Оқушыларды шығармашылыққа баулудың педагогикалық негіздері

Мектепте білім беру-жауапты іс. Өйткені мектеп арқылы жеке тұлға тәрбиеленеді. Бүгінгі мектеп оқушысы-ертеңгі ел тізгінін ұстайтын азамат.
Соңғы жылдары мектепте білім беру саласында заман талабына қажетті жаңартылған Өзгерістер мен зденістер қарастырылуда. Білім берудің мақсаты, мазмұны өзгерді. Соған сәйкес оқытудың жаңа технологиялары енгізілуде.
Білім берудің сапасын жақсарту мақсатында К.Окуниннің «Проблемалық оқыту», В.Шаталовтың «Тірек сигналдарын пайдалана оқыту», Ж.Қараевтың «Саралап деңгейлеп оқыту», М.Жанпейісованың «Оқытудың модульдік технологиясы» мектеп тәжірибесінде кеңінен қолданылып келеді.
Бұл оқыту технологиялары оқушыны жан-жақты дамытуға, оқушының қызығушылығын оятуға, оқу іс-әрекеті арқылы оқушының ойлау мәдениетін дамытуға негізделген.
Дәстүрлі оқыту жүйесінде оқушы - оқыту үрдісінің объектісі болып табылады. Оқушының білімді игеруі көбінесе есте сақтауға, фактілерді жинауға, жаттауға негізделеді, ал білім берудегі жаңа технология бойынша оқушы оқыту процесінің субъектісіне айналады да, ойлау іс-әрекеті танып процесін тудырады. Таным процесі арқылы оқушының белгілі бір қасиет қабілеттері қалыптасады, дамиды.
Қазіргі білім беру жүйесіндегі озық технология - мен әдіс-тәсілдерді ұтымды пайдалану оқушының танымдық және ақыл-ой белсенділігін арттырады.
Сондықтан да мектепте жеке тұлғаны дамытуға негізделген әдіс-тәсілдер іздестірілуде. Мектеп кез-келген оқушыға жақсы білім беретіндей етіп құрылуы тиіс. Сол себепті мұғалімнің алдында балаға «Қалай тиімді білім беру керек» деген мәселе тұруы тиіс.
        
        Кіріспе
Жалпы білім деңгейіне мемлекеттік талап оқушылардың оқу кезеңін бітіру
кезіндегі алатын білімі мен біліктіліктерінің қажетті минимум ... ... ... ... ... ... стандарт
тағайындаған талаптардан төмен болмауы тиіс. Бұл деңгейлерге жету ... алға ... ... жетуінің куәсі болып табылады.
Оқушылардың дайындық деңгейіне қойылатын талаптар екі ... ... ... және ... ... ... оқу орындары оқушыларының дайындығына ... ... ... дайындығының минимум денгейін анықтайды. Минимум
деңгейге жету-оқушылардың міндеті болып табылады.
Бүгінгі жас ұрпаққа жан-жақты ... ... ... ұстаздың
басты міндеті. Қайсыбір мұғалімдер сабақтың жаңа түрлерін ... ... ... тәжірибесін қолданады. Қай ... да ... - ... ... ... ... бойына
сіңіру, пәнге ынтасын, қызығушылығын тәрбиелеу.
Сыныптағы барлық балалардың ойлау қабілеті бірдей ... ... ... ... ... қарай мұғалім жұмыстың түрін таңдап, сол
тақырыпты игеруді көздейді.
Бастауыш білім - ... ... ... ... ... ... сәйкес
оқушыға белгілі бір көлемдегі білім, білік - дағдыларды меңгертумен бірге
табиғат, ... ... ... түсініктерін кеңейте отырып, оларды
шығармашылық бағытта жан-жақты ... ... ... басты талабы. Осы
талап тұрғысынан алғанда, оқу-тәрбие үрдісін ұйымдастырудың сан түрлі әдіс-
тәсілдерін іздестіру, жаңа ... ... ... маңызы
ерекше. Оқушылардың шығармашылық қабілетін дайындаудағы басты мақсаты -
оқытудың жаңаша әдіс-тәсілдерін қолдану ... ... ... ... өзіндік көзқарасының қалылтасуына жол ашу.
Қазірде педагогика ғылымында оқушы шығармашылығына бағыт-бағдар беру
мәселесі ... ... ... ол ... ... балалардың
қабілеттерін дамытуды жүзеге асыру деген қорытындысынан әрі аса алмауда.
Оның үстіне психология мен ... ... ... ... ... ... ... анықтайтын дәл өлшем әлі табылған да жоқ. Әр жеке
тұлғаның ... ... ... кең жол ... ... ... ... ақыл-ойын, шығармашылығын дамыту мәселесін шешеді,
Зерттеудің объектісі: бастауыш сыныптардағы оқу үрдісі.
Зерттеу пәні: ... ... ... ... ... ... сынып оқушыларына шығармашылық тапсырма орындату
арқылы іскерлігін арттыру.
- ... ... ... орындау мүмкіндіктерін
анықтау.
- шығармашылық тапсырмаларды орындаудың жолдарын, шарттарын
іздестіру.
Зерттеудің ғылыми болжамы:
Егер оқушылар өз бетінше ... ... ... ... ... жұмысын қалыптастыруға болады
Зерттеудің міндеттері:
1. Қазіргі дамыта оқу жағдайына сәйкес, бастауыш сынып ... ... ... ... ... ... ... шығармашылыққа баулу барысында
орындалатын шығармашылық тапсырмалардың мазмұнына сипаттама беру.
3. ... ... ... ... ... және оны орындау жолдарын белгілеу.
Зерттеудің әдістері: Педагогикалық, ... ... ... ... бағдарламаға талдау жасау, бақылау өткізу. Қорытындылау.
Диплом жұмысының теориялық қолданылымы:
Бастауыш мектептерде оқушыларды шығармашылық жұмысқа баулуға байланысты
ғылыми ... мен ... ... ... ... ... мен педагогика
ғылымдарын теориялық тұрғыдан толықтырады.
Диплом жұмысының практикалық қолданылымы:
Диплом ... ... ... ... тілінде бастауыш сынып
оқушьшарын шығармашылыққа баулу әдістемесі бастауыш ... ... ... бола ... Оқушыларды шығармашылыққа баулудың педагогикалық негіздері.
1.1. Өз бетінше жұмыс жасау - шығармашылыққа баулудың көзі.
Мектепте білім ... іс. ... ... арқылы жеке
тұлға тәрбиеленеді. Бүгінгі мектеп оқушысы-ертеңгі ел тізгінін ұстайтын
азамат.
Соңғы ... ... ... беру ... ... ... қажетті
жаңартылған Өзгерістер мен зденістер қарастырылуда. Білім берудің ... ... ... сәйкес оқытудың жаңа технологиялары енгізілуде.
Білім берудің сапасын жақсарту мақсатында К.Окуниннің «Проблемалық
оқыту», ... ... ... пайдалана оқыту»,
Ж.Қараевтың ... ... ... ... «Оқытудың
модульдік технологиясы» мектеп тәжірибесінде кеңінен қолданылып келеді.
Бұл оқыту технологиялары оқушыны жан-жақты ... ... ... оқу ... арқылы оқушының ойлау мәдениетін
дамытуға негізделген.
Дәстүрлі оқыту жүйесінде оқушы - ... ... ... ... ... ... ... көбінесе есте сақтауға, ... ... ... ал ... ... жаңа ... ... оқыту процесінің субъектісіне айналады да, ойлау іс-әрекеті танып
процесін тудырады. Таным ... ... ... ... бір ... ... дамиды.
Қазіргі білім беру жүйесіндегі озық технология - мен ... ... ... танымдық және ақыл-ой белсенділігін арттырады.
Сондықтан да мектепте жеке тұлғаны дамытуға негізделген әдіс-тәсілдер
іздестірілуде. Мектеп ... ... ... ... ... ... тиіс. Сол себепті мұғалімнің алдында балаға «Қалай тиімді білім
беру керек» деген мәселе тұруы тиіс.
Шығармашылық жұмыс және ... ... бір ... құрайды.
Әрекет шығармашылықты тудырып, оны нақты болмысқа айналдырса, шығармашылық
әрекетті ... оның ... ... ... Бұл ... ... ... әрекет деп білімді жаңа жағдайда тасымалдай
білу (ИЛ.Лернер, Я.А.Пономарев) ... ... ... ... ... ... ... (Л.С.Выготский) деп тануды ұсынады.
Бастауыш мектеп оқушысының ашатыны тек өзіне ғана ... ... ... жаңалық [1,48].
Шығармашылық әрекет арқылы бір жағынан ... ... ... ... ... ... ... рухани көзқарасы
қалыптасып, адамзат мәдениетіне үлес ... ... ... ... ... ... толығырақ
дамыса, ол есейген кезде қызметті де соғұрлым мазмұнды, жан-жақты, табысты
атқарады. ... ... ... оның ... ... ... ... шығармашылық қызығушылығын дамытуға жас
мөлшері нағыз қолайлы синтезивті кез.
Дамыта ... ... - ... ... ... білім. біліктердің
белгілі бір ... ... ... Кеңес дәуіріндегі дайын
нұсқаулар мен бұйрықтарды орындайтын адамдарды ... ... орын алып ... дәстүрлі оқыту ... ... ... ... оны ... ... ... адамдарды
дайындауға негіз бола алмайтындығын өмір көрсетуде. Сондықтан біз көтеріп
отырған мәселені нәтижелі етуде ... ... ... - дамыта оқыту
жүйесі болады.
Оқыту барысында бастауыш мектеп окушыларының шығармашылық қызығушылығын
дамыту барысында тапсырмаларды орындауға арналған ... ... ... ... мен өлшемдерге сай келетіндей Л.В.Занков,
В.В.Давыдов, Д.Б.Эльконин сияқты ғалым ... ... ... ... ... мазмұны жасалады.
Оған сәйкес оқулықтар мазмұны қайта қаралып, олардағы сұрақтар,
тапсырмалар, жаттығуларға дамытушылық сипат берілді. Оқулықтар
мазмұны ... ... ... тапсырмаларды сұрыптау, оларды пайдалану кезінде, олар
баланың ... ... ... ... іс-әрекет дағдысын
қалыптастыру көзделеді. Оқулықтар мазмұнында ұсынылып ... ... ... ... (бір ... жүйелі логикалық) ойлаудан,
дивергенттік (логикадан ... ... ... үйрететіндей етіп
лайықталынып беріледі. Өйткені баланың шығармашылық тапсырмаларды орындауға
арналған қабілеттерін, дамуы осы дивергенттік ойлаумен ... ... ... ... күшейту, білімді жаңа жағдайға
тасымалдай білу, сол арқылы ... ... ... ... ... ... шығармашылық істеріне басшылық жасау, ондай нәтижеге жету үшін
мұғалім мен ... ... ... сыйластық, түсіністік, ізгілік
ұстанымдарына негізделеді. Сабақтағы оқушының орны, рөлі ... ... ... ... ... ... ұсталды. Нәтижеде мұндай
оқыту баланың ақыл-ойын дамытып қана қоймай, сол ... ... ... дүниедегі жаңалықты көре білуге үйрететіндігі анықталды.
Оқушының дарындылығы жоғары ... ... ... ... ... өз тұжырымын дәлелдейді. Қажет жағдайда пікірталас
туғызады, өз түсінігін жеткізе біледі. Өзіндік ойлауы мен ... ... ... ... ... ... ... қажетті ақпараттар жинап,
бүгінгі болатын әрбір сабағына аз да болсын жаңалық енгізуге ұмтылуы керек.
Менің ойымша, мұғалім тұлға ... ... ... Ұлы ... ... ... не помогут, если в самой личности воспитателя есть ... ... ... сүйенсек, мұғалім тек сабақты түсіндірумен
ғана емес, қимыл-әрекетімен, ... ... ... жасаған қарым-
қатынасымен оқушыға өнеге беретіндей болуы ... ... ... ... басты тұлға-мұғалім.
Менің ойымша, 21 ғасырдағы мұғалім тұлғасын былай деп ... ... |өз ... ... | |
| ... ... | |
| ... мәдениеті бар | |
| ... ... бар ... ... |
| ... | ... | | ... осындай жаңа талапқа сай мұғалім ғана оқушыларды шығармашылыққа
баули алады.
Тұлғаны тұлға ... жеке ... ... ... ... қажет етеді. Мектепке жаңашыл, мықты тұлға боларлық
мұғалімдерді қалай тартуға болады?
Талантты ... бос ... ... ... бол деп ... бос ... ... Егер мұғалім мамандығы беделді, құрметті мамандық деп
есептеліп, жоғары оқу орнына түсуші талантты жастар мұғалім ... ... ... беру ... да жақсарар еді. Американың өзінде мұғалімнің
дәрежесін көтеру, талантты жастарды ... ... үшін ... ... ... туралы көп талас болды. Олай болса, Қазақстанда мектепке
талантты жастарды тарту үшін мұғалім ... ... ... ... оқу ... ... дайындық деп қарамай, керісінше өмірмен
бірге жүретін және ешқашан тоқтамайтын процесс деп ... ... ... емес, мұнда оқушы мен мұғалім алға қойған мақсатты ... ... ... ... ... ... «тірі организм». ... ... ... ... 85 ... ... түсіндіруде
лекция тәсілін қолданады екен, алайда бұл тәсілден оқушының тек 25 пайызы
ғана белгілі бір нәтижеге ... ... ... да ... ... ... көмектесетін әдіс-тәсілдерді дұрыс таңдай білу-өте ... ... ... ... ... білім алуына қалай жетуге болады?
Психологиялық зерттеулер бойынша, баланың білім алуындағы ... ... ... ... ... мен ... ... бағалауы. Мұғалімнің міндеті-баланың өзіне деген сенімін арттыру,
өзін тұлға ретінде сезінетіндей мүмкіндік ашу. Өзін тұлға ... ... ... ... өз ... таба алады.
Педагогтар баланың нашар оқу себебін ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... себебі-мұғалім мен оқушының арасындағы қарым-
қатынастын дұрыс құрылмауынан. Баланың өзіне ... ... ... ... ... гөрі жеткен жетістігін айта отырып, қызығушылығын ояту
керек. ... ... ... ол ... ... ... ... оның
өзіне деген сенімін азайтып аламыз. Сондықтан да ... ... ... ... ... қажет. Бұған психологиялық тұрғыдан көңіл
бөліп, әдістемелік шеберлікпен келу арқылы ойдағыдай ... қол ... ... да әрбір ұстаздың психологиядан, педагогикадан,
әдістемеден ... ... ... ... ... қолын білімге
жеткізу үшін, сабақты ... ... ... ... ... жетілдіру үшін Интернетте озық тәжірибелер жинағынан тұратын
арнайы сайт ашып, соны тиімді пайдаланса болар еді.
Соңғы ... ... ... ... ... жағдайын жақсартуды
қолға алуда, Қазақстан Республикасы Президентінің 1997 ... ... орта ... беру ... ... ... ... мектептегі білім беруді ақпараттандыру процесіне негіз ... бұл ... іске ... ... ... мектептерді
компьютермен жабдықтау жұмысы жүргізілді де, оқушының жан-жақты білім алып,
әлемдегі өзгерістер мен ... ... ... ... ... ... көздеген деңгейден төмен болып отыр. ... ... ... ... ... ... ауылдық жерлерде
компьтермен жұмыс істейтін ... жоқ. ... ... ... мұғалім осы техникалық құралдың мүмкіндігін пайдалана алмай ... да ... ... ... ... келелі мәселелердің бірі-аз
уақыт ішінде ең қолайлы тәсілмен мұғалімдерге компьтерлік білім ... ... ... деп ... ... ... ететін ереже қайсы десеңіз, мынау:
нәрсе ұғындырылғанда оның барлық ... ... ... ... туғызарлық болсын, бір сөзбен, нәрсені түрлендіру керек, тоқсан
түрге түсіру керек» деген озық ойы әлі ... ... ... ... ... ... электрондық оқу материалдарына телекоммуникация құралдарын
(видеокассета, оқу теледидардан т.б.) пайдалану, Интернет жүйесі арқылы
ақпарат алу, ... ... ... ... жол'' ашады. Осы
сияқты жаңа оқыту құралдарын, жаңа әдіс-тәсілдерді іс-тәжірибеде ... ... ... ... ... сай кез келген ортада, кез
келген жағдайда өз ойын, пікірін жүйелеп ... ... ... ... ... ... баланы байланыстырын сөйлеуге үйретудің ... ... ... ... ... ... ... оқу-тәрбие үрдісі негізінде дамыту мәселесінде ... ... ... ... өз ... ... белсенділігі атқарады.
Себебі, сабақ қанша сапалы болсын немесе мұғалімнің білімі, тәжірибелік
шеберлігі мол болсын, ... бала ... ... ... ... жұмыстың нәтижелі, сапалы орындалуы мүмкін емес. А.Байтұрсыновтың
оқу-ағарту саласындағы негізгі көзқарастарының ... біз ... ... ... ... оқу ... атты ... айтқан пікірі.
Автордың пікірінше, білімді бала тәжірибе арқылы өз ... алуы ... ... ... ... ... орындалатын жұмыс түрлерін шағындап
беру және қойылған мадсатқа жету үшін бағыт-бағдар беріп отыру.
Бұдан біз А.Байтұрсыновтың 20-30 жылдардың ... ... ... ... ... Л.Занковтың дамыта оқыту теориясының ... өз ... ... ... көре ... оның бала
дамуындағы маңызын өз кезінде қозғағандығын байқаймыз. Бастауыш сыныптарда
өз бетімен жұмысты ұйымдастыруда оның ... ... ... ... ... ... және формада көрініс табуы, оқушыны шығармашылық
бағытта жұмыс істеуге ... ... ... ... ... ... мән ... орай, өз бетімен жұмыс бастауыштың өзіне тән әдістемесіне сәйкес
түрлі формада және мазмұнда көрініс табуда.
Өз бетіндік ... ... ... ... ... ... олардың өз бетіндік жұмысынсыз дамыту
мүмкін емес.
Бастауыш мектепте өз бетіндік жұмысты ... ... жол ... жағдай- бұл окушылардың жас ерекшеліктеріне сәйкес' ... ... бұл ... ... ... ... ... және
қиялдау, елестету, шығармашылық жұмысқа талпынысы басым ... ... ... ... ... ... ... және
тәжірибе қорытындысындағыдай шығармашылық жұмысқа баулып,
олардың белсенділіктерін, қызығушылықтарын арттыратын өз бетімен
жұмыс ... ... 3 ... ... жатқызамыз:
1. Логикалық дамытушы ойындармен берілген тапсырмалар (құрастырмалы
ойындар, ребус, сөзжұмбақ).
2. ... ... ... ... ... ... т.б.).
3. Өз ойынан еркін тақырыпқа құрастыруға берілген әдеби
шығармашылық бағыттағы жұмыстар.
Мұнда басты назар ... ... ... ауызша, жазбаша
тілдерінің өзара ұштастырыла отырып және ... ... ... ... ... ... ету.
Өз бетінше жұмысты ұйымдастыру формаларын фронтальді және топтық деп
бірнеше түрде алып қарауға болады. Өз ... ... ... ең көп
таралып отырған тиімдісі: кітаппен жұмыс істей білу. Мұнда ... ... ... ... ... ... орындау
мәтінді бөліктерге бөлу
бөліктерге ат қою
мәтін бойынша жоспар құру
Ондағы негізгі ойды анықтау тәрізді тапсырмаларды ... ... ... ... ... ... ... талаптар
осындай.
Бастауыш сынып оқушыларының өз бетінше жұмыстарын ұйымдастырудың ... - ... ... ... ... ... дамыту.
| ... ... ... |
|зерттеу ... ... ... ... ... қарағанда зерттеу сипатты жұмыспен ұқсас. ... ... ... бар ... ... шығармашылық еңбек. Дегенмен
оның өзіндік ерекшелігі бар.
«Шығармашылық-адамның ... мен ... ... ... ... ... ... іс-әрекетін ұйымдастыруы сыннан өткен
мынадай түрлерін алуға ... ... ... ... бір ... ... ... құру, шешу;
шығарма, шағын әңгіме, мәтін құру;
әңгімелердің ұқсастығын салыстыру, бөліктерге бөлу;
қиялдау арқылы суретін ... ... ... ... ... ... мінездеме беру, осы әңгіменің мазмұнына,
мағынасы кері әңгіме құру;
мазмұндама түрлерін жазу;
адасқан ... ... ... ... ... жүргізу шығармашылыққа баулуға, шәкірт
бойындағы талант көзін ашып, тілін-байыту, қиялын ұштастырумен өз ... зор ... ... буын ... ... ... ... қолдану
келешек ұрпақтың еңбек етуіне, еркін дамуына, жан-жақты білім
алуына, белсенді шығармашыл болуына жағдай жасау керек.
Осыған ... ... ... ... ... ... ... білу
қажеттілігі туады. Бала бойындағы қабілетін ашу-одан әрі жетілдіру
дамыта оқытудың ... ... ... және ... ... ... ... бала бойына еркіндік, мақсаткерлік,
еңбексүйгіштік, белсенділік, өз пікірін саналы, шебер ортаға сала білу
сияқты оқыта ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырғанда жан-жақты гармониялық даму үшін негіз жасалады.
Өзіндік жұмыс балалардың шығармашылық әрекеті мен ынтасын дамытуда ... ... ... ... дағдыларын кеңейтуге ұжымдық сезімдерін,
қайсарлық, табандылық, ... ... және ... ... ... және жеке ... ... қасиеттерін
жетілдіруге мүмкіндік береді.
Бастауыш сынып оқушылары бүгінде әрі субъект, әрі объект ... Өз ... ... ... ... ... баға беріп, алдына
қойған мақсаттың сәтті орындалуына ықпал жасайды, оқушылардың шығармашылығы
мен ... ... ... ... ... көп осы жағы
ескеріле бермейді, бақылау тапсырманың ... ... ... етеді. Бөгде
адам мен өзінің ой- пікірлерін айтуға мүмкіндік береді.
Профессор Р.Г.Лембергтің пікірінше, ... ... ... ... ... байланысты анықталады:
оқушылардың істейтін жұмысының мақсатына айқын түсінуі;
жұмыстың жемісті аяқталуына, оның алдағы нәтижесіне қызығуы;
жұмысты оқушылардың өз еркімен ... ... ... ... ... негізгі шарттары мыналар:
мұғалімнің нақты тапсырмалар беруі;
жұмысты орындаудың және аяқтаудың уақытын белгілеу;
- ... ... ... ... ... ... жұмысты өз еркімен және қолдауымен істеуі, оған әсер ... ... ... ... ... тапсырмасы бойынша, өздері
жоспар жасап, істің тәсілін ... оның ... ... ... жатады. Өздігінен істейтін жұмыстарын ана тілі ... іске ... ... Ана тілі ... оқушылар жүйелі оқуға,
ойды талдауға, мәтінді саналы түсінуге ... ... ... ... ... қарап, бірінің
қатесін бірі түзейді, дұрыс жазу ережесін айтады, яғни олар консультанттар
міндетін атқарады. [20;23]
1.2. Шығармашылық жұмыстын негізгі ... - бұл ... өмір ... өзін-өзі тануға ұмтылуы,
ізденуі. Ол үшін баланы бастауыш сыныптан бастап шығармашылық ойлауға,
қалыптан тыс ... ... ... ... әрекеттерге дайын болуға
дағдыландыру керек. Баланың шығармашылық қабілеттерін дамытудың жолдарын,
құралдарын анықтау психология мен ... ... өте ... ... ... ... дамыту мәселесін талдау ең алдымен.:
«қабілет» ұғымының мәнін терең түсініп алуды қажет етеді. ... бір істі ... ... мүмкіндік беретін адамның жеке басының
қасиеті. Әр адамның белгілі бір ... бір ... ... дара ... болады. Қабілеттің ойдағыдай дамуы адамда тиісті
білім жүйесінің, икемділік пен дағдынын, болуына байланысты. Бала қабілетін
дұрыс байқап, онымен сапасын ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді:
1. Адамның ақыл-ой ... жеке ... ... Жалпы қабілет.
Ақылдың орамдылығы мен сыншылдығы, зейінділік пең ... пен ... т.б. Осы ... ... әрекетінде көрінетін
ерекшеліктер жалпы қабілетке жатады. іс-әрекеттің жеке ... ... ... орындалуына мүмкіндік беретік қабілетті ... ... ... ... ... т.б. ... ... болады.
Мұғалім ең алдымен сыныпта шығармашылық көңіл-күй тудыру үшін ... бір ... ... керек. Яғни, оқушылардың назарын шығармашылық
арнаға бұру үшін ... ... ... міндеттер, жаттығу, ойын
түрлерін ұсынған жөн. Әрбір шығармашылық ... ... ... ... білу ... ... жаттығу ойын тапсырмалардың мазмұнын
жеткіншектердің жас ерекшелігіне және қызығушылығына үйлесуі керек.
- тапсырма- міндетпен танысқаннан ... бала ... ... ... ... ... ... беру ісінде мыналарды
ескеруі керек деп ойлаймыз:
- шығармашылық ... ... ... ... табу.
шығармашылық міндеттерді оқушыға ұсынудың әдіс-тәсілін
меңгеру.
көркемдік шешімін табу, оқиға құру, образ жасау үшін кілт
боларлық жағдайларды тудыра білу.
Бастауыш сыныптарда оқушылардың ... ... ... бір ... ... құрастыру. Оқулықтағы берілген ертегілермен танысқаннан кейін
осыған ұқсас ертегі құрастырылып немесе ренішпен, өкінішпен ... ... ... етіп ... ... ... ... армандауға, қиялдауға жетелейді. Оқушылардың тілі шебер,
ойы орамды болу үшін ана тілі, қазақ тілі ... ... ... ... ... ... ... орынды қолдану керектігі
түсіндіріліп, «Сөз тапқанға-қолқа жоқ» сайысын және ... ... ... ... ... ойын ... ең ... құрамы. Оқулықта
кездесетін мақалдарға сай келетін оқиға ойластыру немесе сурет бойынша
мақалдар айту да ... ... өз ... ... - өте ... ... Ол ... түрі болғандықтан,
тек адамға тән. Оқыту барысында оқушылар ... ... ... ... ... ... қандай кезеңдерден тұратындығын
және неден басталып немен аяқталатындығын білуді ... ... ... 4 ... ... ... кезеңі.
2. инкубация, жасырын идеялар, тұйыққа тірелу кезеңі.
3. интуицияның жарқ етуі. Эврика.
4. тексеру кезеңі.
Оқушыларды шығармашылыққа үйретудін тағы бір жолы - ... ... ... мен ... ... ... ... қағаз таратылып
беріледі. Оларға тақтада жазулы тұрған ... ... ... ... қалдырып, баған түрінде көшіріп алу тапсырылды. Бірінші сұраққа әркім
жауапты өзі жазады, сосын жауабын қағаздың жоғарғы ... ... ... ... ... көрмейтіндей етіп жауып, парталас отырған ... ... ... сол бала ... ... ретпен жұмыс жалғаса
береді. Ең соңғы сұраққа жауап жазылып біткенде, жұмыс жиналып алынады да,
жалпы сынып ... ... ... қызықты, күлкілі оқиғалар, қысқа
мазмұнды әңгімелер туып жатады. ... мына ... ... ... кім? ... қандай?
Қайда барды?
Кімді (нені) кездестірді?
Оқиға немен аяқталды?
Не туралы сөйлесті?
Әрі қарай не ... бала - бір ... оны көре білу сол бір ... жол табу әр ... ... біздің алдыңыздағы оқушы - біріншіден бала. Ал балаға ойын
қажет. Сондықтан, сабақтағы ойын ... бала ... ... ... ... Ал ... өз ... жоспары, мәні қажетті заттары болады.
Ойын - адамның өмір танымының алғашқы ... ... ойын ... ... сезінеді, ізденімпаздық әрекеті байқалады. Мұғалім ... ... ойын ... ... ... болу
керек. Оқушыларды белсенділікке, саналы ойлана білуге, ой-өрісінің дамуына,
қиындықты жеңуге, төзімділікке баулуға ... ... ... ... тілі ... шығармашылыққа үйрету жұмысының бірі -жазғызуға
баулу. Ұйқас сөздердің мәнін түсіндіріп, ... ... ... ... ... ... қабілеттерін дамытуда жұмбақтар,
мақал-мәтелдермен сайыс сабақ өткізуде дамытушылық сипат беруді ... ... ... ... ... ... тұрып, бірнеше мақал айту.
Тапсырмаларды орындату арқылы сөздің ... ... ... ... ояту, пайдалана білу міндеттері шешіледі. Мақал- мәтелмен
жұмыс «айтыс» түрінде де ... ... ... - ... тұлғасы мен санасының дамуы ... ... ... ... кезең. Сондықтан, бастауыш білім үздіксіз білім
берудің алғашқы басқышы, қиын және жауапты жұмыс. Дамыта ... ... - ... ... ... ... бағытта жан-жақты тәрбиелеу.
Шығармашылық дегеніміз- адамның өмір шындығында өзін-өзін тануға ... ... Адам ... ... ... олардың өшуіне жол
бермеу, адамның рухани күшін ... ... ... ... ... оқушыларының зейіні тұрақсыз, импульсивті қабылдау
мүмкіндіктері де әртүрлі ... ... ... ... ... қана мақсатты түрде ықпал ете алады.
Оқушыларды шығармашылық жұмысқа баулып, белсенділіктерін, қызығушылығын
арттыру үшін шығармашылық қабілеттерін сабақта және ... тыс ... ... ... ... болады.
Олар;
1. Тақырыпты мазмұнына қарай жинақтау.
2. Пікірталас тудыру.
3. Логикалық ойлауын дамытатын ойындар мен тапсырмаларды шешу.
4. Ой шапшаңдығын және сөз байлығын ... өлең ... ... тыс ... ... ... ... дамытудың жұмыс
түрлері:
Мұражайларға апару.
Әртүрлі кездесулер өткізу.
Сайыс және пікірталастар өткізіп алған әсерлері бойынша шығарма жазу.
4. Әрбір окытып ... ... ... ... ... ... және ... жазу.
Осындай оқушылар жұмыстарды шығармашылыққа баулуға, оқушы ... ... ... тілін байытуға, қиялын ұштауға өз бетінше зор әсерін
тигізеді. Бала ойындағы қабілетті ашу - ... ... ... жете мән беру ... ... ... ... басты мақсаты баланы бастауыш сыныптардан
бастап, шығармашылық ойларға және практикалық әрекеттерге дайын ... ... Бұл ... ... ... ... әдіс-
тәсілдерді пайдаланып, көптеген сабақ түрлерін өткіздім.
Олар: аралас ... ... ... ... сабақ, ойын сабақ, тестік
сұрақтар оқушылардың ... ... ... үйретеді. Ойлай білген адам
кейінгі мен бүгінгі өмірді ... ... тани ... ... тілі ... баланың шығармашылық қабілетін дамытуға ең ... ... ... Өлең шығаруға үйрету.
2. ... ... сөз бен ... ... Ой ... бір оқиғаны суреттеу ... өлең ... ... ... ... ... ... сауат ашу барысында
басталады. Ол үшін оқушыларға алдымен ұйқас ... ... ... табуға тапсырма беріледі. Әрине жұмыс нәтижелі болу үшін ... ... ... және жиі ... ... ... Осының арқасында 4-
сыныптарда оқушылар өлең шығаруға төселіп қалады.
Қазіргі жаңа буын ... ... ... жалғастырып көр», «өлең
жаз» деген тапсырмалар жиі кездеседі. ... осы ... жазу үшін ... ... ... ... Өлең жазу не үшін және қандай мақсатқа керек? Сөз
өнерін ... ... ... ... болу үшін ... ... тәуелді
болмау үшін керек. Шығармашылыққа баулуға сыныптан тыс ... ... ... ... ... бару, әртүрлі кездесулер
бойынша шығарма жазу.
- суретті кітапша жасату, жазбаша баяндату.
мектептегі үйірмелерге сыныптан тыс жұмыстарға қатысуына
жағдай жасау.
газет-журналдарға жазғызып және оны оқу ... ... ... ... ... оқылып отырған шығарманың авторы туралы мағлұмат беру.
Осындай жұмыстарды ... ... ... ... ... ... ... ашып, тілін байыту қиялын ұштау мен өз ... ... ... ... ... айналысуы, үшін қолайлы
жағдай туғызу керек. Оқушының бәрі бірдей бір ... ... ... мүмкін
емес, олардың қабілеті әртүрлі. Сол себептен ... ... өз ... ... ... ... Жалпы алғанда біздің
мақсатымыз - оқушының тілге деген сүйіспеншілігін қалыптастыру, ана тілінің
қасиетін ұғындыру, сонымен ... ... ... шыңдау.
Оқулықтардағы материалдарды талдай отырып «Ана тілі» ... және ... ... арқылы беріледі. Мысалы: 4- сыныпта 135
шығарманың 58-і поэзиялық туынды, 77-сі прозалық ... 4- ... ... ... ... ... «Менің құлыным» тақырыптарында өлең не әңгіме
құрастыр.
Батыр бала мен Шұбар ат (өлеңді жалғастыр) [7.31 ]
С.Торайғыров. Туған ... ... ... [7.137]
С.Сейфуллин. Наурыз (өлең үлгісімен өлең құрастыр) [7.167]
К.Жұмағалиев. ... ... ... Қазақстаным» тақырыбына
әңгіме не өлең құрастыр) [7.195]
А.Сопыбеков. Сапар мен парта (салақ оқушы туралы өлең не
әңгіме құрастыр) [7.229]
«Менің ботам», « Ақ ... ... өлең не ... ... К.Жұмағалиев. Мен соғысты жек көрем (Бейбітшілік, достық
туралы өлең не әңғіме құру) [7.273]
Оқушыларға «Өздерің өлең құр», «Өлеңді жалғастырып келіңдер» деп ... ... өлең ... ... оңай жұмыс емес. Ол үшін оқушыларды
жетелейтндей, қызықтыратындай шығарым -тапсырмалар берген жөн. [26.1-44].
Мұғалімнің ... ... ұзақ ... ... шешіледі.
2. Практикалық-тәрбиелік еңбекке баулу белсенділігін арттыру
әлеуметтік пікірін қалыптастыру дербестікке тәрбиелеу.
3. Оперативтік-дереу шешу ... табу ... ... ... ... ... предметі басқаша айтқанда ... ... оның ... ... ... сөзі ... итермелеуші оятушы күш деген
ұғым.
Таным мен мотивация сабақтас. Ой-жаңбыр болса бұлтты айдайтын ... ... ... ... ... тұрғыда
басшылық жасау нәтижесінде туатын құбылыс.
Этика-құлық. Эвристика-тапқырлық.
Эвристика грек сөзі эврика-табамын ашамын. Мұғалім шебер ... ... ... ... ... ... ... дәлелдейді қорытындылайды тұжырымдайды, ... ... ... әдіс ... problema - міндет тапсырма. Проблемалық оқыту
белгілі бір ... ... жол ... ... - шешілуі қиын жолды іздестіру. Жеңіл шешілетін
міндет немесе мүлдем шешілмейтін мәселе болса проблемалық ситуация тумайды.
Сабақ-оқу жұмысын ұйымдастырудың ... ... ... ... дара
топтық ұжымдық жұмыстың түрлерін ұйымдастырады. Тексеру:
1. Күнделікті:
ауызша сұрау.
жазбаша.
графикалық жұмыс.
практикалық жұмыс.
2. ... ... ... бақылау
тестік бақылау
3. Қорытынды:
- тоқсандық
- жартыжылдық.
- жылдық.
- емтихандар.
Тапсырма- міндеттелген іс, жұмыс.
Жаттығу- ... ... ... ауқымы кең. Сөзжұмбақ, суретпен әңгіме, мәтінмен ... ... ... ... көп. Ал жаттығу болса, ... ... ... ... ... дегеніміз - шығармашылық қабілеттердің ... ... ... мен ... Мотивациялық компонентке құмарлық,
жаңалыққа қызығушылық, дербестік, жақсы баға алуға талпынып жатады.
Құмарлық - жаңалықты білуге, терең ... ... ... ... ... ... ақыл-ойы, ішкі күштері оған ерекше қуат
беріп, алға ... - ... ... ... ... ... ... көрсетеді, тез шешім табады. Жақсы баға алуға талпыныс –
жақсы баға күшіне күш, жігеріне жігер қосады. Әрі қарай ... ... ... қалыптасады.
2. Интеллектуалды-логикалық компонент.
Бұл компонентке талдау, жинақтау, абстракциялау, салыстыру, дәлелдеу,
пайымдау, түсіндіру сияқты қасиеттер жатады.
Талдау - ... ... ... мазмұнды бөліктерге бөлу, ал жинақтау
оған керісінше процесс.
Абстракциялау-ақылдылықтың белгісі. «Маңызды» мәселені «мәні ... ... ... ... ... шығармашылық ойлаудың басты
проблемалық жағдайдан басталады. Мәселені өз бетінше шешеді,ойы ... ... ... - ... ... ... ... білу
елеулі белгілерін анықтау.
Дәлелдеу-бұл күрделі интелектуалдықты талап ... ... өз ... ... ... ... негізгіні көмекшіден ... ... ... ... ашу.
3. Эмоционалды- сезімдік компонент.
Бұл компонентке шығармашылық қабілеттерді дамытуда басты орын ... ... ... ... белсенділік сияқты қасиеттер жатады.
Қиялдау - болжау, елестету. Жаңа образдар мен шешімдер жасау үшін
шығармашылық қиял ... - ... ... ... ... Жаңа ... жаңа идеялар
тасқынымен, саналықпен, өнімді ойлаумен сипатталады.
Оны даму ұғымымен қатар қояды. Өйткені әрбір жаңалық әсіресе
интеллектуалдық тұрғыда баланы жаңа психикалық ... ... ... мен ... жете ... істе ... - алдына қойған мақсатқа жетудегі мінез-қүлық көрінісі.
Сезімсіз ... ... ... ... істі ... ... ... сезімділік аңғарылады.
Белсенділік - қойылған проблеманы өз бетінше бастап нәтижелі ... ... ... ... мәселесін талдау алдымен
«қабілет» ұғымының мәнін ... ... ... ... етеді. Философияда
«қабілеттерді» тұлғаның белгілі бір әрекетті орындауға жағдай жасайтын жеке
ерекшеліктері, дей келе олар ... ... іс ... нәтижесінде
қалыптасып, әрі қарай дамып отыратынын атап көрсетеді.
«Қабілеттер-білім алуға қажетті ... ... ... ... А.В.Петровский. «Қабілет- іс-әрекеттің белгілі бір түрі ... ... ... ... жеке ... - деп ... ... екі түрлі деңгейі болатындығын дәлелдейді.
Репродуктивті (өнімсіз)- іс-әрекетті; не білімді берілген үлгі бойынша
қабылдау, меңгере алу деңгейі.
Шығармашылық жаңа ... ... ... ... ... ... Ал
шығармашылық сөзінін мәні неде? Шығармашылық сөзінің термині шығару іздену
ойлап табу жетістікке қол жеткізу ... сөз. Ал ... ... ... ... ... ... деген не? ІІІығармашылық әрекет өте күрделі
процесс және ол адамға ғана тән. Шығармашылық - адам ... ... ... ... қабілеттері екі түрлі әрекеттерде дамиды.
Біріншіден - кез-келген бала адамзат баласынын, осы ... ... ... ... бағытталған оқу әрекеті ... ... ... ... ... ... - ... оқушы шығармашылық
әрекеттер орындау арқылы өзінің мүмкіндіктерін дамытады. Оқу әрекетінен
шығармашылық әрекеттің айырмашылығы ол ... ... ... өз
идеясын жүзеге асыруға бағытталған жаңа әдіс-тәсілдер іздейді. Проблеманы
өзінше, жаңаша шешуге талпыныс ... ... ... екі ... ... ... әр түрлі мақсатты
шешеді. Оқу әрекеті баланың жалпы қабілетін ... ... ... жағдай шешу барысында нәтижеге жеткізетін қабілеттерін дамытады.
Бүгінгі бастауыш сынып оқушыларының кез ... ... ... табыспен меңгере алады. Ол үшін мына төмендегі шарртар
орындалуы тиіс.
Бірінші – баланың шығармашылық қабілеттерін ... ісін ерте ... алу. ... біз тіл ... үшін ... туған сәтінен бастап сөйлесе
бастаймыз ғой.
Екінші - баланың жүйелі, ... ... ... ... ... Ерекше ойды талап ететін әлеуметік қарым-
қатынастар ... ... ... ... әсер ... ... - шығармашылық жұмыстар баланың ойлау мүмкіндігінің ең ... ... ... Күн асқан сайын ол ... ... ... ... Осьшдай тынымсыз ой ... ... ... ... ... береді.
Төртінші - және ең негізгі шарт - бала әрекеттің әр түрімен айналусыға,
тыңдауына деген ... ... ... ... ... ... ... уақыт айналысамын десе өз еркі болуы ... ... ... ... ... бірден-бір кепілі болып табылады.
Бірақ балаға берілетін еркіндік үлкеннің қамқорлығын, көмегін талап ... ... ... қабілеттер дамытудың бесінші шарты шығады.
Еркіндік - ойға не ... соны ... ал ... көмек бала үшін жұмыс
істеуге айналмауы керек. [20; 5]
2. Оқушыларды дамытуға арналған шығармашылық жұмыстар.
2.1. Бастауыш ... ... ... ... ... қалыптан тыс ойлай алатын, шұғыл шешімдер ... ... ... адамдар қажет.
Сондықтан сабақтарда тек білімдік мақсаттарды ... қана ... ... қасиеттерін дамытудың жолын қарастырған жөн. Ол ... ... ... ... ... логикалық тапсырмалар
пайдаланудың мәні зор.
Бастауыш сынып оқушыларының ой ... ... ... ... ... ... бірі - өлең құрастыру.
Ең алғаш «ұйқас» деген сөздің ... ... ... ... ... ... жазылып тұрғанын талдаудың мәні зор. Содан кейін
өлең құрастыруға жаттығу есебінде мына төмендегідей ... ... ... ... ... аты ... Бұл ойынды Эдвард Лир ... ... ... ... белгілі бір құрылымға бағынатын мазақтама, күлдіргі өлең
шығару. Ол құрылым бойынша өлең бес ... ... ... ... ... ... беріледі.
Айталық, бірінші тармақ - ... ... ... - ... үшінші, төртінші тармақ – қимыл - әрекет, оқиға, бесінші тармақ
- оқиғаға авторлық көз қарасы, ... іс- ... ... Мысалы:
Болыпты бір пенде кейіпкер
Өзі аңғал әпенде ... ... ... ... ұзақ ... ... ... көзқарасы.
Оқушылар жұмыстарынан:
1. Болыпты бір тышқан
2. Өзі қорқақ адамнан
Әрең шығып інінен
Айтып берер бір әуен
Әнші тышқан болдың сен.
Болыпты бір балапан
Өзі сондай ... ... ... оның ... - ай, балапан.
Бастауыш сынып оқушыларының қиялын дамытатын жұмыстың бір түрі ... ... ... ... ... бойынша әңгіме құрудан басталған
бұл жұмыс бірте-бірте күрделене түседі. Бұдан соңғы ... ... ... сәйкес әңгіме құрастыру сияқты болып жалғаса ... бұл ... ... ... ... тұруы керек.
Ауызша суреттеу.
Алғашқы кезде қиындау тиеді, өйткені, ол ауызша айтуға әлі ... Үйде ол ... не ... не ... ... Тек ... шектеледі. Бұдан баланың ез ойын ... оны ... ... ... келтіреді.
Диафильм құрастыру.
Диафильм - суретті шығарма. Суреттер тірек ретінде пайдаланылады.
Енді ... ... сөз ... ... ... қағазға бейнелейді.
Ол арқылы оқыған шығармаға деген өз көзқарасын, сезімін білдіреді.
Диафильм ... ... ... ... ... ... қызықты эпизодтарға бөл.
Диафильм кадрларының ретін көзіңе елістет
Оларды ... ... ... ... ... ... бер.
Егер қиындық туғызса, әр кадрға қысқа текст құрастыр.
Кадрлар бойынша әңгімеле. Әңгіме толық мазмұнды болсын.
Кадрлар бойынша әңгімелету баланың байқағыштығын, ойын, ... ... ... ... лигоканы есте қатаң сақтау, өз ойын ... ... ... - ... ... дамытудың негізгі кілттерінің бірі.
Балалар шығарманың кейіпкерлеріндей өздерін сезіну арқылы ... ... ... ... ... ... түріне тарту арқылы олардың қоршаған ... ... ... ... ... ... болады. Драмалау
балалардың ойын, тілін дамытады.
Сөз өнері - өнердің биік ... Ұлы ... ... ... "Сөз өнері - адам санасының үш негізіне: ақылға, қиялға, көңілге
сүйенеді" деген. Ендеше, сөз өнерін ... үшін осы үш істі ... ... ... ... ... әңгіме оқып, қызық жеріне
келгенде үзіп, /"Контексті үзу" тәсілі/ өз ойынша аяқтауды
оқушыға ... ... ... ... ... ... өлең ... Берілген мәтіндегі бір бөлікті өзі ойдан шығару /басы,
аяғы, соңы/.
5. Берілген тірек сөздер арқылы қызықты мәтін құрастыру
т.с.с.
6. ... ... ... ... арқылы ертегі
құрастыру.
Бастауыш сынып оқушыларының сөйлеу тілін дамытуды ... ... ... 3 ... ... соған сәйкес мынадай жаттығулар
қарастырылады.
|жаттығулар ... ... ... ... дамытуға арналған жаттығудың бір түрлі - мәтінді
редакциялау. Мысалы, екі ... ... ... өлең ... ауыстырылып
беріледі де, оқушы осы екі өлеңді ... ... екі ... ... ... ... ... менің саққұлақ
Жалқау бала құрысып
Келеді, әне, шапқылап
Өз-өзіне тырысып
Сақтығынды көрейін
Түске дейін ... ... ... ... осы ... ... ... арқылы өлең мағынасын толық
түсінуге, шығарманың негізгі идеясын анықтауға, ... ... ... қатесін түзетуге арналған тапсырманың бір түрі мынадай: оқушы
өлеңге керекті сөздерді тауып, орнына қою керек.
Көкте ... ... ... ... ... ... сөздердің орнын тауып, қою керек.
"Ұйқас табу"' тапсырмасының бір үлгісі мынадай:
"Менің мысығым" өлеңіне /1 ... ... ... ... ... бойынша
ұйқас сөз іздейді.
Бар менің /мысықтың суреті/
Көрсен оның пысығын
Қақпақылдап ойнайды
Ол әжемнің ... ... ... ... пысығын, ұршығын.
Шығармашылық қабілетін дамытуға арналған жаттығудың бірі -ұйқас ... өлең ... ... ... ... ... ... /4
сынып/ өлең шығарудың мынадай үлгісін пайдаландым:
"Қаңғыбас Таро"
Екі көзі...
Көше кезіп са...тап
Қорлық көрген ... ... ... ... ... үйлесімі, әуез бен ырғақ баланың жан дүниесіне, танымына жақсы
әсер етеді. Үнтаспадан тыңдау арқылы есте сақтау ауызша ... ... ... ... ... баланың өзіне таныс ән
әуеніне салып, ережені әнге қосып айту әрі қызық, әрі ұғымды, есте ... ... ... ... кез ... ... ... тікелей
сезімі, эмоциясы арқылы қабылданатындай, қызығушылық тудыратын болуы қажет.
Ал, өз ойынан ертегі ... ... ... ... тіреу сызбаларының төмендегідей түрі пайдаланылады.
|Ертегі құрастыру ... ... ... ... ... кездесуі |
|кейіпкермен ... ... ... ... ... ... ... |
|кейіпкердің іс- |
|әрекеті ... ... сәт ... ... жеңіс |
Символикалық белгілер бойынша ұтымдар, сөздер әртүрлі символдар,
схемалар, суреттер арқылы беріледі. Тірек-сызбаны ... ... ... ... ... ... Осы сияқты сызбалар оқушының
мәтін мазмұнын жүйелеп, рет-ретімен айтуына көмектеседі. Кейде символикалық
белгілерді оқушының өздері ... ... ... жасыруға болады. Ең
бастысы - бұл жұмыс ... ... ... ... ... ... ... пайдаланғанда, жылдамдықты қажет ететін
тапсырмалар беріледі. Мысалы, /құмсағатты пайдаланамын/ 1 минут ... ... екі рет ... ... ... ... Кім көп сез ... сол
жеңімпаз болады.
Міне, осыған ұқсас тапсырмаларды орындау ойын түрінде берілсе, әрі
қызықты, әрі жылдам, әрі ... ... ... ... ойымша, кез келген мұғалім заман талабына сай білім беру сапасын
көтеру үшін жаңа ... ... ... ... өз ... ... ... үстінде болады.
4 сыныптарда санмалық, макал-мәтелдер сияқты ... ... өз ... ауыз ... осы ... ... не ... дұрыс қолдануға үйрету керек. Бұл жұмысты ... ... ... ... - ... ... ... |
|мақал-мәтел айт, ... ... ... |
|Керісінше, мақал- |
|мәтелге сай ... ... ... |
|Сурет бойынша бірнеше|
|мақал айт ... ... ... сай ... иллюстрациялар |
|тауып әкел ... ... ... ... қай ... ... ... шығармашылық қабілетін дамыта оқыту, олардың ... ... ... ... ... арта түседі.
Тіл дамытуға арналған тапсырмалар:
1. Кез келген газеттен ... ... бар 10 ... ... ал, ... ... дөңгелектеп сызып қой, орнын ... ... ... ... ... ... ... қысқа әңгіме құра /немесе суреттің
мазмұнына сәйкес өлең, ән, мақал-мәтел тап/
3. Ең жақсы көретін гүл, не ағаш, не жыл ... ... ... Оларға сәйкес өлең, тақпақ, мақал-мәтел ойластыр.
4. "Мектепке келер жолда" деген тақырыпта әңгіме айт. Мақсат: ... ... ... ... ... ... күз" ... диафильм жаса. Ол үшін дәптердің ... ... ... тағы да ... бүкте. Сонда төрт квадрат шығады. Оларға
нөмерлер қой. Әр ... ... ... ... ... сал. Оларды
әңгімелеп беруге әзірлеп.
2.2. Оқушыларды шығармашылыққа баулуға арналған сабак турлері.
1- әдістеме
Сабақтың тақырыбы: Жаңылтпаштар, ... ... ... ... ... ... ауыз әдебиеті шығармасының түрлері
жұмбақ, жаңылтпаш, ... ... ... ... ... бұл ... ... ажырату,
мәнін терең ұғынып, мағынасын аша білуін және оқушылардың ойлау қабілетін,
тілін дамыту.
3. Тәрбиелік: Оқушылардың халық ауыз әдебиеті ... ... ... ... ... ... адамгершілікке тәрбиелеу.
Сабақтың әдісі: Проблемалық және ойын әдісі.
Сабақтың түрі: Тренинг сабақ.
Пәнаралық байланыс: Орыс тілі, дүниетану, қазақ ... ... қима ... ... ... ... Сәлемдесу
ә. Топтарға бөлу
2. Жаңасабақ
Мұғалім: Бүгінгі сабағымыз тренинг түрінде өтеді. Тренинг сабақтың мақсаты
- сендерді ұйымшылдыққа, топтасып жұмыс ... ... ашық ... Сабақты ... ... оқи ... ... Қоржын, Асық, Сандық, Шаңырақ, Қобыз.
Осылайша сыныпты екі топқа бөле отырып, ережесімен таныстыру:
1. ... ... ... ... Қол соғу
Әрбір дұрыс жауап 3 ұпаймен бағаланады.
Ә/ Енді эр топ ... ... ... ... таныстырушысын сайлау керек.
Мұғалім: Әрбір топтың топ басшысын, топ мүшелерін сабақ ... ... ... ... ... бөлім - кіріспе бөлім. "Білгенге - маржан, білмегенге - арзан"
1. Әр топқа тапсырмалар ... ... екі ... беріледі.
Тапсырмалар:
№ 1. Жаңылтпашты қалай түсінесің?
№ 2. Жұмбақты қалай түсінесің?
№ 3. Нақыл сөзді қалай түсінесің?
№ 4. Мақал ... ... 5. ... ... түсінесің?
№ 6. Мақал мен мәтелдің айырмашылығы бар ма?
2. ... ... ... ... жұмбақ, жаңылтпашты оқу
"Халық айтса, қалт айтпайды" атты бөлімде топ ... ... ... Орындауға 2 минут, түсіндіруге 2 минут
Мақал-мәтелдердің мағынасын ашып ... ... ... ... ... жаман жолдастан таяғым артық
Әркімнің өз жері - ... ... де, ... ... ... ... ... сөзі білектей, білімді адамның сөзі
жібектей
5. Қолы ... ... ... жоқ, аяғы
қимылдаған ... ... ... ... байқап сөйлер, жаман шайқап сөйлер
Әр топқа беремін тақырыпты, сендер ... сай 3 ... ... ... 1 ... ... жер - Отан туралы. Өнер-білім туралы.
2-топ- Ынтымақ - бірлік туралы
Үлгі-өнеге, тәлім-тәрбие туралы.
ІІІ-бөлім. "Ойлан тап"
А. Бұл бөлімнің ережесі бойынша екі топқа ... ... ... екі ... қазақша, орысша айту керек.
Бір үйге көзсіз боп басыңды ... бұл ... ... болып
шығасың /мектеп/
Тындырып адам жұмысын, тазартып үйдің жуды ... ... ... ... ... ... /шаңсорғыш/
3. Ымырт түссе шығамын, таң атқанда батамын. Көк теңізде
шашылып, көзімді ілмей жатамын /жұлдыздар/
4. ... мұз ... ... ... ... Сөз жазылған парақшалар таратамын /қайың, кітап, қоян, домбыра/
Әр топ /екі-екіден/ өзіне тиісті сөзге жұмбақ ... 2 ... ... жұмбақтарын басқа топқа жасырып, шешкен
топқа ұпай қосылады.
ІV-бөлім. "Кім жаңылыспайды?"
Ортаға топ ... ... ... ... Бірден жаңылыспай
айту керек:
1. Тарғыл итім талға оралды,
Талға тағы барып ... Тау дәу ... тау ... ... ... ... ... аңқаусың депті
Шүрегей сүңгігіш пе,
Сүңгір сүңгігіш пе?
Дәптермен жұмыс
Кодоскоггаен жұмыс
Сабақты бекіту, қорьпу
- Трениг сабақ ұнай ... ... ... ... ... жеттік пе?
6. Бағалау
7. Үйге тапсырма:
Өнер-білім туралы мақал-мәтел жаттау .
Мұғалім ешуақытта балаларға ... ... ... ... ... ... балалардың ана тілі сабағыңда өз бойынша ойланып, әр ... ... ... ... ... ... ... білуге, қоғамның моральдық принциптеріне сүйене отырып,
өмірдегі қарам-қайшылықтарды адамгершілік тұрғыдан бағалай ... ... Бұл өте ... Егер ... өз бетінше қорытынды жасауға қиналып
жатса, онда мұғалім адамгершілік ережені қорытып шығаруға ... ... ... ... тақырыбы: Б.Бұлқышев, "Ана"
Сабақтың мақсаты:
Білімділік: Шығарманың тақырыбын ашу, ... ... ... ... ... көркем сөзді, көркем ойды өз сөздік қорларына
қолдана алу, соның нәтижесінде ... ... ... ... Бала ... ... сыйлау, құрметтеу, өнеге тұту сияқты ізгі
қасиеттерді сіңіру.
Сабақтың көрнекілігі: Б. Бұлқышев портреті, "Ана" кім тізбегін ... ... ... ... ... ізденіс сабағы
Сабақтың барысы:
Ұйымдастыру бөлімі
Өткен материалдармен жұмыс. Ө. Бөкей "Апамның ... ... ... ... ... ... бойынша әрбірінің өз аналарың жайлы жылы
лебіз, жақсы-жақсы ой толғап келіпсіңдер. ... ... ана ... ... жалғастырамыз. Ол - Баубек Бұлқышевтың "Ана" деп аталатын
шығармасы.
2. ... ... ... ... ... ... оқуы.
- Ал, қазір "Ана" шығармасының мазмұнымен танысайық
4. ... ... ... негізгі идеясы не?
Теңізге нені теңейді?
|1916 жылы Қарағанды Жезді ... ... ... ... ... ... ... |
|Өте білімді, ... ... шақ" ... ... ... |
|тілдерінде ... Отан ... ... Аға ... ... ... ... ... ... не нәрсе ешқашан кетпейді? -
Ананы қай кезден бастап іздейсін?
Мәтінді тізбектей оқыту
Мәтінге таңдау жұмыстарын жүргізу:
Мәтінде қандай теңеу ... ... ... Осы ... ... ... ... махаббаты деген тіркестерге қалай
түсінесің? /Сызбасы құрылады/
|Ананың тілі ... толы ... сөз |
[ : ... ... |
|Ананың махаббаты ... ... көру ... ... ... |
|Ерекше махаббаты ... ... ... ... ... ... ... |
Ақылшы
|Пос ... жан ... ... ... өмір ... ... жан ... ... ... - ... жылай беру, еш нәрсеге көнбеу
Құндақта - жөргек, нәрестелік шақ
IV. Дәптермен жұмыс:
А/ сызбаларды жазу
Ә/ "Ана кім?" ... тагы ... ... ... ... ... ... ән тыңдау: "Ару ана" әні
VI. ... : М. ... ... ... тұру ... Ана - ұлы, ана- ... ана-
құдіретті жан. Олай болса, ананың құдіретіне бас иейік!
Үйге тапсырма: Осы мәтінді оқып кел. "Ана" жайлы материалдар
жинақтап келу.
Бағалау: ... ... ... ... ... тақырыбы: Қарабатыр /Ы.Алтынсарин/ .
Сабақтың мақсаты: Ертегіні оқыту, ертегі мазмұнын түсіндіру
Сабақтың ... ... ... ... ... идеяны ұғыңдыру.
Ертегі мазмұнын өз сезімен баяндай білуге төселдіру. ... ... ... ... ойлау қабілетін дамыту. ... ... ... ... ... жамыту.
Тәрбиелік: Елін сүюге, қоршаған ортаға, құстарға ... ... өз оқу ... ... ... білуге үйрету.
Сабақтың типі: аралас сабақ
Сабақтың әдісі: мұғалім сөз әдісі, сұрақ-жауап әдісі, ой қозғау
Сабақтың көрнекілігі: Ы. Алтынсарин суреті, шығармалар ... ... ... Үй ... ... ... тере ... бөлім бойынша әңгімелеу
Сұрақ- жауап әдісі арқылы үй тапсырмасын бекіту.
Жаңа сабақ.
І Ой қозғау стратегиясы
1. ... ... ... ... түрлерін ата?
II. Жаңа сабақты хабарлау.
1. Ы. Алтынсарин өмірі. /қысқаша ... ... ... Мұғалімнің мәтінді оқуы.
ә/ Сұрақтар қою
3. Сөздік жұмыс
4. Ертегіні мазмұндау
5. ... ... ... сауысқан тырна қаз ақку қарлығаш
6. Тауып оқу.
а/ Баласын сағынған анасының әкесінің қарындасының зарын тауып оқу
Тізбектей оқу.
а/ ... ... әрі ... ... ... ... ... жүмыс.
А/ Осы ертегінің мазмунына сурет салу.
ә/ Осы суреттерді пайдаланып «диафильм» жасау.
9. Толғаныс стратегиясы.
А/ Ертегінің мазмұны арқылы не ... ... ... ... ... көрсету.
Қорытынды.
Сөзжұмбақ шешу.
Ы. Алтынсарин ертегісінің кейіпкері
«Абай жолы» авторы.
«Ормандағы оқиға» әңгімесінің авторы
Абайдың ағасы.
М.Мағауин әңгімесі
М.Д. Зверев ... ... оқу ... ... ... айласы
Сабақтың мақсаты: Әңгіме мазмұнын түсіндіру.
Сабақтың міндеттері:
Жабайы аңдар, олардың өмірімен таныстыру, пайдасы, зияны туралы айту.
Ойлау қабілеттерін жетілдіру, ... ... ... ... үйрету.
Сабақтың типі: жаңа сабақты меңгерту
Сабақтың әдісі: ой қозғау, негізгі ойды еуреттеу, ... ... ... ... ... ... ... аудару.
Негізгі бөлім.
Ой қозғау Киік туралы не білеміз?
Мүйізінен дәрі ... ... ... Еті ... ... көрсетіп, барлық дене мүшесіне зейін қоя ... ... оқу. ... қою ... ... мазмұнын ашу
Әңгімеде киіктің айласын қай жерден көруге болады?
Мәтінде берілген қиын сөздердің мағынасын аш?
Сәске кезінде – түс мезгілі
Шоқақтай-ақсаңдап
Таяқ сілтем-жақын ... ... ... ... сөйлем құрату
Мәтін бойьшша жүргізілетін шығармашылық жұмыстар:
- Тірең сөздер арқылы киік туралы әңгіме құрау. (Қызыл кітап, қой ... ... ... көзі мөлдіреп тұрады, қорегі шөп, еті дәмді)
5 жолды өлең
1.Не? Киік
2. Қандай? ... ... Не ... ... ... ... Киік әдемі аң.
Мағыналас сөз. Ақбөкен.
Ойын. «Жануарлар баласын тап».
Аю күшік
Қасқыр шенжік
Түлкі қонжық
Киік ... ... ... не ... айтылған?
Киік балаларын қасқырдан құтқару үшін қандай айла жасады?
Киіктің бір ... он ... ... ... ... ... ... қалай атайды?
Үйге тапсырма
I ТАРАУ БАЛАНЫ АДАМГЕРШІЛІККЕ ТӘРБИЕЛЕУ ДЕП
АНАТІЛІНІҢ МАҢЫЗЫ
1.1. БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ІС-ӘРЕКЕТІН ДАМЫТУДАҒЫ
ФАКТОРЛАР
Ұзақ жылдар бойы ... ... ... кеткен мектеп қайтадан
мәдениет ошағына айналып келеді. Қай халық үшін де ұлы мұрат - ана тілі ... ... ... және ... ... ... - ең ... білім
беру саласымен байланысты.
Қазақстандағы эстетикалық тәрбиенің қалыптасуы мен дамуын халықтың сан
ғасырлық тарихымен, тұрмыс-тіршілігімен және мәдениетімен тығыз ... сырт ... ... ... үй-
жайларында, өндірілген заттарында, тілі мен өнер туындыларында - осының
бәрі ... ... ... ... мен ... мен ... көрінетіні даусыз.
Педагогика ғылымымен ... ... ... ... өзіндік
ерекшеліктерді сақтауға, ұмыт бола бастаған дәстүрлерді, ... ... тілі мен ... ... ... ... педагогикалық жағынан
барлық проглесшіл нәрсені анықтауға және осының негізінде ... ... ... ... тиіс.
Республиканың егемендігі, ұлттық сана - сезімнің ... ... ... ... тіл мен ... қайта өркендеуі жағдайында эстетикалық
тәрбиедегі ғылыми негізделген ұсыныстарды талдап ... ... ... қоймай сонымен бірге оларды іске асыру мүмкіндіктері де анағұрлым
ұлғайды.
Тіл мәселесіне келгенде ... ұзақ ... бойы ... ... ... ұятты тұсы елдіктің намысы екенін сезінсе де, қолдан келер қайраны
жок, іште бұлқысып ... ... да тіл ... ... ... тіріліп,
өшкені жанғандай айқайлап қуана қарсы алады. Көңілде көз, көкірегінде оты
бар азаматтың бәрі де ана тілі ... ана ... ... үшін ... ана ... ... жарқыратып, бағын ашуға аттанған жолы
алмағайып ауыр, жүгі ... асыл ұлы ... ... ... да ... ... ... уақыт ішінде бұл кептің еткен жолы, басқан белі, асқан асуы аз емес
екен. Алдағы бір ... ... ана ... ... ... ана тілінде
іске асыра алатын ұрпақ тәрбиелеу ... ... Бұл ... аз ... жоқ, ... ... көбінесе - көп белгілі нақыл сөзді еске
түсіреді: диірменнің тас ... ашуы да аз ... ... тартылған
бидай, алынған үн жоқтың қасы.
Тіл - дүниеде адамзатқа тән баға жетпес қасиет. Онсыз адам хайуанатпен
тең. Ана тілі - әр ... өз ... ... ... ... жиған рухани азығынан нәр алатын кіндік тамыры.
Ұлттың тілі - әр халықтың өзіндік ой - санасы мен ... ... ... тіршілігі мен сезім түйсігін ұрпақтан - ұрпаққа жеткізетін күре ... ... - аты бар да заты жоқ ... - ... ... ... қатынас құралы ғана емес, ол ... ... ... ... аңыз ... мен даму ... жан -жақты зерттеуге
бағытталған мемлекеттік іс - шаралар кешені.
Балалардың білімге деген ... ояту мен оны ... ... ... қиындық дәрежесі мен оның жүргізілу қарқыны да өте маңызды.
Сабақтағы барлық басқалай ... ... оқу ... ... мен ... ... ... негізделеді. Мәселен, сабақты
ұйымдастыру мәселелері, оқушыларды ... ... ... ... аса ... ... болып табылады. Бірақ оның өзі де басты
міндетке оқушылардың оқуға деген ... ... ... ... бойында оқу материалының ... ... ... оята алса оларды жаңа білімдерді игеруге құлпындыра алса, сабақ
үстіне тәртіп сақтаудың қосымша шараларын қолданудың қажеті болмай ... тілі ... ... адамгершілікке оқыту мен үйрету әр түрде
болып келеді.
Бұл кестеде көріп ... ... ... ... қызметі, олардық тарамдарға бөліну кезегі. Міне, осы ... ... ... ... тиімдісін таңдап алуына болады
яғни білім көзін ашумен қатар тәрбие қырларын қатар жүргізуге мол ... ана тілі ... бір ... ... ... өту
барысында оқушыларға достық туралы айтатын болсақ, сол төңірегінде әңгіме
өрбітеді. ... ... дос ... ... ... көмектеседі, не үшін
урысады, қалайша табысатынын мұқият жеткізуге тырысады.
Мұғалім ана тілі сабағы үстінде ... ... бір ... ой ... ... ... өз беттерімен жауап іздеуге,
жолдастарымен пікір таласы ... өз ... ... мүмкіндік бергенде
олардың ақындылық, сыншылдық сияқты жеке басының аса бағалы қасиеттерінің
дамуына жол ашады. Балаларға ... ... ... ... ... ... жайында жиі естуге болады. Ал бұл жөнінде төменгі ... ... ... ... ... ... бойында оқуға деген ынта-
ықыласын ... ... жол ... сөз етіп отырған
жайға ынтықтырумен тығыз байланысты.
Мұғалім балалардың айтқандарына, қойған сұрақтарына шындап құлақ асады.
Баларды сұрақты ... қоя ... ... және ... ... асықпай береді. Қойылған сұраққа берілуге тиісті жауапты балалардың
өздері іздестіреді, ал мұғалім оларды дұрыс жолға салып отырады.
Бастауыш ... ... мен ... ... ... ... ... өте маңызды. Бұл әңгімелерді ... ... ... орнықтыруға мүмкіндік беретін басты мәселелер қамтылуға тиіс.
Балаларға адамгершілік тәрбие беру жұмысын жан-жақты ... ... ... ... ... тәжірибесін зерттеу, мұғалімдердің бұл
әңгімелерді әртүрлі тақырыптарда жүргізілітендігін көрсетеді.
Сабақ тақырыбы: Б.Бұлқышев, «Ана»
Сабақ мақсаты:
Білімділік: ... ... ашу, ... ... ... ... Оқушылардың ойын ұшқырлау.
Тәрбиелік: Бала бойына ананы силау, құрметтеу, енеге тұту сияқты ізгі
қасиеттерді сіңіру.
Сабақтың көрнекілігі:
Б.Бұлқышев портреті:
Автордың «Заман біздікі» кітабы:
«Ана ... ... құру ... жасалған сызба:
Бейне таспаға түсірілген мәтін мазмұнына сай сүреттер:
Ұнтаспа:
Дидактикалық материалдар;
Сабақтың ... ... ... сабағы.
Сабақтың барысы:
I. Ұйымдастыру кезеңі.
II. ... ... ... ... «Анамның астауы»
- Үйге қандай тапсырма берілді?
1) Мәтін мазмұны бойынша сұрақтарға жауап алу.
Әңгімі ... ... ... ... ... ... есепке алып отырған кім?
Шығармада автордың ерекше көңіл күйін білдіріп ... ... ... ... ... сезімі қалай берілген?
2) Шығармадан ұнатқан ... ... ... Оқушылардың өз аналарына ... ... ... мен мінездік сипаттаулары оқылады.
4) «Анамның астауы» шығармасының жемісіндегідей өз
аналарының өмірі жайында жазып ... ... ... Жаңа материал 1) Кіріспе әңгіме,
- Үйге берілген тапсырмалар бойынша әрбірің өз аналарың
жайлы жылы лебіз, жақсы-жақсы ой талдап келіпсіңдер. Бүгін
сабағымызды ана ... әрі ... ... ... ... ортақ оның бойындағы ізгі қасиеттері мен ананың
құдіретін әсем де әсерлі жолдармен ... ... бір ... ... ... ... ... деп аталатын шығармасы. Автор жайлы оның
«Заман біздікі» кітабына ол туралы жазған естелікті оқып ... ... ... ... маған Баубектің қаза тапқанын хабарлап жазған
хатында. «Баубектің өзім қолымнан жерлеп, қабірінің басына аты ... ... ... ... ... - ... ... қолымда қалды», - дейді.
Ал осымен аты аталған Ағыбаев Қанағат деген ... ... ... ... ... ... ... Гүлзейнет Қанағатқызының әкесі
екендігі айтылып, ол кісінің фотосы көрсетілді.
1. Мәтінді ... ... ... ... Ал қазір «Ана» шығармасының мазмұны мен танысалық.
2. ... ... ... ... ... не?
Теңізге нені теңейді?
Адамның есінен не нәрсе ешқашан кетпейді?
- Ананы қай кездөн ... ... ... ... тізбектеп оқыту.
4. Мәтінге талдау жұмыстарын жүргізу. Мәтінде «Ананың жолы» басқа
делінген. Басқаны қалай ... Ана ... ... өзі ыстық дейді. Себебі ана деген сөз бойға
жылу тартады. Сондықтан ыстық.
Сол себептен де ана ... ... тың ... ... ... ... ... мүмкін емес дейді.
- Осы тіркестерді қалай түсінуге болады?
1) ... ... ... Адам ... кай ... ... ... қан тіркесі:
- Бұл тіркес тура мағынада алып қарауымыз керек, Себебі
шын мәнінде қан тасымайды ғой. Не тасиды? Су тасиды.
3) ... ... ... ... дегеніміз не? Ол сыртқы дүниенің
құбылысын, адамның ішкі жан дүниесінде әсер етеді.
Ендеше ана деген сөздің біздің жан дүниемізге әсер етуі
мүмкін ... ... ... ... қан ... адамның
ішкі жан дүниесінде шаттық сезім пайда болады.
Жалпы осы үш тіркестің берер мағынасы біреу. Яғни
баланың анаға ... ... ... Үй тапсырмасын беру.
Үйге осы мәтінді жаттап келу ... ... қоса ана ... ... ... ... «Ана кім?» сұрағынан құралған жауаптар тізбегін
жаздыру.
ІV. Дидактикалық ... ... ... ағартушысы, балалар әдебиетінің ... ... ... сүюі» өлеңіндегі әр ... ... ... ... ... жеткізеді.
V. Үнтаспадан «Ару ана» әні тыңдалады.
VІ Қорытынды. Мұғалім сөзі.
Сонымен қорыта келгенде Қазақстандағы білім беру жағдайының ... оның ... ... ... ... келуінде. Олар: әлемдегі білім
беру дағдарысы және білім берудің өтпелі дәуірдегі дағдарысы. Өз кезегінде
білім ... ... ... ... ... ... кесірін тигізеді,
әрі бұған ерекше алаңдаушылық туғызады.
Дағдарыстан шығу ... ... ... ... ... тек ... жаңа ... машықты мамандармен ғылыми жетістіктерді
ғана ... ... ... ... ... ... мінез-құлық және мәдени
игіліктердің, әдеп-ғұрып пен салт-дәстүрдің, ой мен ... ... ... ... ... туа ... белгілі идеялар мен тусініктер және өжет,
жұмсақ немесе ... ... ... ... ... ... және батылдық сияқты қасиеттері даму ... ... оның өсіп ... ... ... ортамен тәрбие әсер етеді.
Әлеуметтік орта мен тәрбие балаға әртүрлі дәрежеде әсер ... ... ... ... қабылдауы, оның ішкі сезіміне, санасына байланысты.
Бүгінгі таңда адамның әқыл-ойы, ... ... ... артуда. Мұндай күрделі міндеттерді шешуде орта мектептің бастауыш
сатысының алатын орны ерекше. Оқушылардың білім ... ... ... ... дамуын анықтайтын негіз бастауышта қалатындығы
баршамызға ... ... ... ... ... ... әр ... бойында батылдық, еркіндік, үшқырлық, сезімталдық, талдай-
жинақтай білу сияқты ... ... ... ерекше ой қызметі,
қайшылықтарды түсіну, шығармашылыққа деген құштарлығы болуы керек. Бүгінде
шығармашылық қабілеттерін дамыту ... ... ... ... Ал ... ... ... үлкен проблемаға айналып ойландыруы тиіс.
Бір айта кететін мәселе шығармашылық тапсырмалар өз ... ... ... беру ... оларды дұрыс ұйымдастырудың ролі зор. Оқушыларды
қызықтыру, ойландыру, ... ... ... ... талдау, дұрыс
шешімді дәлелдеу сияқты кезеңдер тәсілі сақталуы керек. Өмірдегі сан алуан
қиыншылықтарды шеше ... ... ... ... шығармашыл
адамдардың қолынан келмек. Тек шығармашылық адамға өмірдің ... ... ... мүмкіндік әпереді. Жеке тұлғаның шығармашылығын ... ... ... орын ... ... ... ... шығармашылық
қабілеттерін дамытуға кеп мүмкіндіктер бар. Ол үшін:
бастауыш сынып оқушыларының интелектуалдық, рухани, ... ... ... ... мен ... іске ... ... адамдық сенімдерін қалыптастыруға көп көңіл бөлу -
ұжымдық және жеке іс - әрекеттер тәсілдерін үйрету
баланың ... ... ... оның ... ... өз ... ... сенімінің болуына жағдай
жасау.
Мұғалім айтады, түсіндіреді, оқушы тыңдайды, орындайды. Оқыту әрекеті
оқушының өзі ... ... ... ... түрінде құрылады.
Мұғалім оқушы атқаруға тиісті іс-әрекеттің көп бөлігін өзі істейді. Осыдан
барып, ... ... ... ... ... деген қажеттіліктері
жоғала бастайды. Қысқаша айтқанда ... ... ... ұшырайды. Оқушының шығармашылық қабілеттерін дамыту үшін әр
сабақта оқытудың жаңа технологияларын ... ... ... ізденуге,
зерттеуге, саралай, сараптай білуге үйрету ... ... ... ... ... ... ... Шығармашылық әрекет оқушының
ақыл-ойын талантын, жалпы өзін дамытады. Шығармашылық әрекеттерді ... ... ... ... өз ... ... асыруға бағытталған
жаңа әдіс-тәсілдерді іздейді, ... ... ... ... ... ... ... оқушының іздену жұмысы басты нысанада
болады. Білім, білік дағдыны жаңа ... ... ... проблеманы
бұрынғы тәжірибеге сүйене отырып шешуді, обьектінің жаңа функциясын көре
білу, проблеманы шешудің балама жолдарын ... ... жаңа ... жаңа
шешім табуды белгілейді. Өз тәжірибемізге сүйене отырып, ... ... деп ... ... өз ... шешуі, бурынғы білімін пайдалана
отырып, жаңа әдіс, мол шешім таба білуі, шешімінің тапқырлығы деп ... ... ... ... кез ... шығармашылық тапсырмалар
орындауды табысты меңгере алады. Біз ... ... ... ... ... ... орындау барысындағы
жүргізілген зерттеу жұмысы кезінде ... ... ... ... ... жазу ... сыныптағы оқушылар барлығы дерлік өз ойларын дамыта
отырып жазып шықты, Жыл мезгілдерін ... ... "Қыс ... ... ... да ... ... жазылды. Жеке оқушыларға да ... ... ... ... мақал-мәтел таңдап жазу сияқты тапсырмалар
бөрілді. Шығарма жазу кезінде ақпаратты ... ... ... ... өз беттерінше құрастыра ... Оны ... ... ... ... ... барлық оқушыларды жақсы
көрсеткішке жеткізу үшін әр оқушының қабілетіне сай деңгейлік ... ... Өте ... ... өз бетінше жұмыс орындатуға
тапсырмалар беріледі. Қабілеті өте төмен ... ... ... ... ... ... ... етілген жаңа материалды бірден меңгере алмауы
мүмкін. ... ... ... ол ... жеке ... ... ... жететін деңгейде тапсырмалар ... ... ... жазу ... ... болғанымен, математика пәніне ... ... ... ... ... ... ... жақсы меңгерген.
Ән айтып, би билеуді ұнатады. Қандай оқушы ... ән ... ... би ... ... салуды ұнатады. Бұл әр бала бойындағы табиғи
нышандардың жоғары қабілеттер деңгейіне ... ... ... дұрыс ұйымдастырған оқу-тәрбие жұмысына байланысты. Балаларда
кездесетін баяулық, сылбырлық, тұйықтық, бұйығылық оның ... ... кеп ... ... мен ... ... ондағы әміршілдіктің,
әкімшілдіктің салдары. Әр ... даму ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Жүргізген зерттеу жұмысымызда N50 А.Байтұрсынов атындағы 3"а" сыныбында
27 оқушы оқиды. Сыныптағы оқушыларды қабілеттеріне қарай 4 ... ... ... ... - ... ... ... орта оқушылар - 8
Қабілеті төмен оқушылар -1
Сынып оқушыларының қабілеттеріне қарай жеке тапсырмалар ... ... ... ... ... көңіл бөлінеді.
Сынып оқушыларының ата-аналарын да мына ... ... ... оқуына қаншалықты көмектесетінін анықтайды.
1. бағдарламаны біледі, ... ... ... ... ... біледі, түсінеді ... ... ... ... 7
3. ... ... бірақ бағдарламаны білмейді. -8
4. мүлде баласының сабақ оқуына көмектеспейді, тек қана
киіндіру, бағып-қағу деп түсінетін ата-аналар.
Отбасында үйде ... ... ... көмектесіп, қадағалап отыратын ата-
аналардың балалары жақсы оқиды. Сондықтан ата-ананың ... ... ... ... іс-әрекетін пәнаралық байланыстар негізінде
қалыптастыру ісі нәтижелі болуы үшін оқытудың жаңа технологияларын дұрыс
пайдаланудың мәні зор. ... күні ... оқу ... ... ... саналады. Солардың ішінен әр ұстаз өз дайындық деңгейіне
сынып ерекшелігіне сай келетінін таңдап, оны ... ... ... ... алу, ... іс-әрекет дағдыларына үйрету ... ... және ... өмір мен ... ... етіп даярлаудың негізгі
құралы - оқыту, Қазіргі ғылыми техникалық прогестің жағдайында ... ... ... жеке басының даму мүмкіндіктеріне сай
оқытудың мазмұны мен ... ... Ол үшін ... ... ... оқу ... мен бағдарламаларына
сәйкес оқыту тәсілдерін, әдістерін пайдаланған жөн.
Бастауыш сыныптағы оқу ... ... ... ... оқушылар жүйелі, тұрақты ұйымдастырылған шығармашылық
әрекеттер ... ... ... ... ... ... арта ... ШЫҒАРМА ЖАЗДЫРУ – ОҚУШЫЛАРДЫ ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ЖҰМЫСҚА БАУЛУДЫҢ КҮРДЕЛІ
ТҮРІ
Қазақ әдебиеті - туған халқымыздың қасіретті кешегісі мен ... ... ... ... ... көркем шежіресімен
таныстыратын пән. Бұл - халықтың ерте заманнан келе ... ... ... ... тарихы. Ана тіліміздің бар асыл қасиеті, ... ... ... ... салт-дәстүрі, дүниетанымы да
әдебиеттегі туындылардан көрінеді.
Әдебиет - сөз өнері. Сөз өнері - ... ең ... бір ... ... де өнер ... ... Ғ. ... «Әдебиет - адамтану ғылымы ғана
емес, адам тәрбиелеуші ... - ... ... - ... ... баулушы, тәрбиелеуші құрал.
Әдебиет пәні арқылы оқушылардың рухани дүниесі ... ... ... бастап елін, адамзатты құрметтеуге дейінгі сезімдері тәрбиеленеді.
"Әдебиет арқылы жасөспірімдер алдында ... ... оның ... ... сөз ... ашылады,
«Қазіргі уақытта әдебиетті оқытудың басты ... ... ... ... ... ... ... ата-баба өсиеттерінен нәр
алғызу, кітапқа деген ынтасын ояту, сол арқылы имандылыққа, инабаттылыққа,
парасаттылыққа, сұлулыққа т.б. тәрбиелеу» (Қ. ... мен ... ... ... ... ... тағы бір
қажеттілігі қоғам талабынан туындайды. Қоғам қашан дадарынды, қабілетті
адамдарға мұқтаж болып келген. Қоғам ... ... ... түсуде. Түр-
сипаты мүлде бөлек жаңа дәуір туып келеді. Сол дәуірге сай өзгеше ... ие жаңа адам ... ... ... ... мамандық атаулының
барлығы бейімділікті, ептілікті, шапшаңдықты, ерекше ой қызметін, мол
шығармашылық мүмкіндікті, өзін ... ... ... тез икемделіп
қана қоймай, ... ... ... ... бұра ... ... ... (Қ.Әбдібекқызы). Сондықтан әдебиетті оқытуда
мұғалім оқушыларға көркем туынды ... ... ... не ... пікірін
қайталауды, не соны қаз-қалпында мазмұндатуды мақсат етпей сол көркем
туынды туралы оқушының пікіріне, ... ... ... ... ... ақын-жазушылардың өмірі мен ... және ... ... кезеңдерінде оқушының сол ... ... ... сез ... ... жеткізу, сауаттылығын
арттыру және айналадағы болып жатқан құбылыстарға өз ойын ... ... ... ... ... ... қорытындылайды, тереңдетеді.
«Шығарма» деген сездің негізінде «шығару» деген ұғым жатады, яғни ойдан
шығару, ойлап шығару» (Қ. Бітібаева).
Шығарма - белгілі бір автордың өз ... ... ... ... ... мәні бар, жұртшылыққа танылған туындылардан бастап, газет-
журналдарға жазылған кішігірім ... ... ... ... ... - ... шығармашылық жұмысы. Себебі олар өздерінің
шығармаларында берілген ... ... мен ... сәйкес өздерінің
дүниетанымын, білімін, естіген, көрген, сезген, ... ... ... ... ... бағасын баяндап, суреттеп жазады.
Демек, шығарма оқушылардың қиял дүниесінің ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Ал жазылған шығарма
сапалық жағынан қандай дәрежеде орындалып шықты - ол ... ... ... мен ... ... мен ... байланысты» (А,
Кешімбаев).
«Шығарма - оқушының туған халқының әдебиетінен алған білімін өз ойымен,
дүниетанымдық ... ... ... отырып баяндайтын шығармашылық
төл еңбегі. Оқушыдан көркем шығарманы өзіндік ой-пікірі, ... ... ... ... әсерлі, көркем тілмен жүйелі баяндауы
талап ... ... ... ... арналған ереже).
Жоғарыдағы әдіскер-ғалымдардың пікірінен туатын ой: ... ... ... жұмысы – оқулықтан не белгілі бір сын-мақаланы көшіріп
немесе ... ... өңін ... ... ... ... ... туындыны оқығанда алған әсерін, ақынның, жазушының шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... ойлары мен
сезімін дұрыс жазып беруді талап ету керек. ... ... онда ... ... ... әдеби көркем тілмен берілуі қажет.
Әрине, мұндай талапты орындап шығу - бір күннің немесе бір айдың, қала
берді, бір ... ... ... ... орта ... көлемінде игерген білім
мен жаттығу, машықтану, меңгеру негізінде ғана ұзақ ... қол ... ... жазу үшін ең ... оқушының өзіндік ойы мен топшылауларын,
көзқарасын сауатты, көркем тілмен дәлелдер ... ... ... ... ... ... бүл ... шәкірт бірден меңгере алмайды. Меңгеру
үшін мұғалімнің басшылығымен түрлі ... ... ... ... ... ... ... күрделі жұмыс. Оқытушы жағынан үнемі
қажымай, ерінбей үйрету керек.
Ал үйрету үшін алдымен ... езі ... жаза алу ... өзі де шығармашылықпен айналысады және өзінің жазған дүниелері
женінде оқушылармен үнемі пікір алмасады» (Қ.Әбдібекқызы). «Өзі ... ... ... ... ... ... ... су жаттықтырушысына тең»
(С. Ион) - деп орынды айтқан. Өкінішке орай кейбір жас мұғалімдеріміздің
өзі шығарма ... ... ... олар ... нені ... басқа кәсіптерден ерекше бір өзгешелігі - үйренуден
жалықпау, ... ... Бұл ... ... мәңгілік ұраны болуға
тиіс. Осы мамандықты таңдар ... ... ... ... барын ойлану
керек: үйрену, іздену, ерінбеу, дағдылану, үйрету...
Негізінде ... ... ... шығармалары көбірек орындалып,
дайындық жұмыстары орынды жүргізілсе, жоғарғы сыныптарда шығарма ... ... да, ... де жеңілдеу болады. Бұл жерде айта кететін бір
жайт өркениетті ... ... ... 2-сыныптан бастап «Шығарма»
деген арнаулы пән жүреді екен.
«Дер кезінде орта ... ... ... ... ... жоғарғы сыныпқа келгенде, көбінің шығармашылық мүмкіндігі шектеліп,
тоқырап қалады. Бұл ... ... ... ... ... ... тартуға әуес. Терең ой толғауға, лирикалық ... ... ... ішкі жан-дүниесінің сырын зерттеуге
ұмтылады» (Қ.Әбдібекқызы). Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... сыныптарда дамыта отырып жалғастыру
мұғалімнің біраз тер төгіп, еңбектенуін талап етеді.
Шығармашылық жұмыста ... ... ... ... кедергілер (өзіне сенімсіздік, өзіне риза болмаушылық, жалқаулық
т.б.) ... Осы ... ... алу үшін әр түрлі әдіс-тәсілдер
қолданып төмендегідей жұмыстар жүргізу керек:
- мұғалім - ... ... ... образ жасауда жазушылық шеберлік
танытса, оқушылар ерекше ... ... ... ... ... қолыңнан бәрі де келеді. Сен қабілеттісің. Тек ... ... ... - деп, ... ... ... сенімін ұялату;
- оқушының кішкене жетістігін мадақтау, көтермелеу: үздік
шығармаларды сыныпта оқытып, оған құрбыларының ... ... ... ... ... жарыстарға қатыстыру, тіпті
әдебиет пәнінен тоқсандық қорытындыда ең жоғары бағаға ... қою ... ... ... ... ақын-жазушылардың, өнер адамдарының ... ... ... әңгімелеу;
- шығармашылық іске ден қойып, басын бастау - оқуды тастап кетпеу үшін
қолайлы ... ... ең ... ... оқушыға шын ләззат, қуаныш
сезімін - әкелуге тиіс. Бұл - ... ... ... өзі ... тың
дүниеден алған жан ләззаты;
- қазіргі кезең талабы - деңгейлеп оқыту, іздендіру арқылы ... ... ... оқушылардың шығармашылық қабілетін арттыру.
Негізінде шығарма жазу - ұстаздың ... ... ... ал оқушының әдебиеттік ұғымын, алған білімін, танымын
байқайтын, ... ... ... ... ... не ... сұрақ төңірегінде ой
өрбітсек, әдіскер-ұстаз Қ.Бітібаева мектепте шығарма жаздырудың ең ... ... ... Бала ... ... ... деңгейін тексеру.
2. Жазбаша көркем тілін дамыту, теориялық ... ... ... ... ... ... өз беттерімен іздендіру, өз пікірін салыстыру,
қорытынды жасай білуге дағдыландыру.
4. Оқушылардың қабілеті мен дарынына әсер ету, ... ... ... ... шәкіртті өз ойын» өз пікірін орынды. әдеби
тілмен дәл әрі нақты ... ... ... азамат етіп тәрбиелеу,
шығармашылық күрделі ой еңбегіне ... Бұл - ... ... Ал ... ... ... - ... кітаппен жұмыс істей ... ... ... ... ... естіген, оқыған мәселелер
төңірегінде пікірін дұрыс жеткізіп, ой-түсінігін, сезімдік ... ... жаза ... ... ... ... ... жаздыру - балаға білім беру ісінің ең ... ... ... ... ... сол, ... ... жеке дара орындалатын жұмыстың түрі. ... ... ... ... ... да, әр оқушы оны өзінше жеткізеді, яғни тілі,
пікірі, қорытындысы сол көркем туынды, не ... ... ... ... Бірақ барлық оқушыға қойылатын талап біреу -
шығарманы жақсы ... ... ... ... оқушы дәптерінің бірінші бетінде
болуы керек. Оқушылар соны ... ала ... ... ... ... ... ... үлгісі - «Қазақ тілі мен ... ... ... ... жазбаша бітіру емтихандарына
қойылатын талаптар мен бағалау өлшемдері» атты ... ... ... ... ... өз ойы және өз сөзі ... (оқулықтан
көшірмей) толық аша білу.
Жазып отырған тақырыптан алшақтамай, оның ... ... ... ... ... ... мен көпсөзділікке
жол бермеу.
Шығармада сөз болған жайды оқушының өзі ғана ... да ... ... ... ... аз сөзге көп
мағына сыйғыза баяндауы.
5. Шығарманың барлық бөлімдерінің бір-бірімен тақырып,
негізгі ой арқылы шебер байланысуы.
6. Шығарманың ... мен ... ... ... тұтас жұмыстыц 4/1 бөлігіндей болуы қажет.
Міндетті түрде жоспары болуы және шығарма мазмұнын
жоспарға сай рет-ретімен жүйелі баяндауы қажет. ... ... ... ... ... мүмкін. Жоспар тақырыбына байланысты нақты
жасалынады.
Барлық айтылған ойды жинақтап, тұжырымдап, ... ... ... өз ... әр ... ... шығарма
кейіпкерлерін салыстыра отырып, орынды ... ... ... ... ... сын ... әдебиеттану еңбектерінен өте
шағын үзінділерді қисынымен қолдануы ... ... бұл оның ... ... ... ... қайдан алғандығы
айқын көрсетілуі және ол оқушының ойын қайталамай, оны
дәлелдеуі, ... ... ... ... ... ... тарихына, тарихи оқиғаларға, кейіпкерлерге қатысты
қателіктер жіберілмеуі керек.
12. Оқушының жұмысы ... ... мен тіл ... ... ... ... құрылысы, материалды берудегі көрікті ой, көркем тілі,
тілінің образдылығы, ой сергектігі, сезімталдығы) бағаланады.
Бұл талаптарға қосымша ретінде мына ... ... ... ... үшін ... емлелік қателер мен тыныс
белгілерін бірден қойып, сауатты жазу. Сауаттылық – шығарма үшін ең маңызды
мәселе;
жазу мәдениетіне де ... ... бөлу ... ұқыпты жазу,
әрі әрбір әріптің айқын, көркем жазылуы, дәптердің ақ жиегіне
өтпеу, жаңа ... ... ... ... ... ... ... сынып оқушылары жазатын шығарманың ... ... ... мен ... ... ... әр түрлі пікірлер айтады.
Солардың бір-екеуіне тоқталайық. Мәселен, Ә. ... ... ... ... ... мәтіннен туатын мінездемелік (публицистикалық)
шығарма, Оның өзі дара мінездеме, салыстырмалы мінездеме,
топтамалы ... ... ... ... ... ... ... еркін тақырыптағы
шығармалар.
3. Оқиғаны кәдімгі жазушыларша суреттеп жазу.
Ал Ә. ... ... ... ... ... методикасы» деген
кітабында шығарманың үш түрін көрсетеді:
1. ... ... ... және ... ... бар ... шығармалар.
3. Іс қағаздарына байланысты жазба ... ... ... ... ... есеп ... әдіскер-ғалым, жаңашыл мұғалім Қ.Бітібаеваның әдістемелік
еңбегінде шығармаларды ... ... ... ... ... Оған ... фельетон, мақалалар,
пікірлер жаздыру жатады. Мысалы, «Тіл тағдыры – ел тағдыры», «Жариялылық -
бақыттың басы».
2. Шығармашылық бағыттағы ... ... ... ... ... ... жанрларды басшылыққа алады).
3. Ғылыми зерттеу сипатындағы шығармалар. Оған реферат, ... ... ... ... ... ... ... Мысалы,
«Бейімбет әңгімөлеріндегі деталь, штрихтың маңызы».
4. Әдеби тақырыптарды ... ... ... ... тексеруге арналған шығармалар: «Біржан мен ... ... мен ... ... ... ... эпопеясындағы
кедейлер өмірінің жанды суреттері, Бақтығұл ... ме, ... ... ме? ... ... шығарма түрлері туралы негізгі
сипаттамаларына сүйене отырып, ... ... ... ... мен ... ... жалпы екі түрге бөлдік:
1. Әдеби туындылар жайындағы шығарма, яғни тақырыптық ... ... ... эпопеясындағы Құнанбай бейнесі, «Жұлдызды ғұмыр» (Ш.
Уәлихановтың өмірі мен шығармашылығы), Ер ... ... ... ... ... Ғ. ... ... аяулы
аналар, Абайдың табиғат лирикасы, «Сыр ... ашып ... ... - ... ... ... ... өзі және қоршағаны орта жөніндегі шығарма, яғни еркін
тақырыптағы шығармашылық жұмыс, ... ... ... ... - анам
тілін», «Үш бақытым: туған ... ана ... ... ... «Ұстаздық
еткен жалықпас», «XXI ғасыр... Мен саған сенемін!», «Тәуелсіздік - ел
тілегі» ... 10 ... ... ... шығармаларда оқушылардың өздері көргені, көңілге
түйгені, олар жайындағы әсері, арманы, дүниетанымы т.б. ... ... ... ... ізденуге, ойлануға, өмірді тануға, ойын ... ... ... ... ... сауатты жазуға дағдыландырады. Төменгі
сыныптарда шығарманың осы түрі ... ... Ал ... ... ... ... ... түрі жазылады.
Кейінгі кездері еркін тақырыпта жазылатын шығармалардың мына түрлерін
жаңашыл ... ... ... шығарма-миниатюра, шығарма-ой толғау,
шығарма-көзқарас, өзінің әдеби еңбектерінің үлгісі т.б.
Шартты түрде алғанда, шығарманы түр-түрге бөлгенімен ... ... - ... ... ... үйрету, білгендерін іздендіре отырып
дамыту, ойын нақты, тұжырымды ... ... ... білу,
сауаттылығын арттыру.
Енді жоғарғы сыныптарда шығарманы қанша рет жаздыру керек, көлемі ... ... ... ... ... ... өтейік,
Оқушыларға шығарма жұмыстарын оқу жылы бойына мұғалімдер басшылық ... саны ... ... қарай жиі жаздырғанда ғана, оқушылар шығарма
жазып ... ... ... ... жұмыста баланы үнемі үзбей, сатылы түрде
дағдыландыру керек. Бұл үшін мұғалім оқу жылы басталар алдында, оқушылардың
сыныпта және үйде ... ... ... ... санын,
мерзімін оқу бағдарламасына енгізіп, күні бұрын белгілеп қою ... ... ... ... шығармашылық жұмысқа бағыттап отырғаны жөн.
Шығарма жұмысы сыныпта да, үйде де орындалады. Сыныпта жазылатын
шығармалар ... ... ... сабағында өтілген болуы тиіс. Алынған
тақырып шәкірттердің жас ерекшеліктеріне, білім дәрежесіне сай болу ... ... ... сабақ кестесінен қатарынан екі сағат беріледі.
Үйде орындаләтын шығарма ... ез ... ... ... ... үйге берілетін жұмыстың уақыты шамамен 7-10 күндей.
Жоғарғы сынып оқушыларына жыл бойына ... тиіс ... ... 8 ... кем болмауы керек. Бірақ көп жаздырамын деп,
санын қуалап, «формализмге» салынбай, сапасына ... ... бөлу ... ... ... ... әр ... яғни жас ерекшеліктері
мен білім дәрежесіне сай шығарма көлемі әр ... ... ... ... ережеде шығарма көлемі былай белгіленген: 5-сынып - 0,5-1 бет; 6-
сынып - 1-1,5 бет; 7-сынып-1,5-2 бет; 8 ... - 2-3 бет; ... - 3-4 ... бет; ... - 6-8 бет ... ... ... шығармасының құрылысы: тақырып, жоспар, эпиграф (мүмкіндігіне
қарай, міндетті емес), кіріспе, негізгі ... ... ... ... ... ... мен оның реттік жүйесі сияқты ... ... ... ... ... эпиграф жөнінде қысқаша тоқтала кетейік. Қауі
шығарманың болса да тақырыбы мен ... ... ... - ... ... ... ... атауы, жазылуға тиісті мәселенің
шындығы әрі жаршысы. ... ... ... ... кең ... ... ... «Менің сүйікті мамандығым», «Ардақтайық та
құрметтейік Ананы!» т.б. Ал үлкен ... жеке ... ... келетін
шығарма тақырыптары да бар. Мысалы: С. Көбеевтің «Қалың мал» романындағы
Ғайша бейнесі, ... ... ... т.б. Кейбір тақырыптар кейіпкерге,
оқиғаға, идеясына, сезімге байланысты да ... ... ... ... Тиісті тақырыптар жан-жақты ашу үшін сол шығармаға негіз болған ойдың
түп қазығы, ой арқауы, оның ... ... бір ... бір ғана ... бермей, бірнеше тақырып беріп,
оқушылардың қалауына салу керек. Сонда ... ... ... ... ... ... қай тақырыпта шығарма жаздырса да мұғалім бұл жұмысты жүйелі
жүргізуі тиіс. Қарапайым шығармадан бастап, күрделіге қарай сатылай ... ... ... тақырыбы мен көлемі жоғарғы сыныптарда бірте-бірте ұлғайып
күрделене түседі. ... ... ... жеке ... кейіпкерлердің бір тобына, белгілі бір ортаның тұрмыс-тіршілік
жағдайын суреттеу түрінде мінездеме береді. Ал, 10-сыныпта ... ... ... ... жасалады.
Шығарма жұмысындағы күрделі істің бірі - шығармаға ... ... ... ... ... ... Сол ... оқушы шығармасы да тақырып
таңдап алынған соң жоспар жасаудан басталады. Төменгі сыныптарда ... ... ... ... ... ... ... үйреткен жөн. Егер оқушыларға тақырып қиын болса, сыныпта немесе
қосымша сабақта жоспар құруға ... ... ... жоспары - оқушының таңдап алған тақырыбының негізі үшін
жасалған жобасы, ойын ... ... ... ... ... Жоспар бүкіл шығарманы, оның идеясын, құрылысын және
мазмұнын толық қамтитындай етіліп ... ... ... ... сол ... ... ... ауытқымай, мысал келтіре, ойын дәлелді етіп жазады.
«Оқудың түбі - үйрету, үйренгенін дағдыға айналдыру» (Ә.Қоңыратбаев)
десек, жоспар жасауға ... ... ... ... ... ... дағдыға айналдыру, қалыптастыру кезеңі жоғарғы сыныптарда
жұреді. ... ... тек ... ... ғана ... ол ... ... автордың шығармасын талдағанда, мазмұндама жұмысында да
қолданылады. ... ... ... жасап үйрету ... ... ... ... ... ... ... еңбегінде өте жақсы
жазылған.
Алдымен шығарманың құрылысына тоқталып, қандай ... ... ... ... 1. ... ... шығарма жүйесі:
І
Кіріспе (басталуы).
II. Негізгі бөлім:
а) оқиғаның байланысы;
ә) оқиғаның шиеленіске жеткен жері;
б) шешілуі.
III. Қорытынды (эпилог).
2. ... ... ойға ... ... ... ... жүктелетін міндет.
Негізгі бөлім:
а) тақырып көтерген мәселе;
ә) ұсынылған дәлелдер;
б) ... ... ... ... ойлар, тұжырымдар, ұғымдар, сезінулер.
III. Қорытынды бөлім.
Ұсынылған мәселені жинақтау.
Әрине, ... ... ... ... осы жүйеде орындалсын
демейміз, ол тек ойды қалыптастыру үшін ... ... ... ашу ... ... ... жай және күрделі
болып екіге бөлінеді. Жай жоспарда шығарма мазмұнын ашатын ... ғана ... Ал ... ... көрсетілген әрбір ірі
мәселе іштей ... ... ... ... ... ... ... үш бөлімнен тұрады: ... ... ... ... ... бөлімінде көркем бейненің ... ... ... және сөз ... деп отырған оқиғаның қашан
болғанын, мұны ... ... ... яғни ... ... ... ... дайындаушысы кіріспе деуге болады. Сонымен бірге
оқушы ұсынылған тақырыпты қалай түсінеді, нені жазуды алдына мақсат ... ... осы ... ... тиянақталып айтылуы қажет.
Шығарманың негізгі бөлімінде оқушы сөз етіп отырған ... ... ... өз ... ... дәлелдер мен мысалдарды
қаншалықты біліп, қалай бағалайтыны баяндалып, әңгімеленеді. Шығарманың
кіріспе бөлімі ... ... ... ... ... біріндей болуы
керек. Ал, керісінше, негізгі бөлімге көп орын ... ... ... ... ... ... ... - негізгі бөлім.
Қорытынды бөлім - оқушы шығармасының қорытынды тұжырымы, түйіні. Мұнда
оқушы сөз етіп отырған тақырыптан алған ... ... ... ... ... ... ... мысал-үлгісін көрсетейік.
Еркін тақырышпаш жоспар үлгісі:
Наурыз - халық мейрамы
Жоспар .
Кіріспе бөлім.
Наурыз мерекесінің халық ауыз әдебиетіндегі ... ... ... ... Наурыз - қазақтың жыл басы.
ә) Наурыз мерекесіндегі халықтық ... ... ... - ... ... ба?
Ұлыс оң болсын!
Ақмол болсын!
Қалайда барсаң жол болсын!
Әдеби шыәармаларәа ... ... ... бағыттағы күрделі жоспар үлгісі:
Соңғы кезде мектептерде шығарманы жоспарсыз жаздырып жүр. ... ... ... ... ... туғызады: жүйелі
жазылмайды, тақырыптан ауытқиды. Ал, төменгі ... ... ... ... ... ... жазса да болады.
Шығарманың мазмұнын аңғару үшін оның алдына қысқаша үзінді немесе нақты
сөз келтіреді. Ол - шығарманың эпиграфы, Эпиграф ... өң ... ... ... ... ... Эпиграф етіп, көбінесе, халыққа танылған
адамның нақыл ... ... ... ... ақын-жазушылардың өз
сөзі, өлең шумақтары және мақал-мәтелдер алынады. Мысалыға, ... ... ... ... ... ... эпиграфы етіп
Абайдың мына өлеңін алса болады;
Құлақтан кіріп, бойды алар,
Жақсы ән мен тәтті күй.
Көңілге түрлі ой салар,
Әнді сүйсең ... ... ... бақылау
Таным-дық ойын
Практика-лық жұмыс
Үйрету- бақылау
Ситуация-лық әдіс
Дискус-сия
Әңгіме-лесу
Әңгіме
Ә д і с т е р д і ң қ ы з м е т ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бейнелеу өнері сабағында қолөнер бұйымдарын әзірлеуде оқушылардың шығармашылық және ісмерлік дағдыларын қалыптастыру43 бет
Оқушыларды шығармашылық іс -әрекетке баулудың ғылыми -теориялық негіздері56 бет
Технология сабағында қолөнер бұйымдарын әзірлеуде оқушылардың шығармашылық және ісмерлік дағдыларын қалыптастыру54 бет
Үйірме жұмыстарына гипстен музыкалық аспаптар жасау әдістемесі49 бет
"педагогикалық психология ғылым ретінде"18 бет
Ағылшын елдерінде болашақ әлеуметтік педагогтарды кәсіби даярлау ерекшеліктері80 бет
Жоғары мектеп оқытушысының тұлғасы4 бет
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет
Педагогика пәні жайлы ұғым11 бет
Тарихи-педагогикалық білім беруді жетілдіру71 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь