Бастауыш мектеп оқушыларын адамгершілікке тәрбиелеуде халық ертегілерін оқыту процесіндегі ролі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3.6
І тарау. Бастауыш мектеп оқушыларын адамгершілікке тәрбиелеуде халық ертегілерін оқыту процесіндегі ролі
1. 1. Бастауыш мектеп оқушыларының оқу жұмысын ұйымдастыруда қазақ халық ертегілерін пайдаланудың өзіндік ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... 7.18
1. 2. Қазақ халық ертегілері арқылы бастауыш мектеп оқушыларына адамгершілік тәрбиені қалыптастыру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19.33

ІІ тарау. Бастауыш мектептің ана тілі пәндерінде халық ертегілерін оқытудың әдістемелік негізі
2. 1. Бастауыш мектептерде ана тілі пәні сабақтарында қазақ халық ертегілерін пайдалану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..34.42
2. 2. Ана тілі сабақтарында қазақ халық ертегілерін оқыту арқылы оқушыларға адамагершілік тәрбие беру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 44.54
2. 3. Жеке өз іс.тәжірибиемнен сабақ жоспарларының үлгілері ... ... ... ... 55.72


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .73.76

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 77.79
ХХІ ғасырға аяқ басқан Қазақстан күрделі тарихи бетбұрыстар мен қоғамдық жаңартулар тұсында дамып келеді. Бұл кезеңде рухани адамгершілік дамудың жаңа бағытын айқындау көзделіп отыр. Сондықтан да бүгінгі таңда барлық әлемде, сонымен қатар біздің елімізде де жеке тұлға дамуының қалыптасуына жаңаша көзқараспен қарау айқындалуда. Осыған байланысты дүниежүзілік өркениеттілік қауымдастық. Қазіргі адамгершілік тәрбиесінің негізіне оқушылардың және ересектердің тұлғалық дамуына ықпал жасайтын принциптер мен әдістер алынған. Атап айтатын болсақ оларға: байқау, әңгімелесу, шығарма, сұрақ-жауап, тест жүргізу, анкета алу т.б. әдістер жатады.
Республика білім және ғылым қызметкерлерінің ІІ съезінде Елбасы Н.Ә. Назарбаев білім және ғылым саласында түйінді мәселелерді шешудің төте жолдарын ұсынып, тәрбиенің үш өзекті бағытын айқындайды:
- Бүгінгі жастар осы заманның сыншысы да, тарихшысы да болатындықтан жастармен жүйелі жұмыс жүргізуіне баса назар аударды;
- Қазақстанда жүріп жатқан осы ауқымды өзгерістерге байланысты педагогикалық кадрлар дайындау жүйесін құру қажеттігін көрсетті, ең алдымен бүгінгі мұғалім кәсіби білімімен, шеберлігімен қатар, жастарға өзінің бойындағы адалдық, адамдық, тазалық, гуманистік және өз Отанын сүйе білу, ең жоғарғы адамгершілік қасиет сапаларымен ықпал жасай отырып тәрбиелеуі керектігіне мән беру қажеттігін айтты;
1. ”Қазақ тілі мен әдебиеті”. ”Рауан” баспасы.
Қ. Жұмалиев. Т. Ақшошлақов. 1996 ж.
2. ”Әдебиет оқулығына әдістемелік нұсқау”. С. Тілешова.Алматы. 1993 ж.
3. ”М. Жұмабаев шығармалары”.1983 ж.
4. ”Жалпы білім беретін мектептің оқу бағдарламасы”.
1-4 сынып. Алматы. 1997 ж.
5. ”Ана тілі оқыту әдістемесі”. 1-4 сынып. Алматы.
”Атамұра”. С.Рахметова. Р. Қабатаева.Т. Әбдікәрімова.
6. Бастауыш сыныптарда ”Ана тілі” сабақтарын өткізуге арналған әдістемелік нұсқау. К. Бектаева. Ж. Елеубаева.
7. ”Қазақ балалар әдебиетінің хрестоматиясы”. Ш. Ахметов. 1980 ж.
8. ”Бастауыш мектеп”. 2003- N 8-саны.
П. Жаманқұл.”Ана тілі” оқулықтарының тәрбие нысандары.
9. ”Бастауыш мектеп”. 2003.№7
Р.Ізғұттынова. Қазақ халық ауыз әдебиеті – тәрбие бастауы.
10. ”Бастауыш мектеп”. 2000 - 3 саны. М. Молдатаева. Тілді дамыта оқыту.
11. ”Бастауыш мектеп”.2003 – 9 саны.
Р. Нұрмұхаметова. Балалардың ана тіліне сүйіспеншілігін тәрбиелеу.
12. ”Ақ сандық, көк сандық”. Алматы. ”Жазушы”. 1988 ж.
13. ”Бастауыш мектеп”. 2004 – 3. К. Әлиева.
Адамгершілік сезім қалыптастырудың теориялық негіздері.
14. ”Бастауыш мектеп”. 2004-6. Э. Рахимова.
Адамгершілікті ұрпақ тәрбиелеу
15. ”Бастауыш мектеп”. 2004-2. Л. Омарова .
Адамгершілік тәрбиесін қалыптастыру мәселелері.
16. ”Оқушы, оның дамуы және тәрбиесі”.
Ж. Асанов. Қызылорда қаласы. 1993 ж.
17. ”Педагогика”. Ж.Б. Қоянбаев, Р.М. Қоянбаев.
Алматы. 2002 ж. 254-269 бет.
18. ”Педагогика”. Ж. Әбиев, С. Бабаев, А. Құдиярова.
Дарын. Алматы -2004 ж. 180 бет.
19. ”Этнопедагогика”. З.Ә. Әбілова. Алматы. 1997 ж.
20. ”Қазақ тәнім – тәрбиесі ”. Қ. Жарықбаев, С. Қалиев.
Алматы. ”Санат”. 1995 ж. 21-22 бет.
21. ”Халық тағылымы”. Әдібай Табылдеив. Алматы.
”Қазақ универсиеті”. 1992. 56 бет.
22. ”Коллективтің құдіреті күші”. В.А. Сухомлинский.
Алматы. 1994 ж. 43 бет.
23. ”Бала тәрбиесіндегі халықтық педагогика”. Р.Төлеубаева.
Алматы. 1994 ж. 43 бет.
24. ”Балалар әдебиеті – тәрбие құралы”. М. Қалқабаева ”Мектеп” баспасы.
Алматы. 1976 ж. 25 бет.
25. ”Бастауыш кластарды оқытудың актуальды проблемалары”.
В.П. Стрезткозин. ”Мектеп” баспасы. Алматы. 1977 ж.
26. ”Бастауыш мектеп”. 2004-10-саны. С. Қалиев.
27. ”Ауыз әдебиеті үлгілері”. Р. Жұманжина.
Алматы. ”Мектеп” баспасы. 1981 ж.
28. ”Адамгершілікке тәрбиелеу әліппесі”. И.А. Комиров. О.С.Богданова. Алматы. ”Мектеп” баспасы.1988 ж.
29. Н.В.Савин. ”Педагогика”. 1975 ж.
30. Қазақстан Республикасының Білім беру туралы заңы. 2000 ж.
31. Қазақстан Республикасы жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттары. Алматы. 2002 ж.
32. ”Бастауыш мектеп”. 2002 ж. 4-5-6-саны.
33. ”Бастауыш мектеп”. 2003 ж. 5-саны. К. Әбдіхамейова, ”Ана тілі”.
34. ”Бастауыш мектеп”. 2001 ж. 8-11 - саны.
35. ”Бастауыш мектеп”. 1999 ж. 10 - саны.
А. Меңжанова. Адамгершілік тәрбиесі.
36. ”Бастауыш мектеп”. 1998 ж. 4 - саны.
37. ”Қазақстан мектебі”.2003 ж. 5- саны.
38. ”Қазақстан мектебі”. 2002 ж. 4-саны. Түркменбаева Қырмызы.
39. Педагогтық әдеп және ұстаздық шеберлік.
И.Е.Синица. Алматы. Мектеп. 1987 ж.
40. Оқыту теориясы. Н. Көшекбаев. ”Мектеп” баспасы. Алматы. 1976 ж.
41. ”Педагогикалық ізденіс”. Алматы. ”Рауан”. 1990 ж.
42. ”Арыстар мен ағыстар”. Құлбек Ергөбек. ”Өркениет”. 2003 ж.
43. Бастауыш мектеп. 1998 ж. 10-11 саны. П. Жаманқұлова.С. Рахметова.
44. ”Педагогика”. М. Жұмабаев. Алматы. ”Рауан”. 1993 ж.
45. “Бастауыш мектеп”. А.Қ.Дүйсенбиев.
Елжандылыққа тәрбиелеудегі қазақ ертегілерінің әсері.
46. Ұстаз ұлағаты. Әбіжан Құтпанбаев. Алматы. 2002 ж.
47. Қазақ этнопедагогикасындағы құқық тәрбие. Әдібай Табылдиев.
Алматы. “Қазақ университеті”.2003 ж.
48. Қазақ этнопедагогикасы. Әдібай Табылдиев.Алматы. “Санат”. 2001 ж.
49. “Адамгершілік сабақтары”. А.Қ. Игенбаева. Алматы. 2001 ж.
50. Қазіргі заманғы сабақ. А.Е. Әбілқасымова. Алматы. 2004 ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
............................................3-6
І тарау. Бастауыш мектеп оқушыларын адамгершілікке ... ... ... ... ... 1. Бастауыш мектеп оқушыларының оқу жұмысын ұйымдастыруда қазақ халық
ертегілерін ... ... 2. ... ... ... арқылы бастауыш мектеп оқушыларына
адамгершілік ... ... ... Бастауыш мектептің ана тілі пәндерінде халық ертегілерін
оқытудың әдістемелік негізі
2. 1. ... ... ана тілі пәні ... ... ... 2. Ана тілі ... ... халық ертегілерін оқыту арқылы оқушыларға
адамагершілік тәрбие беру жолдары........................................44-
54
2. 3. Жеке өз ... ... ... ... тізімі………………………………………...77-79
Кіріспе
ХХІ ғасырға аяқ басқан Қазақстан күрделі тарихи бетбұрыстар мен
қоғамдық жаңартулар ... ... ... Бұл кезеңде рухани адамгершілік
дамудың жаңа бағытын айқындау көзделіп отыр. ... да ... ... ... ... ... біздің елімізде де жеке тұлға дамуының
қалыптасуына жаңаша көзқараспен ... ... ... байланысты
дүниежүзілік өркениеттілік қауымдастық. Қазіргі адамгершілік тәрбиесінің
негізіне оқушылардың және ... ... ... ықпал жасайтын
принциптер мен ... ... Атап ... ... ... ... ... сұрақ-жауап, тест жүргізу, анкета алу т.б. ... ... және ... ... ІІ ... ... Н.Ә.
Назарбаев білім және ғылым ... ... ... шешудің төте
жолдарын ұсынып, тәрбиенің үш өзекті бағытын айқындайды:
- Бүгінгі жастар осы ... ... да, ... да ... жүйелі жұмыс жүргізуіне баса назар аударды;
- Қазақстанда жүріп жатқан осы ... ... ... ... ... ... құру ... көрсетті, ең алдымен
бүгінгі мұғалім кәсіби білімімен, ... ... ... ... ... ... тазалық, гуманистік және өз Отанын сүйе білу,
ең жоғарғы ... ... ... ықпал жасай отырып тәрбиелеуі
керектігіне мән беру қажеттігін айтты;
- Жастарды адамгершілікке ... ... ... негіз болатын проблема
– ол білім және тәрбие беру саласындағы ... ... ... ... ... тиянақты жедел жүзеге асырылуы мұғалім, тәрбиеші,
оқушылардың адамгершілік тәрбиесі туралы ғылыми – ... ... ... және ... дамытудың субъектісіне айналу қажеттігіне назар
аударды.
Жоғарыда айтылғандарға ... ... ... ... ... ... жаңа ... мәдени жағдайына орай,
адамгершілік тәрбиесінің мақсатына, мазмұнына, түрлеріне, әдіс-тәсілдерінің
ауқымды өзгерістеріне байыптап ... ... үшін ... тәрбие
берудің тарихи – физиологиялық, педагогикалық проблемеларына аса зор ... ...... ... қоғам мен жеке тұлғаның ара ... ... ... ... Оның ... өлшемі өмірге қажетті тұлғаның
жағымды қасиеттерін дамыту болып табылады. ... ... ... ... ... ... оған ... сезімін және сенімін тәрбиелеу
тәрбиешінің мақсатқа бағытталған іс-әрекетіне байланысты.
Тәрбиенің негізгі міндеті – қоғамның қажетті талаптарын әрбір ... ... ... қадір-қасиет сияқты биік адамгершілік стимулдарына
айналдыру.
Қазіргі ... ... көп ... ... мәселе – адамгершілік
тәрбиені күшейту.
Қазақстан Республикасының “Ұлттық Энциклопедиясының” ... ... деп ... ... ... адам ... ... әдеп ұғымы.”. “Кісілік”, ... ... ... ... Халықтық дүниетанымда мінез-құлықтың әртүрлі
жағымды жақтары осы ... ... ... ... пен ... түсетін төмендегідей адамгершілік бейнелерін атап өтуге ... ... ... ... ар-ұятты сақтау, имандылық пен рақымдылық,
ізеттілік пен кішіпейілділік, әділдік, қанағатшылық т.б.
Дүние жүзінде, оның ішінде Қазақстан ... ... ... тәрбиелеу
және соған байланысты ... ... ... мәселелер
күннен-күнге күрделене түсуде. Осыған орай, ... күні ... ... тұлға болып қалыптасуында ізгілік, яғни адамгершілік тәрбие шешуші
фактор болуы заңдылық.
Адамгершілікке тәрбиелеудің ... ... ... ... ... позициясын, қоғамдық борышқа сапалық
көзқарасын, сөз бен істең бірлігін, адамгершілік ... ... ... ... Ол ... жеке басын қалыптастыру мен дамытудың
аса маңызды бір саласы. Бұл арқылы ... ... ... ... ... ... айқындайды. Тәрбиелі ұстаз шәкірттерге жан-жақты
тәрбиені осы адамгершілік сезімін, сенімін, белгілі мақсатқа, ... ... ... ... ... ғана ... ізгі ниеттілігін, адалдығын, кішіпейілділігін қалыптастырады.
Халықтық педагогика арқылы оқушыларды адамгершілікке ... ... ... ... тәжірибе жинақтау қажет. Ол үшін
бастауыш сынып мұғалімдері тәрбиенің басты ұстанымдарын – жалпы адамзаттың
құндылықтарды және тұлғаны ... өз ... ... ... ... ... ... сүю арқылы басқа халықтардың да тілі
мен мәдениетіне салт-дәстүріне құрметпен қарайтын нағыз ... ... ... ... осы ... ... ... Осы тұрғыдан
келгенде біз дипломдық жұмысымыздың тақырыбын “Ана тілі ... ... ... ... адамгершілікке тәрбиелеуде қазақ ... ... ... деп ... ... ... Бастауыш мектептің оқу процесінде қазақ халық
ертегілерін пайдалану арқылы ... ... ... ... ... 1) ... ... және әдебиет
тұрғысында жазылған ғылыми
еңбектерге теориялық
тұрғыдан талдаулар жасау.
2) Бастауыш ... ... ... ... ролі ... ... Ана тілі сабақтарында ... ... ... ... ... ... объектісі: Оқу – тәрбие процесіндегі халық ертегілерінің орны.
Зерттеу пәні: Бастауыш мектептегі Ана тілі пәні. (1 – 4 ... ... ... ... ... ... мен еңбектерді жинақтау,
сұрыптау, талдау, озат педагогикалық тәжірибелерді іріктеу, бастауыш мектеп
оқушыларымен әңгімелесу, сұрақ-жауап, байқау т.б.
Дипломдық ... ... ... екі тарау, қорытынды және
пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
І тарау. Бастауыш ... ... ... ... ... ... процесіндегі ролі.
1. 1. Бастауыш мектеп оқушыларының оқу жұмысын ұйымдастыруда ... ... ... ... ... ... ... өз пәнін жақсы біліп, тығыз
байланысты жан – ... ... ... ... ... және өз ... ізденіс жасап, шығармашылық еңбек етуінен
көрінеді Болашақ ұстаздарға жоғары педагогикалық оқу ... ... ... ... ... ... оның дамуы және тәрбиесі”
пәні айрықша орын алады. Өмірдің ... ... бұл ... басты
мақсаты – студенттерге өздері қалаған мұғалімдік мамандықтың қыры мен сырын
тануға, оқу тәрбие процесінің ... әрі ... ... ... ... ... денсаулығы жайлы біліп, оқушыны білімге,
іскерлікке, дағдыға үйрету. Сондай-ақ баланың ... ... ... ... ... ... ... құбылыстардың орын алу
себебін түсінуге және ... жас, ... ... ... ... ... қажеттігін ұғындыруға көмектеседі.
“Оқушы оның дамуы және тәрбиесі” пәнінің методологиялық негізі
философия ғылымдары.Ол дүние мен ... ... ... ... ... ... әлемдегі орны, оның парасаты мен биік қасиеті туралы ... ... ... ... ... ... оқушының дамуы
мен тәрбиесі, яғни жеке адамның іс-әрекетін ... ... ... Егер ... ... ... ... оның қоршаған дүниенің
парасатсыз, қозғалыссыз, ... ... ... ... ... керісінше,
дүниенің терең тануға ұмтылыс жасайтын, үздіксіз жаңаруға бейім белсенді
объектісі екенін аңғаруға болады.
Оқушының ... ... өзін ... ... ... ... ... бейнелеуіне байланысты. Ол ойын, оқу, еңбек
іс-әрекеті ... ... ... ... санада бейнелейді. Әсіресе
өздеріне лайықталып жасалған оқу пәндері арқылы дүниені ... ... оның ... және ... пәні ... ... ... алып, оқушыны іс-әрекет кезінде зерттейді, оған ... ... ... ... ... ... ... әдістері мен формаларын анықтайды.
“Оқушы, оның дамуы және тәрбиесі” пәні педагогика ғылымдары жүйесіне
ене ... ... ... ... ... ... дефектология
және медицина ғылымдарымен тығыз байланысқан. Сөйте ... бұл пән ... ... көздейді.
- Мұғалімнің негізгі міндеттері, оларға тән ... ... ... ... ... ... ... баланың биологиялық, әлеуметтік ортаның және
тәрбиенің әсерінен дамып ... және ... ... ... ... беру;
- Мұғалімдерге баланы ата-баба дәстүрі мен салтына сәйкес ... ... оған сай ... ... ... ... ... Тәрбиелеу мен оқытудың физиологиялық, психологиялық, негіздерін
ашу;
- Оқушы тәрбиенің ... әрі ... ... ... ... ... жасауын қалыптастыру;
- Баланың дамуында болатын ауытқушылар мен кідірістерді және келеңсіз
құбылыстарды біліп, оған сай оқу-тәрбие ... ... ... ... ... ... бірі – ... Оқушы дамуы дегеніміз, оның
сыртқы, ішкі, ... ... ... ... және ... ... жеке ... қалыптасуы. Даму - күрделі ұғым. Даму
кезінде ... ... ... сапалық өзгерістер пайда болып,
әдепкіге қарағанда организм күрделене түседі. Бұл ... ... ... орын алуына байланысты.
Дамуға ықпал ететін сыртқы әсерлерге баланы ... ... ... ... ... оларды тәрбиелеу мақсатында
ересектердің жасаған қызметі ... Бала ... ... ... қабылдай
бермейді, оған өзінің бейімділігін, болмаса қарсылығын білдіреді яғни
жүйке жүйесінің көмегімен сыртқы ... ... елең ... ... ... береді. Міне, сондықтан тәрбиенің біртекті жағдайының ... ... ... ... ... әр ... балалар дамиды.
Даму процесін психикалық денелік және жалпы деп бөледі. Баланың
интелектісінде бейімділігі мен ... еркі мен ... ... ... болатын өзгерістер психикалық дамуға, ал дененің қимыл-
қозғалыссыз, күші мен ... өсуі ... ... ... ... ... денелік дамуымен қатар ақыл-ой, адамгершіліктік жағынан
болатын өзгерістерін жатқызады. Ақыл-ойдағы өзгеріс баланың өз ... ... ... мен түсініктерге, түрлі оқиғалармен жағдайларға ... ... ... нақтылауынан, жалпылауынан және қорытуынан
көрінеді. Адамгершілік жағынан болатын өзгеріс – баланың жақсы мен ... оған ... ... ... ... ... белгілерін дамытуы.
Тәрбие - өсіп келе жатқан ұрпақты өмірге даярлаудың барлық ... ... ... ... күрделі процесс. Оның өзіне тән
заңдылығы, ... ... ... мен әдістері бар. Тәрбие
заңдылығы деп отырғанымыз ... ... мен ... ... ... тәрбиенің қоғамдық ортаның объективті,
субъективті факторларына тәуелді ... жеке адам ... мен ... тәрбиеленушілердің іс-әрекетін қоғамға ... ... ... ... ... ... ... орын алады.
Соңғы кезде білім мазмұнының тұжырымдамасында ... ... алты ... ақыл-ой тәрбиесі, имандылық тәрбиесі, еңбек тәрбиесі,
эстетикалық тәрбие, тілдік ... ... дене ... ... ... ... ... дүниенің шындығын өз мәнінде танитын,
эстетикалық сезімі, талғамы жоғары, іс-әрекетке жарамды, өзгелермен қарым-
қатынас ... ... ... ізет, кішіге қамқорлық жасайтын жастарды
тәрбиелеу. Қазіргі кезде баланың бойында ұлттық намыс қайырымдылық сезімін
қалыптастыру ... орын ... ... ... адам ана ... ... тәлім-тәрбиесін алуы арқылы өзге ... ... ... ... ... алады. Бұл тәрбие саласындағы өзін-өзі дәріптеу емес,
терезесі тең ұлт ... ... ... салт ... ... Оның ... болған қасиеттерін мақтаныш ету.
Тәрбие процесінің қажетті буыны - ... ... Ол ... ... баға ... өз ісіне бақылау жасап, алға мақсат қоюынан
көрінеді. Өзін-өзі тәрбиелеу ісі арнайы ... ... ... ... ... береді.
Тәрбиелеу мен өзін-өзі тәрбиелеу тек өзін дамытуға ғана емес, сондай-
ақ оны түзетуге де бағытталған. ... ... ... және ... ... ... ... мұғалімнің, оқытушының, тәрбиешінің оқу
сабақтары мен ... ... тыс ... кезінде арнайы мақсат
көздеп, баланы қалыптастыруға ықпал ететін күрделі процесс.
Оқыту-мұғалімнің мақсатқа сай ... ... ... ... және өз ... ... ету ... үйретуге
бағытталған іс-әрекеті. Оқушының білуге, тануға, үйренуге және бейімділігі
мен қабілетін, іскерлігі мен ... ... ... іс-
әрекетін оқу деп атайды. Ал мұғаліммен оқушының мақсатқа сай, ... ... ... ... ... процесі деп атайды. Оқыту
процесінде білім беру, тәрбиелеу, дамыту ісі ... яғни ... ... ... оқу ... сай ... ... іскерлік пен
дағдыға үйретіледі. Екіншіден, ... ... ... ... мен ... ... әсер етсе, үшіншіден оқушыда көзқарас,
сенім, мұрат, тәртіптілік, жүйелі еңбек ету, ... ... мен ... кезінде білім беру іске асады. ... ...... ... ... ... мәдени
дамуының жоғары деңгейін және ... ... ... ... ... беру мен ... ... процесі. Оқушылар білімді тек
оқыту кезінде емес, өз ... оқуы және ... ... радио,
теледидар арқылы да алады.
Жас ұрпақтың дамуы мен ... ... ... ... ... ғана, орталық әсеріне де байланысты. Орта деп
отырғанымыз кездей соқ, ... ... әсер ... ... ... жиынтығы. Ортаға әлеуметтік, мәдени, экономикалық факторлар
және адамның табиғи өмір сүру жағдайлары жатады.
Көп жылдық бастауыш ... ... ... ... – бастауыш
сынып оқушысының есте сақтау мен ... ... ... жақсы
болады. Егер балаға қызығушылығына қарай жүйелі мәлімдемелер түсіп отырса,
баланың даму үрдісі шапшаңдайды. Біз бұл ... Л.В. ... ... ... Ол ... қоғамдық өмірдің әр түрлі жақтарымен еркін
араластыру керек, әр ... ... ... үшін ... ... керек, керісінше, баланың дамуына қандай дәрежеде ықпал еткенін
айқындай отырып,жүргізу қажет деген ... ... ... Әр ... жүргізілген саяхат жұмыстары бастауыш сынып оқушыларының
ынтымақтастығын ... ... Бұл ... ... Л.С. ... жұмыс істегеннен гөрі бала ынтымақтастықта күштірек әрі ақылдырақ
болып, ол өзі шеше ... ... ... ... ... ... дейді.
Жалпы жеке тұлғаның бойындағы адамгершілік ... ... ... ... ... еңбектерді зерделеу
барысында бастауыш сынып оқушыларының мәдени-адамгершілік ... ... ... ... ... арналған еңбектер
сараланып, жүйеленгенгенін байқадық.
Мәселен, С. Төрениязова “Бастауыш мектеп оқушыларының ... ... ... ... дамытудың педагогикалық негіздері” атты ғылыми –
зерттеу жұмысында ... ... ... мен ... ... орын ... көрсете келе, дамудың бес жағдайын нақтылайды.
Психикалық дамуға – ... ... ... дамуы;
Дененің дамуға – дене бітімінің өз жасына сай болуы,
Рухани ...... ішкі жан ... ... әсер ... ... ... дамуға – оқушының жан-жақты үйлесімді дамуы; деп ... ... тыс ... ... сынып оқушыларын дамытудық ғылыми
теориялық негізін айқындай отырып, бастауыш сынып оқушыларымен жүргізілетін
жұмыстардыңь тиімділігін арттыруға, үйірме жұмыстарымен ... ... ... ... ... ... - ... тиімділігін нақтылайды.
Көп ұлтты Қазақстан жағдайында аралас мектептегі адамгершілік тәрбие
мәселесі В.А. Кимнің еңбегінде негіз ... ... ... ... бір
ұжымда тәрбиелену барысында ... ... ... ... ... аса мән бере ... адами құндылық
қасиеттерін қалыптастыруда әр ұлт ... ... ... ашып
көрсетеді.
Қоғам дамуының жаңа кезеңінде сынып оқушыларын адамгершілікке
тәрбиелеудің ғылыми-педагогикалық тұрғыда ... ... Р.К. ... ... – адамзат қоғамын үнемі толғандырып келе ... ... ... Жаңа әлеуметтік мәдени жағдайда жеке ... ... ... ... ... бүкіл адамзат
қоғамының даму тарихында адамгершілік тәрбиесінің өзекті болғанын,
екіншіден, ... ... ... ... ... мен зерттеулерге таңдау ... ... ... ... ... ең ... өзін танып білуі, олар мен адамгершілік
қарым-қатынасы адамгершілік тәрбиенің бір қыры, үшіншіден, қазіргі ... ... орта ... ... ... тұрғыдан қалыптасуы
өзі өмір сүріп отырған қоғамның және әлеуметтік ортаның, оның ... ... ... ... ... маңызы зор екеніне тоқталады. Адамгершілік
тәрбиесі бірнеше міндеттерді шешуге көмектеседі.
- Өмір ... сай ... ... нормасын орындауға лайықты
шәкірттерді тәрбиелеу;
- Оқушының бойында ... ... ... ... ... және мінезіне ұстаздың ықпал жасауы;
- Отанға, халқымызға, еңбек және қоғамдық іс-әрекетке жауапкершілік сезімін
күшейту.
Бұл міндеттерді жүзеге ... үшін ... ... ... ... жеке бас ... қызығушылығына лайықты жасалады.
Адамгершілік тәрбиесі оқу-тәрбие үрдісінің барлық саналарына, яғни
оқыту, білім беру барысында және еңбек ... ... ... ... үшін адамгершілік нормаларын құр жаттап алу жеткіліксіз, оны терең ... ... ... ... және толғануды мінез-құлыққа бекіту керек.
Жеке адамның адамгершілік жағынан қалыптасуы оның өмірге ... ... ... ... ... балалардың бастапқы адамгершілік
сезімдері мен ұғымдары, мінез-құлықтың ең ... ... ... ... ... ... ... ересек адамдармен және құрбы-құрдастармен қарым-қатынастарда
көзге түседі, мінез-құлықтың, сезім мен сананың жаңа ... одан ... ... ... тәрбиелеу ең алдымен оқыту үрдісі
барысында жүзеге асады. Үлкенді сөйлеудің, ата-аналарды ... ... ... ... Бұл ... ... сапалы
тәртіпке, жолдастық ... ... ... ... ... Олар ... оқу ... өзінің қатынасын, жанұяда,
қоғамдық орында өзін-өзі ұстауды ... ... ... ... ... ... және қоғамдық мінез-құлқы және адамгершілік ... ... ... ... беру тек жеке ... ... ғана емес,
сыныптан тыс тәрбие сабақтарында, үйірме ... ... ... ... ... ... ... сынып жетекшінің этикалық жарыстар,
пікір сайыстар ... ... ... ... кездесетін көптеген
жағымсыз жәйттерден сақтандыру мәселесі ескеруіне тиіс. Мұндай мәселелерде
әсіресе жанұяның рөлі ерекше. Себебі тәрбие ... ... ... тәрбиелеуде ата-аналарды оқу-тәрбие
үрдісіне қатыстыру, ... ... ... ... мәселесі негізгі орын
алуға тиіс.
Адамгершілік тәрбиесінің басқа тәрбие салаларына қарағанда өзіндік
ерекшеліктері бар. Ол ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеген дәрежеге жеткізудің сәті түссе, адамгершілік
тәрбие жеке адамды ... ... ... ... дей отырып, “егер
біз балаға қуаныш пен бақыт бере алсақ, ол бала дәл сондай бола ... ... В.А. ... “Қазіргі кезде адамгершілік қасиеттер азайған,
тұрақсыздық жағдай қалыптасқан қоғамда өсіп келе ... ... ... ... ... ... қалыптастыруда
ғаламдастары, интеграция және гуманизация сияқты алдын-ала анықталған
тенденцияларды ескеру ... деп ... ...... ... үрдіс, ол адамның
өмірге келген күннен бастап өмір бойы жалғаса береді. Оның мазмұны ... бас ... кең ... қамтиды. Сондықтан оқу-тәрбие
жұмыстарын ұйымдастыруда оқушылардың жеке бас ерекшеліктерін ескеру негізі
орын алмақ.
Қандай халық ... да оның ... ... ... ... ... ұлттық болуы арқылы болшақ ұрпағының төл келбетін қалыптастырады.
Сондықтан сан ғасырлар бойы ... ... ... жасасып ұрпақтан-ұрпаққа
мұра болып өмір сынынан ерекшеленіп өткен бүгінгі өмірге жеткен ... ... ... ... дұрыс.
Қайырымдылық – адам баласындағы тәрбие мен тәлім арқылы ... ... ... ... пен ... өз алдына
ерекше орын алады. Естеріңізде болар, Адам ата мен Хауа – ... ... ... әуелі оларды Алла – тағала осы ... ... ... ... ... “жеуге болмайды” деп тиым салған ... мәні де ... ... төнген қып-қызыл алмаға қызығып, есі
кетіп ... ... ... Жылан сыбырлап: “Жо-жоқ, қорықпа... тіпті
де өлмейсің. Қайта, көзің ашылып, құдайдың өзіне ұқсап мынау ... ... ... ... ... еді ғой. ... дүние сырын түсінуге ынтыққан Адам - ата мен Хауа – ана жұмақпен
қоштасқан ... ... бері ... ... ... жер сызып” жүрсе,
әйел атаулы - ... ... ... болған, ал еркектер –
тіршілікке қажет қоректі “маңдай ... ... ... ... ... шын ... ... азап шегеді.
Қанша азап шексе де адам баласының түпкі мақсаты, ... ... ... ... ... табу.Сондықтан , шамасы жетсе,
қайырымды іс ... ... ... жоқ ... әркім біледі. Бірақ адамдар
айналасындағы жайсыз жағдайлардың әсерімен және ұрпақ ... ... ... ... ... қас, қарама-қарсы
мінез-құлықтарды бойына ... ... ... өмір ... жиі
кезедесетін жақсы мен жаман адамдардың пайда болатынын білеміз. Міне
адамдардың осындай ... ... ... пен ... ... ... мысал келтіруге болады.
Міне, осылай ұзақ жылдарда адам баласы тіршіліктің ащысы мен ... ... ... жай ғана келе ... жоқ, ... ... салып есейіп ер жетіп келеді. Түптеп келгенде адам ... ... өзі ... ... ... ... қамқоршысы болары хақ дейміз.
Міне, мұндай ойға дәлел болатын Шындық пен Әділет адам ... ... ғана ... аса ... ... мол ... көрінісі. Иә, қайырымсыз қоғамда шындық пен әділеттің жолы тым
алыс болмақ. Әйтсе де, ол екеуінің арқалаған абыройлары да аз ... ... ... ... әділет атаулы сөзсіз содан туындап жатады.
Ендеше шыңыраудың түбінде шындық қана ... ... оны ... ... бар. Бір адам ... бір қырын, екіншісі – қырын көріп,
әрқайсысы ... ғана көре ... ... ... ... ... алмай,
дау-дамайға ұшырады. Кейде қатты кеткен даудың аяғы аса ... ... ... ... ... бір ...... де кінәлі болып шығады.
Мінеки, мұның бәрі ақыл мен ... ... ... ... ... ... түсінгеніміз жөн. Халқымыздың даналығына
сүйенсек: “Көзі ... ... ... ... жаман”- деген ғой. Бұл
тіршілікте әртүрлі жағдайлармен ... ... ала ... “Көкірек
соқырлар’’ тым көп. Сондықтан да өмір ... ... ... ... олар үшін күнделікті ішіп-жегендерінен артық емес сияқтанып
көрінеді. Егер шындық адам ... ... ... көр ... түссе, оны топастықтың қара күйесі қымтап ... ... ... пен әділетті суреттейтін көркем шығармалардың ішінде аңызды
айтсақ - “Аяз биді’’ еске алып, ғұламалыққа бой ... ,- ... ... пен ... ... баптарға жүгінер едік. 19-шы қара сөзден
бастап оқу керек – сөздің турашылығы, қадір-қасиеті, ... ... пен ... ... ... қауіпті нәрсе жоқ екенін
айтады. Бұл ... шын ... де ... түркі тілдес халықтардың құты мен
бақытына, ырысы мен ... ... ... құдіретті білім
арнасы. Сонымен бірге “Құтты білік’’ атты кемеңгер кітаптың құдіреті ... біте ... ... ... ... өң ... айтылатын
парасаттың бәрі де халық даналықтарымен астасып кеткен. Енді әділет жайында
айтылған баппен танысайық.
Сонымен, адамзат баласы өзінің ұзақ ... екі рет ... ... ... біз аңыз ... жазылғандарын ғана айтып
отырмыз, ... оның ... ... сан ... көп ... жоқ. ... адам баласы үнемі өзін-өзі тәрбиелеп, ... ... ... ... ... ... жетістіктері
аз емес.
Біздердің қазіргі “Халық ... деп ... сол ... ғасырлар бойы жиып - терген тәсілдері мен тәрбиелерінің
жиынтығы. Олай болса, бұл ... ... ... ... ... аса ... ... Сөйтіп дүние жүзіндегі халықтардың тәлімі мен
тәрбиесінің бастауын сонау топан су заманынан бастау керек. ... ... ... ... ... қилы замандарды кешті. Бертін келе толып
жатқан халықтар пайдасы ... ... ... ... мен ... Сол рухани қазыналарға жататын фольклордың ішінде, бүкіл халықтық
педагогиканың негіздері айтылады.Ендеше, ... ... ... ... ... қаншама ғашықтық дастандарында, небір ғажайып ертегілер
мен аңыздарында, тіпті мақал-мәтелдерінде ... ... ... ... ... анық. Тек мұны жүйелі түрге келтіріп, пәрменді әдістермен ... ... ... ... ... ерекше көңіл бөлер шақ туды. Әрине, бала
тәрбиесі қай кезде де назардан тыс ... ... ... ... ... ... ... исі адам баласын адамгершілік тәрбиеге баулу
өте-мөте маңызды мәселе болмақ. Осыған ... ... ... ... ... беру мақсатында “Атамекен” бағдарламасы қабылданған
“Бағдарламада”, “Салт”, ... ... ... ... ... бен ... “Достық”, “Ата-ана”, “Қайырымдылық”, “Сөнбес жұлдыздар” атты
тәрбиелік мәніне орай топтастырылған ... бар. ... ... ... ... асыл да, ізгі ... ... үлкен септігін
тигізері даусыз. Егер біз бір жеңнен қол, бір ... бас ... ... ... осы ... өз ... іске асырсақ ... ... ... ... жұлдызының жоғары болуына, еліміздің
еңселі де іргелі, өркениетті ел қатарына сатылуына мол үлес ... ... 2. ... халық ертегілері арқылы бастауыш мектеп оқушыларына
адамгершілік тәрбиені қалыптастыру жолдары.
Өзіміз көп үміт күтіп отырған жас ұрпақ ата-бабамыздан ... ... ... ауыз ... өн ... мәнділігі мен маңыздылығынан,
ойшылдығы мен қиялшылдығынан, тапқырлығы мен шешендігінен, ... ... ... мен үлгі - өнегесінен нәр алары анық.
Сан ғасырлар бойы ауыз ... ... мұра ... ... ... өнеге-үлгілері осы уақытқа ... ... ... мәні зор ... ... келеді.
Халық ауыз әдебиетінің ішіндегі ең жақыны ... ол ... ... ... бастап, бала тәрбиесіне ерекше әсер ететін
ертегілерді ойлап шығарған адамзат тарихында ... ... ... ... ертегілері сан алуан.
Ертегі арқылы айнала қоршалған ортаны барлай ... ... ... ... біледі, халықтың әдемілік және ... ... ... ... ... ... ... туралы түсінік
алып, адамгершілік тәрбиесінің бастауларына ден қояды.
Өскелең ұрпақты жан-жақты ... ... мол ... ... ... ... орны ерекше. Ертегі адамның қиялына ... ... ... ... ... қай ... аулақ
болуды насихаттайды. Бұл өшпес зор туындылар бала ... ... ... ... сөзсіз.
Ертегі әрбір баланың жеке-дара ой дүниесінің ең нәзік белгілерін
жанып тегістейтін жанғыш болып ... ал ... ... ол ... ... біріне айқара ашады, балалар ұжымында нәзік интеллектуалдың
өзара қарым-қатынастарды тудырады. ... ... бұл ... ... ... ... ең ... сәттері, ал балалар үшін теңдесі жоқ
ойлану шаттығы.
Табиғат аясында мұғалімнің ойынан ... ... ... ... үшін ... ... ол ... олардың ми қуысының барлық құпия
түкпірлерін шарлайтын жарық сәуле. Олар ... ... ... ... ... өзара қарым-қатынастарды
түсіну мүмкін емес, ертегіге әуестенбейінше ұжымдық күйініш-сүйініш болмақ
емес, ертегі ... ... ... ... ... ұғынықсыз.
Мектеп табалдырығынан жаңа ғана аттаған балалар, мектеп тартып
тұрады, өйткені олар ... ... ... жоқ ... ... ... келеді. Оларды мұғалім де тартып тұрады, өйткені олар ертегіні
содан естиді, ертегіні ұйып ... ... өмір бойы ... ... ... ... ... ең алдымен ертегі ретінде орын алады. Ертегі –
бұл кішкентай дән, ... ... ... ... баға ... ... өсіп ... – бұл ой бесігі, бала тәрбиесін жолға қойғанда, ол осы бесік
жөніндегі толғанулық естеліктерді өмір бойы ... ету ... – бұл ... ... ал ертегі шығара отырып, баланың ойлауға
өз қабілетін орнықтырады, сол арқылы өзінің ар-намыс сезімін орнықтырады.
Қазақ ертегілерінің не үшін ... ... ... ... ... ... ... қадірі қанша деп сұрағанда, керектігіне қарай жауап
беріледі. Ертегінің керек орындары:
1. Халықтың ... ... ... ... Олай болса, ертегі тіл
жағынан керек нәрсе.
2. Бала ... жоқ ... ... ... ... ... зор кедергі
бар нәрсе. Баланы қиялдауға, сөйлеуге үйретеді.
3. Бұрынғылардың сана – саңлау, қалып-салты жағынан ... ... ... бар ... деп ... ... Қазақ халық ертегілері
мейірімділікке, адалдыққа, әділеттікке, еңбек сүйгіштікке, ... ... ... ... ... өтіріктен,
зұлымдықтан аулақ болуға тәрбиелеу жолын алға қояды. Әрдайым татулық,
бірлік, ынтымақ ... ... ... мен ... жыры ел ... ... ... істерін дәріптей отырып, ел бірлігі мен жұрт ... ... ... парыз екенін нықтап, жас ұрпақты елжандылыққа, Отан сүйгіштікке
тәрбиелейді.
Бастауыш сынып оқушыларын жан-жақты ... ... ... ... жанр ... ... білімдікте,
тәрбиелікте мәнінің зор екені сөзсіз.
Адамгершілік жақсы ... ... ... деп ... ... ұмтылдыру жаман қылықтардан аулақ жүру, ... ... ... ... адамдардың өзіне байланысты. Сондықтан адамгершілікке
кір келтіретін мінездер: әдепсіздік, жеңілтектік, екі ... ... ... ... ... болуымыз керек.
Жүсіп Баласағұнидің “ Құтты біліктің”әр сөзі, әр тарау тынысы –
адамгершілік, ... ... ... ... ойлары әр көкіректе
күмбірлеп тұрғандай. Адамгершілік тәрбиесі мен ... ... ... ... ... ... байланысты. Адамгершілік жағынан дұрыс қалыптасқан адам
ғана біреуге қамқорлық ... ... ... Адамгершілік тәрбиесі
моральдық жағынан кіршіксіз таза, қоғам мүддесі үшін еңбек ... ... ... адам ... сияқты тәрбиенің жалпы мақсатына бағытталады.
Адамгершілік қасиетінің негізгі имандылық пен ізеттілікте. Ал ... ... ... ... ... ... жөнді – жөнсіз араласпау,
кісінің алдынан кесе өтпеу, көп алдына дарақыланып күлмеу, есінемеу ... жас ... ... ... ... ... Адам баласы қоғамда
өзінің адамгершілік қасиеттерімен, ... ... ... ... қасиеттер адамдардың қимыл-
әрекеттерінен, қарым-қатынасынан шығады. Жақсылық пен ... ... ... ... пен әділетсіздік, борыш пен намыс, ар мен ... ... ... ... ... ... ... халқы жастарды
отбасында кішіпейілділікке тәрбиелеуді бірінші ... етіп ... ... “сіз” деген сыпайылық, “сен” деген анайылық, “Адамдықтың
белгісі, иіліп ... ... ... ... ... құр ... ... қағидаларды үнемі уағыздаған.
Адамгершілік қасиеттің өзекті мәселесі – қайырымдылық, достық. Халық
ұғымында ... пен ... ... пен ... ... ... түрлі белгісі ретінде егіздің сыңарындай қатар салыстыра суреттеген.
Жас ұрпақты адамгершілік рухында тәрбиелеу – жоғарыда айтылған ... ... ... ... ... үйретудің негізгі
жолы - оқу процесі мен оқушылардың күнделікті өмірін, ... ... ... ... ... ... туралы түсінігі мол
болғанымен тәжірибеде іс-әрекеті, ... ... ... келмейтін
жағдайлар кездеседі. Олар жақсы, ... ... ... оны ... ... ... іске ... алмайды. Өйткені, ережені есте
сақтау оңай да, оны іске ... ... ... ... ... ... ... қатар дұрыс
тәртібін, іс-әрекетін ұйымдастыруды көздейді. Адамгершілік тәрбиесінің
мазмұнына үлкенді сыйлау, ... ... ... адамдарын құрметтеу,
қамқорлық жасау, адалдыққа, шыншылдыққа, қарапайымдылыққа, мақсаттылыққа,
шешімділікке, табандылыққа, белсенділікке, ... ... ... де ... ... “... ... келтірілген адамгершілік іс-әрекеті,
адамгершілік сезімді, адамгершілік ойды ... ... ... ... ... ... деп жазған.
Сонымен адамгершілікке тәрбиелеуде қазақ халық ертегілеріндегі
кейіпкерлер бейнесі ... ... ... ... ... Ертегі – ауыз
әдебиетінің ықылым заманнан келе ... көне де мол ... Оның ... ... ... де, сол сияқты ертегілердің “Бұрынғы ... ... ... ... ... ерте, ертеде, ешкі құйрығы келтеде” деп
басталуынан да оның атам заман туындысы екенін аңғару қиын ... ... ... ... ... ізі ... Олардың еңбекші
халықтың тұрмыс-тіршілігі, әдет-ғұрып, елдік тарихы, ... ... ... мұң-шері, арман-мұраты бейнеленген.
Қазақ ертегілерін академик М. Әуезов үш жанрға бөледі; ... ... ... ... ... ... Солардың
ішіндегі ең көнесі, әрі ертегілердің мол саласы – қиял-ғажайып ... ... ... ... ... ... әлі танымаған адам
ойының сәбилік шақтары, соны білсем деген ... ... ... ... қат жер асты ... ... ... өмірін жеңілдетсем деп
армандаған халық қиялы бейнеленген.
Сол дүниеде ... пен ... ... пен ... ... пен
қаскөйлік бітіспес арпалыста болады. Ертегілерде тартыс осы қарама-қарсы
күштер арасында әділдік пен ... ... ... ертегілеріндегі қаскөйде аса үрейлі, жауыздығында шек
жоқ ... ... ... күш иесі ... ... ... ... кейіпкерлер жалмауыз кемпір бойында қандай ерен қуат бар,
күнәсіз балаға деген қаскөйлігі қандай.Сақасын іліп ала қашқан ... ... ... соң, ол бір тісін жұлып түсіреді тағы бір ... ... ... тағы бір аяғы ... ... ... мекен жайлар да сиқырлы, жұмбақ әлемі. Адам
тек түсінде ғана көрерлік қиял сарайлары. Олар ... ... ... ... ... ... ... жағымсыз, сұм
кейіпкерлер-мыстан кемпір, жезтырнақ, айдаһар, ... ... дию ... ... да ... күштер бар.
Солармен қатар адамдарға дос, қиын-қыстау кезде жол табар, ажал
аузынан алып ... ... ... ... ... ... ... жансыз заттар да көп кездеседі.
Көп ертегілерде суреттелген әділдік пен ... ... ... әділдікті аңсау арманынан туған. Әділдік пен адалдық жолындағы
халық ... ... ... жалпы адам бақыты үшін ешбір қауіп қатерден
тайынбай, үрейлі алып ... ... ... түседі. Әділеттіктің
жақтаушысы ретінде мерген, ... ... ... ... ... ... адамдар. Бірақ алдына қойған ... ... ... ... ... жақсылықпен аяқталады, әділдік жақтаушысы адамның мерейі
үстем болумен тынады.
Кедей, жесір ... ... ... әке-шешесі жоқ, өмірі
кедейліктен көз ашпаған тазша өзінің ақыл-айласы, тапқырлығымен ... ... ... ақыр ... ... не ... өз қолына алады.
Ертегінің аяғы жақсылықпен аяқталады.
Ертегінің тағы бір саласы – ... ... және ... ертегілер. Бұл ертегілерде көбінесе елдің тұрмыс-тіршіліктері
суреттеледі. ... мен ... ... ... түлкі ешкіні құрығына оп-
оңай түсіре қояды. Апанға абайсызда түсіп, шыға алмай шарасызданған түлкі
су ... ... ... ешкіні сол апанға алдап түсіреді. Қу түлкі “ешкі
мүйізіне шығып ” зытады, аңқау ешкіні ... ... Осы ... ... керемет
ойын кемеңгерлік түйін жасаған: “Өтірікке алданба, басың бәлеге душар
болар”,- деп аңқау жандарды ... ... ... қу, ... ... ... кейіпкерлердің жаман әдетінен аулақ болуға,
жақсы кейіпкерлерге қарап қайырымды, мейірімді болуға талпынады.
Сонымен ... ... ең мол ... түрі – ... ... ... ... қоғам тіршілігіндегі, үй тұрмысындағы іс-
әрекетін, күрес-тартысын, ... осы ... ... жиып ... ... кейіпкерлер күнделікті өмірдегі еңбек адамдары. Шыншыл
ертегілерде жауыздық иелері де ... ... ... хан, бай, ... ... ... сипат айқын. “Айлалы тазша” әңгімесінде ... ... ... ... ханнан да, оның баласынан да
кек алады. Тазша ... ... ... ... ... ... ... әшкереленіп отырады. Тапқыр да алғыр, ақылды да
айлакер ... ... ... ... Халықтың сүйікті қаһарманы
арқылы жауыздыққа ... ... ... ... ... ... ... қазақ
халық ертегілеріндегі ұнамды кейіпкерлердің жақсы қасиеттерін ... ... ... кейіпкерлердің жасаған зұлымдықтарынан аулақ болуға
үйретеді.
Кіші мектеп жасындағы оқушыларды ... ... ... маңызы
зор. Сынып оқушыларын ертегілерді оқыту арқылы балалар қарапайымдылық,
кішіпейілділік, қайырымдылық, адалдық сияқты ... ... ... ... тілі ... қанатты сөздер мен бейнесіне
тіркестерге бай болып келеді. Бала санасына жастай тәрбиелік ерекше ... ... ... орын ... ертегілерін ең алғаш зерттеп, жинақтаған Шоқан Уәлиханов, ... В.В. ... А.Е. ... А. ... Л. Исаков,
О. Әлжанов, Р. Дүйсенбаев, М. Көпеевтер болса, кейін Э. ... ... А. ... М. ... С. ... М. Ғабдуллиндер зерттеп
жинақтай бастады.
Бұл зерттеушілердің барлығы да ... адам ... ... ... ... ... ... туған деп қарастырады.
Бірақ, ертегілердің тәрбиелік жақтарын, ... не бір ... ... оның ерекше ықпалы туралы пікір кездесе бермейді.
Ертегілерге үлкен мән беріп зерттеген Максим Горький “Ертегі деген
нәрсе маған ... бір ... ... ... ... жақсы өмірді
ойлаған, сол үшін қорықпай, еркін күресетін бір күш барлығын ... ... ... М. ... әрі қарай бір күштің не ... ... ... бала ертегіні тыңдай отырып, өмірді
түрлендіре алатын күш адаммен ғана байланысты, адамның ... ... ... Адам ғана ... ... ... ... қатар қазақ ертегілерінің
адамды тәрбиелеуге қатысты ерекшеліктерін, соның ішінде, өмір мұратын, оған
жетудің жолдарын көрсететін ... алып ... ... ... ... ... ... болсақ, оның
басты мақсатының өзі өмір мұратына жетудің жолдарын, ол үшін ... ... ... ... айқын көруге болады. Ең алдымен өмір мұратына
жетуге қазақтың ... ... ... ... ең ... сапа ақылдылық.
Ақылдылық ертегілерде адамдық қасиетте ең жоғары идеялық дәрежеге
дейін ... ... ... ... ... ...... келеді. Ертегідегі Жаман өзінің тапқырлығының арқасында хан қызына
үйленеді, хан болады. ... қызы ... ... ... тас, ... және ... тас ... жібереді. Жаман балға мен төсті алған соң,
қайрақты төске қойып, ... ... ... ... уатып, пышақты
жетесінен сындырып, гауһар тасты қақ жарып қызға беріп ... ... ... ... ... болып үгітілгенше, тәрелкедей болып
уатылғанша, пышақтай болып басы ... сыр ... кісі мына ... қақа ... мені ... ... еді, сол сыры ... болып басым
кесілгенше айтпасын!”- деп пышақты сындырып, “қайрақтай ... ... ... ... ... деп ... ... сыр
шашпаймын, гауһар тастай қақ жарып сені ... ... ... қақ
бөліп, уәде беріп едім деп Жаман жауап береді.
Ертегілер өз кейіпкерлерін өмір мұратына, адам ... ең ... ... ... ... балалардың ой-өрісін дамытып, тіл байлығын
арттырады.
Қазақ ертегілеріндегі ақылдылықтың тағы бір көрінісі – көрегендік
алдын ала ... ... ... “Ер ... ... көп ... ... сюжеті, сөйлем құрылысы, тілі жағынан ерте ... ... ... ... ... ... халқының ескі мал
шаруашылық өмірін және олардың дүниетану көзқарасын көреміз.
Ертегінің оқиға желісін алсақ, табиғаттың асау ... ... аман ... қалу ... елінен, жерінен адасып кеткен ағаларын
іздеп тапқан Ер Төстіктің ерлігін суреттесе, екінші жағынан, әр ... ... ... баян ... Төстік”ертегісінде жалпы ертегілердің ... тән ... ... ... Ер ... өзі – асқан күш иесі емес, жүректі
жігіт. Ертегінің алға қойған негізгі мақсаты – ... сыры ... ... ... зиян ... ... ... Шойынқұлақ тәрізді
жауыздың иелерінен үстем ... ... ... да ... ... ер ... көмекші әр түрлі жолдастар, серіктер береді. Әр
түрлі жауыздықтардың ұясы ... адам ... ... қана ... Бектөре, Шойынқұлақ, Темірхан, пері, жын, дию, ... ... ... ... болса да, Ер Төстіктен жеңіледі. Халық
жақсылықты алдан күтеді, болашаққа ... ... ... ... ... ... ... бар. Кейде олардың іс-амалдары, айла-тәсілдері де ... ... ... ... ... ... ... ретінде жиі кездесетін
ұнамсыз кейіпкерлер – мыстан ... Ол қай ... ... ... істейді
және жер жүзі халықтары ертегілеріне тән зұлымдық бейнесі. “Ер ... ... да ... ертегілер тәрізді, тыңдаушыларға ауызша айтып
беруге лайықты құрылған. Оқиғаның алғашқы басталуы шындық өмірде ... ... ... ... қыстың қатаң болатындығын ерте
сезген ел ... алыс ... ... айдатуы, Ерназар балаларының көп
жылдар келмеуі, шал-кмпірдің ашығуы- бәрі де ... ... ... ... бәрі келешек негізгі оқиғаның кіріспесі – экспозициясы. Сюжет
жүйесіндегі алғашқы байланыс - “Шаңырақтың күлдіреуішінде керулі тұрған ... ... Ер боп ... ... ... ... аты,әңгімеде
кездесетін шындық және ғажайып ... бір ... сол кер ... жатыр. Ертегі желісіндегі ... ...... ... жанынан қорқып, жалмауыз кемпірге садағының ұшын
шығаратын Ер Төстіктің ... ... ... ... әрі ... ... ... Егер біз осыған дейінгі оқиғалар Ер Төстіктің ағаларын
іздеп жатуы, айдауға жүрмеген көп ... ... ... ертуі. Ерназардың
тоғыз баласына қыз іздеу, үйлендіруі бәрі де халықтың өміріне ... ... Ер ... жер ... ... ... оқиғалар
басталады.
Жылан патшасы бапы Ет Төстікпен достасып, оны жер астының патшасы
Темір ... ... ... ... ... шеленсе түседі. Темір ханға
беттеген ... ... ... ... ... ... Жақсылық иелері болмаса, Ер Төстіктің не болары белгісіз еді. Қиын
жағдайда көмектесу үшін және зұлымдық өкілдерін Ер ... ... ... енгізілген бұл эпизодтық қаһармандар, бір жағынан, ертегіге ... ... ... ... жағынан, темір хан мен Кенде ханды қалай
жеңгеніне дәлелдеме болып отыр.
Ертегідегі оқиғаның шарықтау шегі – Ер ... жер ... ... ... ал оны ... үйіне келуі оқиғаның шешуі болып
саналады. Қандай ... ... да аяғы ... бітеді. “Ер Төстік”
ертегісі де осыны дәлелдейді. Ер Төстікке сандаған ... ... Оның ... – жеңуге болмастай қиындықтар. Әйтсе де әр түрлі
себептермен бас қаһарман сол бөгеттепрдің бәрін ... ... да, ... ... Бқл ... ертегілерге тән шешу және халықтың өмірге
оптимистік көзқарасын ... ... ... ... ... ... ауыз өтірігі” ертегісінде ханның:
“Қызымды мүдірместен қырық ауыз ... ... ... ... ... ... ... ханның қызынан дәмелі көптеген мырзалар келеді,
бірде-бір қойылған шартты орындай алмайды, мұны тек тазша бала ... ... ... ... ... ... ... тумаған атамның
жылқысын бақтым” деп ... да, ... ... жанды жансыз табиғат
дүниесінің барлығын ... ... ... бір ауыз ... қоспай, бір
оқиғадан екіншісін тудыра отырып, барлық ... ... ... береді. “Бұл әңгімелерде әдейі даярлап келген екен, мен ... деп оқыс ... ... ... ... ... шығар деген
сұрағына “болса болар, түбінен ұшқан күйкентай басына кещке жетіп, қонушы
еді”,-дейді, “Құдығың тайыз шығар” ... ... ... ... ... тас ... ... жетуші еді” деп жауап қайырады. Тазшаның “тазша”
деген аты болмаса, оның халық арасынан шыққан ... ... ... бала
екендігін көруімізге болады. Ол өзінің ақыл-өнері арқасында көптеген қиын
жағдайлардан, ауыр ... аман есен ... сан ... сындардан
мүдірмей өтеді. Ертегілердегі Ер Төстік, тазша бала, Аяз бидегі жаман
арқылы, ... ... ... еңбек екенін көрсетуді мақсат ететіндігін
көруімізге болады.
Ертегіде өмір мұратына жету үшін ең керек нәрсе адам үшін ... ... да, сол ... ... жолы еңбек деген түсінікті аз
сөзбен ғана беріп отырады.
Сонда ... ... ... ... - өмір ... ... толық дәлелді көрсете білу ме, әлде өмірдің мәні ... ... ғана ... ... ... ма, ... сұрақ
туындайды.
Қазіргі қазақ ертегілерінің ішкі мазмұнына ... ... ... ... ... екі түрлі жауап беруге болады. Біріншіден ...... ... өмір мұратына жетудің басты жолы ақылдылық екенін
бірінші кезекте, сол ... өзін ... ... ... ... да ... дәлелді міндетті түрде берілуі, ертегінің сол ... ... ... ... ... ... өмір ... жетудегі еңбектің мәнінің
жеткілікті, толық көрінбеуі, керісінше, ... ... орын ... ... өзі, бұл ... толық жауап беруге әзір емес сияқты.
Халықтың аңыздан – ... ... ... аңыз ... ... пен ақымақтық, әділеттілік пен ... ... ... пен ... ... ұшырап, жеңіліп, жақсылықтың
үнемі жеңіске жетуі халықтың бақытты бейбіт өмір ... ... ... барысында қандай қиыншылық болса да, қарсы тұра білу, еңбек
адамының қадірлеу биік ... ... ... Ана тілі
сабағында ... ... ... “бұл ойдан шығарылған, ... ... ... жоқ, ... сөйлемейтінін балалардың
өздері де біледі, ... ... ... ... ... ... үйретеді. Оқушыларға кейіпкерлерге ... ... ... ... ... ... мол. Ертегі
кейіпкерлеріне берілетін ... ... ... ... ... ... ... келеді. Қара сөзбен жазылған ертегілер мәтінге ... ... ... ... ... мұғалім оның
мазмұнын қызықты етіп айтып береді. Егер ... ... ... ... ... ... балаларды жоспар жасауға
үйрету үшін өте қолайлы. Оны бөлімдерге ... ат қою, ... ... ... ... өз ... ... жасатып үйрету керек.
Кейбір ертегілерді сахналап, қуыршақ жасатып сыныптан тыс ... ... ... ... ... ... ... мазмұнын бір
оқығанда-ақ игереді. Ертегілердегі ... ... ... сондай-ақ
оқушыға түсінуге қажет болатын сөздер мен тіркестердің ... әр кез ... ... ... Сөз мағыналарын ашып, ... ... ... ... ... ... түрде түсіндіру тәсілі бойынша сөздер семантикалық табиғатына
орай қысқаша, кейде ... ... ... сөз ... ... ... екінші бір өнімді жол-синонимдік
тәсіл.
б) аралас ...... ... ... мен синонимдік анықтаманың
аралас берілуі арқылы көрсетіледі.
Адамгершілік тәрбиесі – коммунистік тәрбиенің ең ... ... ... жас ... ... ... айналдыру,
олардың рухани және дене күші қабілеттерін ... ... ... ... ең ... ... ... саналады. Адамға қамқорлықпен қарау,
өзіне де өзгеге де ... ... қоя ... ... мен ұжым ... терең түсіну сияқты сезімдер адамгершілік тәрбиесі арқылы
қалыптасады. Қоғамда ... ... ... ... ... моральдық
сезім мен өнегелі мінез дағдыларын қалыптасрыуды ... жас ... ... ... ... ... көркем әдебиеттің
алатын орны ерекше. Олар миллиондаған адамдарды ... ... ... ... ... етуге, сол адамдарыдың еркін, сезімі мен
ой-пікірін білдіруге, олардың идеялық жағынан баюына және ... ... ... ... тиіс.
Көркем шығарма өзінің эмоциясының әсері арқылы балаларда адамгершілік
сезімдердің қалыптасуына ... ... ... адамгершілік іс-
әрекеттің басты көзі. Сондықтан ... ... А.С. ... мән ... ... ... мінез-құлыққа тәрбиелеу дегеніміз –
олардың адамгершілік сезімін тәрбиелеу деп атап көрсеткен болатын. Көркем
шығарма ... өмір ... ... ... ... жас ... түсінігін қалыптасуына, баланың бойына жоғары адамгершілік
сапаларының берік ұялауына ... ... ... ... ... оқуға
ынталандыру жас өспірімдерді адамгершілікке тәрбиелеу жұмысының маңызды
буыны болып саналады.
Дүниедегі ... жеке ... ... де бай ... жоқ. Оны ... дамыту адамгершілік жағынан жетілдіру – тәрбиенің ... ... жету жолы да ... өзі ... ... тәрбиесінің бағдарламасы дегеніміз – бейнелеп айтқанда,
біздер педагогтар, адам болып шыға алатын тіршілік иесін ... ... ... Бұл адам ... ... ... ... Тәрбие
программасын жасағанда оны жүзеге асыру үстінде де ... ...... мен ... ... жұмыстарының программасы жас өспірім
жүрегіне қоғамымыздың рухани байлықтарының қазынасы адамгершіліктің, үлгі-
өнегені ... ... ... ... ... ... ... мұратын
ашып көрсету керек.
Қазіргі оқу-тәрбие жұмысының өмірдің өзі алға ... ... ... ... – адамгершілік пен білімнің, рухани мәдениет ... ... ... ... ... меңгере отырып, оқушы адамгершілік жағынан
тәрбиеленеді. Егер ... мен ... ... ... ... ... оның ... сабақтарда алынатын білімнің мазмұны мен
көмегіне ... ... ... адамның, әсіресе жеткіншек ұрпақтың
адамгершілігі және саяси идеяларға толы ... ... бұл ... жеке адамның рухани игілігіне айналдыру адамгершілік тәрбие
міндеттерін шеше алады ... ... ... ... ету ... ... әрбір
тәрбиеленушінің әлдекімге қамқорлық жасап, әлдекім үшін ... ... өз ... ... көрінетін бір қарағанда
байқала бермейтін моральдық күш жасау деген сөз. Осы арада біз адамгершілік
тәрбиенің ... бір ... ... ... ... орта ... ... отырғандықтан ғана алдын ала ықпал жасау ... ... ... ... өте ... күрделі және қиыл нәрсе -
әрбір шәкірттің жолдасына жақсылық ... ... ... осы жол ... ... адамға деген қажеттілік – ... ... ... ... ... сыныптардың мұғалімі адамның жақсы және жаман мінез-құлқын
баланың ажырата ... күн ... ... ... ... ... түсініктер анықтама берілмесе де ... ... ... ... ... ... ұғым көпшілік пайдасына,
олардың қоғамдық мінез-құлқына қарап игеріледі, демек ... ... ... ... отырылады. Адамгершілік түсінік пен мінез-
құлық бірлігі адамгершілікке тәрбиелеу тиімділігінің негізгі көрсеткіші.
Адамгершілікке тәрбиелеудің жетістіктері, оқу-тәрбие жұмысының басқа
да ... ... ... ... мен анықталады.
Мұғалім 1-сыныпта бәрінен бұрын ... пен ... ... ... баса ... ... ... адамдарға
ілтипатпен, ниеттестік пен қарау деп әділдікті ... және ... мен ... ... ... адамгершілікпен баға беру деп
түсіну керек.
2 сыныпта оқушылар алдында қайырымдылық пен әділдік, жолдастық ... ... ... ұлғая түсіп, оның үстіне ұжымдық пен ... жеке ... ... ... ... қалыптасады.
Төменгі сыныптарда адамгершілікке ... ... ... ... қарамастан, бұл жұмыстың дәрежесі
туралы әңгіме болып ... ... ... ... ... ... адамгершілік тәрбиесін орта мектепте оқып үйренген кезде,
олардың адамгершілікке сенімі ... ... ... ... ... мен категориясы бүкіл қоғамдық тарихи тәжірибені қайта
өңдеуден және жете түсінуден шығуы ықтимал және ол жеке ... ... ... ... ... ... нәтижесі болып табылады.
Сондықтан адамгершілікке тәрбиелеу санасы қалыптасуына басшылық ету -
демек, оқушыларды этикамен қаруландыру деген сөз. Бірақ, бұл ... ... ... ... ... ... міндеті
төменгі сыныптарда толық шешіле алмайды, өйткені балалар өздерінің білім
дәрежесі жағынан да, өмір тәжірибесі ... да ... ... ... ... да ... сынып оқушыларын адамгершілікке тәрбиелеп білім
беру ең ... ... ... ... ... ұғымы болуын,
адамгершілік тәрбиесін сезініп, бұл ... ... де ... ... ... түсінігі туралы айта ... ... ... ... нормаларымен өмірдің айналасындағы,
әдебиетті айқын мысалдар арқылы және өмірден алынған өз ... ... ... ... бұл арада түсіну сезімінің дәрежесіне тән істі
талдап қорытуға байланысты болады.
Біз талдап өткен адамгершілікке тәрбиелеудің ... жою ... ... ізі ... ... ... ... және ... іске ... ... ... ... ... ана тілі ... халық ертегілерін оқытудың
әдістемелік негізі.
2. 1. Бастауыш ... ана тілі пәні ... ... халық
ертегілерін пайдалану.
Мектептердің даму тарихында оқытуды ұйымдастырудың әр түрлі формалары
пайдаланылады. Оқыту формаларының бірте-бірте ... ... ... ... ... ауыл ... және ... техниканың өзгеруіне байланысты болады.
Орта ғасырда сабақ бір топ ... ... ... ... кестесі, оқытудың дәл мерзімі болмады, ... ... қай ... болса да қабылданды.
Мұнан былай қоғамның дамуы білім беру ісіне көтеріңкі талап қойды.
Сондықтан оқыту ... ... ... ... Ресейдің оңтүстік
батысындағы мектептердің тәжірибесінде пайда болды. Мектептерде ... ... ... ... ... ... оқу ... кестесі
бойынша өткізілді, әрбір оқу сабақ деп аталды.
ХVІІ ғ. Я.А. ... сол ... ... ... өзінің “Великая дидактика” кітабында сынып – сабақ жүйесін
дәлелдеді, оның ... ... оқу ... баяндау, жеке және
барлық оқушылардың жұмысын бақылау, оқушылардан оқу материалын сұрау.
Сабақта әр түрлі ... ... ... көрнекілік, жүйелілік,
тиянақтылық принциптері) пайдаланылды. Оқу ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.Бұл жүйе оқытудың
сынып – сабақ формасы деп аталады.
Я.А. Коменский сынып –сабақ ... үш ... ... ... ... ... пікір айтты. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... ... жақсы оқитын оқушы жүргізеді.
Сонымен, сын көзімен қарамаушылықтың нәтижесінде оқытудың әр түрлі
формалары ... ... ... ... қолдануы, біріншіден,
мұғалім ролінің төмендеуіне, екіншіден, оқушылардың ... ... ... ... ... әсер ... ... мектептерінен ауысып келген
оқытуды ұйымдастырудың көптеген формалары қатты сынға алынды. 1930 жылдан
бастап мектептерде ... ... ... ... ... ... мақсатқа бағытталған мұғалім мен ... ... ... деп ... ... ... ... мен тәрбиенің
мақсаттары, міндеттері, жүзеге асырылады, оқушылардың ой-өрісі ... ... ... ... қасиеттері қалыптасады. Сабақтың
шын мақсаты – тұлғаны оның қабілеті мен ... ... ... ... ... ... және ұйымдастыру бірлігі болуы тиіс.
Логикалық бірлік – бұл сабақ бөліктерінің, яғни құрылым элементтернің
аралығындағы ішкі өзара байланыс заңдылығы. ... ... ... ... ... ... шолу лекциясы, жаппай сұрақ,
кейбір сұрауларды анықтау; мұғалімнің ... ... ... біріншіден, игерілген білім еске түсіріледі және жүйеге
келтіріледі, ... ... ... ... ... ... оқылатын материалдардың маңызды идеялары ... ... жаңа мен ескі ... жаңа ... жаңа ... ... ... - оқушылардың танымдық іс-әрекетіндегі
белсенділігі, жинақтылығы. Танымдық ... ... ... ... ... психикалық процеспен байланысты. Психологиялық бірлік бұл іс-
әрекетінің мотивтерін жасау. Мысалы, тікелей талаптандыру, ... және ... ... ... ... ... ... Сабақтың психологиялық бірлігі оқушылардың дербес ерекшеліктерін
(темперамент, ... ... ынта т.б.) ... алуды талап етеді, бұл жеке
адамның дербес – типологиялық ерекшеліктері.
Ұйымдастыру бірлігі – бұл сабақта алдын – ала ... және ... ... ... ... ... оқушыларды белсенді тиімді
жұмысқа ұйымдастыру.
Сабақта ... ... ... үшін ... ... жаңашыл
мұғалімдер М.Н. Скаткин, М.И. Махмутов, В.Ф. ... Е.Н. ... ... жағдайлар керек дейді.
Біріншіден, әлеуметтік - педагогикалық жағдай, бұл ... ... ... ... ... мен ... ... яғни мұғалім мен оқушылардың бірлескен шығармашылық еңбегі,
лабораториялар мен кабинеттердің ... ... ... жабдықталуы.
Екіншіден, дидактикалық жағдай – бұл оқыту процесінің принциптерінің
және ... ... ... және ... етіп ... ету, сонымен бірге жаңашыл мұғалімдердің іс-тәжірибесін терең
зерттеу, пайдалана білу, өйткені, олар ... ... ... ... ... білім, даму және тәрбие мақсаттарымен анықталады.
Осы тұрғыдан сабаққа қойылатын кейбір ... ... ... ... ... ... Әрбір сабақта оқыту және
тәрбие мақсаты дәл қойылуы тиіс. ... ... ... – жаңа ... ... ... қалыптасуы, тәрбие мақсаты – жеке
адамгершілік қасиеттері қалыптастыру. Бұл ... ... және ... ... іске асырылуына байланысты.
2. Оқу материалдарының көлемін анықтау. Сабақтың дидактикалық мақсатына
сәйкес, яғни ... ... ... жас және ... ... ... ... әрбір құрылым бөлігіне оқу материалын таңдап алу.
3. Оқыту мен ... ... ... ... ... мәні – ... ... қатынасын, қабілетін, адамгершілік қасиетін қалыптастыру.
Білім беру мен ... ... ... ... ... Оқытудың ұтымды әдістерін таңдап алудың сабақ типтеріне, сабақтың әрбір
кезеңіндегі оқу ... ... ... Сөз бен көрнекілікті үйлестіру, қазіргі техникалық құралдарды, әсіресе,
ЭВМ, компьютерлерді, бағдарламалап оқыту ... ... ... оқу ... өнімділігін арттырады, уақытты үнемдеуге мүмкіндік
береді, оқыту процесін ... ... ... ... ... сонымен бірге сабақта олардың зейінін,
есін, байқағыштығын, әуестілігін, елігушілігін үнемі бақылап есепке алу.
2. ... ... ... дер ... ... сабақ уақытын тиімді,
нәтижелі пайдалану.
Сонымен, негізгі ... ... ... жүзеге асыру – оқыту
процесін жақсы өткізудің, сабақтың сапасын арттырудың ... ... ... ... ... ... бір-бірімен өзара
байланысқан тұтас жүйе, мақсат, оқу материалын ашу деңгейі, қолданылатын
әдістер, сабақтың құрылымы, оқытудың ... ... ... ... элементтердің бірі – жалпы дидактикалық
мақсат. Оны үшке бөлуге болады.
А) білім (білім, ... ... ... ... даму – ... өз ... ... ынталандыру, олардың дидактикалық
ойлауын, шығармашылық қабілетін дамыту;
Б) тәрбие – ғылыми дүние танымын, ... ... ... ... ... ... ... оқушыларды, білім жүйесімен қаруландырып қоймайды, ... ... ... ғылыми - әдістемелік деңгейде өткізу үшін ... ... ... ... Оқыту жұмысы тақырыптық және сабақ жоспары бойынша
жүргізіледі. Тақырыптық жоспар оқу бағдарламасы, оқулық, оқу ... ... ... ... оқу ... ... ... жоспары – бұл әр
сабаққа ... ол оқу ... ... ... ... сабақ жоспары бойынша мұғалім:
А) сабақ тақырыбы бойынша оқулықты, оқу ... және ... ... ... өзінің білімін тексереді;
Ә) алдын-ала есептер шығарады, жаттығуларды дайындап, тәжірибелерді
істейді.
Сабақты ...... жете ... ... ... ... оның
мақсатының табысты болуының кепілі. Сабақты жоспарлау негізінде ... ... ... ... ... әрбір сабаққа дайындалады. Ең
алдымен сабақ тақырыбын және оның міндеттерін анықтайды. ... ... ... бірі – оқу ... ... алу. ... сабақтың идеялық – теориялық бағыты анықталады, сабақта негізгі
идеялар, ұғымдар ... ... және ... ... ... сыныпта оқушылардың танымдық іс-әрекетін ұйымдастыруды
ойластырады, оқытуды ұйымдастырудың формалары мен ... ... ... ... ... ... оқушылардың
мүмкіндіктеріне сәйкес таңдап алу, сол сияқты көрнекі және ... күні ... ... ... мақсатының жемісті болуын негізгі
шарттарының бірі.
Келесі сабаққа дайындалу үшін бүгінгі өткен ... ... ... қандай мәселелерді еске алған жөн:
- тақырып мазмұнын оқушылар қалай игереді;
- сабақта ... ... ... ... ... ... және ... міндеттері қалай шешіледі;
- сабақтың жақсы жақтары мен кемшіліктері;
- сабақ процесінде болған кемшіліктерді келесі ... ... ... тәсілдерді пайдаланып өткізу мұғалімнің ғылыми -
әдістемелік, зор педагогикалық ... ... Ал, ... ... – оқыту мен тәрбие жұмысын жүргізудің ерекше өнері.
Педагогтың шеберлікті қалыптастырудың бірінші жолдарын атауға болады.
Ең алдымен ... ... ... ... ... үйренуге тиіс. Өйткені мектептегі оқу және тәрбие жұмысының жемісті,
әрі ... ... ... ... сауаттылығы мен идеялық ұстамдылығына
байланысты.
Қазіргі кездегі сабақты жетілдіру жұмыстарының ішіндегі негізгі
мәселелердің бірі – оның түрлері мен ... ... бір ... ... ... ... жұмысын жүйелі әрі нәтижелі жүргізу үшін, оны ... ... зор. Сол ... ... ... сабақ классификациясын
ойдағыдай білуі шарт.
Сабақ классификациясы (жіктелуі) – сабақтары ... ... ... ... ... ... классификациясын
анықтауға айрықша маңыз береді. Бұл мәселе турасында педагогикалық
ғылыми ... ... ... әлі де қалыптаспаған. Қоғам дамыған
сайын оқу жүйесінің қайта құрылатындығы және ... орай ... ... де ... жаңарып отыруы сөзсіз.
Сабақтың типологиясы әрі қиын әрі күрделі мәселе. Бұл ... ... ... ... ... Олардың қатарына С.В.
Ивановтың “Типы” структура урока”, 1952, Н.В. Казанцовтың ... ... ... 1956, М.А. ... пен Б.П. ... ... ... курс ликций жатады.
Сабақтың типологиясы мен құрылымы туралы педагогикалық баспасөз
беттерінде бірнеше талас пікірлер айтылып келеді. Бірақ, бірыңғай жалпы
танылған ... ... әлі ... жоқ.
Дидактикалық тұрғыдан қарастырсақ, оның себептері: а) оқыту
процестері өте күрделі диалектикалық процесс, онда ... ... ... ... мен ... жаңа түрлері пайда болды; ә)
мектептің әр түрлі даму ... ... ... мен мазмұны
өзгереді; б) сабақты жіктеу принциптерін анықтауда әрбір ... әр ... ... ... ... жіктеу үшін принципті басшылыққа алады.
а) Мазмұны ...... ... алгебра, геометрия т.б.
сабақтарға бөлінеді. ә) дидактикалық мақсат бойынша - ... ... ... ... ... б) ... өткізу тәсілі бойынша –
бұл лекция, әңгіме, кино және ... ... ... ... ... ... ... дидактикалық міндеттерге сүйенеді. Осы ... ... Г.И. ... В.А. ... т.б. ... сабақтар жіктеуі
мектептерде жиі қолданылады. Ол негізгі дидактикалық міндеттер бойынша
жасалған. Бұл ... ... әр ... ... ... ... жаңа ... игеру сабақтары;
- Іскерлік пен дағдыны қалыптастыру және жетілдіру сабақтары;
- Аралас сабақтар – мұнда бірнеше дидактикалық міндеттер шешіледі.
Сабақ құрылымы – ... ... ... ... оның
элементтерінің жиынтығы. Әрбір сабақтың құрылымы оның мақсатына, оқылатын
матералдың мазмұнына тәуелді болады.
Әр түрлі сабақтар құрылымының ұқсас болуы мүмкін емес. Сондықтан
сабақты әрдайым ... ... ... ... Мұны төмендегі
сабақ типтерінен байқауға болады. Әдетте, мұғалім аралас сабақ типін мына
үлгі бойынша жоспарлайды.
а) ... ... ә) үйге ... ... сұрау; б) жаңа
материалды мұғалімнің баяндауы; в) жаңа материалды бекіту; г) ... ... бұл ... ... және ... ... сынаған
болатын. Қазіргі кезде аралас сабақ мектептерде әр ... ... ... жаңа ... ... ... ... жаңа
материалды баяндау, алғашқы бекіту, үй тапсырмасы. Мұндай сабақты әр
түрлі вариантта өткізуде болады.
1. ... ... оқу ... ... оны ... сыныпта ұғады
және бекітеді.
2. мұғалім тек қана кейбір басты мәселелерді баяндайды, ал ... оқу ... өз ... игеріп қабылдайды.
3. жаңа материалды оқып білу үшін мұғалім оқушылардың өз ... ... және ... ... кезде сабақ құрылымы мынадай элементтерге де бөлінеді:
а) танымдық ... қою (не ... ... ... ... оқу және білу ... тәсілдерді және құралдарды қолдану.
Сабақтың мұндай жүйесі оны ... ... ... береді,
балалар алдына оқу міндеттерін қояды, оларды проблеманың ситуация мен
таныстырады, жауап ... ... ... ... мен ... іс-әрекетінің сыртқы жағы
ғана емес, оның ішкі процесінің мәнін де ... ... ... ... ... ... бар. Бірақ, олар
бірыңғай жүйеге келтірілмейді.
Бірсыпыра зерттеушілердің айтуы бойынша жіктеу ... ... ... қою, ал, ... ... ... іске ... негізінде түрлерге бөлу. Мысалы, әңгіме сабағы, өз бетінше жұмыс
істеу сабағы.
Осыған ... ... ... бөлуге болады:
1. жаңа сабақ беру сабағы (лекция сабағы, әңгіме сабағы)
2. білімді, іскерлікті және дағдыны ... ... ... ... ... ... т.б.)
3. жинақтау және жүйелеу сабақтары (әңгіме сабағы, семинар сабағы т.б.)
4. аралас сабақ барлық ... ... ... Бұл сабақта танымдық іс-
әрекеттің барлық кезеңдері жүзеге асырылады.
5. бақылау сабағы (барлық бақылау, ... ... ... ... 1990 жылдан бастап қазақ мектептерінде
көптеген сабақтың жаңа түрлерін ... ... ... келеді.
Қазіргі сабақ түрлері сан алуан. Олар интегралдық және ойын ... және ... ... сайыс және семинар сабақтары,
лабароториялық зерттеу ... ... ... ... әр ... сабақты ғылыми - әдістемелік негізінде қазақ халқының
ұлттық ерекшеліктерін, мәдениеті мен тарихын және шаруашылық салаларын еске
алып, ... ... ... және ... ... өте зор.
Тәжірибешіл мұғалімдердің осы талаптарға сай әр түрлі ... ... ... ... байқауға болады. Өйткені, олардың
оқыту жұмысының нәтижесі, асқан педагогикалық шеберлігі көзге түсіп бүкіл
мұғалім жұртшылығына ... әсер ... ... ... беру ... ... ... әсіресе, “Бастауыш мектеп” журналында жазылып жүр. ... ... ... ... ... емес ... ... жоғары
ғылыми әдістемелік деңгейде өткізетіндігін көруге болады.
2. 2. Ана тілі сабақтарында ... ... ... ... ... адамгершілік тәрбие беру жолдары.
Бала балғын тал, ересек адам – ... Бұл - әр ... ... ... ... ... ... баланың ана тіліне деген
сүйіспеншілігін тәрбиелеп, бала жаныны ... ... ... ...... тәрбиелеуші әрбір үлкеннің мұраты. Ана тілі бастауыш мектептегі
негізгі де, маңызды пән, имандылыққа, ... ... ... ... ... ... баланың интелектісі ... ... ... ... ... ана тілін оқып-
үйрену әрекеті жасампаздық сипатқа ие.
Бастауыш сыныпта ... ана тілі ... аса ... ... де ... ... тілі байлығы мен осы тілде жасалған әдеби шығармалар арқылы
оқушының рухани ... ... Ана ... ... барысында балалардың
өздерінің сөйлеу дағдылары да ұштала түседі, олар өз ойларын ауызекі түрде
бейнелеп, өзгелердің ... ... ... ... ... ... тілі пәнінің негізгі мақсаты – оқу дағдысының негізін қалау,
тыңдауға, сөздің дыбыстық құрылысы туралы ... ... өз ... ... қызығушылығын ояту, ауызша ... және ... ... тілі пәні ... балаларға берер тәрбиеміз ерекше. Бұл пәнді
оқыту барысында дидактикалық міндеттерге тоқталсақ ... ... оқу ... ... қалыптастыру;
- оқушылардың айналадағы дүние (адам, табиғат, қоғам) туралы түсініктерін
байыту;
- ... ... ... ... беру;
- оқушылардың логикалық ойлауын дамыту.
Оқушыда жалпы адамзаттық құндылықтар мен адамның айналасындағы
дүниемен жекебас – ... ... ... адамгершілік тұрғысынан
тәрбиелеу мақсатын халқымыздың мәдени – рухани мұрасының, салт-дәстүрінің
озық үлгілерін оның ... ... ... ... ... ... Осымен
байланысты бағдарламада халқымызға тән әдептілік, имандылық, ... т.б. ... ... табиғатқа деген қарым-қатынасындағы
біздің халыққа тән ерекшеліктер, тіпті ... пен ... ... ... ... ... – 4 ... ана тілі бағдарламаларында оқушы тілін дамыту, сөйлеу
мәдениетін ... ... ... ... мәдени, рухани
дүниесінің терең деңгейін көрсетіп бейнелейтін ... ... ... ... ең ... ... осы санадағы озық
әдет-ғұрыптарына, дәстүріне, бай мұрасына негізделіп ... ... ... мазмұнын мектепке тиімді оқытып, оның басты мақсатын
жүзеге асыру оқытуды оқу - әдістемелік ... ... ... ... ... ... ең ... қандай оқу -әдістемелік құралдардың
қажет екенін біліп, білім ... ... ... ... мақсат, міндеттерін, толық, жан-жақты жүзеге асырып, ... ... ... бағдарламаға мүмкіндік береді.
Ана тілі пәні бойынша мектеп оқушыларын ертегілерді оның ішінде қазақ
халық ертегілерін оқыта отырып, ар-намысқа, адамгершілікке тәрбиелейміз.
Ертегіге бай ... бірі – ... ... ... фольклорындағы
ертегілердің сан алуан түрлері бар ХІХ ғасырдан бастап, қазақ ертегілерінің
ғажап та, көркем үлгілерін В.Радиов, Г. ... И. ... Ш. ... ... де ... ... жинап, жариялай бастады. Қазақ фольклоры
Ж. Аймауытов, М. Жұмабаев, А. ... М. ... С. ... де мол орын алғаны бар. Қазақ тілінде мектеп оқу құралдарының
барлығын да көп жылдардан бері ... ... әр ... үлгілері
жарияланып, зерттеліп, оқылып келеді.
Халық адамгершілік пен әділеттілікті, ақылдылық пен ... –ақ өте ... ... әңгіме, ән-жырға, ертегі-аңызға арқау етіп
отырған. Халықтың ауыздан-ауызға тарап, бізге жеткен ... ... ... да ... пен ақымақтық, арамзалық пен адалдық,
жақсылық пен жауыздық қатар көрсетіледі. Ертегілердің ... ... зор. ... оқу ... ... ... ... адалдық сияқты қасиеттерді бойына сіңіреді. Ертегілердің тілі
түсінікті, қанатты сөздер мен бейнесіне тіркестерге бай болып келеді.
Қазақ халық ... ... ... бастауыш мектеп оқушыларына
адамгершілік тәрбие қалыптастыруда ана тілі пәні сабағының ... мәні зор. Ана тілі ... ... ... ... жас
ерекшелігіне қарай сынып оқушыларын бір тақырып бойынша үш звонаға бөліп, І
– звеноға сол ... ... ...... ... ... дұрыс оқу, ІІ-
звеноға сол ертегігің ішіндегі жағымды және жағымсыз ... ... атап ... ІІІ- ... ... ... ұйымдастыру. Сонда өзі
берілген 1 немесе 2 сабақты уақыт өлшеміне қарай пайдалану.
Сол ертегідегі адамгершілік тұстарына ерекше ... ... ... ... ... ... ... т.б. жатады, ол қай тұстарда баяндалады, ... ... ... етіп ... ... ... ... құрамына қарай талдау арқылы ... ... ... пайдалы; деректі ұғымдарды түсіндіру үшін
тұрмыстан мысалдар келтіру, фактілер келтіру, әңгіме ... сөз ... ... ... қолдану, бірақ мұнда диафильмдерді бастан
аяқ ... ... жоқ ... ғана алу ... ... анықтама беру
арқылы жиі түсіндіріледі; мысалы, “Ғажайып бақ” ертегісінен ... ... ... мен сөз ... мағыналарын түсіндіру
тәсілдерін талдап көрейік:
- ұлтарақтай жер – ... ... жер – ... ... ай десе ... күн десе көзі – ... ... өте көрікті – тәсіл,
- жұбаныш – көңілге сүйенім, алданыш, мадет – тәсіл (б)
- ...... ...... ... ... - ... дайындалып – тәсіл (з)
- жұт – қыс қатты болған жылдары аштықтан, суықтан малдың қырылуы, мал
өнімі, індеті – ... ... – бұл ... ... дау – ... - ... дұрыс шешу үшін әділдік тілеп, төрешіге жүгіну, өтіну
Бас ию, табыну, үкім шығару тәсіл (а)
- жаны ұдай ашыды – ... ... ...... ... таңым – ізет, құрмет - қошамет – тәсіл (ә)
- шегендеу, қалау, жинау – тәсіл (ә)
- кіріптарлық, ... ... ... – тәсіл (б)
- ширігіне келмиді – теңесе алмады – тәсіл (ә)
Жалпы бастауыш мектептегі сөздік жұмысы төрт ... ... ... сөздігін байыту, яғни оқушыларға олар ... ... ... ... олардың мағынасын түсіндіру;
Сөздіктерін анықтау, яғни бұрынна білетін ... ... ... ... ... мүмкіндіктер жасау, яғни ... ... ... ... ... ... ... көбірек сөз
қосып отыру;
Әрбір тілге жатпайтын сөздерді түзету, сөздердің айтылуын дұрыстау.
Әрине, бұл көрсетілген бағыттар бір-бірімен тығыз ... ... ... ... ... бақ”, “Өнеге”. ”Хайуанат”
жайындағы ертегіден “Түс көрген патша” енеді. “Ғажайып ... ... ... ... ... ... Асан мен Қасен - ... ... ... ... ... – қарапайым адамның ісі мен ақылы
ардақтау. Көңілі ақ, ... таза ... бір ... ... ... түскен
кезде Асанның бөліп берген жерінен ішіне ... ... ... бір ... ... алып ... қойнына сыймай, қазанның құлағынан сүйрей,
досының үйіне қарай жүгіреді, ал Қасен алтынды алудан бас ... ... ... ... ... төгіп, еңбек еткен адамдікі” деп Асанның өзіне ... ... ... ... алтынды балалар неге алмады” деген сұраққа ... Асан ... ... да ... ... адал, шыншыл екендігін көрсетті.
“енді алтынды кім алуы керек.” Деген сұрақ ертегідегі ... ... ... Ақыры алтынды “осы алтынды жұмсап, құлазып жатқан далада
гүл ... ... бақ ... ... деп ... айтқан қарияның үшінші шәкірті
алады да арманына, тілегіне жетеді.
Әрине, ертегіде жас жігіт арманына жету жолында басқа да ... ... ... оның ... ... ... себепші болады.
Бұл ертегілердегі оқиғаның шарықтау шегі. Оқушыны ертегінің ретімен,
жүйелі айтуын оны бөлімдерге бөліп, әр ... ат қою ... ... ... ... ... ... Асанның достық көмегі.
ІІІ бөлім: Алтын салынған қара қазан.
ІV бөлім: Кедейлердің қарияға жүгінуі.
V бөлім: ... ... ... Жас ... ... бөлім: Халықтық рахатқа кенелуі.
Ертегінің кейіпкерлері Асан мен Қасенге адал, еңбекқор достыққа берік
деп, қарияға әділ ... айта ... ... деп, ... ... ... рақымды, елін сүйген ер деп мінездеме беру ... өз ... ... ... мысал келтіріп дәлелдеуі
тапсырылған жөн.
Ертегіде суреттелетін, ғажайып ... ... ... жас
шыбықтар көктеп өсіп, жұпар иіс, қып-қызыл нарттай ... ... ... бал ... ... ... көл, көкорай шалғын, арықтардың суы
сылдыр қағады т.б. сөз ... ... ... ... ... керек. Осыдан
бақтың көрінісін көз алдарына елестетіп, қиялдарына ... ... ... қағаз бетіне түсіруге тырысады.
Ал ертегі бойынша біз ... ... ... ... болатынын
жоғарыда атап өттік.”Сен өзің осы алтынды қайда жұмсар едің” деген сұрақ
сабақта ... ... ... ... ”Не ... де ойлап істе”,
ойламай іс қылсаң, қор боласың деп келген.
Қай ертегінің болмасын түп нұсқасы ... сан ... ... ... ... қиялынан шыққандығы анық. Дегенмен де әр ертегіде
бір шындық. Оны мысалға ұлы жазушы М. Әуезовтың мына ... ... ... ел ... аты ... ... бір қылық әрекетімен елге
даңқты кісі болса, соның өмірінде шын әрекетімен ... ... - ... ... тың ісі, ... ... ... әңгімелерді аңыз
немесе ертегі дейді. (М. Әуезов ... І том. ... 1988, 40 ... ... ... оқиға сол адам басында айтылған күйінде болмауы да
мүмкін. Тек сол ... ... ... ... ... ... ... сақтайды да, өмір еңбектерін сүюден, қызық көруден,
көпшіліктен көрі ерекше ... деп ... ... ... шын болған
адамдардың басына тірлік әрекетіне, елдің өз әңгіме, қиялы қосқан ... ... ... (М. ... 40 бет). Оқулықта Фараби, Асан қайғы,
Алдар көсе ... ... ... ... көсе мен Шық бермес Шығайбай” ... ... ... ... еткені көрсетіледі, мұндағы бай ешкімді қондырмайтын, қондырса
дәл бермейтін екен. Үйіне кісі келсе, оның жауабы:
- Шық, әй! – ... ... жұрт оны ... атап ... ... ... ... да көзі тоймайтын, қатты сараң адамды алдар бірнеше рет алдап,
әбден мазақ етеді. ... ... ... бай ... ... ... ... деп өзіне ант беріп келген Алдар жабықтан сығаласа, Шығайбай қазы
тіліп, бәйбішесі нан илеп, ... бас ... қызы ... ... жұлып
отыр екен. Алдар үйге кіріп ... ... ... ... ... ... ... жолда келе жатқан үлкен сары жылан көргенін
Жуандығы тап өзіңнің астыңдағы қазыдай,
Артың – кем қып асырмай,
Шын ... ... ... ... астындағы басындай,
Былш етті иленіп,
Бәйбіше астындағы нанындай,
Өтірік болса сақалым жұлынсын,
Қыз астындағы тырнадай –
Бәрін де осының көріп келдім,
Асыңды алып ... ... бұл ... ... ... ... шығарманы жылы қабылдауына
септігін тигізеді. Мұғалім ертекті Алдардың ... ... тағы да ... ... сөз ... оны үйде оқып келулеріне тапсыруға болады.
Шығарманы оқудың екінші сағатында ... ... ... ... Алдар мен Шығайбайдың іс-әрекеттеріне өз көзқарастарын
білдіреді. Қазақ ауыз әдебиетінің ертеден келе жатқан ... ... – осы ... ... ... халық ертегілерін тарихтың үш ... ... ... ... ... – есте жоқ ескі ... ... өткен
ғасырдың 60- шы жылдарына дейін созылған. Қазақстандағы феодализм дәуірімен
байланысты ертегілер болады. Екінші топ ертегілері – 60 жылдардағы ... сол ... ...... болған реформалардың соңғы тарихи
дәуірдің шаруашылық – қоғамдық, тарихтың ... ... ... ... топ ... дәуірінің ертегілері есебіне ... ... ... ең ... ... ... ... феодализм дәуірінің ертегілерін жалпы советтік фольклористика ғылымы
қолданған методология бойынша, шартты түрде, үш ... ... ... ... қай жағынан зерттесеңіз де балалар үшін ең алдымен
адамгершілік қызметінің зор екенін көреміз. Әр сыныпта әр ... ... сөз ... ... талдау жасап, ондағы жақсы жақтарын ... ... ...... ... ... оқушының қиялына қозғау саналады.
Шәкірттердің саналы тәртібі, мінезі туралы түсінігі ... ... ... және сенімін тәрбиелеу тәрбиешінің мақсатқа бағытталған
іс-әрекетіне адамгершілік тәрбиесіне ... ... ... ... ... тәртіп пен мінез
ерекшеліктерінің алатын орны зор. Ұлттық қадір-қасиет дәстүрлер мен әдет-
ғұрыптар, ұрпақтан-ұрпаққа ... ... ... жетіп отыр.
Ұлттық мінез-құлықты халықтың бай тәжірибесі арқылы тарихи тұрғыда
қалыптасқан әдетінің, жалпы және ... ... ... деп ... халқының адамгершілік іс-әрекеті негізінен ол көшпенділік өмір
салтына, үнемі өз ... ... ... ... ... ... қалыптасады.
Біздің халық момындықты, бой ұсынушылықты, бейбітшілікті құрметтейді.
Оқу және тәрбие барысында бастауыш сынып оқушыларының дербес және ... ... ... тәрбиесінің мазмұны байиды. Оқыта отырып
өскелең ұрпақты тарихи шежіре, яғни ертегі-аңыз, жаңылтпаш, ... ... ... ... ... сөз, ... фразалар жоқ. Оқиға басынан
–ақсылбыр, баяндалады. Оның мақсаты – ... ... ... емес, ауыр әңгіме
ұзаққа созылады дегенді білдіру болса керек.
Ертегінің лексикасы мен синтаксисі халықтық ойлау тілінің байлығына
негізделген. Тілі ... ... ... шұбарланбай жеткен.
Бұл бұрынғы көне заманғы ертегілерге жатса, ... ... ... мен ... орны ... ... Қазіргі қазақ
ертегілерінің барлық түрлеріне де сол тұрмыс болмысқа кірген жаңалықтардың
неше алуан ықпалы, әсері араласады.
Бұл әсерді ... ... ... айтылатын, ескі заманнан келе
жатқан қиял – ... ... ... ... ... ... да ... болады. Қазақ ауылында бұл кезеңдерде ... ... ... ... ... ... ... таптың өзінің
арасында да қалың ... ... ... үшін тайталас – бәсеке
басымдайды. Бұрын қазақ ... ... ... келген мұсылман дін
басыларының ықпалы да, кей жағынан, Россия мәдениетінің тарай ... азая ... ... ... ... соңғы дәуірде біріне-
бірі қайшы, қарсы ағымдар, салт-саналар ... ... ... үгіт ... қазақ шонжарлары татар, бұхар хазіреті,
ишандары осы реформадан соңғы ... ... ... - әңгімелеріне де
өздерінің діншіл- реакцияның ықпалын таратуға тырысады.
Осы аталған дәуірлерде қазақтың ұлы демократ – ағартушылары
Ш. Уалиханов, Ы. ... А. ... ... ... ... ... ... “мүддесі мен арманын” аңғартатын
ауыз әдебиеті ... ... ... онан соң, ... ... Абай ... ... санасы, тарихтың мәдениетін озғын талаптары
да әскер етпей қалған жоқ.
Ы. ... ... ... ... ... ... ... мен ағартушылық педагогикалық асқан еңбегімен ... ... ... ... деген алғашқы еңбектерінде қазақ халқының
рухани мәдениетінің даму ... аса зор ... ... және ... ... ... ... тәрбиеленуінің негізі болып
есептеледі.
Дала ұрпақтарын оқу өнерге, ... ... ... ... аса ... қор – ... фольклорына ерекше назар аударды. Ол
халық творчествасының өз кітабы үшін ... ... ... ... ғана таңдап алып шебер қолданды.
Алтынсариннің еңбектеріне талдау жасағанда олардың әр ... ... ... бар ... ... ... қасиет – саналар
жан-жақты қамтығаны айрықша ... ... ... ... Ы. ... ... идеясын қазақ отбасының ең ... ... баға ... ... ... (1845-1904 ж) мұрасы – қазақ елінің энциклопедиясы деп
танып әлемдік тарих төрінен орын ... ... ... иесі Абай ... ең ... ... өзінің шығармаларына арқау еткен.
Ғасыр бойы әдеп, таным, академиясына айналған Абай тәлімі ... ... ... бүгінгі ұрпаққа үлгі-өнеге. Бүгінде
ортамызға қайта оралған А. ... ... М. ... ... Ж. ... ... М. ... (1885-1935), Ш. Құдайбердиев
(1858-1931)-тің мәдени рухани мұралары ... ... ... ... ... жол ... ... қоғамдық, әлеуметтік, рухани, мәдени, әдеби өміріне
белсене араласып, өздерінің шығармаларында және ... ... ... ... ... ... ... халықтың
реалистік дәстүрін жалғастырған.
А. Байтұрсынов қазақтың тілін, ауыз әдебиетін, мәдениетін, тарихын,
әдет-ғұрпын, салт-дәстүрлерін қазақ ... ... ... ... беру ... ... ... көрсетті.
Ертегінің алатын орнының ерекшелігі де соған саяды. Келемеждеу,
күлкіге ұшырату, ... ... ... ... ... ... ... арман- мақсатпен ұштастыра отырып жағымды образ
жасайды. Онда әрине, мейірімді де ақылы көп, ... бар ... ... басқан қадамы үлкен сақтықты қажет етеді. ... де ... ... баян ... ... образдардың бірі – Қожанасыр. Қожанасыр әңгімесін
айтушы елдер ол жайындағы естіген сөздерін ғана айтумен қанағат ... ... ... ... ... сияқты өз тұстарынан қосымша, үстеме әңгімелерді
де жамап, молайтып айта берген. Сонымен Қожанасыр жайындағы ... жоқ. ... заң етіп алып ... ... ... ... етеді.
Ертегі арқылы үлкен жүректі, адамгершілігі мол, зор еңбекті жемісті ... ... ... ... тартымды болуы да содан. Ертегі
арқылы жақсылық пен жамандық, адалдық пен ... ... ... ... Жеке өз ... сабақ жоспарларының үлгілері.
Сабақтың тақырыбы : ... ... 1. ... ... ... ... ... адам бай-
ланысының
арасындағы байла-
нысты меңгеру.
2.Дамытушылық:
Ойлау дағдыларын
қалыптастыра
отырып, өлеңді
мәнерлеп оқуға өз
сөздерімен
әңгімелеуге, ауызекі сөйлеуге
машықтандыру.
3. Тәрбиелік:
Табиғаттың ... ... ... түсінік беру,
қоршаған ортаны
сақтауға тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: Әңгімелеу, сұрақ-жауап, көрнекілікпен жұмыс.
Пәнаралық байланыс: Дүниетану, қазақ тілі.
Сабақтың ... Венн ... ... ... бес
жолды өлең, тірек сөздер, дөңгелек стол.
Сабақтың барысы:
1 Ұйымдастыру ... ... ... түгелдеу.
б) Оқушының зейінін сабаққа аударамын.
2 Үй тапсырмасын тексеру:
- Балалар үйге ... ... ... ... ... әңгімесін түсініп , оқып келу.
а) Әңгіме неге «Шыбық» деп аталған ?
ә) Сен Темірдің орнында ... ше? ... ... ... ме ... ... ... қайтып келер ме едің?
б) Бақыт пен Темірдің қылықтарын салыстыр . Бақыт пен Темірге мінездеме
бер.( Венн ... ... ... беріңіз.)
Өз ісіне тиянақты
Сыпайы
Еріншек
Еңбекқор огшБақыт
Өзімшіл
Еңбексүйгіш ... ... ... сабақ: Қызығушылығын ояту.
-Балалар , біздің бүгінгі өтетін жаңа сабағымыздың тақырыбы: ... ... деп ... ... оқып ... ... бүгінгі күнді, тақырыпты жазайық.
-Балалар «Қарлығаш» өлеңін оқып таныспас бұрын «Қарлығаш» деген ... ... ... не ... ... ... аймақ құру.
Пайдасы мол ... ... ... ... өз ойларын айтады, мұғалім жазып тұрады. Оқушыларды үш топқа
бөлемін.
Топтарға тапсырма:
1- топқа тапсырма : Әңгіме мазмұны ... ... ... ... тапсырма: «Бес жолды өлең» әдісі
(Жылан, дәуіт, қарлығаш).
3- топқа тапсырма: «Пирамида» әдісі.
Қарлығаш ... ... ( Әр ... ... ... ... ... болып таң атты
Түтін тік боп шығады.
Қарлығаштар қанатын
Самғап биік ... қара ... ... ... ... қалды көбелек.
4. 1- топқа тапсырма: Венн диаграммасы.
Қарлығаш Жылан
2- топқа ... ... ... ... ... ... ... тапсырма: Дөңгелек стол.
Қарлығаш туралы өз білімдерін қағаз
бетіне
түсіру.
5. Сабақты бекіту, қорыту.
Өздерің көріп отырсыңдар қарлығаштың өте ... адал құс ... ... ... атынан қыздардың есімдерін қойған деп түсіндіре келе
сабақты сұрақ-жауап арқылы қорытамын.
1.Қарлығаш ... ... ... ... бар ... ... неліктен адам жүретін жерге салады?
3.Қарлығаштың шаруашылыққа қандай пайдасы бар?
4.Қарлығаштар туралы қандай ... ... ... ... Үйге ... беру:
«Құстар – біздің досымыз» тақырыбына әңгіме құрастырып, альбом
жинақтау.
7. Бағалау.
Әр топтағы топ басшыларына ... ... беру ... ... ... ... тақырыбы:“Қарлығаштың құйрығы неге айыр?”
Сабақтың мақсаты: 1.Білімділік: Ертегінің ... ... ... айта ... ... ... ... өз бетінше жұмыс істей білу дағдыларын ... ... ... ... өз сөздерімен әңгімелеуге, өз ойын ірікпей
айтып, дәлелді сөйлей білуге ... ... ... жирендіру , әлсіздерге ,
жәбір көрушілерге арашашы болуға,жақсылық пен
жамандықты айыра білуге, әрқашанда әділ болуға
тәрбиелеу.
Сабақтың әдісі: Сұрақ-жауап.Түсіндіру,әңгімелеу,көрнекілік,топпен
жұмыс, ... ... ... ... мазмұнды суреті, Қожанасыр суреті,
орталықтар жазылған тіреуіштер, фишкалар,
аппликация, ермексаз, ... ... ... ... ... түгелдеу.
ә)Оқушылардың зейінін сабаққа
аудару.
Таңертеңгілік жиын:
-Балалар шеңбер жасап тұрады.Оқушылар дөңгеленіп тұрып сәлемдеседі,
барлығымыз дөңгелене отырып, бір-бірімізге жылы лебіз білдіріп, ... ... ... біз ... ... ... айтуға дайынбыз.
-Ендеше бір-бірімізге күлімдеп қарап, жүрек жарды лебізімзді жеткізейік.
Осылайша барлығы бір-біріне өз тілектерін айтып шығады.
Балаларды орындарына отырғызамыз.
ІІ.Жаңа сабақ. Қызығушылығын ... ... ... ... ... ... жұмбақ жасырамын,
сендер жұмбақтың шешуін табыңдар. Балаларға жұмбақ жасырамын.
Бұдыр-бұдыр балшықты.
Жинады да талшықты.
Ұқсатып қамытқа.
Үй салады ... бұл ... ... ... деп ... ... айтасыңдар балалар
“Ой қозғау стратегиясы”
- Балалар сендер қарлығаштың ... құс ... ... ме ... білеміз деп жауап береді .
- Олар жылдың қай мезгілде ұшып ... ... ... .
- ... жылдың қай мезгілі ?
Көктем мезгілі .
- Балалар , ... ... ... ... ... салады деп
ойлайсындар?
Шөп- шалаңмен қалап балшықпен салады деп жауап берді балалар .
- Ия , дұрыс ... ... ... ... ... ... ... лаймен лайлап ,
қабырғасына шөп – шалаң қалап оның ... ... ... . ... ұя ... әрі жылы ... деп ... түсіндіріп өтемін .
Балалар мен сендерге “Қарлығаш әулие ” деп ... ... ... Міне ... Төле би ... ... ... деп атаныпты .
Ертегі – халқымыздың ертеден бері келе жатқан мәдени ... ... ауыз ... . ... өзі үш ... ... : Қиял – ғажайып
ертегілер , тұрмыс – салт ертегілер , хайуанаттар туралы ... .
- ... біз ... ертегілермен таныс болдық .
“Кубизм” стратегиясы :
Кубиктің әр қырларына мына суреттерді жабыстырып сабаққа қолдандым
“Мақта қыз бен мысық” ертегісі , “Бауырсақ” ертегісі , ... ... ... , ... ... неге айыр ?” ... ... жаңа сабағымыздың тақырыбы : “Қарлығаштың құйрығы ... ?” ... оқып ... . ... ... ілінген мазмұнды
суреттер бойынша балаларға түсіндіремін .
- Балалар , ... ... ... ... ... ... .
Қоржынын толтырып сендерге көптеген тапсырмалар әкеліпті . Біз ... ... үшін ... . Белсенділік орталықтарға бөлініп алайық .
Қоржыннан асық алу арқылы орталықтарға бөлемін .
- Балалар біздің сабағымызға ата-аналарымыз қатысып отыр . Әр ... ... ... ... , оның ... ... оқушыларға бағыт –
бағдар беру .
1 – топ : Әдебиет орталығы :
Тапсырма : Осы ... ... ... ... айту ... , ... , маса , айдаһар) .
2 –топ : Стол – үсті орталығы ... : ... - ... қағаздармен орындалатың аппликация .
Қарлығаштың суретін қағаз бетіне жабыстыру ... ... ... құрату .
3 – топ : Мүсіндеу орталығы ... : ... ... ... ... беремін , оны балалар
ермексазбен мүсіндейді .
Сергіту сәті : (Әр түрлі қимылдар ... ... ... .
Шиқ – шиқ еткен қарлығашты .
Қорғамасаң болмайды .
Кіп – кішкентай қарлығаштар .
Адамдарды қорғайды .
Таспен атып ... ... ... оңбайды .
Құс өкпелеп кетеді .
Ауламызға қонбайды .
ІҮ . ... ... ... ... ауыстырылып беріледі
1 – топ : Әдебиет орталығы :
Тапсырма : “Қарлығаштың құйрығы неге айыр ?” ... ... ... , сол ... ... ... .
2 – топ : Стол – үсті орталығы :
Тапсырма : Қарлығаштың , түлкінің үзік нүктелер арқылы ... ... ... қосып , суретті түрлі – түсті қаламмен бояп
шығады .
3 – топ : ... ... ... : ... осы ... ... ... сахналық
көрініс жасайды .
Балалар бүгінгі біздің сабағымызға қонаққа келген Қожанасырдың
қоржынындағы түрлі ... ... ... ... ... дән ... ... келесі мектептегі балаларға көптеген
тапсырмалары бар екен. Балаларға жеткенше асығып отыр деп шығарып
саламыз.
V. Қорытынды: “Сандардың ... аш” ... ... ... ... қою
арқылы қорытындылап шығамын.
1. Түлкі Айдаһар ауруына қандай ем айтты?
2. Оған Маса ... не үшін ... ... Маса қанды қалай жинады?
4. Айдаһар қанды неліктен іше алмады?
5. Қарлығаштың ... неге айыр ... Адам ... неге ... ... Осы ... ... мультфильмді көрдіңдер ме?
8. Ертегі сендерге ұнады ма?
Сандарды ашқанда “Қарлығаштың құйрығы неге ... ... ... ... оралу.
Бағалау. Балаларды фишкалар немесе гүл, қызғалдақ
беру,мақтап,мадақтау арқылы бағалаймын.
Балаларды динамикалық үзіліске ... ... неге ... көне ... ,
Асқар тау, бұйрат белінде,
Айдаһар өмір сүріпті
Күшсізді талай жалмапты
Тіссізді талай ... боп, көп жыл ... ... ... ... жеткенде,
Қайраты қайтып бұрынғы,
Айдаһар дертке ұрынды
Айдаһар еттен арылды,
Тынысы әбден тарылды,
Көзден от, беттен сән ... қуат ,әл ... ... , сабылды,
Не істерін білмей,аңырды,
Адырдың арты жар еді,
Қу түлкі сонда бар ... ... ... ... ... ... ... соған ағылды,
Түлкіге барып жалынды.
Ауруға түлкі келеді,
Тамырын ұстап, көреді,
Не қилы әдіс қылады,
Сан дәріні сынады.
-Тәтті қан іздеп тапсаңыз,
Жазылар, -деді,патшамыз.
Айнала жұртқа қарады:
-Кім іздеп, дару ... ... маса бар ... ылғи қан ... ... болатын,
Қадалып қанды соратын,
Келместен сөзге ол енді,
Шөлмегін алып жөнелді.
Масадай малғұн зұлымға
Жамандық жасау қиын ба?
Бесікте жатқан нәресте
Жылы жұмсақ емеспе?
Деген бір арам ой ... ... ... ойла ... де ... ... бала ... маңды мекендеп,
“Жақсылық қайтсем етем” деп,
Зұлымдыққа қаны қас
Жүретін бір ... ... ... ... ... ... көлбеген,
Жарысты жүйрік желменен.
Айдаһарға жеткізбей,
Тиісті емін еткізбей,
Масаны қуып жетеді,
Айқасқа түсіп кетеді.
Алыспай ... ... ... ұрған Айдаһар
Болдырмаған бұйрығын,
Қарлығаштың құйрығын
Жартылай жұлып алыпты,
Айыр боп содан қалыпты.
Содан бері Қарлығаш
Болса да нәзік талдырмаш,
Адал досы адамның,
Аты туған баламның!
Сабақтың ... ... қыз бен ... ... ... 1. Ертегінің мазмұнымен танысу және оның
идеялық мәнін ашу.
2. ... ... ... жауапкершілікке, бір-
бірін құрметтеуге,
өзара сыйласуға тәрбиелеу.
3. Өз бетінше және топпен ... ... Тіл ... ... көрнекілігі: Ертегінің мазмұнды суреттері, орталықтар жазылған
тіреуіштер, құпиялы үшбұрыш, ақ
көгершін.
Сабақтың әдісі: ... ... ... ... ... ... сабақ.
Пәнаралық байланыс: Математика, тіл дамыту, жапсыру.
Сабақтың барысы:
І ... ... ... ... ... ... ... сабаққа аудару.
ІІ Үй тапсырмасын тексеру. Үйге берілген тақырыпқа М. Әлімбаев ... ... ... ... ... сұраймын.
ІІІ Жаңа сабақ. Қызығушылығын ояту.
Сыныпты қызғалдақ, саңырауқұлақ, көбелек, 3-топқа бөліп аламын.
І-топ. “Қызғалдақ тобы”.
ІІ-топ. ... ... ... ... кәне ... бері қарайықшы.
- Міне, мына фигураларды біз не деп атаймыз?
-Үшбұрыш
- Тағы қандай фигураларды ... ... ... ... ... біз бұл ... қандай сабақта оқып таныстық?
- Математика сабағынан оқып таныстық.
- Дұрыс, балалар, ендеше біз бұл үшбұрышты “құпиялы үшбұрыш” деп атаймыз.
Қазір үш ... үш бала ... ... ... ... ... ... жауап береміз, жауап берген оқушыға сол ... ... ... ... жаңа ... тақырыбын мен сендерге
жұмбақтап айтамын. Сендер оның шешуін табыңдар.
Оны балалардың барлығы ... ... Үйде ... ... ... ... ... ұйықтатып тастайды. Оны тек қана өмірде оқиғалар
емес, қиял-ғажайып, яғни өмірде болмайтын ойдан шығарылған оқғалар деуге ... Бұны не ... ... мазмұнды суреттер бойынша балаларға түсіндіремін.
Сергіту сәті: Түн ... соң таң ... бұлт ... жәйлап жауды
Жаңбыр қатты жауды.
Күн ашылып енді жел тұрды
Жел қатты тұрды
Енді ауа тынық болып тып-тыныш
болды.
Балалар ақ көгершіннен бізге хат ... оның ... ... ... біз бұл ... барлығымыз бірге бірлесе отырып
орындауымыз керек.
Белсенділік орталықтарға бөлініп алайық.
1-топ. “Қызғалдақ ” тобы.
Әдебиет ... Осы ... ... ... ... ... “Көбелек” тобы.
Оқу орталығы:
Тапсырма: “Сөзжұмбақ” шешу.
3-топ. “Саңырауқұлақ” тобы.
Өнер орталығы:
Тапсырма: Осы ертегідегі кейіпкер бейнесінде сахналық көрініс жасау.
Топпен жұмыс:
Үш топтың оқушылары бірлесе ... ... ... ... ... ... қойып шығады. Содан соң топқа бір-бір сұрақтан
қоямын.
1. “Қызғалдақ” тобы:
- Ертеңгінің басты кейіпкерлері ... ... ... ... үй ... ... ... тобы:
- Ертегінің соңы немен аяқталады?
VІ Қорытынды:
Балалар біз бүгін қандай ертегімен танысамыз.
- Мақта қыз бен мысық ертегісі.
- Ертегі ... ... ... ... ... ... ... атаңдар?
Сиыр, ағаш, тауықтарға не нәрселер керек екен?
Сабақты сұрақ-жауап арқылы ... ... ... үшбұрыш, төртбұрыш беру арқылы бағалаймын.
Тақырыбы: ... ... ... Оқушыларға ертегі арқылы олардың ... ... ... ... ... ... ... білуге, жаман әдеттен
айлақ болуға
үйрету, баулу. Өз ... ... ... ... ... ... ... көрінісі бейнеленген суреттер, ертегі
кейіпкерлерінің суреттері, қоян, тиін,
аюдың суреттері.
Барысы: ... біз ... ... еліне саяхат”
жасаймыз.
Балалармен бірге ... ... ... ... балалардың құлағына бір
дауыс келеді.
Жақындай келе ол ... ... ... шығады.
Қоян байқаусызда қақпанға түсіп қалған
екен. Қоянды
балалар қақапаннан шығарып алғысы келеді,
бірақ ... ... мына ... ... ... Мына ... кейіперлердің атын ата? Олар қандай
ертегілерде кездеседі? (қиял-ғажайып
ертегілер).
Балалар берілген сұраққа жауап беріп, қоянды қақапаннан босатып ... ... алып ... ... мына өлеңді шырқайды.
Ұзын-құлақ сұр қоян.
Естіп қалып сыбырды.
Ойлы-қырлы жерлермен
Ытқып-ытқып жүгірді.
Қарап еді артына
Қиығын сап көзінің
Кеше жатқан томпаңдап
Көжегі екен өзінің
“Ақ қоян” ... ... ойын ... ... ... ... Қоян қыста ақ, жазда….
2. Қоянның құйрығы қысқа, құлағы…..
3. Қоянның артқы аяғы ұзын, алдыңғы аяғы……
Балалар қоянмен қоштасып, ары ... ... ... келе ... қане ... ... ормандағы ең көңілді жануар туралы жұмбақ
жасырамын.
Секең – секең етеді,
Орман оның ... ... ... ... Бұл қай ... Тиін.
- Дұрыс, айтасыңдар балалар!
Сендер білсеңдер айтыңдаршы, тиін ... ... ... ... ... ... деп ... берді балалар.
Біз тиінға қоректенетін азығын жинауға көмектесейік. Ол үшін мына
сұрақтарға жауап берейік.
Тапсырма: Мына ... ... атын ... Осы ... ... бір ... айтып беру. Түлкі мен ешкі. ... ... ... ... ... ... ... алуға көмектесеміз. Ал
енді балалар тиін туралы қандай ертегі білеміз.
“Ақ тиін мен қасқыр” ертегісін мәнерлеп оқу.
Ақ тиін ... ... ... ұйықтап жатқан қасқырдың үстіне
құлайды. Қасқыр қарғып тұрып оны жегісі келеді. Ақ тиін жалынып:
- Мені жеме, жібер, - ... ... ... ... сен ... ... ... әр уақытта
шат болып жүресіңдер? Сонда ақ тиін: Мені ... ... соң ... ... ... сөйлер алар емеспін, - дейді. ... ақ ... Ақ тиін ағаш ... ... ... Сен, ... ... залымдық ішіңді жандырады, сондықтан әрқашан
қапалы жүресің. Біз ешкімге ... ... сол үшін әр ... ... ... депті.
Тиінмен қоштасып, орманды ары қарай аралауды жалғастырамыз. Орманды
аралап келе жатып, бір ... ... ... ... бұл ... ... деп қорқа бастады. Ішінен қорылдаған дыбыс естіледі. Балалар одан
сайын қорқа бастады. Балалар ... біз мына ... ... ішінде не барын білеміз.
Тапсырма: Ертегі сурет арқылы бейнеленген, суреттегі ертегінің атын айтып,
сол ... ... ... көрсетеді.
1. Мақта қыз бен мысық.
2. Жақсылық пен жамандық.
Балалар барлығы шулап жауап беріп жатты. Бұл ... ... ... ... не шу! Мені ұйқымнан оятқан деп аю қорбаңдап үңгірден шыға келді.
Балалар сендер менен ... – деді аю. Мен ... ... ... ... ... айтып беріңдерші.
Барлығы қосылып: Ормандағы аюдың
Құлпынайы көп екен
Теріп-теріп алайық
Қалтамызға салайық.
деп ... ... ... ... Аю балалардың себетіне толтырып құлпынай
теріп береді. Балалар себет толы құлпынайды алып, ормандағы аюмен ... ... ... ... еліне саяхат” ұнады ма?
- Балалар ұнады деп жауап береді.
- Онда кездескен аңдарды атаңдаршы.
- Қоян, тиін, аю.
- ... ... ... көрсеттіңдер?
- Қоянды қақпаннан босатып алдық, тиінға азығын жинауға ... ... ... ... - деп ... ... ... “Ертегіні кім көп біледі?” деген ойынымен аяқтаймын.
Қорытынды
Қорыта келгенде, қай халық болса да өзінің дамуында қилы- ... ... ... ... ... арқылы қалдырады.
Ертегі – тәрбие құралы, халық ... ... ... ... бойы ... ұрпақтан – ұрпаққа ауысып, біздің дәуірімізге жеткен
К.Д.Ушинскийдің сөзімен айтқанда ... ... ... ... ендіреді,
халық рухымен араластырады.Осы ертегіні балаларға жеткізу, насихаттау
алғаш ... ана тілі ... ... ... ... пәнді оқытудың мақсаты нақтыланды. Балалар әдебиетінің
озық үлгідегі ... ... ... ... ... ... ... дүниесін кеңейту, адамгершілікті-ізгілікті
, ұлтжанды-отансүйгіш, шығармашыл дара тұлға тәрбиелеу ... тілі ... ... бойына жалпы адамзаттық
құндылықтарда сіңіруге ... ... Бұл ... ... ... , ... ... жағдай жасады.
Бастауыш сынып оқушыларына ертегі оқыту ... ... ... өз ойын ... ... ... ... жасауға
жұмылдыру және адамгершілік қасиеттерді қалыптастыру.
Адамгершілік тәрбиесі ... ... ... сол ... ... сол рухани байлықты балаға тарту етуге, тер төгуге
парыздармыз. Өйткені адам ... ... ... ... ... ... ... тәрбиесіне педагогикалық ережесі ... ... ... ... шеберлігіне байланысты.
Қазақ ертегілері мейірімділікке, ... ... ... ... ... ерлікке, әсемдікке,
әдептілікке үйретеді. Жамандықтан, ... ... ... ... тәрбиелейді. Әрдайым татулық, бірлік, ынтымақ жеңетінін
көрсетеді.
Орыс педагогы А. В. ... ... ... ... оны тану ... бала ... халқын жүрегімен
танып біледі» ,-деп ... ... ... ... қай ... онда халықтың отансүйгіштік, елін, жерін сүюге, ... ... ... негізділген патриоттық
сезімі ... ... ауыз ... ... ... ... де ... ғана емес, ересектердің ой-өрісі ... ... ... ... ... ... оқушылардың адамгершілік және эстетикалық
тәлім - ... ... ... ... Баланы мұратқа,
жеңіске, жетістікке жету жолында белсенділікке, әрекетілікке үйретеді.
Өмірде ... ... яғни ... пен ... пен қатыгездіктің, шындық пен ... ... ... ... пен жалқаулықтың және т.б ара ... ... ... ... ... жол ... тілінің көркемдігі және ... ... ... ... ... тартып, баурап алады. Ертегілерді
баланың оқуы не ... ... ... ... ... ... молайтады, байланыстырып ... ... ... ... ... ... қатысты түрлі-түсті суреттерді пайдалану
арқылы әңгімелесу баланың танымдылық әрекетіне ... ... ... ... ... ... ... баурап,
олардың қиялын ... ... ... ... ... ... әрекетке баруға, зерек, тапқыр болуға итермелейді. Айналадағы
әсемдікті түсіне, ... ... ... ... ... жұмыс баланың ана ... ... таза ... ... ... жасына дейінгі балаларға ... ... ... ... ... әсем үйлесімді болу шарт. Сонда ғана
бала балғын талдан биік ... ... ... ... ... ... ... А.Байтұрсынов, Ж.Аймауытов және т.б . ... ... ... ... ... ... өміршеңдігін
көрегендікпен түйсіне отырып ... оны ... ... деп ... дидактика тұрғысынан мән ... атап ... ... ... ... ... шыншылдыққа үйрете
отырып, адам ... ... ... ... ... ... ... сіңіре білуге тәрбиелеу.
Бастауыш сынып оқушыларын жан-жақты ... ... ... үлгілерінің барлық жанр түрлерін ... ... ... зор ... ... ... жасаймын:
1. Ертегілерді оқыту барысында балалардың жас ерекшеліктерін және ... ... ... ... ... сақтау.
2. Бастауыш мектептерде оқылатын ертегілер жүйесі төмендегідей:
1. Хайуанаттар туралы ертегілері.
2. Қиял – ... ... ... – салт ... ... ... ... берілсе.
3. Қазақ бастауыш мектептерде тек қазақ халық ... ... ... да оыс ... ... көбірек оқыту қарастырылса немесе
сыныптан тыс жұмыстарда өткізілу ұйымдастырылса. «Ертекшілер клубын құру».
4. 3 – 4 ... ... ... ... ... қарастырылуын
басшылыққа алсын.
5. Бастауыш мектептерде ертегілерді оқытудың әдістемелік жүйесін құру.
Пайдаланылған әдебиеттер.
1. ”Қазақ тілі мен әдебиеті”. ”Рауан” баспасы.
Қ. Жұмалиев. Т. ... 1996 ... ... ... ... ... С. Тілешова.Алматы. 1993 ж.
3. ”М. Жұмабаев шығармалары”.1983 ж.
4. ”Жалпы білім беретін мектептің оқу бағдарламасы”.
1-4 сынып. Алматы. 1997 ж.
5. ... тілі ... ... 1-4 ... Алматы.
”Атамұра”. С.Рахметова. Р. Қабатаева.Т. Әбдікәрімова.
6. Бастауыш сыныптарда ”Ана тілі” ... ... ... ... К. ... Ж. ... ”Қазақ балалар әдебиетінің хрестоматиясы”. Ш. Ахметов. 1980 ж.
8. ”Бастауыш мектеп”. 2003- N 8-саны.
П. Жаманқұл.”Ана тілі” оқулықтарының ... ... ... ... ... ... ... ауыз әдебиеті – тәрбие бастауы.
10. ”Бастауыш мектеп”. 2000 - 3 ... М. ... ... ... ... ... ... – 9 саны.
Р. Нұрмұхаметова. Балалардың ана тіліне сүйіспеншілігін тәрбиелеу.
12. ”Ақ ... көк ... ... ... 1988 ... ”Бастауыш мектеп”. 2004 – 3. К. Әлиева.
Адамгершілік сезім қалыптастырудың теориялық негіздері.
14. ”Бастауыш мектеп”. 2004-6. Э. ... ... ... ... мектеп”. 2004-2. Л. Омарова .
Адамгершілік тәрбиесін қалыптастыру мәселелері.
16. ”Оқушы, оның дамуы және тәрбиесі”.
Ж. Асанов. Қызылорда ... 1993 ... ... Ж.Б. ... Р.М. ... 2002 ж. 254-269 ... ... Ж. Әбиев, С. Бабаев, А. Құдиярова.
Дарын. Алматы -2004 ж. 180 бет.
19. ”Этнопедагогика”. З.Ә. Әбілова. ... 1997 ... ... ...... ”. Қ. Жарықбаев, С. Қалиев.
Алматы. ”Санат”. 1995 ж. 21-22 бет.
21. ”Халық тағылымы”. Әдібай Табылдеив. Алматы.
”Қазақ универсиеті”. 1992. 56 ... ... ... ... В.А. ... 1994 ж. 43 ... ”Бала тәрбиесіндегі халықтық педагогика”. Р.Төлеубаева.
Алматы. 1994 ж. 43 бет.
24. ”Балалар әдебиеті – тәрбие құралы”. М. Қалқабаева ”Мектеп” баспасы.
Алматы. 1976 ж. 25 ... ... ... ... актуальды проблемалары”.
В.П. Стрезткозин. ”Мектеп” баспасы. Алматы. 1977 ж.
26. ”Бастауыш мектеп”. 2004-10-саны. С. Қалиев.
27. ”Ауыз әдебиеті үлгілері”. Р. Жұманжина.
Алматы. ”Мектеп” баспасы. 1981 ... ... ... әліппесі”. И.А. Комиров. О.С.Богданова.
Алматы. ”Мектеп” баспасы.1988 ж.
29. Н.В.Савин. ”Педагогика”. 1975 ж.
30. Қазақстан Республикасының Білім беру ... ... 2000 ... Қазақстан Республикасы жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға
міндетті стандарттары. Алматы. 2002 ж.
32. ”Бастауыш ... 2002 ж. ... ... ... 2003 ж. ... К. Әбдіхамейова, ”Ана тілі”.
34. ”Бастауыш мектеп”. 2001 ж. 8-11 - саны.
35. ”Бастауыш мектеп”. 1999 ж. 10 - ... ... ... тәрбиесі.
36. ”Бастауыш мектеп”. 1998 ж. 4 - саны.
37. ”Қазақстан ... ж. 5- ... ... ... 2002 ж. ... ... ... Педагогтық әдеп және ұстаздық шеберлік.
И.Е.Синица. Алматы. Мектеп. 1987 ж.
40. Оқыту теориясы. Н. ... ... ... ... 1976 ... ... ... Алматы. ”Рауан”. 1990 ж.
42. ”Арыстар мен ағыстар”. Құлбек Ергөбек. ”Өркениет”. 2003 ж.
43. Бастауыш мектеп. 1998 ж. 10-11 ... П. ... ... ... М. ... Алматы. ”Рауан”. 1993 ж.
45. “Бастауыш мектеп”. А.Қ.Дүйсенбиев.
Елжандылыққа тәрбиелеудегі қазақ ертегілерінің әсері.
46. Ұстаз ұлағаты. Әбіжан Құтпанбаев. ... 2002 ... ... ... құқық тәрбие. Әдібай Табылдиев.
Алматы. “Қазақ университеті”.2003 ж.
48. Қазақ этнопедагогикасы. Әдібай Табылдиев.Алматы. “Санат”. 2001 ж.
49. “Адамгершілік сабақтары”. А.Қ. Игенбаева. ... 2001 ... ... ... ... А.Е. ... ... 2004 ж.
-----------------------
Бақыт
Темір
Қарлығаш

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бейнелеу өнері мен дүниетану пәндерін кіріктіре оқыту негізінде бастауыш сынып оқушыларына эстетикалық тәрбие беру220 бет
Delphi программасы11 бет
Ертегіні оқытудың тиімді жолдары19 бет
Тәрбиенің негізгі бағыттары4 бет
Халық ертегілері негізінде оқушыларды рухани-имандылық қасиеттерге тәрбиелеу17 бет
Қазақтың қиял-ғажайып ертегілері5 бет
Адамгершілікке баулу бағыттары18 бет
Ана тілі сабақтарында Абай шығармаларын оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу құралы ретінде пайдаланудың әдіс-тәсілдері54 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь