Бастауыш сыныпта қазақ тілі сабағын оқытуда көрнекі құралдарды пайдалану арқылы оқушылардың шығармашылық қабілеттерін арттыру

2000 жылдың 30 қыркүйегінде қабылданған "Білім" мемлекеттік бағдарламасы қоғамның экономикалық және әлеуметтік маңызды факторы ретінде білім берудің ұлттық моделін дамыту шығармашылық тұлға қалыптастыруға бағыт алу ақыл-ой қорын жинау сияқты мақсаттарын көздейді. Елімізде оқыту мазмұны жаңартылып, мұғалімнің жаңаша жұмыс істеуін, шығармашылық ізденісін, оқушылардың белсенділігін, қабілетін арттыруды талап етеді. Қазақстанда Ж.Қараевтың, Ә.Жүнісбектің, М.Жанпейісованың және т.б. ғалымдардың оқыту технологиялары белсенді түрде қолданылуда. Бұл технологиялардың өздеріне тән ерекшеліктері бар. Мысалы: тірек сигналдары арқылы оқыту технлогиясының ерекшелігі.
- үнемі қайталау, ірі блокпен оқыту, тіректі қолдану;
- ізгілік, ықпал, жеке бағдарлы қарым-қатынас;
- әр оқушының табысының жариялығын, түзетуге, табысқа жетуге жағдай жасау.
Ойын арқылы оқыту технологиясының ерекшелігі;
- ойындық іс-әрекеттің психологиялық механизм жеке
бастың өзіндік талап - талғамына сүйену;
Модульдік оқыту технологиясының ерекшелігі:
- Білімді меңгерту емес, тұлғаның танымдық қабілеттерін, танымдық процестерді арнайы жасалған оқу және танымдық жағдайлар арқылы дамыту;
- Ойын, танымдық және шығармашылық қабілеттерін қалыптастыру; т.б.
        
        Бастауыш сыныпта қазақ тілі сабағын оқытуда көрнекі құралдарды пайдалану
арқылы оқушылардың шығармашылық қабілеттерін арттыру
Мазмұны
Кіріспе…
І бөлім. Кіші мектеп жасындағы оқушылардың шығармашылық ... ... ... Кіші ... ... ... шығармашылық қабілетін
қалыптастырудың педагогикалық мәселелері.
2. Кіші мектеп жасындағы оқушылардың ... ... ... ... Кіші ... жасындағы оқушыларды қазақ тілін оқыту барысында
шығармашылық қабілетін арттырудың әдіснамалық негіздері.
1. 2-сынып оқушыларының ... тілі ... ... ... жолдары.
2. 2-сыныпта қазақ тілі ... ... ... озық ... ... ... ... жоспарларының үлгілері…
Қорытынды…
Әдебиеттер тізімі…
Қосымша…
К і р і с п е
Тәуелсіз мемлекетіміздің ... ... ... ... ... ... жан-жақты жетілген азамат етіп шығару ... Көп ... орта ... ... ... ... ... – білім беру,
дағды мен біліктерін қалыптастыру болып келсе, қазіргі ... ...... ... ойы ұшқыр, шығармашылық қабілеті жоғары, өмірге
икемді, жан-жақты дамыған жеке басты тұлға тәрбиелеу. Әр заманның ... және ... ... да заман ағымынан қалмай, ілгері жүру - ұлы мұрат.
Қазіргі уақытта Қазақстанда білім берудің ... ... ... ... ... ... "Қазақстан 2030" жолдауындағы негізгі
идеяларды іске асырудағы білімнің ... ... ... ... шығармашылық жағынан дамыған жеке тұлға, реформаға белсене
қатысушы ретінде тәрбиелеу деп ... ХХІ ... ... ... ... айналуын елестету үшін бүгіннен бастап жас ұрпақтың бойына
ұлттық мінез-құлық, биік ... ... ... ... ... ... ... керек.
Мектеп - әлеуметтік мәселелердің ішіндегі ең өзекті мәселелердің
бірі. Мектептегі ... ... ... көзқараспен қарау
қажеттілігі туындайды. ... ... ... ... ... беру жүйесі мен мектептері қазіргі жағдайда ... жаңа ... ... ... ... ... Адам ... шығар биігі тек
білім арқылы боларын терең пайымдаған мемлекет ... ... ... І-ші құрылтайында: "Ұстаздар ескі қалыптасқан көзқарастан
құтылуы керек, өйткені ескі білімге оқушылардан ... жоқ" ... еді. ... ... ... қоғамның бүгінгі таңда жалпы білім беретін
мектепке қоятын талаптарының өзгеріп отырғандығы. ... ... ... ... ... осы ... ... ұстайтын азаматтар –
бүгінгі мектеп оқушылары болғандықан, Қазақсанның барлық мектептерге үлгі
болуға тиісті ... ... ... ... ... білім
сапасы, даму бағыттары, қоғамның, мемлекеттің назарында болып 1999 жылы 7
маусымда "Білім туралы заңы " ... ... ... ... ... беру
саласындағы мемлекеттік саясаттың ұстанымдарының бірі – ... ... ... білім беру стандартында ... ... емес ... ... дағды алуын қамтамасыз етуге, ... ... ... ... үшін ... ... қажеттігі көрсетілген
Қазақстан Республикасы жалпы білім беретін мектептің ... ... ... ... ... жылы 81/2 ... ... оқу жылынан бастап мектеп тәжірибесніе енгізілді. Бұл білім
стандартында оқушылардың әл-қуатына қызығушылығы мен ... ... ... ... ... ... жағдай жасай отырып, міндетті
деңгейлерін айқындау ... ... ... ... ... оқушының арасындағы қарым-қатынастың ролі ерекше. Мұғалім қызығушылық
қабілетті арттыра отырып, ... ... ... ... жол ... ... - бала ... дарындылығын дамыту,
тәрбиелеу – бүгінгі күннің өзекті мәселесі болып отыр. Баланың қызығушылық
қабілетін арттыру арқылы шығармашылық қабілетін де ... ... ... ... ... ... ... Қызығушылық қалай пайа болады? Баланың қызығуы
үшін – оның ... ... ... болуы тиіс. Бала бір нәрсеге
қызығу үшін қызығатын нәрселер адамға жағымды сезімдер ... ... ... ... бірнеше түрге бөлінеді. Қызығу туралы психологтар,
педагогтар көптеген еңбектерін жазып, ... ... Олар ... ... Дугал. Бұл ғалымдар қызғушылықты зерттеп, ... де атап ... ... ... қабілетті арттыра отырып оқушының шығармашылық қабілетін
оятуға;
Ә) бала бойында шығармашылық заңдылықтарды дамытып, тәрбиелеуге; т.б.
"Шығармашылық" – ... өмір ... ... тануға ұмтылуы, ізденуі.
"Шығармашылық" – адам бойындағы қабілеттерін дамытып, олардың өшуіне жол
бермеу, адамның рухани ... ... ... ... ... Адам
әрдайым өзін жетлдіруге, ұмтылуға, өсуге қабілетті болады, сол арқылы оған
толыққанды өмір сүру үшін жаңа ... күш беру ... ең ... ... ... деп - ... орта білімді дамыту тұжырымдамасының
жобасында. Сонымен қатар қазақтың ұлы ойшылдары да өз ... ... ... ... ... қарастырып, тиімді жақтарын пайдаланған.
Кеңестік дәуірдегі психологтар мен ... ... ... ... ... ... С.Л.Рубинштейн, Б.Г.Ананьев,
А.Н.Леонтьев, И.Л.Лернер, А.Н.Луктын, В.И.Андреев, ... ... ... ... ... ... ... М.М.Мұқанов, Т.С.Сабыров, т.б. еңбектерін тұлғаны дамыту
мәселесінің теориясы мен ... ... ... ... ... ... ... пікіртлерін шығармашылық, қабілет деген
ұғым, түсініктерді ұғынып, оны ... ... ... ... дамыту жолдары жолға қойылуда.
Сондықтан тақырыптың өзектілігі, қажеттілігі, ... ... мен ... ... ... Кіші ... ... оқушылардың қазақ ... ... ... қалыптастырудың жолдарын,
ерекшеліктерін анықтау.
Зерттеудіңң ... ... ... оқушыларының шығармашылығын
қалыптастырудағы оқытудың ғылыми - әдістемелік, ... ... ... ... мазмұнын, мәнін ашу.
- Бастауыш мектепте ... тілі ... ... мен ... ... үшін ... ... жолдарын
қарастыру;
-Қазақ тілі сабақтарын оқытуда жаңа ... ... ... ... ... ... ... объектісі: 2 сыныптың қазақ тілі сабақтарындағы шығармашылық
қабілеттері.
Зерттеу ... 2 ... ... тілі ... ... ... ... әдебиеттер мен жаңашыл
педагогтардың тәжірибелері және ... ... ... ... ... ... ... тест әдісін қолдану., және т.б.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, екі бөлім, қорытынды және ... ... мен ... тұрады.
1 бөлім. Бастауыш сыныпта ... ... ... ... ... ... ... теориялық негіздері.
1.1. Бастауыш сыныпта қазақ тілі сабағын оқытуда оқушылардың шығармашылық
қабілетін дамытудың педагогикалық мәселелері.
2000 жылдың 30 ... ... ... ... бағдарламасы
қоғамның экономикалық және әлеуметтік маңызды факторы ретінде білім берудің
ұлттық моделін дамыту шығармашылық тұлға қалыптастыруға бағыт алу ... ... ... ... ... Елімізде оқыту мазмұны жаңартылып,
мұғалімнің жаңаша жұмыс істеуін, шығармашылық ізденісін, оқушылардың
белсенділігін, ... ... ... ... Қазақстанда Ж.Қараевтың,
Ә.Жүнісбектің, М.Жанпейісованың және т.б. ғалымдардың оқыту технологиялары
белсенді түрде қолданылуда. Бұл технологиялардың өздеріне тән ерекшеліктері
бар. ... ... ... ... ... ... ерекшелігі.
- үнемі қайталау, ірі блокпен оқыту, тіректі қолдану;
- ізгілік, ... жеке ... ... әр ... ... жариялығын, түзетуге, табысқа жетуге
жағдай жасау.
Ойын арқылы оқыту технологиясының ерекшелігі;
- ойындық ... ... ... ... ... талап - талғамына сүйену;
Модульдік оқыту технологиясының ерекшелігі:
- Білімді ... ... ... ... ... ... ... жасалған оқу және танымдық жағдайлар арқылы дамыту;
- Ойын, танымдық және шығармашылық қабілеттерін қалыптастыру; т.б.
Ұлы неміс педагогы А.Дистерверг ... ... ... ... ... басшылық" атты еңбегінде "Жаман мұғалім ... өзі ... ал ... мұғалім оқушының өзін ізденуге ... ... ... ... И.Ф.Гербарт өзінің оқыту теориясының ... ... ... алған. Адамдағы қызығушылықтар қоршаған дүниені танып
білуге немесе қоғамдық өмірге ... ... ... ... ... мынадай өз ой-пікірлерін жетік түсіндірген. 1) Қызығу мұқтаждықтан
пайда ... 2) ... ... ... ... ... ... қызығулары ерте кезден бастап нәсіл арқылы соқыр сезімдер,
инстинктер ретінде ата-анасынан ... ... ... ... дүниемен
байланыспайды. т.б.
Қызығу мектепте оқу-тәрбие ... өте ... ... ... ... табылады.
Қызығудың кіші мектеп жасындағы балалардың жақсы оқуына, ... ... ... ... мол, шығармашыл етіп тәрбиелеуіне ... ... ... ... әр нәрсеге еліктегіш, қызығушылықтары
соншалықты көрген нәрсесін қолымен ұстап, ... ... ... Сол ... ... ұстаз оқушылардың сабағын тартымды, әрерлі, ... ... ... ... жолға қойса, онда біздің еңбегеміз
жемісті болар еді. ... ... ... бала ойын ... ... ... ... үстінде сондай болады деген. Сондықтан ойын баланың
дүниетанымы мен өміртанымының ... ... ... ... ... ... қоршаған орта мен араласуы, еңбекке, үлкендермен қарым-қатынасы,
психологиялық ерекшеліктері ойын үстінде қалыптасады. Кіші мектеп ... ... ойын ... еркін сезінеді, тапқырлық, іскерлік, ізгілік,
шығармашылық ... ... ... ... бала ойын ... ... ... қамқор болады, ызаланады. Бастауыш сынып
мұғалімдері оқушыны сабақта, ойын барысында көңілін ... ... ... іскерлігін дамытып, қалыптастыратындай болу керек. Қазақ
тілін оқыту барысында оқушылардың шығармашылығын, белсенділігін ... ... ... дамуын, қиыншылыққа төзу, ептілігін
қалыптастыру, үйрету, баулу мұғалімнің ... ... ... сыныпта
оқушының қызығушылығын дамытудың бірнеше жолдарын айтуға болады.
а) ... ... ... ... ... ойын элементтерін пайдалану;
г) дидактикалық материалдар;
д) деңгейлік тапсырмалар беру арқылы.
Оқушының шығармашылық қабілетін дамытуды ... ... ... ... ұғымды түсініп алуымыз ... ... ... ... ... ғалымдарымыз анықтамалар берген. Академик
Т.Тәжібаев "қабілет – іс-әрекеттің белгілі бір түрін ... ... ... ... жеке ... деп түсінік берді. Сонымен қатар
қабілеттердің даму мәселесін зерттей келе ... ... ... ... ... ... ... Т.Тәжібаев,
Қ.Жарықбаев, А.В.Петровскийлер өз пікірлерін былай деп ... ... да ... ... ол онда ұзақ ... ... Қабілеттер күні бүгінге дейін ... ... ... назарын аударып, күні бүгінге дейін күн тәртібінен түскен жоқ.
Мысалы, Н.В.Кузмина "қабілеттер" оның құрамы үш ... ... ... ... ... ... ... байланысын ашып көрсетті.
А.Н.Леонтьев “қабілеттерге берген ... ... ... роль ... ... ... С.Л.Рубинштейн “іс-әрекеттің”
қабілетті дамытуындағы ролін анықтады. Осы негіздерге ... ... ... ... ... ... ... “қабілеттердің әрекетте дамитындығы” жөнінде қағида қалыптасқан. Осы
еңбектердегі теориялық түсініктерге ... ... осы ... ... үнемі болып отыратындығын, оларда бір-біріне деген қарама-
қайшылықтың жоқ екендігін байқадық. Осы еңбектердің әрқайсысы ... ... ... қамтамасыз етіп, оны ары дамытуға,
белгілеуге үлесін қосады. Қабілеттер туа ... ... ... олар өмір ... ... жетіліп отырады. Қабілеттердің дамуы әр адамда әртүрлі
деңгейде болады. Бала ... ... ... және ... болып
табылады. Психолог ғалымдар қабілеттің екі түрлі ... бар ... ... ... не ... берілген үлгі бойынша қабылдай,
меңгере алу деңгейі.
2. Шығармашылық - жаңа ... ... ... ... ... деңгейі.
“Шығармашылық” сөзінің этимологиясы “шығару, ойлап табу” дегенді
ұғындырады. Баланың ... ... ... жолдарын,
құралдарын анықтау педагогика, психология ғылымдары өте ... ... ... ... пен ... ... дәуіріндегі ойшылдардың
назарында болғанын, “шығармашылық теориясын” жасауға деген ... ... ... ойшылдарымыз Ж.Баласағұни, Әл-Фараби, Абайды да “шығамашылық”,
“қабілет” деген ұғым-түсініктер ерекше толғандырып, ой салған. ... ... ... ...... ... лайықты, жаңашыл
әдіспен жұмыс істейтін, өзінің ... ... жеке ... ... ... ... тәрбиелеу боып отыр. ... ... Ы. ... өз ... ... ... ... ал М.Жұмабаев оқушы шығармашылығына бағыт-бағдар
беруді ең алғаш білім мазмұмына ... ... ... Ал ... ... ... ... негізгі идеясы “оқушыларды сөз
өнеріне баулу, ... ... ... ... жолдарын айқындаған”.
Я.А.Паномарев “шығармашылық қабілетті” “даму” ұғыну мен қатар ... ... ойын ... арқылы шығармашылық қабілеттердің
даму жолдарын түсіндіреді. “Шығармашылық әрекет” өмірде оқушының ақыл-ойын,
талантын, ойлауын сонымен қоса өзін ... ... онда ... ... ... ... ... түсіндіруге болады. “Даму” ... ... ... ... ... келіп, ескінің жойылуы
деген ұғымды береді. Бала психикасы үнемі ... ... ... ... үш ... ... ... Биологиялық фактор
2. Әлеуметтік фактор
3. Баланың белсенділігі
Жеке тоқталып ғылыми, психологиялық түсініік беретін болсақ: биологиялық
фактор – бұл ата-анадан берілетін, ... ... ... құрылысы мен
еркешелігіңн білдіретін бала организмінің ортамен ... ... ... белсенділікті, денсаулықты қамтамасыз етеді;
- әлеуметтік фактор – бұл бала өмір сүретін орта, ең ... ... ... ... ... ... Сол адамдардың мінез-құлқы,
ақыл-ой белгілері, ... ... ... ... ... олардың сөздері, іс-әрекеттері, дағдылары, ұмтылыстары
яғни, бала өсіп ... ... ... құрайды.
- Баланың белсенділігі – бұл даму процесіндегі әрекет ететін үшінші,
негізгі күш болып табылады. Шығармашылық қабілет негізінен кіші ... ... ... ... Осы ... балалар бойында
шығармашылық қабілеттің бастаулары жатыр. Тек өмір тәжірибесінің, дара-
дүниетаны, дара эстетикалық көзқарастың ... ... ... ... ашып көрсете алмайды. “Бұлақ көрсең
көзін аш” деген халқымыз. Жалпы шығармышылық туынды ... ... ... шәкірттің өнеге тұтар ақылшысы, досы, бапкері болуға тиіс.
Кіші ... ... ... ... үнемі ұстаз, сынып
ұжымы, ата-аналар ... ... ... ... ... ... ... әрбір жаста шығармашылыққа баулуға өзек болардай
өзіндік ерекше қабілет, бейімділік бар екен. Орта ... ... ... ... -психологиялық мәселелерін анықтауда
педагог пен оқушылардың арасындағы ... ... ... ... мұғалімнің теориялық білімінің
болуын қажет етеді.
1.2. Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін дамыту жолдары.
Қазіргі таңда мектептердің алдына ... ... ...... шығармашылыққа бейім тұлғаны қалыптастыру. Мұғалімдердің
біліктілігін арттырып, шәкіртке ... ... ... ... ... Бүгінгі
педагогикалық -дидактикалық ұсыныстарға жүгінсек, оқытудың басты міндеті
-мұғалімнің білім беру және ... ... ... ... дұрыс қалыптасуында. Кіші мектеп оқушыларына білім берудің ең
басты өзгерісі өзінің мағынасында жаңа ... ... ... ... іс -әрекетіне жаңа технологияны ендіруді талап етеді. Сондықтан
оқу әрекеті баланың жалпы қабілетін дамытса, ал шығармашылық ... ... ... шешу ... ... ... қабілеттерін
дамытады. Психологиялық зерттеулер мысалы, И.Я.Лернер білім, білік, дағдыны
жаңа жағдайға тасымалдай білуді, объектінің жаңа қызметін көре ... ... таба ... ... ... деп ... А.Н.Лук
“шығармашылық әрекетті, мәселені ... ... ... ... іске ... болжай білу қабілеттерін атайды. Еліміздің
егемен алып, ... ... ... ... ... ... ... буыны – білім саласына да көптеген өзгерістер алып ... ... ... мәселесіне арналған жалпы ... ... ... әлі де ... болуда. Сондықтан
мектептегі оқушылардың шығарамылық қабілеттерін дамыту, қалыптастыруда
кездесетін ... жеңе білу ... ... жұмысына
байланысты. Сондықтан мұғалім де сабаққа дайындалу кезінде әр оқушының
ерекшелігін ескере отырып, жеке ... ... ... әр ... мен ... ... мұқият беру керек. Кіші мекптеп жасындағы
балалардың шығармашылық қабілетін қалыптастыруда П.П.Блонскийдің ... ... ... мен ... бос ыдыс ... ол - жануға тиісті
шырақ, ұстаз шырақшы ғана” деген болатын. ... ... ... ... тек ... ғана ... табылатын, субъективті жаңалық.
Оқушыларды оқыту барысыныда шығармашылық қабілетін ... ... ... ... ... ... ... болады:
1. Жаңалықпен бетпе-бет келу;
2. Шығармашылық белгісіздік, екі ұштылық;
3. Шешімнің жарық көруі;
4. Шығармашылық акт;
5. Шешімнің дұрыстығын дәлелдеу.
Осы ... ... бала ... ... қасиеттер қалыптасып
жатады. Мысалы, жаңалықты сезіну, күдік, елес, ... ... ... ... ... сол ... нәтижесі
баланы жаңа жетістіктерге жетелейді, жігерлендіреді. Кіші ... ... бұл ... ... орын табады. Бұл кезеңдер шығармашылық
жұмыстың түріне, мақсатына орай араласып, ... ... ... ... ... ... екі түрлі әрекетте дамиды. Біріншіден: кез-
келген бала оқу әрекетінде адамзат баласының осы кезге дейінгі жинақталған
тәжірибесін ... ...... ... ... ... ... өзінің ішкі мүмкіндіктерін дамытады. Оқу ... ... ... – ол ... ... қалыптастыруына,
өз идеясын жүзеге асыруға бағытталған жаңа әдіс-тәсілдерді іздейді. Қазіргі
қоғам талабына сай, оның дамуына орай кіші ... ... ... ... ... тапсырманы шешуді табысты меңгере алады. Жаңа
талпыныс, жаңа ашылған жолдардың бірі – ... ... жаңа ... Бұл – ... психологиялық үрдістегі өзгертулермен тығыз
байлынысты. ... беру ... ... ... ... көзқарас, жаңаша
қарым-қатынас, жаңаша ойлау қалыпасуда. Жастарға білім беру мен тәрбие
берудің негізі ... ... ... ... үрдісін жаңарту
бірінші кезектегі мәселе болса, бастауыш сынып – мұның түп қазығы, ... ... ... және оны ... ... ... ... мұғалім қызметі аталатыны айқын. Оқыту үрдісін бағыттап,
бағдарламаса, онда жоғары сыныпқа келгенде, ... ... ... тоқырап қалады.
Меттепте қазақ тілін меңгертудің басты мақсаты – ең басты қатынас құралы
болып табылатын тіл заңдылықарын ... ... ... ... ... ес, ... ой т.б.), сөйлеу мәдениеті мен жазуды
дағдыландыру, қалыптастыру, көрген-білгені және естігені ... ... ... ... ... жаттықтыру.
Белгілі ғалымдардың іс-тәжірибесіне сүйенер болсақ, қазақ тілін оқытуда
лаға қойған орасан зор ... ... ... сабақтың жалаң өзімен
ғана жүзеге асыру қиын екені белгілі. Олай болсы, бір ғана сабақ формасына
сүйену жеткіліксіз. ... тілі ... ... меңгертуде
мектепте әр түрлі жұсымтар жүргізілерді. Ал бұдл жұмыстардың ... бірі – ана ... ... сыныптан тыс жұмыстар. Мектептегі
озат ұстаздардың тәжірибесі көрсеткендей, ол оқушылардың сабақтан тыс ... ... ... оқу ... ... ... ... білімі мен қабат ой-өрісін дамытуға меңгерген тілдік материалдарды
іс-тәжірибеде пайдалана білуге, өз беттерінше ... мен ... ... ... ... ... дүниетанымынкеңейтіп,
шығармашылық ізденіске қызығушылығынарттырады, танымдық қызығушылығын
тәрбиелейді.
Сыныптан тыс жұмыстарды ... ... ... ... ... ... бүгінгі өмір талабына сай практикалық мәні бар дағдылар
қалыптасады:
- белгілі білім көздерінен қажеттіматериал ... ... ... ... ... істеуді меңгереді;
- теледидардан, ертеңгіліктер мен әдеби кештерде және көпшілік алдында
мүдірмей сөйлеуге жаттығады;
- мектептегі қабырға газеттеріне, күнделікті баспасөз ... ... ... игереді;
- сынып немесе мектеп көрмесін құралдар жасауға дағыдыланады.
Оқушы мектепте, ауданда, облыс көлемінде ұйымдастылыған ... ... ... ... ... КВН т.б.) қатысу арқылы өз
ұжымының абыройын көтеруге ат салысады. Нәтижесінде өз ... сүю ... Ең ... ана тілінің ұшан теңіз байлығын сезініп, сұлу да
сырлы оралымдарын меңгереді.
Қазіргі таңда, Республикамыз өз ... ... ... ... елінің мемлекеттік тілі деп жариялаған шақта ана тілін оқытудың ... оны ... ... ... жаңа ... ... ... оқу-тәрбие процесін батыл интенсивтендіру – оқушылардың
білім жүйесін жаңа деңгейге ... үшін ... терң ... ... ... ... етеді. Осы талаптарға сай,
мұғалім қызметіндегі шығармашылық негіздері нығайту – ... ... бар ... тиімді пайдаланып, барлық әдәс-тәсілдерді
жетілдіріп, отырғанда ғана, сапалы білім, ... ... беру ... ... осы ... сай, ... тілі ... жақсарту жайлы,
қазақ елінің тұңғыш ... ... ... ... ... тілін мемлеекттік тіл ретінде қалыптасуына қаржылық,
ұжымдық, ғылыми-әдістемелік тұрғыда жан-жақты ... ... ... да, бізге қазақ тілінің мұғалім кадрлары, тілді балаға жастан
үйрететін тиімді әдістеме керек” – ... ... ... ... қазақ тілін оқытуды, атап айтқанда бастауыш сыныптарды ... беру үшін ... ... ... ... ойындар жүргізу” деген.
Бастауыш сыныптарда грамматикалық ойындар жүргізу әлі зерттеліп
болмаған мәселе. Сондықтан да ... ... ... ... өте ... жетімсіз дәрежеде ойнатылады. Ал, бұл баланың дамуын тежеп, ойлау
қабілетін төмендетіп, оқу үлгерімін нашарлатады.
Алты ... бала – бұл әлі ... ойын ... Егер оны ... ... ... болсақ, біріншіден, ол көпнәрсені істей алмайды.
Сонымен бірге ол, көпнәрсені ... ... және оның ... мен ... ... ... ... білу өте-өте маңызды.
Бастауыш сынып оқушыларына іс-әрекеттің үшеуі де: ойында, еңбек те,
оқу да тән. Олар ... ету ... ... ... ... ... ... бұл жастағы балалар үшін ең маңыздысы.
А.С.Макаренко: “Ойын – балалар өмірінде өте маңызды ... ... ... ... ... маңызды болса, балалардың
ойыны да сондай маңызды.
Ойында бала қандай болса, өскен кезде жұмыста да ... ... ... болашақ қайраткер ең алдыментәрбиені ойын арқылы алады” – деп
балалардың ойынын жоғары бағалады.
Ойын балалар үшін оқу да, ... те. Ойын – ... ... ... негізгі де, тиімді тәсілі. Ойын – ... ... ... ... ... жолын үйретіп қана ... ... ... ... музыкасыз, ертегісіз, фантазиясыз толық
мәніндегі ақыл-ой тәрбиесі болмайды” – деп санайды.
Бастауыш сынып оқушыларының білуге деген ... мен ... ... ... оқу процесінде үздіксіз дамытып отыру және ... ... ... ... дағдыларын қалыптастыру үшін ойын
элементтерін пайдаланудың орны бөлек.
Тиімді қолданылған ойын элементтері ... ... ... ... ... ... төменгі сыныптағы оқушылардың аңсары
сабақтан гөрі ойынға ауысып ... ... ойын ... ... олар ... ... әрі ... әрі ықыласпен орындайды.Ойынға мынадай
әдістемелік талаптар қойылады:
1. Ойынның мақсаты нақты немесе көрнекіліктер мен ... ... ... ... ... ... Ойынға кірісер алдында олардың жүргізу ... ... ... жөн.
3. Ойынға сыныптағы баланың түгел қатысуын қамтамасыз ету керек.
4. Ойынның жүру барысында мұғалім ... ... ... ... ... ойын ... ... қабылдай білуіне жетелеуі керек.
Зейін дегеніміз сананың бір объектіге шоғырландырып, ол ... ... ... ... ... ... ... адамның психикалық іс-әркетінің бағытын көрсетеді. Егер адамда
зейін қою қабілеті болмаса, онда оқу, ... ... ... ... ... еді. Тәрбие оқу жұмысының нәтижелі болуының бір шарты – бүкіл оқу
процесінің барысында ... ... ... ... ... ... тудырып отыру.
Зейіннің танымдық ролі жөнінде К.Д.Ушинский: “Зейін сыртқы танымдық
дүниенің санаға енетін адам жан ... ... ... олай ... ... ұғым ... жан дүниесіне жете алмайды” – деген еді.
И.П.Павловтың жоғарғы жүйке ... ... ... ... ... Ми ... бір бөлігінде қозу орталығы
пайда болғанда, басқа ... ... ... ... ... да, қозу ... ... Сондықтан да, оқу жұмысында ... ... ... ... ... мән ... Бұл, ... бастауыш
сынып оқушылары үшін маңызды, өйткені ... ... ... ... құбылмалы болуында. Бұл жаста бала әлі де өз зейінін басқаруды
игермеген, сондықтан оқу ... әр ... ... ... мүшесі тиісті
объектіге бағытталып, зейінін үздіксіз тұрақтандыруға көңіл блгені ... ... ... мен ... адам ... бейнеленіне
мән көп беретін “ақылдықлық сәулесі” – деп ... Ол “өз ... және ... ... ... ... бере ... ұстаз ғылым арнасына ағатын бұлақ, осы қайнардың ағытылу сәтінде,
дер кезінде сезініп, зейіннің түтіктерін тоса қоюға ... ... ... үшін ... әр нәрсеге деген қызығушылық зейінін оята білу қажет” –
деді.
Бастауыш сынып ... ... ... ырықсыз зейін басым.
Сондықтан, сабақ процесінде оқуышыны таңдандыратын қызықты, әдемі, көрікті
заттарға, ойынға көп көңіл бөлу ... Осы ... бала ... ... ... ... ... танымдық негізі. Түйсік дегеніміз құыбылыстардың
біздің сезім мүшелерімізге тікелей әсер етуі ... ... ... ...... алғы шарты. Түйсіну нәтижесінде бала зат пен
құбылыстың жеке қасиеті, сапасы туралы мәлімет алады.Ал, ... ... пен ... ... ... бейнеленетін болады.Сондықтан да, түйсікті
қабылдаудың алғы шарты деп атаймыз.Қабылдау дегеніміз зат пен қыбылыстың
барлық қасиеттерінің ... ... ... ... ... ... ... заттарға біртұтас құрылымдық сипат беріп,
адамның ... да ... ... пен ой, ... сөз, ерік ... ... ... балалардың әлі мақсатқа бағытталған зейіні болмайды.
Олар өздерінің зейінін ... ... ... ... өзгешелігімен ерекшеленетін нәрселерге көңіл аударады. Мектеп
жұмысының шарты алғашқы күндерден бастап ... сол ... оны ... мүмкін пәндерді және мәліметтерді назардан тыс қалмауды талап теді. Бала
біртіндеп жай ... ... ... емес ... ... үйренеді. Міне, осы таным процестері ... ... ... ... ... ... ... бөлім. Бастауыш сыныпта қазақ тілін оқыту барысында көрнекі
құралдарды ... ... ... ... ... әдістемелік негіздері.
2.1. 3-сыныпта көрнекі құралдарды пайдалану арқылы оқушылардың шығармашылық
қабілеттерін қалыптастыру.
Қазақстан Рерпубликасының мемлекеттік ... ... ... ... ... қабылдануы, білім берудің басты ... ... ... ... ... ... ... жатқан өзгерістер
жалпы білім беретін мектептердің алдына білім және тәрбие беру ... ... алға ... ... ... ... жас ұрпақтың өз ана тіліне
деген сүйіспеншілігін арттыру, сөйлеу ... ... ... ... маңызды міндеттер көп. Ол ... ... ... ... ... және ... ... заңда көзделінген іс-
шараларды жүзеге асырудан туындап отыр. ... ... ... мен ... мазмұнында болып жатқан бетбұрыстар оқыту сипатын ... ... ... Жалпы орта мектепте оқытылатын ... ... тілі ... орын ... ... ... мен ... беру
ісіндегі ана тілі мен қазақ тілінің орнын ерекше атап өтеді. “Бала ... ... ... ... көбінесе айналдыратын оқуы – тілдің
мүшелерін анық білдіріп, баланың тілін байыту” дей ... ...... ... сөз ... – деп ... Жас ... дұрыс ойлап, дұыс
ойлауына, сөйлеуіне, ата-ана мен мектеп ұжымы, осы ... ... ... ... ... ... Бұл пікірлер оқу-тәрбие процесіндегі
ой-пікірлермен үндесіп жатқандығын байқауға болады. Оқушы білім алу ... ... ... дүниетанымын, қабілетін қалыптастыру керек дегенді
жиі айтамыз. Оқушының сабақ үстінде танымдық ... ... ...... берудің тиімді жолдарын қарастырып, оқыту
процестерін нәтижелі ұйымдастыру. Оқушылар ... ... ... ... ... ... ... тауып отыруы тиіс. Кіші мектеп
жасындағы ... ... ... түрлерін жас ерекешелігіне,
психологиялық даярлығына қарап ... ... ... иесі
М.Жұмабаев “Педагогика” еңбегінде бастауыш мектепте ... ... ... ... ... Ұлы ағартушыларымыз ұсынып
отырған оқушының ... ... ... барлық кезеңінде яғни,
оқушы, оқиға, сюжет, образ, көркемдік шешім таба ... ... ... ... ... көмекке келуі керек. Бұл - мұғалімнің де
шығармашылық қабілетінің ... ... ... Ана тілі ... тілі ... уақыт тауып шығармашылық жұмыс түрлерін жүргізуге болады. ... өн ... ... ... лайықты жағдайлар іздеп табуы
керек. Кейбір практикалық тапсырмаларды да ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық жұмыстың
төмендегідей түрлерін жүргізуге болады.
1. Оқушыларға ... ... ... ... оқушыларға басқаша аяқтауға
кілт боларлық сюжет ұсыну;
2. Әңгіменің, ертегінің сюжетін бастап беру, аяқтауды оқушыға тапсыру.
3. ... ұжым ... ... ... ... арқылы өлең шығару;
5. Белгілі мақал негізінде әңгіме жазу;
6. Мәтін бойынша мақал құрастыру;
7. Табиғат құбылыстарына байланысты жұмбақтар шығару;
8. Берілген мәтіндегі бір ... өзі ... ... ... ... ... көркем сөздермен ауыстыру;
10. Белгілі ақын, жазушы шығармасына еліктеп өлең, әңгіме жазу;
11. Берілген тірек сөздер ... ... ... ... ... ... ... сабақ мазмұнының қызғылықты,
қызғылықсыз ... ... ... оның ... ... негізгі сатыда сапалы білім беру бағдарламадан бастау алады.
Бағдарламада теориялық материалдар ауыр-жеңілдігіне ... ... ... ... ... түрде беріледі, оқушылардың ... ... ... қазақ тілі пәнінің білім
мазмұны мен мақсаты мектептегі оқу-тәрбие жұмысына ... ... ... қатар оқушылардың әр сынып бойынша қазақ ... ... мен ... ... ... талаптар мен пәнаралық
байланыстар көрсетіледі. ... ... тілі ... ... ...
жеткіншек ұрпаққа ғылым негіздерінен терең де сапалы, тиянақты ... ... ... ... ... мен дағдыларын қалыптастыру, яғни
оқушылардың ауызша және ... ойын ... және ... ... бере білуге үйрету десек, қазіргі заман талабына ... ... ... ... ... және ... ... арқылы әрбір оқушының
шығармашылық қабілетін қалыптастыру бүгінгі күннің негізгі мақсаты болып
отыр. Оқу процесі ... ... ... ... ... ... нәтижелі болады. Оқыту – таным процесі, өйткені онда
ілгері қарай қозғалыс болады. Оқушы ... ... ... ... ... ... ... Ал, осы таным процестерінің оқушыда біркелкі
болмайтындығын айта келіп, ... ... есте ... ... ... ... ... тез жаттап алып, тез ұмытады;
- кейбіреулер баяу қабылдап, тез ұмытады;
- кейбіреулер баяу ... ... тез ... ... тез ... ... да ұмытпайды, - деп таным процесінің
қабылдау, есте сақтау т.б. компоненттерінің жеке тұлғаны дамытудағы
өзіндік ролін ... ... Кіші ... ... ... ... ... болмайтындығына байланысты қолданылатын да
материалдарды орнымен пайдалану мұғалімнің шеберлігіне байланысьты.
Оқулық- білім алудың құралы. Оның ең ... ...... жетілдіру. Оқулық бағдарламаның негізінде жазылып, оқушыларға
берілетін білім мазмұнын ... ... ... ... ... сұрау тапсырмаларымен жұмыс жасағанда, үй тапсырмасын
орындағанда жетекшілік қызмет атқарады. ... да ... ... оқулықты басшылыққа алады. Яғни, “оқулық жақсы сабақ
берудің ... – деп ... ... ... тәуелсіз
еліміздің ұлттық қадір-қасиетін сақтауға негіз болатын, үздіксіз білім
жүйесінің ... ... ... ... мектептегі қазақ тілі
оқулығы. Демек, оқушылардың сабаққа қызығушылығын ... ... ... ролі бар. Оқулықтың білім мазмұны мен ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық
талаптар мыналар:
- Оқулық мазмұнының бағдарламаға және оқушының жас ... ... ... ... ... ... Оқулықтың теориялық, практикалық жақтарының бір-бірімен тығыз
байланыста болуы;
- ... ... ... ... ... ... ... қамтылуы;
- Тілінің жатық, оқушыға түсінікті болуы:
Сондай-ақ оқулықта грамматикалық анықтамалар да ... ... Әр ... ... ... ... ... қайталау
бағытында деңгейлік сұрау – тапсырмалар оқушыларды өз бетінше ... ... ... Кіші ... ... ... ... қалыптастыруда әрбір тақырыпты ... ... ... ... ... құралдарды пайдаланудың да
маңызы зор. Баланың қызығушылығын оятатын, тәрбиелік мәні зор, ... ... ... ... ... ... қалыптастыруда
практикалық жаттығулардың өз дәрежесінде орындалуының да ... ... ... ... Егер сабақта оқушыларға зат есімді
немесе сын есімді қатыстырып сөйлем құру тапсырылса, ... ... ... көйлек, жасыл жапырақ сияқты сөз тіркестеріне жауап берген баланың білім
деңгейіне қарап мұғалім ... ... ... ... жұмыс түрлерін дұрыс
ұйымдастыра алмағандығынан оқушының алған білімінің ... ... ... ... ... ... ... мұғалім жетекші роль
атқарады. “Білімдендіруді жүзеге асыратын – мұғалім” – дейді Ж. ... ... ... ... ... ... ... жаттығуларды бірте-бірте күрделендіре беру ... ... ... ... ... ... ... тез
өткенін сезбей қалады, жаттығуды қызыға орындайды. Оқушылардың сабаққа
қызығу, сабақ ... ... ... жаттығулар мазмұнына, оның
талаптарына да байланысты. Оқушының шығармышылығы, қабілетін қалыптастыруда
дидактикалық ... ... етіп ... ... ... жеңілден ауырға қарай принципінде жүзеге ... ... ... ... ... да ... ... оқушы
бұрынғы өзінде бар білім негіздерімен ұштастыра орындайды. Ал, оқушыларға
негізгі сатыда сапалы білім беру бағдарламадын ... ... ... ... ... ... ... байланыста, өзара
сабақтастықта жүйелі ... ... ... жас ... Ол үшін ... ең алдымен сыныпта шығармашылық көңіл-
күй тудыру үшін баланың назарын бір ... ... ... Яғни, оқушының
назарын шығармашылық арнаға бұру үшін үнемі елеусіз болса да ...... ... ойын ... ... жөн: әрбір
шығармашылық тапсырманы оқушыға ұсынудың жолын. әдіс-тәсілін білу керек;
- ... ... ойын ... ... кіші ... ... ... қызығушылығына үйлесуі тиіс;
- тапсырма – міндетпен танысқаннан ... бала ... ... ең ... міндеті – бала белгілі бір шешім тауып, ойын
тұжырым жасап түсінгенге днйін ... тыс ... ... беріп отыруы;
- шығармашылықпен жек дара ... ... ... ... ... ... үшін жағдай, мүмкіндік туғызу қажет;
- сыныпта, ұжымда өзара шығармашылық қарым-қатынас, ... ... ... үшін ... ғана жан. Ал, егер ол ... ... ... жасауда шеберлік танытса, оқушылар ерекше ... ... ... ... ... ... ... айналысуы және өзінің жазған дүниелері жөнінде
балалармен пікір алмасуы заңды:
- шығармашылық үшін ... ... ... ... қамтамасыз ету;
- шығармашылықты тежейтін үш нәрсе бар: біреуі – “сәтсіздікке ұшыраймын,
қолымнан еш ... ... ... тыс ... сезімі, екінші - өзіне
-өзі тым риза болмаушылық сезімі; ...... ... ... ... ... жолдарын табу көзделеді;
- оқушының шығармышлықпен айналысуына мектепте, ... ... ... ... ... ... ... баланы жүйелі, саналы түрде қалыптастырып отыру;
- ... ... ... ... ... беру ісінде
мыналарды ескеруі керек:
- Шығармашылық тапсырманың мазмұн – ... ... ... ... міндеттерді оқушыға ұсынудың әдіс тәсілін меңгеру;
- Шығармашылық процесті фактілер мен мәліметтерге ... ... ... ... ... бере ... ... тұжырымдар жасау.
Оқыту әдәстері бұр мұғалім мен ... оқу ... ... ойдағыдай шешуге бағытталған өзара байланысты ... ... ... ... ... ... түсіндіру жалпы
филиософиялық анықтамаға сай келеді. Әдіс дәл ... ... ... ... ... келтіру деген тәсілдер.
Соынмен оқу әдістері ғылыми таным әдістеріне байланысты, оқушылардығ
шығармышылық қабілеті. Ғылыми танымға қатысты бірсыпыра ... ... ... ... ... ... шығармышылық
қабілет белсенділігін жетілдіру. Сабаққа белсенділігі, ... ... ... ... ... үлгі ... ... сіңіруде мақал-мәтелдің орын бөлек ерекшеліктерін анықтайды.
Бұл ережелер: оқыту әдістері ең анық фактілерді білуді қамтамасыз етеді;
оқыту ... ... мен ... жақындастырады: оқыту ... ... ... ... идея нақты өмір ... Осы ... бәрі ... ... қалыптасуының
белсенділігін жетілдірудің шығармашылық қабылеттірінің дамуының негізі
болады.
Ю.К.Бабанский ... ... ... ... ... т.б. ... әдістері жіктеуіне сүйене отырып, оларды үш ... ... ... ... ... және іске ... әдістері: сөздік
әдістері ( әңгіме, әңгімелесу, ... ... ... (жазба
жаттығулар, лабораториялық, практикалық жұмыстар, тәжірибе және бақылау,
оқушылаодың шеберханаларда, еңбек ... ... ... ... ... ... ... аппаратуралар т.б.); көрнекілік
әдістер ( иллюстрация, демонстрация, оқу ... ... ... ... ... ... әдістері, өз бетінше жұмысістеу
барысында белсенділігін жетілдіреді.
2. Оқу – танымдық қызығушылығын ынталандыру әдістері ... ... ... ... ... ... қалыптастыру
әдістері, оқудығы жауапкершілікті және міндетті, ... ... ... қоғамыдқ және жеке адамның маңыздылығын
түсіндіру, оқыту талаптарын қою, мадақтау, ұялту.
3. Оқу – ... ... ... және ... ... әдісі. Ауызша
бақылау әдістері: Жазбаша бақылау әдістері; Машиналық бақылау әдістері;
Өін-өзі бақылау ... ... ... ... ... ... ... білім беру ісін одан әрі жетілдіру мақсатымен оқыту
әдістерін бірыңғай жүйеге жетілдіру мақсатымен оқыту әдістерін ... ... ... ... ... ... ... жіктеуді әрбір ғалымдар өзінше дәлелдейді. ... ... ... ... ... негізі етеп білім көзін, оқушылардың
танымдық қызығушылығын негізге алады.
Қазіргі уақытта жалпы ... ... ... міндетті - өзінің
талантын танып және оны таныта ... ... жеке ... ... ... Ол үшін ең ... ... шығармашылық қабілетін,
қызығушылық жақтарына көпкөңіл бөлу керек.
Оқушылардың оқу үрдісіндегі ... ... ... ... жан ... ... ... болу. Ол мектептегі оқытудың
негізгі мәселелері.
Оқытудың маңыздылығы мен қажеттілігін оқушы жеткіншек ... ... ... ... ... ... бұл кезеңде оларда белгілі бір пән
саласына икемделіп, мамандық ... ... ... ... ... кіші ... жасындағылардың шығармышылық қызығушылықтарын
қалыптастырудың психологиялық ерекшелігін, теориялық ... ... ... айқындау – бүгінгі оқыту үрдісінің басты тақырыбына
айналып отыр.
Көптеген тәжірибелі прихологтардың ... ... кіші ... оқу ... шығармашылық қызығушылықтарының дамуының
екі жағы бар: ... және ... ... өзгерістердің мәні – кіші мектеп
жасындағылар әр түрлі ақыл-ой есептері мен логикалық сұрақтардың ... ... ... қиын) шешкендігінен орын алады. Мұндай жағдайлар
кіші мектеп жасындағыларға енді ... келе ... ... ... ... ... ... немесе олардың санында оқу әлі де болса
мәнді орын ... ... ... береді.
Сапалық өзгерістер кіші мектеп жасындағылардың ойлау ... ... ... ... Яғни, мұнда кіші мектеп жасындағылардың
қанша есепті шығарғаны емес, қалай, қандай ... ... ... Бұл олардың оқу қызметіне сапалық ... ... ... оқуға дағыдылану үстінде пайда болған ... ... кіші ... жасындағылардың оқу үрдісіндегі шығармашылық
қабілетіне, ... ... жан ... әсер ... ... табу және оның ... ... жасап ұйымдастыру – сынып
жетекшісі мен мұғалімнің міндеті.
Ендеше ол оқу ... ... ... ... ... ... меңгеретін, олардың сезімдік қуаттарының әсерленуіне ерекше
мән беруі тиіс. Өйткені қандай да ... ... ... ... ой ең ... сезім мүшелеріне (көру, есту, сезіну т.б.) ықпал ... ... ... басталады.
Сезімдік таным (құштарлығы, ықылас – ынтасы, әсерленуі, т.б. )
негізінде ... кіші ... ... ... ... ... ой-ептілігі нәтижесі әрі жемісті ... ... ... ... әркеттер кіші мектеп жасындағы оқушылардың даралық
психологиялық қасиеттері мен ақыл-ой қабілеттерін ... ... ... ... ... Шығармашылық қабілетберілген
тапсырманы өз бетінше талдау, салыстыру, жинақтау және ғылыми болжам жасату
арқылы туындайды.
Оқушылардың оқу үрдісіндегі ... ... ... қалыптастырып
және белсенділігін арттыру үшін не істеуіміз қажет ... ... ... ... ... әр ... бейнелі көрнекіліктерді, логикалық
сызбаларды, шартты-графикалық құралдарды қолдану керек. Осы ... оқу ... ... ... ... ... ... жұмыс жасауғажәне оны еңгертуге төзімділігін, белсенділігін
артырудың бірден-бір негізі тәсілі ... ... – деп ... ... ... қызметіне байланысты оқыту әдістері: жаңа сабақты түсіндіру,
бекіту, білімділік пен дағдыны ... ... ... ... ... психологиялық білім даярлығына байланысты.
Демек кіші мектеп жасындағылардың оқу үрдісіндегі шығармашылық қабілет
іс-әрекеттерін ... ... үшін ... білу керек:
- әрбір кіші мектеп жасындағы оқушылардың бойында кездесетін ... мен ... икем ... қай кәсіпке, қай салаға сай
екенін анықтап зерттеу.
- Оқушылардың қабілет ... ... ... ... қандай да болсын кез-келген мәселелік жағдайларға ... ... ... ... Кіші мектеп жасындағылардың бойындағы нышан қуаттарының ашылуын
көздеп, шығармашылық ... ... ... ұйымдастыру,
т.б.
- Сондықтан ең бастысы, оқыту жүйесіндегі өзекті мәселе – ... ... ... ... білуі және оқушылардың кәсіптік қызығуын, ықылас-
ынтасын, танымдық жан қуаттарын дамытып отыру қажет. Олай дейтініміз:
оқу үрдісінің қозғаушы күші - ... бен ... ... ... ... болып саналады.
Таным үрдісі арқылы оқушының белгілі бір қасиет қабілеттері ... ... ... дамиды, ақыл-ой белсенділігін арттырады.
Кіші мектеп жасындағы оқушыларда шығармашылық іс-әрекеттерді ... ... ... ...... аса ... ... Мұны жүзеге асыру оқушыларды жинақтылыққа, өзін-өзі дұрыс басқаруға
үйретеді, білімді сапалы ... ... оны ... - ... ... ... ... қолдана орындауда білуге жетелейді, білімін өз
бетінше жетілдіру қабілетін дамытады. Өз бетінше үйрену үшін қажетті мінез-
құлықтың, ерік-жігер мен ... ... даму ... ... кіші
мектеп жасындағы оқушылармен жүргізілген жұмыстарда ... ... ... ... ... ... түрде қанағаттандыратындай
оқытушыны қалайды.
Шығармашылық қабілет жеке адамның ... ... ... үшін оның ... өз күші және ... ... қабілетімен қатар дербес
танымдық іс-әрекетіне оң көзқарас қалыптасыру керек.
Танымдық ... ... ... ... ... ... көмегінсіз орындауымен ғана шектелмейді. Ол алдына
саналы түрде мақсаттар қойып, соған сәйкес ... ... ... отыру
мүмкіндігіне ие болу керек.
2.2. 3-сыныпта қазақ тілі сабағын ... ... ... ... оқушылардың шығармашылық қабілеттерін қалыптастыруда жаңа технология
элементтерін пайдалану.
Қазақ тілін жоғары деңгейде яғни, мемлекеттік тіл ... ... ... ... күресіп орта мектептен жоғары оқу орындағы әрбір
басшыдан бастап отбасыға ... жас ... өз ... ... ... өзге ұлт өкілдерінен басшылықта отырған адам қазақ тілін өз ... ... ... ... ... ... қайраткер, ірі тіл
маманы Ахмет Байтұрсынұлы 1914 жылы шыққан “ Тіл құралы” еңбегінде ... үшін әр жұрт ... ... өз ... ... сызу ... өз ... білдіріп, жолын танытып, балалар әбден дағдыланған кейін өзге ... ... Біз де осы ... ... ... соң ... оқытуымыз
керек деген еді. Бұдан ана тілінің ең бірінші қорғанышы да, ... ... ... ... ... ... қазақсандық өзге ұлт өкілдеріне де қазақ тілін оқытып,
олардың бастауыш сыныптарда ... ... ... ... ... ... ... жолмен меңгерту қажет.
Оқушыларға тіл үйретудің олардың сөздік қорын байыту, үйренген ... ... ... ... айта білуге баулу. Бұл жұмыс түрінде ... ... ... жаңа сөздердің мағынасын сурет көрсету арқылы сол
сөздердің орнына аудармасын айта түсіндіріп, ... ... ... оқшылардың есіне берік сақталуы үшін және дұрыс,
орынды пайдалану үшін және сөздерді белгілі бір жүйемен топтап ... ... ... айтқызу т.б. жұмыстарды орындатудың пайдасы зор.
Бастауыш білім берудың мазмұны мен әдіс-тәсілдерін жақсарту, жетілдіру
балалардың ақыл-ойының дамуына жақсы әсер етумен ... ... ... мүмкіндік туғызады.
Білім мазмұнынының стандарты бастауыш оқудың ... ... ... ... ... үшін қолайлы жағдайлар жасайды.
Тілді білу - ... ... ... ... ... ... ғасырлар бойы жасаған мәдениетін, оның озық
үлгілерін таныту ... ... сол ... құрметпен қарауға тәрбиелеумен
бірге, оның тілге деген сүйіспеншілігін оятады.
Оқушының тілін дамыту ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарына шолу жасаған.
Бұл ретте Ыбырай Алтынсарин қазақ халқының оқу-ағарту ісінің бастауы
кезеңінде тұрғаны, оның өз еңбектерінде ... ... ... ... дамытуға, халақ тілін білуге, атап айтқанда, баланың ... ... мән ... ... ақ, ... ... оқыту әдістемесінің негізін салған ғалым Ахмет
Байтұрсыновтың да тіл дамыту мәселесіне ерекше көңіл ... бұл ... ... ... ... ауыз ... ... кеңінен
пайдаланғанына назар аударуға болады. ... ... ... ... ... практика мен педагогика ғылымдарына орай
еңбек жазған Мағжан Жұмабаев тіл табиғатына зор баға берді. ... ... ... ... ... ... ... сөз үйретпеу керек. Екінші
– баланы өз теңі балалармен ойнату керек. Ал негізі баланың тілін шын дұрыс
жолға салатын, дұрыстайтын, ...... - ... көрнекті психологтар ой мен тілдің байланысына ерекше көңіл
бөледі. Психологиялық зерттеу ... ... ... ... ... ... ... грамматикалық мәліметтер жөніндегі түсінігі
мектепке дейінгі кезеңнің өзіне-ақ практикалық жолмен, ауызша ... ... ... ... жұмысында сөйлеу мен жазбаша тілінің бір-бірімен
байланыстылық принципі басты орын ... Адам ... ... бір-бірімен
тікелей қарым-қатынас жасайды. Мысалы, салыстыру, теңеу, әсірелеу, ырғақпен
айту, ымдау, тағы басқа ... ... ... ... ... ... адамға ойын жеткізеді.
Бастауыш сынып оқушыларын қажетті білім негіздерімен қаруландырып,
оқу материалдарының мазмұнын ойдағыдай меңгерту үшін ... ... ... ... ... ... ұтымды қолдану талап етеді.
Білім алуда оқушының оқуға деген талабы, ынтасы, қызығуы және ... ... ... роль ... Бұл ... ... балаларды
білім негіздерімен қаруландыру қиын. Сондықтан да ең алдымен оқушыларды
білім ... ... яғни ... ... ... ынтасын арттыруға
айрықша көңіл бөлінеді.
Білім алу ақыл-ой қызметі арқылы жүзеге асады. Олай ... ... ... ... ойлау қабілетін дамытуға баса назар аударып
отыруға тиіс.
Білім беру сабақ ... ... ... ... жүзеге
асырылады.
Мұғалім оқу материалдарының мазмұнын сөзбен түсіндіреді. Ал ... ... ... ... құралдарды пайдаланумен толықтырылып отырады.
Алайда мұның бәрі оқушыға ... ... беру ... ... көрсеткенді оқушы естиді, көреді-сезініп, қабылдайды. Ал
мұндай білім, әдетте тез ұмытылады. Сондықтан ... ... ... іс ... ... білу ... Ал ол үшін оқушыны өздігінен жұмыс
істей білуге ... ... ... ... бас ... ... ... сөздер бір-бірінен бөлек жазылады, сөйлем соңына нүкте (сұрау, леп
белгілері) қойылады” деген ережені меңгеру үшін ... бір ... ... ... іс ... қолма-қол орындау керек. Мұны өздігінен орындай
біліушілік деп атайды. Оның өзі де ... мен ... ... ... тұрақталып, қаыптаспайды, жаттығулар жасау арқылы
жетілдіріліп, тұрақтайды. Басқаша ... ... ... ... ... ... ... іс жүзінде еркін пайдаланана алатын болады.
Оқытудың мақсаты да осы.
Оқыту әдіс-тәсілдері аталған ... ... ... ... Алайда оқыту
тәсілдері - қыр-сыры мол, күрделі, терең ... ... ... ... ... ... ... беріп, оқушының икемі мен машықтануын
қалыптастыру әрбір сабақ сайын алуан түрлі әдіс-тәсілдерді ... ... ... ... ... ... ... негізгі әдістері мыналар:
мұғалімнің сөзі, әңгіме және оқушылардың өздігінен істейтін жұмыстары.
1) Білім берудің ең ... бір ...... ... ... хабарлау, баяндау және түсіндіру, сұрақ-жауап әдістері арқылы іске
асады.
Хабарлау кезінде ... ... ... ... мазмұны,
құрылымы, мақсаты, сабақта ... ... ... ... ... ... ... байланысы сияқты мәселелер ескеріледі.
Баяндау барысы бейнелі сөзге құрылып, ... ... ... ... тақырыпты қызғылықты етіп түсіндіру үшін қолданылады.
Түсіндіру – білім беру әдісінің негізгі ... ... ... ... ... ... талданып, оқушылар грамматикалық білім
негіздері жөнінде түсінік ... Оқу ... ... басты
ерекшеліктерін ашып көрсету, деректерді ... ... ... ... әдісіндегі алаға қойылатын басты мақсат болып табылады.
Түсіндіргенде грамматикалық ... мен ... ... ... ... тақырыбының мазмұнын оқулықтағы дайын анықтама,
ережелер арқылы түсіндіру уақыт үнемдеуге, түрлі жаттығу ... ... ... сөзі ... ... ... ... құралдарды орынды
пайдалана білгенде әсерлі болады.
Мұғалім жаңа тақырыптарды түсіндіріп қана қоймай, ... ... ... ... ... ... ... да толық жауап, жан-
жақты ... ... ... ... ... Бұл ... ... әдісі деп те аталады. Өйткені
бұл әдістің басты ерекшелігі – ... жаңа ... ... ... ... ... негіздері мен логикалық байымдауларына
сүйенеді. Әңгіме барысында түсіндірілетін тақырып ... ашу үшін ... ... ... жеткізе, сендіре, мақұлдата отырып, мұғалім
тұтас сыныпты осы тақырып бойынша жалпы ... ... ... Бұл
әдістің негізгі бір тиімділігі сонда – мұндай сабақ сыныптың белсенділігін
арттырады. Өйткені әңгімеге сыныптағы барлық оқушы ынта қоя ... ... ... ... да ... ... әдісіне ықыласпен араласып
отырады. Дәл осы арада әрбір оқушының білімді ... ... ... ... байқауға мүмкіндік туады. Сабақтың әңгімелесу кезеңінде
балалардың ақыл-ой жұмысы жетіле ... ... ... ерекшеліктерін бір-
бірімен салыстыру, бірін-біріне ... ... ... ... пен ... ... ... байқатуға, байқағандарынан
тиісті қорытынды жасытуға көбірек көңіл бөледі. Демек, бұл ... ... ... баса ... ... ... өз дәрежесінде пайдалану үшін
оқушылардың осы тақырыпқа байланысты белгілі дәрежеде білім қоры ... ... ... ... олардың атауларын түсінуі керек.
Мұндай білім негіздері жетіспесе, әңгіме ... ... ... ... оның ішінде сұрақ-жауап тәсілі алғашқы сабақтарда ... ... ... ... Бұл ойыншық.
- Ол кім?
- Ол бала.
- Бала не істеп отыр?
- Бала ойыншықпен ойнап отыр, - сияқты сұрақ-жауап тәсілі ... ... ... ... ... келген нақты сұрақтары
бойынша белгілі жоспармен өткізіледі.
Әңгіме әдісінде пайдаланылатын сұрақтар төмендегі талаптарға жауап беруі
керек:
1. Сұрақ мазмұны ... және ... ... ... Сұрақ тұжырымды, көңілге қонымды, сөйлем құрылысы оқушыға мейлінше
түсінікті және жеңіл болуға тиіс.
3. ... ... ... ... ... ... тақырып
мазмұнынан алшақтамауы керек.
Әңгіме әдісінің күрделі бір түрі – ... әдіс ... ... ... ... ... Қазіргі уақытта мұны оқытудың проблемалы
әдісі деп те атайды.
Бұл әдіс бойынша сыныпта терең ... ... ... ... ... олардың жауабын оқушылар өз беттерінше табуға тырысады.
3). Оқшылардың өз ... ... ... сыныптарда қазақ тілі грамматикасы мен ... ... бір ... – оқушылардың өздігінен істейтін жұмыстары. Өйткені әрбір
оқушы өз бетінше сапалы жұмыс істесе ... ... ... ала ... ... істеудің негізгі мақсаты – білім негіздерін сапалы меңгеру,
икемділікті жетілдіру, тұрақты машықтарды қалыптастыру.Өздігінен істелетін
жұмыс – ... ... ... ... ... мақсатты
көдейтін, жоспарлы, творчестволық әрекет. Мұғалім оқушылардың өз ... ... ... ... тақырыбын, орындау жолдарын көрсетіп,
нәтижесін тексеріп, оған баға береді. Сондай-ақ жұмыс ... ... ... ... ... ... істеуге берілетін оқу
материалының мазмұны, негізінен ... ... ... ... ... ... ... істейтін жұмыстары оқу әдісі ретінде аса
қажеті диалектикалық принциптерге ( оқу ... ... ... ойлау
қабілетін дамыту, көрнекілік пен техникалық құралдарды пайдалану, тапсырма
мақсатының айқындығы, жеке ... ... ... ... ... ... ... орындалу жүйесі, оқу материалдарының ғылыми
дәлдігі, білімді іс жүзінде пайдалану) негізделеді.
Оқушылардың өздігінен ... ... ... ... ... Фонетикалық және грамматикалық анықтамаларды ... ... ... ... тілі пәні ... жас ... отырып оқытылады. Алайда ... ... ... ... теорияға негізделеді.
Оқушылардың өздігінен орындайтын ... мына ... ... мен ... өз ... ... ... ойланып оқу, оқығандарын
мазмұн жағынан бөлу, мазмұндық бөлшектердің негізгі түйінін есте ... ... ... ... ... ... ... дәлелдеу, жоспар
бойынша ереже мазмұнын өз сөзімен кеңейтіп, түсіндіріп ... ... ... ... өздігінен орындауға байланысты жүргізілетін
жұмыстар. Бұл- қазақ тілі сабақтарында көбірек орындалатын жұмыстың түрі.
Түрлі жатығулар ... ... ... нәтижесінде оқушылардың қазақ тілінен
алған білімі жетілдіріледі, ... ... ... ... машықтары
қалыптасады.
Бастауыш сынып оқушыларына жаттығудың төмендегі түрлерін орындатуға
болады: фонетикалық, морфологиялық, синтаксистік және сөздік ... ... ... ... мақсаты – оқушылардың ой өрісін
дамытып, ... ... ... ... ... жазуды (сөйлеуді) жетілдіруге байланысты жүргізілетін
өзіндік жұмыс. Өз бетімен орындалатын жазу ... ой ... ... негізгі мазмұнын таба білумен тығыз байланысты.
Оқушылар өзіндік жұмыстарын орындаудан бұрын, жазбаша қысқаша жоспар
жасауға машықтанады. ... ...... ... ... ... ... екі-үш сөйлемнен бастап, әрі қарай дамытып, күрделендіреді.
Жоспардың материал мазмұнына қарай, сөз ... ... ... ... ... жасалуы мүмкін.
Өзіндік жұмыстарын жазбаша орындаудың негізгі ...... ... ... ... ... ... Жазбаша жұмыс
оқушылардың ой-өрісін кеңейтіп, сөйлеу тілін қалыптастыруға зор мүмкіндік
береді.
Өзіндік ... бұл түрі ... жазу ... мен ... ... ... аударылады. Бастауыш сынып оқушыларынан жылдам оқи
білу қалай талап етілсе, жылдам жаза білу де солай талап ... ... ... ... ... таза әрі ... жазу да енеді. Әрине, тез
жаздыруға ... деп ... ... ... ... ... төмендетіп алмау керек.
Байланыстырып жазуды ... ... ... мынадай
шығармашылық жұмыстарды өз бетімен орындайды.:
- Жеңіл синтаксистік сөйлемдер үлгісі бойынша өзара ... ... ... ... ... біртіндеп күрделене беру керек.
- Мазмұндама жазу. Мазмұндама қысқа әңгімелерді оқу, сурет бойынша
жазылады.
- ... ... ... ... ... ... оқығаны,
жасаған саяхаты, адамдар еңбегі жөнінде тағы басқа таныс тақырыптарға
жазылады.
- Мұның бәріне де қатесіз әрі ... ... сөз ... ... ... ... ... жүйелікті сақтау, ойды дәл беру сияқты
талаптар қойылады.
4. Көрнекі және техникалық құралдармен ... ... ... ... ... ... жекелеген көрнекі құралдар мазмұны мен техникалық
құралдар ... ... ... ... ... ... өз ... орындайтын жұмыстарына тікелей мұғалімнің өзі
басшылық жасайды. Мұғалім ... ... ... ... ... ... ... өздігінен орындайтын жұмыстары кезінде берілетін
тапсырмаларға мынадай ... ... ... ... анық ... ... реті мен ... көрсетілуі;
3. Орындау реті мен жүйесін сақтау;
4. Тапсырма көлемін, ауыр-жеңілдігін айқындау;
5. Оқушылардың жеке-дара ерекшеліктерін ескеру, тапсырмаларды ... ... оқу және ... ... ... да ... қамтамасыз ету;
7. Орындалу нәтижесін тексеріп, бағалау;
Бастауыш мектепте бала сурет салдырудан да, есеп үйретуден де, табиғатты
танытудан да өзі ... ... ана ... оқыту қиын. Тілден алатын білім
көбінесе абстракциялы ережелер мен ... ... ... ... ... ... ... берілетін білім
мөлшері олардың жас ерекшеліктерімен, материалдарды қабылдай ... ... ... ... Осы ... ... орфографиялық және тіл дамыту материалдарын ... ... ... көп мән бар. Қазақ ... ... ... тек ... ашу, ана тілі ... ... негізін білдіру ғана емес, сондай-ақ
оларды еңбек сүйгіштікке, мәдениеттілікке, достыққа, басқа да ... ... ... ... ... ... сабақта оқытқанда, оқушы тек ... ... ... ... керек, баянды білімнің белсенді “ойшылы” болу
керек. Баланы ... ... ... ... ... ... ғана, ондай білім баланың бойына дариды.
Тіл сабақтарын ... ... ... ана ... ... ... ... Сондықтан қазақ тілінен мектепте сабақ оқытудың
аса ... ... ... ... ... ... талғап таңдаудан
басталады деуге болады. Жаттығу материалдарын таңдауға үш ... ... ... ... ... болуға тиіс. Материалдағы жеке
дыбыстар, әріптер, буындар сөз ішінде, сөздер, сөз тіркесі сөйлем ... ... Осы ... ... мысалдар мен текстер ойдан шығарылған
сөйлемдерден құралмай, мүмкін болғанынша, көркем әдебиеттен алынған сөз,
сөз тіркестері, сөйлем, үзінділер ... ... ... ... ... ... ... сөз, сөйдем тіл жағынан
мүлтіксіз, әдеби ... ... ... Сонда олар баланы әдеби тілдің
жүйесін меңгеруге, өз тілін дамытуға көмекші бола ... Сол үшін ... ... ... ... ... болып, әдеби тілдің жақсы
үлгілері бойынша әдеби тілге тән басқа да ... ... ... ... ... тағы ... ... құрамынан керекті
сөздер, дыбыстар, әріптер, грамматикалық тұлғалар, сөйлемдер жиі ... ... тіл ... ... ... ... болса, қазақ
тілін оқытудағы мақсаттың да дұрыс орындалуына қолайлы жағдай ... ... ... ... ... ... материалдарының сапалы
болуына ерекше көңіл аударатын себебіміз екі түрлі: біріншіден, онда ... ... курс ... ... негізінде практикалық сабақ ретінде
оқытылады. Екіншіден , бағдарлама ... ... ... ... тілі:
1.”Сауат ашу мен тіл дамыту”, 2. “Оқу мен тіл дамыту”, 3.”Грамматика, ... тіл ... ... тарауларға бөлінеді.
Оқу, жазу, тіл дамыту, айналамен таныстыруға үйрету жұмыстарымен
ұштастырлып, ... ... ... ... жаңа материалды оқып үйрену ісіне оқушылардың өздерін ... ... ... ... ... бір ... жасай білуге баулу
керек. Оқушылар сыныпта сабаққа белсене қатысып отырса, өз ойын, ... ... ... ... үй тапсырмаларын, ... ... ... қиналмай орындайтын болады.
“Әліппе” кезеңінің өзінде-ақ балалар дыбыс, әріп, сөз, ... ... ... да, ол ... ... тілі” оқулығынан “Дыбыс пен
әріп” тақырыбын оқу кезінде толықтырып, дамыта тұседі.
Мысалы, “Сөз дыбыстан құралады” ... ... ... бұрынғыдан да терең
түсінетін болады.
“Сөз” деген грамматикалық ұғымды оқушыларға таныту кезінде ... ... ... ... ... сөйлеу тілінде қолданып,
пайдаланып жүрген сөздерінен алып, соны жан-жақты ... оның ... ... ... ... ... ... Осыған
байланысты оқушылар сөздардің бірнеше топқа бөлінетінін байқайды.
1. Сөдердің бір тобы кім? Не? ... ... ... Асан кім?)
мектепке келді. Оқушы(кім?) отыр. Кітап (не?) парта үстінде жатыр. ... ... ... бір тобы қандай? қай? Сұрақтарына жауап береді. Үлкен ... үй ... ... ... ... ... Сұрақтарына жауап болатын сөздер тобы. Бес (қанша?) адам.
Он екі (неше?) қарындаш.
4. Не ... ... Не ... тұр? Т.б. сұрақтарына жауап болатын сөздер
тобы. Бала кітап оқыды (не істеді?).
Оқушылар сөздердің осындай топтарымен іс ... ... соң ... ұғымның “зат” деген ұғыммен байланысын анықтайды.
Сөйтіп, “зат” деген ұғымды ... ... ... сол ... ... қасиеті, түр-түсі болатынын сұрақ-жауап арқылы
әңгімелесу кезінде оқушылардың өздеріне байқатуға болады.
Мысалы, адам ... құс ... ... ... көк көйлек, 1-ші сынып,
екінші парта, бес саусақ.
Дауыссыз к мен г әріптерін ... да осы ... ... керек.
Бұлардың үндесу принципі жоғарғылармен бірдей болғанмен айырмашылығы бар:
қ, ғ жуан буындарда жазылса, к, г ... ... ... ... ... керек. Оған дейін сол ... ... қ, ғ ... ... ... білуге тиіс. К мен г-нің дұрыс айтылуы,
дұрыс жазылуы үнемі мұғалімнің назарында болуға ... ... ... ... сыныпта тәппіштеп, жікке бөліп ... ... ... практикалық түрде үнді р, л, н, ң дыбыстарын сөз ... ... ... ... ... машықтандыру және л, р
әріптерінен бұрын ы, і ... ... ... ... ... Мұғалім сабақтың мақсатын анықтап алуы тиіс. Әдетте, н,
р, ң, л дыбыстарын дұрыстап ... ... тілі келе ... ... ... ... ... да, жазатын да балалар болады. Сондықтан,
Тыру, тыру тырналар,
Жас тырнадай мырзалар
Көк ... ... ... ... ... ... ... өлеңдерді дұрыстап оқытудың
оқығанын жаттатудың мәні зор.
И әрпі сияқты, я, ю әріптерін оқытуда ерекше назар аударуды қажет етеді.
Мұғалім ... ... екі ... ... ... я мен ... сөз
басында, дауысты дыбыстардан кейін жеке дауысты ... (я-ә, ... ... олар орыс ... ... сөздерден басқа қандай байырғы
сөзде, қандай құрамда ... ... ... өзі ... ... ... қиынға, бүтіннен бөлшекке жол ашқандай балаға ой салатындай
етіп оқытуға тиіс.
Октябрь, аяулы сияқты сөздерді буынға бөлдіріп (ок-тябрь, а-яу-лы), ... екі ... ол екі ... айтылатынын балаға аңғарту керек.
Ю әрпінің емлесі, я ... и, ы, і ... ... де
тығыз байланысты. Біріншіден, ю әріпінен бұрын ы, і естілгенімен, ... и ... ы, і ... ... ...... ... процесс. Бала тілін дамытуда
басты назар аударылатын – олардың орындаған жаттығуларының ... ... ... тазалығы, өрнектеу түрлендіре алушылығы
және грамматикалық, орфографиялық, пунктуациялық, ... ... ... ... ... ... ... Көптеген зерттеулерге
қарағанда, нашар оқитын балалардың көпшілігінің тілдері нашар дамыған,
ойларын ... ... ... ... тілі ... ... бала ойын ... шебер жеткізеді, оқуды да ойдағыдай меңгереді, олардың табиғат пен
қоғамдағы күрделі байланыстарды ... тану ... де ... ... Балалар тілді үлкендермен және басқа балалармен қарым-қатынас жасау
барысында, ... ... ... меңгереді. Ендеше баламен сөйлесуде
мұғалімдердің, ата-аналардың тіл шеберлігі, бала тіліне ... ... ... зор рөл атқарады.
Сөйтіп, тілді меңгеру сөз байлығын арттыру және грамматикалық формалар
игеру ойдың дамуына алғы шарт жасайды. ... Н.И. ... ... ... даму ... тіл ... ерте ... білім де соғұрлым
оңай және толық меңгеріледі” – десе, ұлы педагог К.Д. Ушинский: “Ана тілін
толық меңгермеген бала ... ... ... ... және
математиканы үйренген кезде, теореманы, математикалық бір ... өз ... бере ... дәл ... күйге ұшырайды”.
К. Д. Ушинский қандай дегенмен тілді меңгерсе, бала ерте ме кеш ... ... ... ... ... Шындығында да дәл осылай. Ал ұлы
физиолог И.П. ... ... көп ... ... бір ... бізді
шындықтан алыстатты, сондықтанда біз ... ... көз ... үшін мұны ... есте ... тиіспіз. Екінші жағынан тап сөз
бізді адам етті”, - деп ... Егер сөз бала ... ... біз ... көк ... бос сылдыр сөзшеңдерді
тәрбиелейміз.
Сөйлеу арқылы бала тек ... ... ... ... ... сонымен бірге айналасында таниды.
Бастауыш сыныптарда оқушылардың жазбаша тілін дамыту үшін жүргізілетін
жұмыстардың түрлері көп. Атап айтқанда: көшіріп ... есте ... ... ... ... ... ... ескерту диктанты, түсіндіру
диктанты, бақылау ... ... ... мазмұндама, естіген, көрген
оқиғалары, оқыған кітаптары бойынша шығарма жазу, өз өлкесі, қаласы, туған
жері туралы ... ... ... ... заман талабына сай оқушыларды дамыта оқыту идеясы негізінде:
оқушылардың теориялық деңгейін көтеру, қосарлана ену, ... ... ... ... негізгі ұстанымдары болып табылады.
Тілді меңгеруге байланысты мына төмендегілерге айрықша көңіл бөлінуі
қажет:
- біріншіден, қазақ ... ... мен ... ... ... екіншіден, көп ұлтты ... ... ... қажеттілікті іске асыру;
- үшіншіден, халықтардың достық қарым-қатынасын ... ... ... ... тілі ... мақсаты – оқушылардың қарым-
қатынас біліктілігін, яғни тілдік және танымдық біліктілікпен қамтамасыз
ету екендігі ... ... ... білім берудің мемлекеттік
стандартында көрсетілген.
“Оқу мен жазу ... сын ... ... ... ... ... ... былай тұжырымдалады;
- шыңдалған ой айту, кез-келген даму ... ... ... көзбен қарау;
- бір-бірімен дұрыс қарым-қатынас жасауға үйрету;
- шығармашылыққа, бір-бірін тыңдауға үйрету.
Қазақ тілі сабақтарында осы ... ... ... ... “Түртіп алу” оқушылардың мәтіндермен жұмыс жасауына,
әңгімелесуге сөздік қорларын ... жол ... ... ... ... ... ... ынтасын ұштайды.
Шығармашылық қабіліеттің іс-әрекеті шәкірттің білімге деген өте белсенді
ақыл-ой әрекеті. Мектеп оқушыларының танымдық ... ... ... ... ... ... де ... проблеманың кейбір қырлары тамыры тереңге байлайтын көне замандардың
бастау алады. Алтынсариннің ... ... ... ... ... нәрсе: мұғалімнің ең жақсысы оқыту әдістерін таба ... ... ... ... тәртібі бар жаңа типті кіші мектеп оқушыларын
қызықтырып, оларды ... ... және ... өз ... тануға,
ой-еңбегін үйретуге өмірге деген қызығушылығын арттыру ... - деп ... ... ... ... ойын оятып, тілі әсерлене түседі.
Ш.Құдайбердиев білім беруге шәкірттің шығармашылық - қабілетін, ойлау
белсенділігін, ақыл парасатын дамытуды ... ... ... ... ... ... оны ... танымдық іс-
әрекет түрлерін таңдап, оны жоспарлап ... ... ... көкейкесті мәселелердің бірі болып отыр. Оқытушы қызметінің ... ... ... ... және дене күштері мен қабілеттерінің
үйлесімді дамуының ... ... ... ... ... оқу ... ... басқару болып табылады.
Республикада оқыту мазмұны жаңартылып, жаңа буын оқулықтарының негізінде
жасалған бағдарламалар ... ... жаңа ... көшуінің, әрбір
мұғаліммен жаңаша жұмыс істеуін, батыл шығармышылық ... ... ... мен қызығушылығын арттыруды талап етемін.
Сабақта жақсы оқитын оқушылармен ғана белсенді жұмыс істеп қана ... ... ... үшін ... жағдай туғызып, танымдық ... ... ... ... етуі ... әр оқушыының оқуға деген
қызығушылығы артады. Біз елімізге Д.Соростың ашық қоғам институты “Сорос -
Қазақстан” қоры ... ... сын ... ... ... ... ... деген қызығушылығын арттыруда алытын орны ерекше. Сын
тұрғысынан ойлау – сынау емес, шыңдалған ойлау. ... бұл ... ... ... өз даму ... сәйкес ойы шыңдалып, белгілі бір
жетістіктерге жетуі ... Сын ... ... ... қызығушылықты
ояту, мағынаны тану, ой-толғаныс т.б. кезеңдерінен түзіледі. Бағдарламаны
“бес жолды өлең”, “венн көрсетуі”, ... ... ... талқылау” т.б.
әдістері бар. Сын ... ... ... ... ... сабаққа қызығушылығын арттыруға, өз бетінше ... ... ... ... ... ... сабақтардың қызықты,
жеңіл өтітіндігін оқушыларды ұжыммен бірлесіп жұмыс жасауға үйрететіндігін
білімнің ... әрі тіл ... ... ... ... болады.
Психологтардың зерттеулеріне қарағанда шығармашылық қабілеттің
қалыптасуы өздігінен ... ... ... ... емес. Ол тек
әлеуметтік орта қоршауымен, адамның өзіндік сипатымен ғана емес ... ... ... ... ... оятуға ынталандыратын оқу
және тәрбие үрдісі, сондай-ақ өзінің жеке басының белсенділігімен, ұжымдық
іс-әрекет ролімен және оның ... ... ... ... ... Бұл мәселе белгілі бір танымдық іс-әрекетте ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
Көп ақпаратты талдай, жинақтай отырып, ішінен қажеттісін алуға үйретеді.
Сын тұрғысынан ойлау бағдарламасы ... ... ... ... ... кезеңдерден түзіледі. Қызығушылықты ояту. Үйрену процесі – бұрынғы
білітін жаңа білімді ... ... ... жаңа ... ... ... ... жаңа ақпаратпен толықтырады, кеңейте
түседі.
Қызығушылықты ояту кезеңінің екінші мақсаты - үйренушінің ... ... ... – енжарлықтан гөрі белсенділікті талап ететін іс-
әрекет екені даусыз. Баланың организм ретінде дамуы мен жеке бас ... ... ... ... ... Бастауыш сынып оқушыларының
шығармашылық қабілетін, қызығушылығын дамытудың негізгі ... ... мен ... ғана емес ... ... ... маңызды психикалық
қызметтерін, ақыл-ой жұмысының тәсілдерін қалыптастыруға мүмкіндік беретін
оқу процесін қою керектігі айтылады.
Қазақ тілі сабағында оқушылардың ... ... ... ... ... өтуге болады. Қазақ тілін оқытуда балалардың шығармашылық
қабілетін ... ... ана ... ... ... тілі ... ең ... оқушыларды ойлау қабілетін арттыруға үйретемін. Ойлай
білген адам кешегі мен бүгінгі өмірді ... ... тани ... ... тілі ... ... ... қабілетін дамытуға ең
басты назарға алатын нәрсе:
1. Өлең шығаруға үйрету, яғни сауат ашу;
2. Ұйқасын ... ... ... Ой ... қаланың, жер, су аттарын, болмаса бір оқиғаны суреттеу ... ... ... ... ... ... ... уақытты көз алдыңа елестет,
қиялдай ... ... ... өлең ... ... Өлең жолын құрастыру
бірінші сыныптан жүргізіле бастайды.
2.3. Сабақ жоспарларының үлгілері.
3-сынып қазақ тілі
Сабақтың тақырыбы:
Жұрнақ пен жалғау
284-288 жаттығулар
Сабақтың мақсаты:
Білімділік:
Жұрнақ пен ... ... ... ... ... мақсаты:
Білім берудегі жаңа технологияны меңгеруде білім сапасын дамытып, деңгейлеп
оқытуға, сөйлеу мағынасын дамытуға көңіл бөлу.
Тәрбиелік мақсаты:
Ізденгіштікке, қайырымдылыққа, ... ... ... ... ... әдісі:
Сұрақ-жауап, көрнекілік, проблемалық түсіндіру.
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі:
а) ... ... ... ... ... мақсаты түсіндірілді.
ІІ. ҮҮй тапсырмасын тексеру:
а) үйге берілген жаттығулардың орындалуын тексеру, ауызша бағалау.
ІІІ. Жаңа сабақ бойынша жұмыс.
1. Дәптерлеріне күнді және ... ... ... ... кезекпен мәнерлеп оқып ... ... сөз ... ... талдады.
Қолымда, қалағым, үйлер, құрылысшы деген сөздерді дәптерлеріне жазды.
Сыныпқа оқулықтан жаттығу орындау жұмысы тапсырылды.
285-жаттығуда жұмбақ ... ... ... ... жазылған сөздердің
жұрнақ, жалғауын сызықшамен бөліп дәптерлеріне жазу.
Еңбек-кер-ге, Ерін-шек-ке.
286-жаттығуда ... ... ... оқып ... ... ... жұрнақ, жалғауларының астын сызып шықты.
Қарындашты, сызғыш, өшіргіш, кітап, ... ... ... ... ... жұмыс. Әр оқушыға бір түбір сөз беріліп, ол ... ... пен ... ... ... ...... оқымысты.
V. Білімдерін бағалау
VІ. Үйге тапсытма
287-жаттығу. Сөйлем құрап, жазып келу.
Сабақты жүргізудегі байқағанымыз: сыныптардағы ... ... ... өз ... ... жеткізе алатыны, жауап беретіні,
өзіндік көзқарасы, өз пікірін білдіруі, ... ... әділ ... ... білулері, өздігінен жұмыс істеулері. Мұғалімнің оқушыларға
дұрыс бағыт-бағдар бергенінің арқасында толыққанды білім алулары байқалды.
Әрине, оқушылардың ... ... ... ... ... ... да
болды, бірақ білімді меңгеруге ... бар. ... ... көп ... ... ... өз ... ретпен бағыттай білді.
Мектептің сыныптарындағы ... ... ... мәні ... болып табылады. Яғни мұғалімнің 45 минутты сыныпта уақытты ... ... ... ... әр ... тәсілдерді таңдаудың
негізінде өзін шебер мұғалім ретінде жан-жақты көрсете ... ... үй ... да ... жаңа ... ... ... жұмыс
істеу, жаңа сабақты қортындылау, бағалау, осы ... ... бір ... ... арқылы – жоғары нәтижеге жететінін дәлелдеді.
Сан есім
Сабақтың ... есім ... ... ... мен ... ... ... және оны күнделікті өмірде қолдана білуге үйрету.
Дамытушылық. Сан есім туралы ұғымдарын кеңейтіп жан-жақты дамыту.
Тәрбиелік. Шапшаңдыққа, ұқыптылыққа, ... ... ... ... ... әдіс-тәсілі: Сұрақ-жауап, суреттермен, қима қағаздармен жұмыс.
Сабақтың көрнекілігі. Мақал-мәтелдер, қима қағаздар, дидактикалық ойындар.
Негізгі кезең.
“Кім қырағы, шапшаң?” ойыны.
Мақал-мәтелдерді оқыту.
а) Піл ... піл ... ... ... ... ... біледі.
- Неге?
Оқушылар жауабы.
- Осы мақалдың жазылуынан не байқадыңдар?
- Олай болса біз бүгін сан есім ... ... ... ... бір ... ... байланысты қандай жұмбақтарды білеміз? Бес ін, Бес іннің аузы –
бір ін. Бес, бір сан есім ... ... ... ... оқып, шешуін табу (ауызша).
Екі, бірнеше сан есім сұрағы қанша?
Заттың екі бейнесі ... Егер қима ... ... ... ... заттың толық бейнесі шығады.
- Поезд, автобус туралы не айтуға болады?
457-жаттығу. Мәтінді көшіріп ... сан ... ... ... Реттік
сан есімдерді сөз құрамына талда.
Суретпен жұмыс.
- Суреттегі берілген сандарды ата. Олар қандай сае есімдер? ... сан ... ... ... сан ... ... сан есімдерге айналдырып,
көп нүктенің орнына ... ... сан ... ... ... ... бойынша мақал-мәтел құрастыру.
459-жаттығу. Мақалды жатқа жаз. Сан ... қай ... ... ... ... кісі Мың ... ... ... есім Сын есім Зат ... ... ... ... шешу ... Сан ... ... сөз құрамына талда. Қос сөзі қандай сан есімнің
орнынына жұмсалып тұр?
- Қос екі. Қос ... қос ... қос ... Мақал таратып, оның ішіндегі сан есімдерді тауып, реттік сан ... ... ... сан ... еске ... Сан есімнің түрлері, сөз құрамына талдау.
Бағалау.
Үйге тапсырма. Сан есімге ... екі ... ... ... бала не ... ... да білуге құмар, қызыққыш, қолымен ... ... ... ... Оқушылардың қызығушылығын арттыру жақсы
ұйымдастырылыған сабаққа байланысты. Сондықтан әрбір ... ... ... ... ... ... жаңа ... барысында бала бойында шығармышылық қабілет, белсенділік
қасиеттер қалыптасады. Қазіргі ... ... ... ... сабағы
концерт, аукцион, кіріктіру сабағы т.б. өз нәтижесін беріп жүр. Әсіресе
халықтық ... ... ... ... ... бойына дарыту мақсатында халық ауыз әдебиетін пайдалана отырып
баланың шығармашылық ... ... ... халқының
мейірімділігі, кең пейілдігі, сыпайылығы, көпшілдігі, сөзге беріктігі
туралы әңгімелесу ... осы ... ... ... сіңіру, үлкенді
сыйлау, кішіге қамқор болу, әдептілікті биік ұстау сияқты әдет-ғұрыпты
үйретуге болады.
Қорытынды
Қазіргі таңда жаңа ... ... ... мен ... ... ... ... орнығуды. Мұндай өзгерістер кіші мектепте ... ... ... ұйымдастыруға жаңаша талаптар қоюда. Бүгінгі таңда ... ... ... ... ұжымның өзіндік келбеті, өз оқушысы,
өзіндік тәрбиелік мәні яғни жүйесін құру қажеттілігі ... ... ... ... ... - ... танудың қайнар көзі болса, негізгісі – білім. ... ... ... ... ... ... мектеп – бұл
жалпы білім беретін мектептің оқушыларды оқыту, тәрбиелеу, дамыту және өзін-
өзі іске ... ... ... ... ... ... жағдай туғызатын негізгі буыны. Сондықтан мектептегі
тұтас ... ... ... ... ... ... оның ... оқу-тәрбие үрдісі заман талаптарын ... ... ... және ... ... ... ... оқу-тәрбие жұмысын бөлір-п-жарып қарау мүмкін емес.
Бастауыш саты ... ... ... ... ... кіші мектеп жасындағы оқушының оның белсенділігін жетілдіру,
шығармашылық қызығушылығын арттырудың алғы ... ... ... ... ... үздіксіз білім берудің алғашқы басқышы. Осыған
орай оқушыға белгілі бір көлемде оқыту барысында білім ... ... ... қызығушылығын арттыру мақсатында, белсенділігін
жетілдіру және оларды шығармашылық бағытта, ... ...... басты талабы.
Сонымен бірге, бастауыш мектептің негізгі міндеттері – балының жеке
басын бастапқы қалыптастыруды қамтамасыз ету.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балаларға үй жануарларымен, жабайы аңдарды таныстыру4 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Ағылшын тілі сабағында сурет көрнекілігін қолдану арқылы оқушының сөйлеу іскерлігін дамыту44 бет
1. М.Қалтаевтың шығармашылық мұрасы 2. Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар»15 бет
2-сынып оқушыларының математикадан шығармашылық қабілетін дамыту70 бет
7 -арна: кәсіби деңгейі мен шығармашылық шеберлігі50 бет
8-сынып оқушыларына сәндік-қолданбалы өнерді оқытуда дәстүрлі мәдениетке баулу77 бет
8-сыныпта «жылу құбылысы» бөлімін оқытуда компьютерлік технологияны қолдану36 бет
9 сыныпта бейорганикалық химияны оқытуда халықтық педагогика элементерін пайдалану әдістемесі73 бет
«Бекмаханов ісі» ХХ ғасырдың 40-50 жылдардың ортасындағы республикадағы шығармашылық интеллигенция26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь