Современные тенденции совершенствования образовательного
процесса в начальном звене. - Открытая школа, №2, ... ... Т.С. ... жаңа ... білім салаларында қолданудың
ерекшеліктері. «Бастауыш мектеп»№2. 2007ж.
5. ... Ә. ... ... ... ... ... ... қолдану. «Бастауыш
мектеп»№11-12. 2006ж.
6. Құдабаева Қ. Білім берудің бағыттары. «Бастауыш мектеп»№7. 2006ж.
7. Аймағамбетова Қ. 12 ... орта ... ... ... байланысты бастауыш
сыныптарда білім беру ерекшеліктері. «Бастауыш мектеп»№2. 2007ж.
8. Ералиева М. Ауыл ... ... ... ... қазіргі
технологияларын жетілдіру. «Бастауыш мектеп»№10. 2006ж.
9. Тойбазарова Н. Грамматикалық ұғымдарды ... ... ... ... ... тану ... «Бастауыш мектеп» №7.
2006ж.
10. Ауесхан А. Бейіндік оқыту – оқу үрдісін жеке ... ... ... ... мектеп» №. 2006ж.
11. Буняев М. Подготовка учителя – решение проблемы ... и ... 1991. №4. ... ... Ж. ... ... процесіне пайдалануға кіріспе. Алматы.
Рауан. 1992. 90-101
13. ... А. ... ... ... түсінік және олардың жалпы
сипаттамасы. «Бастауыш мектеп»
14. Оразбаева Ф.Ш., Рахметова Р.С. Қазақ ... ... ... ... – Алматы: 2006.-170 бет
15. Садыков Т.С., Абылкасымова А.Е. Дидактические основы обучения в высшей
школе: Учебное пособие. ... ... ... ... ... им. И.Алтынсарина. – Алматы,2000 г., 178 с.
16. Садыков Т.С., Әбілқасымова А.Е. Қазіргі ... Оқу ... ... ... ... ... ... ғ., Оралбаева Н., Қасымова Б., Шалабаев Б., О.Төлегенов. ... ... ... ... (Көмекші оқу құралы). - Алматы: «Ана тілі»,
1997-328 ... ... Г., ... Ж. ... ... Жалпы білім беретін мектептің
5-сыныбына арналған оқулық. – ... ... 2001. – 192 бет, ... Ушинский К.Д. Балаларды тәрбиелеу және оқыту жөнінде таңдамалы
пікірлері. ... 195/, ... ... Р. Кіші жастағы оқушылардың тілін дамыту. Алматы, 1978.
21. ... ... ... в YII-YIII ... ... ... 1983.
22. Тсқучсв А.В. Мстодиқа русскога языка в среднсй школе. ... ... ... М.Б. ... тілі ... мәселелері. Алматы, 1965.
24. Из истории слов и словарей. Лснинград, 1963.
25. Ысқақов А. Қазіргі қазақ тілі . ... ... ... ... А.И. ... ... литсратурного языка. Москва, 1965.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектепте қазақ тілін бастауыш сыныптарда оқытудың өзіндік ерекшелігін қарастыру27 бет
Ерте жастан ағылшын тілін оқытудың маңызы және оның ерекшеліктері38 бет
Қазақ халқының ұлттық ойындары - баланы тәрбиелеудің басты құралы. (Мектепалды даярлық тобы)4 бет
«бастауыш сынып оқушыларына экологиялық тәрбие беру»29 бет
Абай еңбектерінің негізінде ана тілі оқу сабағында оқушылардың құлықтық тәрбиесін қалыптастыру50 бет
Америка Құрама Штаттары9 бет
Ана тілі сабақтарында кіші мектеп жасындағы оқушылардың қазіргі тәрбиесіндегі қазақ халық педагогикасының озық дәстүрлерін қолдану50 бет
Біріккен сабақ23 бет
Басатуыш сынып оқушыларын еңбекке баулу негізінде экологиялық мәдениетін қалыптастыру мазмұны және әдістемесі57 бет
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың қарым – қатынас сферасы27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь