Бастауыш сыныптарда оқытуда пәнаралық байланыстың әдістемелік негіздері

Кіріспе.

І Тарау. Бастауыш сыныптарды оқытуда пәнаралық байланысты жүзеге асырудың теориялық негіздері.

1.1. Бастауыш сынып оқушыларын оқыту барысында пәнаралық байланысты іске асырудың педагогикалық мәселелері.

1.2. Бастауыш сыныптарда оқушыларды оқыту барысында пәнаралық
байланысты жүзеге асыру жолдары.

ІІ Тарау. Бастауыш сыныптарда оқытуда пәнаралық байланыстың әдістемелік негіздері.

2.1. Бастауыш сыныпта оқыту барысында пәнаралық байланысты қалыптастыру ерекшеліктері.

2.2. 2 сыныпта пәнаралық байланыс негізінде жаңа технология элементтерін пайдалану түрлері.

2.3. Сабақ жоспарларының үлгілері.


Қорытынды.

Әдебиеттер тізімі.
Бүгінгі таңдағы қолданысқа ие болып жүрген «Жалпы білім беретін мектептіңң бастауыш сатысындағы білім мазмұнының тұжырымдамасы, «Бастауыш білім берудің мемлекеттік стандартындаң үзіксіз білім беру жүйесіндегі басқа буындармен тек сабақтас болумен ғана емес, ең алдымен оқушы тұлғасын қалыптастырудың құнды негізі екендігі анықталған. Осы бағытта пәнаралық байланыс бастауыш сатыда жекелеген пәндер ең алдымен оқушыда мәдинеттің базистік қырларын қалыптастыруда, оның жеке бас тұлғасын тәрбиелеуге қызмет еткендіктен білім мазмұнының инегративті, біртұтастығын қамтамассыз етудің маңызы зор. Тұлға дарындылығының табиғаты, қабілеті, дамуының қайнар көзі, шығырмашылық мұмкіншіліктерінің психологиялық құрлымы болып табылады. Мұның барлығы арнайы ізденісті қажет етеді. Кәзіргі психология, педагогтка ғылымдарында осы мәселеге қатысты зерттеу жұмыстары жүргізілуде. Мысалы: Я.А.Понамарев, Н.С.Лейтес ал сонымен қатар білім берумен оқыту теориясында пәнаралық байланыс жөнінде өзіндік пікірлерін ұсынған педагог ғалымдар педагогтка ғылымының даму тарихына өз үлестерін қосты. Чех педагогы Я.А.Каменский, Д.Локк, Л.Н.Толстой, И.Г.Пестолцци және қазақ ғалымдары Ы.Алтынсарин, А.Байтұрсынов, М.Дулатов, М.Жұмабаев т.б. оқытудағы пәндерді бір-біріне интеграциялау мәселесі бойынша өз еңбектерінде атап өткен. Бастауыш мектепте пәнаралық байланыс бірқатар педагогкалық ұйымдастыру мәселелерін шешуді қамтамасыз етеді. Кәзіргі кезеңде пәнаралық байланыс програмасын педагогикалық психологиялық жағынан зертеумен қатар, философиялық тұғыдан да көптеген ғалымдар зор көңіл бөлуде. Философиялық деңгейден қарастырған В.В.Давыдов, И.Д.Зверев, Р.Г.Лемберг, В.Н.Максимова, В.Н.Малахов т.б. болды. Пәнаралық байланыстың философиялық негізіне дүниеде барлық заттың, құбылыстардың бірімен-бірінің өзара байланыстылығы туралы тұжымдалған дүние туралы білімдер де бірімен-бірі байланыста болады. Оқушының өз болмысын тануға көмектесіп, қабілетін ояту, жаңа рухани күш беру, білімнің ең маңызды мақсаты болып табылады.
1. А. Бейсенбаева «Пәнаралық байланыс негізінде оқу процесін ұйымдастыруң Алматы – 1995 ж.
2. «Қазақстан Республикасының бастауыш білімінің мемлекеттік стандартың
3. Ж. Б. Баянбаев «Педагогикаң Астана 1998 ж.
4. Ж. Аймауытов, А. А. Бейсенбаева Шығармалары, Алматы «Жазушың 1989 ж.
5. Б. Р. Айманбетова, А. А. Бейсенбаева «Әдіснамалық негізгі тұрғысынанң «Қазақстан мектебің 1993 ж. №9 20-24 бет.
6. А. А. Бейсенбаева «Педагогика курсының лекциялары мектептегі оқу тәрбие процесіндегі пәнаралық байланысң алматы Абай атындағы КазПУ 1991 ж.
7. А. Д. Балтаев «Пәнаралық байланыс арқылы оқушыларға экологиялық тәрбие берудің педагогикалық психологиялық негізің Алматы 1994 ж. 30 бет.
8. «Сабақ беру тиімділігін арттыру жолдарың Құрастырған Б. Сманов Алматы Мектеп 1989 ж.
9. Д. Сабыров «Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдарың Алматы Мектеп 1978 ж. 110 бет.
10. Д. Сабыров «Оқыту теориясының негіздерің Педагогика коллледждер мен училищелерге арналған дидактикалық оқу құралы Алматы 1993 ж.
11. Қазақстан Республикасының заңы , Білім беру туралы «Алматы ақшамың 1992 ж 24 ақпан.
12. А. Көбесов, Әл Фараби Алматы «Қазақстанң 1971 ж.
13. О. Мұсабеков «Пәнаралық байланысты жұүзеге асыруң Қазақстан мектебі, 1989 ж. №13 49 – 50 бет.
14. Б. А. Сухомлинский «Мектептің жас директорымен сырласуң Алматы 1987 ж.
15. «Қазақстан Республикасының бастауыш білімінің мемлекеттік стандартың
16. Б. Р. Айманбетова, А. А. Бейсенбаева «Әдіснамалық негізі тұрғысынанң Қазақстан мектебі 1993 жыл №9.
17. А, А. Бейенбаева «Педагогика курсының лекциялары, мектептегі оқу тәрбие процесіндегі пәнаралық байланысң Алматы Абай атындағы КазПУ 1991 жыл.
18. «Сабақ беру тиімділігін арттыру жолдарың Құрастырған Б. Сманов Алматы Мектеп 1989 ж.
19. Т. Сабыров «Оқыту теориясының негіздерің Педагогикалық колледждері мен училищелерге арналған дидактикалық оқу құралы Алматы 1993 ж.
20. В. А. Сухомлинский «Мектептің жас директорымен сырласуң Алматы 1989 ж.
21. Т. Сабыров «Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдарың Алматы Мектеп 1978 ж.
        
        Тақырыбы. Бастауыш сыныптарда оқытуда пәнаралық байланыстың әдістемелік
негіздері
Мазмұны.
Кіріспе.
І Тарау. Бастауыш сыныптарды оқытуда пәнаралық байланысты жүзеге ... ... ... ... ... ... ... пәнаралық байланысты іске
асырудың педагогикалық мәселелері.
1.2. Бастауыш сыныптарда оқушыларды оқыту барысында ... ... ... ... Тарау. Бастауыш сыныптарда оқытуда пәнаралық ... ... ... сыныпта оқыту барысында пәнаралық байланысты қалыптастыру
ерекшеліктері.
2. 2 сыныпта пәнаралық байланыс ... жаңа ... ... ... Сабақ жоспарларының үлгілері.
Қорытынды.
Әдебиеттер тізімі.
Қосымша.
Кіріспе.
Бүгінгі таңдағы қолданысқа ие болып жүрген ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдамасы, «Бастауыш
білім берудің мемлекеттік стандартындаң үзіксіз білім беру ... ... тек ... ... ғана ... ең ... оқушы тұлғасын
қалыптастырудың құнды негізі екендігі анықталған. Осы ... ... ... ... жекелеген пәндер ең алдымен оқушыда мәдинеттің
базистік қырларын ... оның жеке бас ... ... ... ... мазмұнының инегративті, біртұтастығын қамтамассыз етудің
маңызы зор. ... ... ... ... ... ... ... мұмкіншіліктерінің психологиялық құрлымы болып табылады. Мұның
барлығы арнайы ізденісті қажет етеді. Кәзіргі ... ... осы ... ... зерттеу жұмыстары жүргізілуде. Мысалы:
Я.А.Понамарев, Н.С.Лейтес ал сонымен қатар білім берумен оқыту ... ... ... ... ... ... педагог ғалымдар
педагогтка ғылымының даму тарихына өз үлестерін қосты. Чех ... ... ... ... және ... ғалымдары
Ы.Алтынсарин, А.Байтұрсынов, ... ... т.б. ... ... ... ... бойынша өз еңбектерінде атап
өткен. Бастауыш мектепте пәнаралық ... ... ... мәселелерін шешуді қамтамасыз етеді. Кәзіргі кезеңде пәнаралық
байланыс програмасын педагогикалық психологиялық жағынан зертеумен қатар,
философиялық тұғыдан да ... ... зор ... ... Философиялық
деңгейден қарастырған В.В.Давыдов, ... ... ... т.б. ... ... ... ... дүниеде барлық заттың, ... ... ... туралы тұжымдалған дүние туралы білімдер де бірімен-бірі
байланыста болады. Оқушының өз ... ... ... ... ... ... күш ... білімнің ең маңызды мақсаты ... ... оқу ... әр ... ... сүйенетіндіктен, олар бір-
бірінен өз алдына оқшауланып, ... ... ... ... ... ... ... Ең бастысы кәзіргі кезде өздігінен білім
алудың, өзекті мақсаты-диалектикалық ойлауды кеңінен ... ... ... ... бір ... ... ... Сондықтан әрбір мұғалім жеке
деректерді нақтылы жағдайларды, оқиғаларды ... қана ... ... ... ... ... ... көздеуді жолға қою
қажет. Қай заманда болмасын адамзат алдында тұратын ұлы ... ... ... өсіру. Болашақ ұрпақ-келешек ... ... ... ... ... ... жетілген, ақыл-парасаты мол, мәдини-ғылыми
өрісі озық ... етіп ... ... де ... ... ... бастауыш сыныптарды оқытуда пәнаралық байланысты жүзеге асырудың
тиімділігі жолға қойылуда. ... ... ... ... мақсаты мен міндеттерін айқындыйды.
Зерттеудің мақсаты: бастауыш ... ... ... ... тиімділігін анықтау.
Зерттеу міндеттері: бастауыш сыныптарды оқыту барысында пәнаралық байланыс
арқылы оқытудың ... ... ... талдау, мазмұнын, мәнін ашу.
- Оқушының өмірге, көзқарасының қалыптасуының негізі-оның дүниетанымы жайлы
түсінік беру және өзіндік ... ... ... ... ... ... ... 2 сыныпты оқыту барысында пәнаралық ... ... 2 ... Ана ... ... ... ... Бейнелеу өнері.
Зерттеу әдістері: Теориялық, ғылыми-әдістемелік әдебиттермен, жаңашыл
педагогтардың тәжірбиелері және баспасөзде жарық ... ... ... ... талдау, тест әдістерін қолдану, өзіндік жұмыстарының
түрлерін ұсынып нәтижесін көрсету. т.б.
Диплом жұмыс: кіріспеден, екі ... ... және ... ... ... сыныптарды оқытуда пәнаралық байланысты жүзеге асырудың теориялық
негіздері.
1.1. Бастауыш сынып оқушыларын оқыту ... ... ... іске
асырудың педагогикалық мәселелері.
Білім беру қазіргі ... ... ... даму деңгейіне сай болуы керек. Жалпы білімнің ... ... ... өндіріс пен қоғамдық дамудың жаңару процесіне
тікелей ықпал жасайды. Сондықтан қазіргі ... ... ... процесінде
пәнаралық байланыс ерекше көкейтесті орын алып отыр және ... ... ие ... ... классикалық педагогикадағы қалыптасқан идеясының
өзіндік даму тарихы бар.
ХҮІ – ғасырдан бастап батыстың ұлы педагогтері Я. А. Коменский (1592 -
1670), Л. Локк (1632 - 1704), Ф. И. ... (1776 - 1841), Ж. Ж. ... ... 1778), И. Г. ... (1746 – 1827) өздері өмір сүрген замандардан бері
педагогика ... ... ... ... пәнаралық байланысқа баса
назар аударған.
Прогресшіл педагогтар білім беру ісіндегі схолостикаға ... ... ... ... ... ... байланысы жөнінде
қарастыратын қалыптастырудың маңызы екендігін атап айтты. ... Я. ... ... ... бар ... бәрі, сондай байланыс күйінде
оқытылуы керекң деп жазды.
Сондай-ақ бертін келе ... 60-шы ... ... ... ... кең өріс ... ... педагогтер А. И.
Герцен (1812 – 1870), Л. Н. Толстой (1828 – 1870), К. Г. ... (1814 ... Н. Г. ... (1828 – 1889) т.б. ... ... ... Мәселен, педагог-классик К. Д. Ушинский өзінің ғылыми еңбектерінде
«Балалар әлемің, «ана тілің, «Педагогикалық ... ... ... т.б. ... ... ... ... маңызды екендігін
дәлелдеп берді.
Ол мәселенің психологиялық негіздерін ашып, әртүрлі ... ... ... ... ... ... және оны реті
жағынан еске салу, пайымдаушылық байланыс, жүрек сезімі бойынша ... ... ... ... Д. ... ... да ... болмасын беретін білімдер мен идеялар
әлемге және ... ... ... ... ... ... ... кең
құлашты көзқарас дарытуы керек деп есептеді.
Ол сонымен қатар бізді қоршаған нақтылы өмір жөнінде айқын, ... ... ... ... ... ... пәнаралық байланыстың,
көзқарастық үлкен ролін атап көрсетті.
Халқымыздың ардақты ұлдары өз елін прогресс ... алға ... ... (1835 - 1865), Абай (1845 - 1904), Ыбырай (1841 - 1889) ... ... ... ... білімнің қажеттігін дәріптеген.
Қазақтың ұлы ағартушысы, әрі ойлы педагогі артына өшпес, өлшеусіз мұра
қалдырған халқымыздың адал ... Ы. ... ... ... ... мектептерінде орыс тілін үйренуге басшылықң - деген екі
оқулығын ... Бұл ... ... ... дидактикалық қағидаларға
сай негіздеді. Оқулықтарда балалардың ойлауын сөз қорын, ... ... ... ықпал жасайтын табиғат құбылыстары айнала қоршаған
тіршілік-тұрмыс көріністері туралы әңгімелер, ... ... ... тағы ... ... алынған.
Пәнаралық байланыс педагогика ғылымында философиялық, психологиялық,
дидактикалық және ... ... ... күрделі комплексті
сала.
Педагогикалық сөздікте – ... ... ... ... ... туындайтын оқу бағдарламаларының өзара шартты
байланыстар пәнаралық байланысң - деп аталған.
Сонымен бірге шығыстың ұлы ойшылдары Әл – ... (870 – 968), ... (930 - 1037) және ... Баласағұнидың (1021) т.б. мұраларында, ал
бертін келе ... ... мен ... еңбектерінде пәнаралық
байланыс идеяларына мән бергенін көреміз.
Қазақ халқының ортамызға қайта оралған ірі зиялылар Ж. Аймауытов (1889
- 1931), А. Байтұрсынов (1873 - 1937), М. ... (1885 - 1935), ... (1893 - 1938), Ш. ... (1858 - 1931) т.б. бұл ... ... М. ... өзінің «Педагогикаң оқулығында психология,
физиология, әдебиет, тарих, тәнтану ғылымдарының өзара байланысы негізінде,
адамның тұлғалық ... ... ... ... ... бөлімдері (жалпы педагогика, дене тәрбиесі, жан көріністері т.б.
) педагогика, психология ғылымының негізгі ... адам ... ... байланыста берілген. Бұл оқулығында М. Жұмабаев ... оның ... ... мен ... ... ... қасиет-
салалары мен білім-тұлғалық ... жеке ... ... және ... ортақ белгілері сипатталады. Бір-біріне ұқсас
бірнеше заттарды бір-бірімен салыстырамыз. Біз бір ... бір ... ... ... ... ғана арналған дербес сындарын
алып тастап, ортақ сындарын ғана аламыз. Ортақ сындарды екеуін де табамыз,
ортақ сындарды жалпылаймыз. Яғни екі ... яки көп ... ... ... бір зат ... ... осы көп ... ортақ сындарын алып жия
білу, екінші түрлі айтқанда, зат ... ... деп ... туралы айтылатын материалдар білім мазмұны арқылы көрсетіледі.
Себебі ғылыми дидактикада оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Ал білім берудің мазмұны өте күрделі және көп жақты ұғым. Білім
берудің ... ... ... және ... даму
қажеттіліктеріне байланысты қарастырылады.
Білім берудің мазмұны деп оқушылардың ақыл-ойын, дене күш-қуатын жан-
жақты дамыту, дүниеге ғылыми ... ... және ... ... еңбекке дайындауға қажетті негіз болатын білімдер ... және ... ... мен ... ... ... мазмұны ең алдымен қоғамның, мектептің алдына қоятын
мақсаттары және міндеттерімен анықталады. ... ... ... ... ... ... да ескеріледі, себебі соның негізінде ғана
қай жаста, қандай көлемде, қандай пәндерді оқуға болатындығын дұрыс шешуге
болады.
Пәнаралық байланыс ... ... ... ... ... бірге
қазіргі заманғы ғылымдардың интеграциялану тенденциясы жағдайында мектептер
жүйесінің ... ... ... ... ... ... саналады.
Адам баласы қоғамның дамуына әртүрлі сатысында білім беру ... ... ... ... ... ... ... бірнеше
бағытта қарастырылған. Мәселен: философиядағы рационалистер білімдердің
көзі мен ... ... ... және ... ... емес, оның
көзі ақыл ғана деген. ... олар ... ... ... ... бөледі. Бұл формальдық білімді жақтаушылардың айтуынша жалпы
білім берудегі негізгі міндет – оқушының білім ... ... ... ... ғылымдарды үйрету немесе оқу деген ақылдың
«гимназиясың - ... ... ... ... ... жақтаушылар осылай рационализм бағытында
бола ... оқу ... ... ең ... сол ... ... ... ерте дүние әдебиетін, тарих, математиканы
енгізген, осылар классикалық білімнің ... ... ... білім қайта өркендеу дәуірінде ерте дүние мәдениетінде
әуестенушілік ... ... ... Бұл ... орта ... мектебінің
тар деңгейіндегі діни-схолостикалық оқу мен ... ... ... ... сол ... ... бұл ... сөзсіз прогресшіл мәні
болды. Ал енді ... бұл ... оқу ... ... ... ... Соның салдарынан шамадан тыс тілдерді оқу
басқа оқу пәндерге зиянын тигізе бастады, ... ... ... білім
кеми түсті.
Ал ХІХ ғасырдың екінші жартысында классикалық білім ... ... ... ... ... ... ... құралына
айналды. Ресейдегі классикалық білімнің мақсаты самодержавияның жастарды
реалды шындықтан ... ... ... материалистік көзқарастардың
ықпалынан болды.
Білім берудегі классицизм осы кездің өзінде ... ... ... ... ... Испания, Партугалия т.б. елдердің
мектептерінде сақталған. К. Д. ... ... ... нәр
бермейінше, жалпы түрде ғана оқыуды дамыту деген ... ... ... ... ... ... ... соларды өңдеу арқылы ғана
дамидың - деген.
Қазіргі кезде жалпы білім беретін мектептердің барлық типтерінде білім
беру гуманитарландыру ... ... Атап ... ... жекелеген адамдардың қызметін мемлекеттегі басқару нысандарын
түсіне білу және оларды ... ... ... ... ... ... өмір сүру нормаларын үйрене, әлемдік және отандық
мәдениеттің ортақ мәселелерін бағалай білу, ұлттық ... ие ... ... ... ... ... ... Осы мақсатта
әдебиетке, тілдерге, тарихқа, қоғамтануға, өнерге, дене ... ... бөле ... орта ... ... ... арналған мемлекеттік
базалық оқу жоспарының түрлі нұсқаулықты көздейтін бөлігіне гуманитарлық
пәндердің кең жиынтылығы енгізіледі.
Сонымен қатар табиғаттағы ... ... ... ... ... ... үйренуге мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасы тәуелсіздік алып, ... ел ... ... ... ... ... ... базистік оқу
жоспары жасалуда. Бұл білім беру жүйесінің жаңартуға бағытталған талпыныс.
Базалық оқу ... ... ... ... ... ... тек пәндер жиынтығы, сағат саны, оқу сатысы ... ... ... қоймайды, сонымен қатар оқу мазмұнының (инварианттық)
тұрақты және (варианттық) вариантивтік жылжымалы бөлігі туралы ... ... ... ... ... ... оқуға міндетті, ал
жылжымалы бөлігінде әр мектептің ... ... ... ... құрамы кіреді. Оқу ... ... ... ... оқу ... ... жас ерекшеліктеріне, физиологиялық
мүмкіндіктеріне ... ... ... ... ... бұл қосымша
сабақтар мөлшері әрбір сыныпта 2 – 3 ... ... ... ... ... сатысында оқу сатысының оқу мазмұнының «жылжымалың бөлігіндегі
қосымша сабақтар, факультативтік курстар оқу ... 10 – ... ... Ал орта ... 3 – сатысында, яғни бағдарлы мектептің
оқу мазмұнының жылжымалы бөлігінде барлық оқу жүктеменің үштен бір ... ... ... ... мектептердің оқу жоспарлары жан-жақты
тәрбиенің барлық саласын қамтиды, оларға ... ... және ... ... ... бірге еңбек, білім дене шынықтыру және
эстетикалық тәрбиеге қажетті ... ... ... ... ... интелектілік қабілеттерін дамыту көзделеді.
Келешек ұрпаққа білім берудегі ... ... бірі – ... үрдіс кезіндегі сабақтарда пәнаралық байланысты жүзеге ... ... ең ... ... ... – оқыту үрдісінде
білім беру, тәрбие беру, дамытушылық сипатының арасындағы байланысты құру.
Классикалық педагогика жүйесінде орын алған ... ... ... ... ... қазіргі педагогика ғылымының, оның ішінде ... ... ... ... айналып отыр. Сонымен қатар пәнаралық
байланыс – қазіргі заманғы ... ... ... ... ... білім мазмұнын айқындаудың басты шарты болып табылады.
Қазіргі педагогика ғылымында дидактикалық ұстанымдар білім мазмұнының
негізін құраушы құрылым ... ... ... сол ... ... пәнаралық және пәнішілік байланыстылық ұстанымының да өзіндік
маңызы бар.
Жалпы білім беретін ... пән ... ... ... ... ... – оқу ... пәнаралық байланыс негізінде ұйымдастыру
үшін алғы шарт.
Пәнаралық байланыс негізінде оқушылардың икемділік пен ... ... ... ... ... ... ... икемділік пен дағды оқушының алған білімінің
қаншалықты ... ... ... ... ... Оқу ... ... оқушыларда түрлі икемділік пен дағды пайда болады.
Профессор Т. Сабыров оларды бірнеше топқа бөледі.
1. Интелектік пен ... (оқу, ... ... кітаппен жұмыс істеу, т.б.);
2. Еңбекке икемділік пен дағды (сызба, оқи білу, еңбек құралдарымен жұмыс
істей ... ... ... ... пен ... ... деген икемділік пен дағдылар, т.б.
Оқу үрдісінің барысында оқушылар танымдық, тәжірибелік мақсатты-
бағдарлы іс-әрекеттермен ... Осы ... ... ... байланыс іскерлігі қалыптасады.
А. Бейсенбаева «Пәнаралық іскерлікң ұғымын ... ... ... оқушылардың бір пәннен меңгерген білім, ... ... ... пәндерді меңгеруде пайдалана, ... ... ... Бұл ... ... ... ... оқушыларында
орта, ал жоғарғы сынып оқушыларымен салыстырғанда өзінше қалыптасып дамиды.
Яғни, пәнаралық іскерлік бастауыш ... ... жас ... және ... өзіндік даму сипатына орай жасалынады.
Бастауыш мектепте бейнелеу пәнін ... ... ... бес ... байланысын қажет етеді. ол пәндерге музыка, еңбекке
баулу, ана тілі, математика және дүниетану жатады. Бірақ, алдыға ... және ... ... ... қарай география,
тарих, ботаника, т.б. пәндердің қарапайым ... де ... түсе ... өнері пәні, негізінен, оқушыларға эстетикалық тәрбие беруге
бағытталады. Мектептерде бейнелеу өнері мен музыка пәндерін, өнер саласының
элементтерін ... ... ... оқу ... ... ... ... негізделеді.
Бұдан шығатын қорытынды, бастауыш сыныптарда бейнелеу өнері сабақтарын
музыка пәнімен мейлінше ... ... ... Әр ... ... өткізілетін
тақырыпқа байланысты, сабақтың мақсатына қарай музыкалық шығармаларды
молынан қолданған жөн. ... ... ... ... ... ... халықтық-сәндік қолөнер тақырыбындағы сабақтардың өтілу
желісін ... ... ... көп ... ... ... жоғары болуына мол ықпал жасайды. ... ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне байланысты сезіміне
зор әсер етіп, қиялы мен ойлауына ... ... ... етеді. тек
ескеретін жайт: күйді ырғағына қарай таңдап алып, дыбысын ... ... ... ... етіп ... ... құрылымын іске асыру барысында педагогика
ғылымындағы көптеген қозғаушы факторларды ескеру ... ... ... ... іске ... құрылымдық белгілері мынадай:
- пәнаралық байланысты анықтау мақсаты;
- өзара байланысқа түсетін оқу пәндерін саралап, ... ... ... ... ... бөлігі болған оқу пәндерінің ... ... ... ... ... ... ... пәнаралық байланысқа мән бермеу оқу ... ... ... ... ... ... ... тар шеңберде түсінулеріне әкеп соғады. Білім мазмұнын
меңгеру, пәнаралық байланысты ... ... ... ... ол - ... ... бағдарламасындағы оқу материалын үйлестірудің және
іріктеудің маңызды көрсеткіштердің ... ... ... ... ... ... оқытуда ана тілінің
алатын орны ерекше. ... ... өнер ... білімдерді, сұлулықты
танып-білу ептіліктері мен адғдыларын қалыптастыру нақты тіл, сөз арқылы
әңгімелеу, түсіндіру ... ... әрі ... пен тәжірибелік
әдіс-тәсілдерді қолдану нәтижесінде іске асырылады. Сондықтан бастауыш
мектеп мұғалімдері ... ... ... ... ... тілде әрі
әсем сөйлеуі қажет.
Қазақ пеадгогы Жұмабаев ... ... ... деген еңбегінде
балаларда сұлулық сезімдерді қалыптастыру жөнінде былай жазады: «Баланың
маңайында ... ... ... сұлу ... ... ... сұлу
искусствомен терең таныстыру керек. бала неше түрлі сұлу ... ... ... сұлу ... ... ... сұлу ... сұлу өлеңдер
жаттасын. Түрлі музыка құралдарының үндерін тыңдасын, сурет салып үйренсін.
Ән салып, музыка құралдарында ... ... ... осыларды істесе,
баланың сұлулық сезімдері өркендейдің.
Математикалық, оның ішінде геометриялық ұғымдар мен ... мен ... ... ... өнері сабақтарында өте көптеп
кездесуі - пәнаралық байланыстар үшін қажет оқу материалдары. «Математика
ғылымы – ... ... ... ... ... ... ескере
және ол ғылымның оқушының ойлау, ес, қайта жаңғырту үрдістерін ... ... ... ... ... оның ... өнерімен байланысына
тереңірек мән берген абзал. Қарапайым геометриялық ... салу ... ... ... сияқты заңдылықтарды біліп, оларды игеру
математика мен геометрияның көмегінсіз ... ... ... ... зат пен ... ... жалпы кескіні
(силуэті) сурет салушының көзіне ... ... ... ... дөңгелек, элипс, т.б. сияқты геометриялық фигураларға ұқсас келеді.
Қоршаған ... ... ... барлығы дүниетану пәнімен тікелей
байланысты. Алуан түрлі гүлдер, жеті түсті әсем кемпірқосақ, ... ... ... ... ... ... ... Ол
заттарды, көріністерді көру және сезіну – дүниетанушылық және эстетикалық
міндет.
Әдемілікті сезіну үшін, оны түсіну ... ең ... ... ... және ән ... ... ... білім болу қажет. Білім адамды
әдеміліктің ... ... ... ... адам
сұлулықты бағалай біледі, түсінеді. Айналадағы дүниеге ... ... ... ... ... баланың эстетикалық
дамуының негізі болады.
Бастауыш сынып оқушыларының ... ... мен ... ... ... ... ... олардың зейіні мен ықыласын әрдайым дамыта
жүргізу шартты ретіндегі жаңа материалдардың ... көп ... ... ... ... қызықты болуы - әрбір өтілетін сабақтың ... ... ... ... ... ... ... ондағы
тәжірибелік оқу іс-әрекетінде анық көрінеді. Сәнді бұйымдар жасау, ... ... ... ... ... ... ... мүсіндеу сияқты бейнелеу өнері ... ... ... ... көркемөнер және ... ... ... ... ойлау, байқау, талдау, есте сақтауға негізделген
көру байқағыштығын, сезім мүшелерін дамытады, ... ... ... қоршаған ортаны тануға септігін тигізеді, еріктік
сапаларды, шығармашылық ... ... ... ... ... қажетті эстетикалық сезімді (пішіндердің, ... ... түс ... ... көре ... дамытады.
Бейнелеу өнері сабақтарында таным жорықтар, өнер ... ... ... поэзиялық минуттар, көрмелер, көптеген
иллюстрациялық материалдар мен ... және ... ... ... осы ... ... ұғындыруға, игеріп, меңгертуге көмектеседі.
Ендеше бастауыш сынып оқшыларына пәнаралық байланыс материалдарын
кеңінен ... ... ...... оқыту үрдісін жаңаша
тұрғыдан ұйымдастырудың ұтымды әрі табысты педагогикалық шарттарының бірі.
1.2. Бастауыш ... ... ... ... ... байланысты
жүзеге асыру жолдары.
Қазіргі кезде пәнаралық байлансты педагогика ғылымының басты мәселесі
болып отырған жағдайда оны жан-жақты қарастыру барысында ... ... ... ... ... ... жасадық. Мұнда философБ.
М. Кедров адамның дүниетанымын қалыптастыруға әр түрлі ... ... ... көз ... ... М. Б. ... өзінің еңбектерінде
ғылымда пәнаралық байланыс мәселесіне жаңа әдістемелік тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... дейін бір ғылымға
бір пән, керісінше бір пәнге бір ғылым ғана ... ... ... ... ... ... ... көрсетіп, ол қазіргі кезде бір
пәнді ... ... ... ... жан-жақты қарастыра бастағанын
дәлелдейді. Сонымен ғылымның зерттеуінде бір ... тек ... ... ғана ... қайта көптеген басқа пәндермен бірлікте болуы қажеттігі
айқындалған.
Біз ғалымдар пәнаралық ... ... ... ... зерттегенде осы тірек бола алатын жаңа әдіснамалықты басшылыққа
алдық.
Пәнаралық байланыстың ... жағы бір аса ... ... ... бөлшектенбей ғылыми білімнің бір жүйеге топтасуын,
басқаша айтқанда интеграциялану ... ... ... ... ... ... байланыс ұғымы ғылыми-педагогикалық
әдебиеттерде жаңа ... ... ... және оны ... ... ... психологиялық ойлауының жиынтығы деп
түсінуіміз ... ... ... ұғымы «табиғат-қоғам – адам ойың
жүйесінде білім ... ... ... және ғылымдардың
интеграциялануын реттеуші қызметін жүзеге асырады.
Біз анықтағандай пәнаралық ... ... және ... міндеттерін
шешуде ерекше роль атқарады. Мектептегі білімдер ... ... ... ... ... мәні және ... пәнаралық деңгейде жүзеге
асуы тиіс. Мәселеге тек осылай ... ғана ... ... ... жүйе екен деген түсінік қалыптасады. Бұл ... ... ... ықпал жасайтындығын, процестер өздерінен ... ... ... ... керек.
Пәнаралық байланысты оқу-тәрбие процесінде мынадай жағдайлардан көруге
болады: пәнаралық байланыстар теориялық білімді іс ... ... ... ... ... кең ... бар адамды тәрбиелеуде мүмкіндік
береді. Қазіргі кезед оқушыларға білім беру және олардың танымдық қызметін
өркендетуге ... ... ... мен ... ... қарағанда, оқушылардың
түрлі пәндердегі білімдер мен біліктерді, бейімділіктердің жеке элементтері
арасындағы байланыстарды байқап және қабылдануы олардың білімдерін ... ... ... тудырады, таным қызметіне шығармашылық сипат
береді.
Белгілі психолог Ю. А. Самарин өзінің ... ... ... ... ... деп жазды: Диалектикалық тұрғыдан ойлай
білу дегеніміз - әр ... ... ... көп, ... ... ... ... мен дамуы барынша күрделі екендігін көре білу
деген сөз. Дүниені тануға келгенде диалектикалық әдіс – адам ... ... ... ... ... қоса ... тұрғыдан ойлау, құбылысты оның барлық
байланыстарымен жанама ... көре білу ... сөз. ... ... ... әдіс – адам ... ... жоғары деңгейі. Ол
қасиет бірте-бірте барған сайын күрделене беретін білімдер ... ... ... деп ... А. ... ... ... пәнаралық байланысқа диалекталық
заңдылық деп қарау керек. Пәнаралық байланыс әр ... ... ... ... ... ... ойлайтын адам табиғаттағы жеке
құбылыстардың өзара байланысын түсінетіндей бейімділік дарытуымен қатар
олардың неғұрлым кең жүйедегі ... ... ... ... ... ғалым –зерттеушілер пәнаралық байланысты дидактикалық шарттар,
оқыту мазмұнының арнайы құрылымы десе, келесі бір ғалымдар оны ... деп ... ... бұл ... қай-қайсысы болса да,
толық әрі дәл емес ... ... ... дидактикалық қағида деп қараудың қажеттілігі жоқ,
себебі оның педагогикалық мақсаттылығы ... ... ... ол ... ... жүйесінің оның оның негізгі бөліктерінің,
атап айтқанда табиғат, қоғам және адам ... ... ... ... ... білдіреді.
Дегенмен түрлі зерттеушілердің И. Д. Зверев, В. Н. Максимова, Г. ... П. Г. ... Н. Ф. ... т.б. пәнаралық байланыстың
мәніне ... ... ... ... Г. И. ... ... жалпы пәндердің мазмұнын құрылымдық бөліктерінің мақсат бірлігін
көрсетеді десе Н. А. Сарокин пәнаралық байланыстар ... ... ... ... ... ... деп ... Н. Максимова ұсынған классификация бойынша мынадай ... ... ... ... ... ... Бірінші топтың байланыстар ағарту жұмысы міндеттерін тәуірірек
шешуге, екіншісіндегілері – оқушылардың практикалық жұмысын ұйымдастыруға,
үшінші топтағылары – ... ... ... ... ... бағыт-бағдар ұстауға көмектеседі.
П. Г. Кулагин пәнаралық байланысқа мұғаліммен оқушылар жасайтын жүйесі
деген анықтама ... де ... ... ... ... алу мақсатында, білімдердің, игерілу процесінде ұқсас пәндердің
мазмұны ... да ... ... Ф. ... ... ... біз сөз етіп отырған проблема
мынадай түсінік береді.
- пәнаралық байланыс дегеніміз шындық ... ... ... ... ... ... интеграциялауға ұшырайтын қарым-
қатынасты бейнелейтін ... ... Ал олар ... ... ... мен ... көрінеді және тәрбиелеу
қызметін атқарады.
Н. А. Лошкараева «Пәнаралық байланысң деп ... ... ... жағынан түрлі-түрлі анықтамалар негізгі екі нәрсеге саюға болады:
пәнаралық байланыс дегеніміз ... ... ... ... ... ... ... мен педагогикалық талап принципі.
Зерттеушілердің пәнаралық байланыс жөніндегі оның жаңа қызметінің
қырларын ... ... ... ... ... ... В. И. ... пәнаралық байланысты білім берудің құрамды бір бөлігі
деп қарайды да, бұл ... оқу ... ... ... ... И. ... ... ғылымаралық ұғымдардың дидактикалық баламасы ... ... ... келе ... ... ... ... негізінен
білім беруді ғылымдардың алуан салаларының ... ... жаңа ... ... ... ... талап етіп отыр.
Осыған орай пәнаралық байланыстың философиялық, психологилық, ... және ... ... негіздері анықталуы тиіс.
Пәнаралық байланыстың философиялық негізінде дүниедегі барлық заттың,
құбылыстардың бірімен-бірінің өзара ... ... ... ... білімдер де бірімен-бірі байланыста болады.
Объективті дүние белгілі заңдылықпен ұйымдасқан жүйе болғандықтан, оны
танып білуде де ғылымдар арасындағы байланыстар қажет.
Негізінен оқу пәндері әр ... ... ... ... ... өз ... ... бөлектенбейді. Сондықтан ғылымның міндеті
өзара байланыстылықты танып білу.
Оқушылардың дүниетанымын ... ... ... ... ... қоғамтану пәні еді. Онда оқушылар табиғаттың, ... ... даму ... ... және тарихи материализм ... ... ... ... ... еді.
Соңғы жылдардағы блоктық жүйемен алынған курстар оқушыларға пәнаралық
байланыс негізінде білім беруді көздеп отыр. Бұл ... жеке ... ... дамытады және дүниетанымын қалыптастыруды жүзеге
асыруға көмектеседі.
Ең бастысы қазіргі кезде ... ... ... ... өзекті
мақсаты етіп бірінші орынға диалектикалық ойлауды кеңінен дамытуды ... қою ... бұл ... бір ... ... шешілуі мүмкін емес.
Сондықтан әрбір мұғалім жеке деректерді нақтылы жағдайларды, ... қана ... ... ... ол ... өзара байланысын
бір-біріне тигізетін ықпалын, ортақ негізгі тенденцияларын, әлеуметтік-
экономикалық, ... ... ... ... ... ортақ заңдылықтарын ашуды көздеуі тиіс.
Жоғарыдағы айтылған ойларды мектеп тәжірибесінде айқындау үшін әрбір
мұғалім өзінің пәнін оқыту ... ... ... ... жеке ... ... ... қайсысы ең басты идея, шешуші
проблема болатынын бөліп алдын-ала ойластыруы ... сол ... ... ... білу, олардың материалды меңгеруін, ұйымдастыру және басқара
білу қажет. Оқушылардың ол меңгерген білімдері ... ... ... жеке ... көзқарасына, сеніміне өмірлік құндылық бағдарына,
мінез-құлықтың қағидасына айналу керек.
Пәнаралық байланыстың психологиялық негізі. Пәнаралық ... ... ... ... ... Жүйелік адам
миының арнайы қызметі.
И. П. Павлов мидың аналитикалық-синтетикалық қызметін ... ... ... өзгерісте болатынын анықтайды. Мида сыртқы дүниеден
қабылданатын көптеген ... ... ... ... ... нерв ... күрделі динамикалық жүйесі
болғандықтан, ол мидың анализ синтез қызметімен орындалады. Бұл ... ... өз ... және ... бірлестіктеріндегі бөлімдер жүйесі сәйкес
келеді.
Қорыта айтқанда пәнаралық ... ... ... ... ... ... мида орнаасуы адамның үнемі алға
ұмтылушылығына жағдай туғызады да оның шығармашылық ... ... ... дәлелдейді.
Пәнаралық байланыстың негізі. Ғылыми әдебиеттерде ... ... ... оқу ... алынған. Ғылымдардың
гуманитарлық, табиғаттану және ... ... ... ... зерттейтін объектілерінің ортақтылығында, пәндік қатынастардың
бірлігіне негізделген. Олар ... ... ... ... бойынша
біріктіріледі де, әр пән өз ... ... ... ... ... ... жалпы таным объектілерінің бір жүйеге келтірілуі.
Сонымен пәнаралық байланыстың маңызына мыналар жатады:
1. Оқу ... ... ... ... ...... ... және білім жүйесінің дамуының қажетті шарты.
2. Диалектикалық көзқарастың қалыптасуы білім мазмұнының барлық құрамды
бөліктерінің байланысын талап етеді.
3. Пәнаралық ... ... ... беру ... ... ... жүзеге асыруға ықпал жасайды.
4. Пәнаралық байланыс педагогикалық еңбектің ғылыми негізінде тиімді
ұйымдастырылуына көмектеседі.
5. Педагогикалық ұжымның ... ... ... ... ... негізге жүріп отыруына әсер етеді.
Пәнаралық байланысты жүзеге асырудың жолдары. Әр ... ... ... ... ... ... асырылады. Пәнаралық байланыс оқытудың
мазмұны, ... ... ... ... ғана шектелмейді. Ол
оқушы мен мұғалімнің оқу-таным іс-әрекетінің бір бөлігі болып саналады.
Оқу материалының мазмұнымен, ана ... ... ... ... ... байланыстыра оқытудың ғылыми-әдістемелік жолдарын мектеп
тәжірибесі негізінде ашып көрсетуге болады.
Біз оқушыларға ана тілінен білім беру дегенді кең түсінеміз. ...... ... ... баулитын қоғамдық құрал. Тілсіз қоғам жоқ,
тілсіз ғылым жоқ. ... ... ... ... да тіл ... ... шындықтың, ғылымның және ол жөніндегі ақыл-ойдың танылуы немесе
олардың адамдар ұғымынан орын ... ... ... Олай ... ... ... қызметі болуы мүмкін емес, сол сияқты мидың ... ... ... ой мен ұғым ... ... ... ... жүйеге келген
ғылымдар мектебімізде ең алдымен сол өзінің ана тілінде оқытылады.
Мектеп тәрбиесінде ана тілі ... ... ... ... ... ... ... «Абай өлеңдеріндегі түсініксіз сөздерң
мысалы «Қысң-деген өлеңінде, «жидемң-деген сөз балаларға ... ... ... бұл ... ... ашып ... ... еңбек
пәнімен байланысы арқылы жүргізеді. Сондай-ақ А. С. Пушкиннің «Қысқы кешң-
өлеңінде жазушы өзінің тіл байлығымен ... сол ... оқи ... көз
алдына елестеген суретті қағаз бетіне түсіруі арқылы ана тілінен бейнелеу
өнерін байланыстыра жүргізу ... ... ... байқағыштығын,
ойлау қабілеттерін арттыруға болады.
Оқушыларға барлық пәннен білім беретін мұғалімдеріміз өздерінің
мамандығын, оның ... ... ... ана тілі ... үйретеді.
Сонымен қатар біздің мектептеріміздегі тәжірибелі мұғалімдеріміз қазақ
тілін оқыту жұмыстарын табиғат құбылыстарымен ұдайы ... ... ... тілді оқыту жұмыстарын практика жүзінде
ұштастыра жүргізіп отырудың алуан түрлі тәсіл ... бар. ... ... сол тәсіл-амалдары және оны практикада қолдана білудің жолдарын
меңгереді. Мысалы, ... ... бір ... тақырыпты өткенде,
оқушылардың табиған ... ... сөз ... ... ... ... ... байлықтарын суреттеп көркем жазылған
шығармалар мен өлеңдерден үзінділер алады.
Табиғат құбылыстарын суреттейтін ана ... ... ... ... ... әңгімелетіп айтқызады немесе өздеріне мазмұндатып
жаздырады.
Сонымен ... ... тіл ... ... дамытудың құралы,
ендеше тіл адамның ақыл-ойының көрінісі, әдет-ғұрпының байлығы, өнер-білім
қазынасын меңгертудің құралы.
Жоғарыда келтірілген мысалдар арқылы оны
- ... ... ... ... қызметінде пайдалануы;
- сыныптан тыс және мектептен тыс жұмыстардың пәнаралық байланыс
бағыттылығын ... ... Бұл ... шешу озық тәжірибелерді
жинақтауды, жұмыстың неғұрлым тиімді түрлерін практикада пайдалануды
қажет етеді.
- мұғалімдердің оқушыларға пәнаралық байланыс негізінде ... мен ... ... және ... ... ... ... пәнаралық байланыс ... мәні ... ... ... бар ... ... ... ғылымының жан-жақты
қарастырылатын, зерттейтін мәселесінің бірі. Демек, пәнаралық байланыс
білім беру ... бірі ... ... ... ... және
ұйымдастыру жұмыстарының түрлерін сапалылық жағынан қайта бұруға ... ... ... білім және тәрбие ... ... ... кеңейеді.
Бұдан біз пәнаралық байланыс идеясы білім ... ... ... ... деп ... ... ... ғылымдардың саралануы (дифференциялану) және
кіріктірілу (интеграциялануы) қағидалары негізге алынады.
Ғылымдардың ішкі табиғи байланыстарын ашу ... ... адам ... заңдылықтарының методологиялық негізін білу қазіргі мектептің ... ... ... тірек болады.
Әрбір ғылым негізінде жеке пәндер адам ақыл-ой дамуының оның ... ... ... адамзаттық құндылықтар білім мазмұнына алынуы
керек.
Қазіргі ғылым мазмұнындағы негізгі бағыт жалпы білімнің ... ... ... ... ... жаңа ... Республиканың
мәдени, рухани потенциалының жаңа сапалық деңгейіне көтерілуінің бірден-бір
тілін оқытуда ... ... ... ... ... мол мүмкіндіктері бар екенін тәжірибесінде көріп аламыз.
Мектеп тәжірибесінде біртіндеп қолданылып келе ... ... ... ұйымдастырылып, кейбір сабақтарға, кластан тыс
жұмыстарға тоқталу керек.
Пәнаралық ... ... бір ... ... ... іскерлік
дағдыларын, екінші жақын пәндерді меңгеруді пайдалана білу қабілеттерінен
көрінеді. ... ... тілі ... ... кітапты пайдалану
іскерлігі, ана тілі, дүниетану, математика т.б. пәндерді ... Сол ... ... бір ... ... еңбек іскерліктері,
екінші пәнді терең жан-жақты меңгеруге ықпал жасайды.
Пәнаралық байланыстың ең негізгі дидактикалық міндеті – ол ... ... ... тәрбие беру, дамытушылық сипатының арасындағы
байланысты құру болып табылады.
Қазіргі мектептердің ... ... беру ... оның ... ... ... байланыс негізінде жетілдіріліп келеді. Осыған ... ... ... ... ... ... ізденістері
интеграцияланған, жүйеленген қорытындыланған жаңа курстардың ... ... ... ... отыр.
Білім және тәрбие берудің аса маңызды құрылымының бірі пәнаралық
байланыс ... ... ... ... ... ... ... оқыту процесіндегі пәнаралық байланысты түсінуін, саналы
қабылдауын, танымдық беленділігін қалыптастыру жұмыстарын ұйымдастыру.
- оқу ... ... ... ... беру және ... ... ... айқындау мақсатында білім беретін орта
мектептің оқу жоспарымен бағдарламаларында тыңғылықты таңдау жасау
басты шарты болып табылады. осыған ... ... ... ... ғылымының серпінді бағыты жалпы білім беретін мектептердің
жаңаруына, жеке тұлғаның шығармашылық ойлауымен еңбек ету ... ... ... ... ... ... ... түрде өзгеріп, жаңа түрдегі
қоғамдық қарым-қатынастар біртіндеп орын алып экономикалық-әлеуметтік
проблемалар туындап отырған ... ... ... ... жаңа
көзқарас қалыптастыру қажет.
Бұл міндет саласында іргелі ғылымдарды тереңдетуді, оқытудың мазмұнын
дифференциялау, интеграциялау, шығармашылық ойлармен еңбектің ... ... ... көтерумен шешіледі.
Дүниежүзілік тәжірибеде көрсеткендей ғылыми дүниетанымды берік
меңгеру, әлемдік ... ... ... білім мазмұнын
бөлшектенбеген жағдайда тұтас, жүйелі ... ... ... ... ... ... ... қоғамдағы екені бізге
мәлім. Мектеп және ... үшін бұл ең ... ... болып отыр.
Себебі пәнаралық байланыс білімдердің синтезі үшін қажет. Жеке тұлғаны жан-
жақты дамыту және пәндердің бір-бірімен ... ... ... ... ... ... ... деп түсінеміз. Сондықтан өзімнің күнделікті
сабағымда ... ... ... ... ... деп есептеймін.
Қорыта келгенде классикалық педагогика жүйесінде орын алған пәнаралық
байланыс идеясы тарихи дамуда дәлелденіп қазіргі педагогика ғылымының ... ... ... ... алдындағы негізгі міндеттерінің бірі –қол жеткен
қоғамдық, рухани және материалдық ... ... ... ... ... Осы ... жүзеге асыру негізінен білім беру
жүесіне жүктелетіні белгілі.
Тұлға – бұл субъект ретіндегі нақты адам. Адам ... ... ... ... ... ... ... тобын кез келген педагогтің білуі шарт.
Олар: бағыттылығы (сенімі, ... ... ... ... ... оның ... дағдысы, ептілігі мен әдеті), психикалық
үрдістері ... ... ... ... ес, ... сезім, эмоция,
сенсомоторика), темпераменті (адамның жоғары жүйке ... ... жеке ... жас және ... қасиеттері мен патологиялық
өзгерісі). Аталған негізгі қасиеттерді біле отырып, әр түрлі жастағы ... оқу ... ... ... және ... сәйкес іс-әрекеттерді
ұйымдастыру кез келген педагогтің білімі мен ... ... ... адам ... сәйкес бағыттылығы мен тәжірибесін
негізінен мектеп қабырғасында ... ... ... ... ... мен ... ... болатын құрушының бірі – оның
білімі. Білімнің өзін мазмұндық және ... ... ... ... орын ... ... ... оның өмір сүру формасы
– оқу-әдістемелік әдебиеттерде тіркелуі.
Осыған сәйкес М. ... ... ... ... ... қатысты өзара
байланысты білімнің түрлерін: негізгі ұғымдар мен терминдер; әр ... мен ... ... ... байланыстарды және қатынастарды
ашатын күнделікті болмыстық және ғылыми фактілер; берілген ... ... ... және ... ... мен ... жиынтығын
анықтау жөніндегі ғылыми білімдер жүйесін қамтитын ... ... ... ... іс-әрекет тәсілдері, таным әдістері және білімді алу
тарихы, ғылым ... ... ... ... ... өмірлік әр
түрлі құбылыстарға қатысты нормалар жөніндегі білімдер деп қарастырады.
Оқыту мазмұнындағы білім мен ... ... ... ... ақиқат дүниенің біртұтас жүйе екендігі жөніндегі ғылыми
көзқарасты қалыптастырудағы, алған ... ... ... ... құралдардың бірі - пәнаралық байланыстар. Пәнаралық
байланыстар өткен ғасырдың соңғы 20 жыл ... ... ... бірі ... де қарастырылады. Зерттеулірдің нәтижесіне сәйкес
пәнаралық байланыстар оқытудың қағидасы және білім ... ... ... де ... (В. Краевский, И. Лернер, А. Бейсенбаева,
И. Зверев, В. Максимова және т.б.).
И. Зверев пәнаралық ... ... ... ... ... сипатынсыз олардың білім беру, дамыту және ... ... ... ... бұл мәселені елестету мүмкін
еместігін айтады. Пәнаралық байланыстардың жалпы біім беретін ... ... ... әр ... ... ... байланысын
көрсететін әлем жөніндегі жалпы ... ... ... ... ... ... ... оқушыларда
диалектикалық-материалистік дүниетанымды, өнегелік-эстетикалық идеяларды,
жеке тұлғаның эмоционалдық-еріктік қасиеттерін қалыптастыруды ... ... ... ... ... ... зерделеу
кезінде жалпы жаратылыстану-ғылыми және политехникалық ұғымдарды ... ... ... мен дағдыларды қалыптастыруда жүзеге
асырылады.
Сондай-ақ ... ... ... тәрбиелеу ісінде жасөспірім
тұлғаны қалыптастыру функциясында едәуір мәнге ие. Еңбекке баулу мен ғылыми
негіздерінің пәнаралық байланысты ... ... ... ... ... ... ... құбылыстары мен фактілерінің
ғылыми түсінуінде пайда болатын түсінуде ... ... ... ... ықпал етеді. Ол сананың, сезім мен мінез-құлық
әрекетінің жүзеге асуына ... ... ... пәні мен ... ... ... политехникалық функцияны жүзеге асырады. бұл
функция еңбек үрдістерінің жалпы ғылыми негіздерін, бірыңғай ... ... ... ... ... ... өз жұмысында пәнаралық байланыстарды: зерделейтін оқу
материалдары мазмұны бойынша, оқушыларда ... ... ... ... ... әдістері мен құралдары бойынша, ... және ... ... мен ... ... деп ... ... оқушы жеке тұлғасын дамыту міндеттерін шешудегі
әлеуметтік-педагогикалық аспектісін ескеру қажеттігі туындайды.
В. Скакуннің пәнаралық байланыстарының түрі бойынша мұғалім мен ... ... ... ... ... беріліп отыр:
- зерделенетін оқу материалдары мазмұны бойынша ... ... ... ... оқу ... іріктеуден бастап пәнаралық
байланыстарды белгілеу, басқа пәндерді зерделеу ... ... ... ... ... ... ... берілген пәнді
зерделуі үшін пайдалану, барлық пәндерде кездесетін терминді бірыңғай
ғылыми көзқарас ... ... әр ... ... ... ... ... білім мен іскерліктерді кешенді пайдалану
жүзеге асырылуы тиіс;
- оқушылардың жалпы оқу іскерліктерін қалыптастыру кезіндегі пәнаралық
байланыстар. Бұл байланыс түрінің ... ... ... ... ... оқушыларда жоспарлау іскерліктерін қалыптастыру,
пәнаралық сипаттағы интелектуалдық ... ... және ... ... ... ... ... ұйымдастыру, өзіндік бақылау, еңбек қауіпсіздік ... ... ... ... оқыту әдістері мен құүралдары бойынша пәнаралық байланыстар. Мұнда әр
түрлі оқу материалдарын пайдаланып үй тапсырмасын орындау, пәнаралық
сипаттағы ... ... ... ... басқа пәндер бойынша
деректі фильмдерді, үзінділерді, көрнекі құралдарды ... ... ... ... ... ... кроссвордтарды шешу,
т.б. іс-әрекеттер жүзеге асырылуы тиіс;
- оқушыларды тәрбиелеу және ... ... мен ... ... байланыстар. Бұл байланыста әрбір ... ... ашу, ... ... ... ... еңбекке
шығармашылық қатынасты, оқушылардың танымдық белсенділігін және ... ... ... ... дамыту, барлық педагогтер тарапынан
оқушыларға ... ... ... талап, оқушылардың
ұжымшылдығын, өзара комектесулерін дамыту, ... ... ... өнеге ретінде жүзеге асырылуы қажет.
М. Абдрасилов өз ғылыми зерттеуінде ... ... ... мұғалімдердің 41 пайызының ғылыми-әдістемелік әдебиеттермен
жеткілікті қамтамасыз етілмегендігін, 28 ... ... ... ... ... ... яғни төмендігін тілге тиек етеді, ... 21 ... ... ... ... ... жоқ
себептерінен деп біледі.
А. Бейсенбаеваның зерттеуі бойынша ... ... ... сабақ өткізетіні – 30%, анда-санда ғана ... ... - 20%, ... ... - 15%. ... ... ... пәнаралық байланыс негізінде өткізетін сабақтарының
түрлерінде қарастырылатыны, оның ... ... ... ... 38%, жеке сабақ жоспарында белгілейтіні - 32%, пәнаралық
байланыс қа арналған ... ... ... - 20%, ... байланысты
сабақ беруде мүлде ескермейтіні - 10% болғандығы сипатталады.
Кез келген пәнді зерделеудегі мақсат – ... ... ... ... ... ... ... және қоршған ортаға
адамның ... ... ... жеке тұлғаның әр түрлі ... ... ... және ... нормаларын
қалыптастыруға қабілетті ету. Білімді игеру мен ... ... ... ... ғана адам өз ... ... және әрекет ету іскерлігі
мен дағдысын игереді.
Пәнаралық байланыс мәселесін шешуде оқу-тәрбие үрдісіндегі пәнаралық
байланыстарды айқындау әдістері мен ... ... ... іздеуді керек
етеді. Пәнаралық байланыстарды жүзеге асырудың объективті және субъективті
екі ... ... ... ... ... жағы оқыту мазмұнын анықтау
кезінде көрініс табады және оқу жоспарларын, бағдарламаларын, оқулықтарды,
оқу құралдарын және т.б. ... ... ... ... ... ... ... көрініс табады, яғни оқушыларға қатысты пәнаралық
байланысты жүзеге асырудың негізгі тәсілдері мен әдістері қарастырылады.
Еліміздегі Білім беру ... 12 ... оқу ... ... ... ... айқындауда пәнаралық байланыс түрлерін педагог-
ғалымдарымыздың, әдіскерлеріміздің есте ұстағаны дұрыс деп білеміз.
Пәнаралық ... ... ... ... ... пән
бойынша оқулықтарды, оқу құралдарын жазу кезінде; оқу жоспарларын ... ... жеке ... және ... ... оқу ... түріне байланысты әдістемелік және оқу-
әдістемелік жұмыстарды жүргізуде ... ... ... ұстаған жөн. Сондай-
ақ педагогика ғылымында белгіленген пәнаралық ... ... ... критерийі (алдын ала, ... және ... ... оқу ... фактілік, ұғымдық, теориялық
ақпараттық мәні; оқу пәндеріндегі білімдер мен ... ... ... ... ... ... сипатына тән
талдап қорытындыланған түрі бойынша жүзеге асырғанымыз абзал.
Бастауыш сыныптарды оқытуда пәнаралық байланыстың әдістемелік негіздері.
2.1. Бастауыш ... ... ... ... ... қалыптастыру
ерекшеліктері.
Қоғамда, айналамыздағы ортада болып жатқан қарқынды өзгерістер,
шығармашылық қабілеті бар, қажетті жағдайда ... ... ... ... ... ... талаптар қояды. Оқушылардың шығармашылық тұлғасын
дамыту және оны тәрбиелеу – бүгінгі ... ... ... ... ... – бұл ... білдіріп, қабілетті, белсенділікті
танытады. Шығармашылық дегеніміз – адамның өмір шындығында өзіңді тануға
ұмтылуы, ізденуі. Өмірде ... жол табу ... ... ой ... өздігінен
саналы, дәлелді шешімдер қабылдай білуге үйренуі керек. Тұлға бойындағы
қабілеттерін дамытып олардың өшуіне жол ... оның ... күш ... ең ... ... болап табылады. Тұлға дарындылығының табиғаты,
шығармашылық қабілеті, дамуының ... ... ... ... құрылымы. Мұның барлығы арнайы ізденісті
қажет етеді. қазіргі психология, педагогика ... осы ... ... жұмыстары жүргізілуде. Мысалы: Я. А. Пономарев, Н. С.
Лейтес, В. А. ... Е. Е. ... В. Т. ... ... ... ... ... қабілетті, дарынды шығармашылық
тұлғаны дамыту жолдарын айқындауға болады. шығармашылық дарындылықтың өз
табиғатына тән ... бар. ... ... ... туа
біткен, сондай-ақ жүйе пайда болатын сипаты жөніндегі ... ... ... ... және ... ... ... шығармашылық тұлғасын қалыптастырудың сипаты айқын көрінеді.
Тұлғаның рухани өсуі және ... ... ... ... ... мен
бақылаулар іс-әрекетке деген қызығушылық ... ... ... артады,
қажетті дағдылар қалыптасып отырады деген тұжырымдар ... ... ... ... ... ғалымдар қиялдың дамуын жалпы
психологиялық дамуымен байланыстырады. ... ... ... ... ... ... ... түсу үшін,
қиялдың, қабілеттің сабақта және сабақтан тыс уақытта, пәнаралық байланыста
дамытуда әр түрлі әдіс-тәсілдерді қолдануға болады.
Мысалы:
1. ... ... ... ... ... ... ойлауын дамытатын пікір талас тудыру.
3. Ойлау, қиялдау арқылы ... ... ... ... арқылы жұмыс бағыттарын ұйымдастыру.
5. Мәтін, әңгіме, ертегі шығармаларын пәнаралық байланыста ... Әр ... ... ... ... ... ... жазу.
Оқушылардың шығармашылық тұлғасын қалыптастыруда сабақтан тыс уақытта
мынадай жұмыс түрлерін пайдалануға болады.
1. ... ... ... ... Балаларға арналған журналдарды оқытып, талдау.
Осындай жұмыстарды үнемі жүргізу арқылы да оқушының шығармашылық
тұлғасын ... ... ... өз ... ... әсер етуге
мүмкіндіктер бар. Оқушының шығармашылық тұлғасын қалыптастыруда бастауыш
сыныптың қай пәні болмасын ... ... ... оятып, оның, ынтасын
дамыта түседі. Бастауыш сынып оқушыларының дүниетанымын қалыптастыруды,
негізгі бір жолы - ... ... ... ... ... түрде жүзеге асырылуы арқылы оқушыға ... ... ... ... ... ... Я. А. Коменский айтқан.
Одан кейінгі дәуірде осы ... ... ... ... ... ... ұлы педагогі К. Д. Ушинский болды. ... ... ... М. А. ... В. В. Давыдов, Н. А. Лашкарева еңбектерінде ... ... ... ... ... ... 1960 жылдардағы
жалпыға бірдей орта білім беру мазмұнында біраз өзгеріс болып, оқушыларды
тәрбиелеу, ... беру және ... ... ... Осы ... ... ... үлкен мән берілді. Сондықтан да соңғы жылдары
Қазақстан ... мен ... ... ... ... ... пәнаралық байланысқа көңіл бөліп зерттеуге үлес ... ... С. ... С. В. Иллорионов, А. А. Бисенбаевалар болды.
Пәнаралық байланыс кезінде ... ... ... ... желісінің жалғасуына, ұғымды ... ... ойды ... арттыруға жағдай жасалды.
М. Жұмабаев «...суреттеулерді жанның жоғалтпай сақтай білуі ес деп
аталадың - деген анықтама береді де еске ... ... ... өте ... ашып ... Ес болмаса, бүгін жаттағанын бүгін ұмытып тұрса,
өмірінде адамның ... ... еді. ...Ес ... ғана адам ... бола
алады. Ес болса ғана тұлға дұрыс ... ... Ес ... мол ... ой да
терең болады, - дейді.
Ал, Т. Тәжібаев есті ең ... ... ... ... қарап Ес
бұрын тәжірибеде қабылданған нәрселерді мида ... ... ... кейіннен танып, еске түсіретін психикалық функциялар екенін ... ... еске ... - пәнаралық байланыстың қай түрі болса да,
тұлға ... ... ... әсер ... ... жақсы жолға қоюдың негізі – кешенді топсаяхаттар.
Мұндай жағдайда ана тілі пәнінің, ... ... де ... ... ... топ ... өте тиімділік көрсетеді.
Жыл мезгілдеріне байланысты топ саяхатқа шыққанда ... ... ... ... ... ... бекіп, нақтылы заттар мен
құбылыстарды танып білсе, ана тілі сабақтарына байланысты табиғат тамашасын
қызыға ... ... пен ... ... арқылы эмоциялық әсерді де іске
асыру жағы орындалады.
Ұлы педагог К. Д. ... ... ... жете көрсетіп,
оқушылардан үнемі оқыған заттары мен ... ішкі және ... ... талап етті.
Оқудың тартымдылығы, қызықтылығы мен қажеттілігі сонда ғана қамтамасыз
етіледі деп ескертті. Білім беруге арналған кешенді ... ... ... ... ... ... пен жануарларды және адамдар арасындағы
қатынасты нақты жағдайда жүзеге асырады. оқушының шығармашылық тұлғасын
қалыптастыруда ... ... ... ... ... ... ... байланысты күшейтуге көмектесетіндігін, Ю. К. Бабанский
де өз еңбегінде атап ... Осы ... ... отырып, бастауыш
сыныптағы сауат ашу кезеңінің өзінде-ақ оқушылардың ... ... ... ... ... бейімдей отырып, оның
қорытындысын тек ... ... ғана ... айналамен таныстыру
сабақтарында пайдалану жүзеге ... ... ... ... ... ... ... жағдай туғызып отыру да маңызды.
Мәселенің шешімін табу арқылы да ... ... ... ... ... ... ... үйренеді. Бастауыш сыныпта табиғаттану мен еңбек
пәнін байланыстыру арқылы да оқушының шығармашылық тұлғасын қалыптастырудың
жолдары бар.
Еңбек түрлерін оқушылар ... ... ... қана қоймай, өздері
де еңбектің жеңіл түрлерімен айналыса бастағанда ... ... ... ... ... су құю, шаңын сүрту, қураған жапырақтарды жинау,
құстарға жем шашуды айта ... ... ... де ... ... Осы ... ... барысында оқушыларды туған жерін сүюге
тәрбиелеу, ... ... ... ... ... ... ғана
қалыптасып қоймай, ой тұжырымдау, тіл байлықтарын дамыту, ... ... ... ... ... таныстыру кезінде оқушылардың
өздігінен атқаратын іс-әрекеттеріне баса ... ... ... ... беріледі.
Мұғалімнің мақсаты – проблемалық жағдай туғызып, оны ... ... ... тапсыруға болады. Пәнаралық байланысты күшейтудің
оқушылар ... ... ... ... олардың білімін
тексерудің нәтижесі көрсетеді.
Оқушылардың тиянақты да ғылыми тұрғыда ... ... ... ... ... ... да әсер ... Мысалы: дүниетану
сабағында оқушылар өсімдік пен жануар тіршілігімен танысса, бейнелеу өнері
сабағында оның суретін еңбекее баулу пәнінде ... ... ... табиғат туралы түсінік тек кітаптан алудың жеткіліксіз екенін
байқаймыз. Дүниетану ... ана ... ... ... еңбекке баулу
пәндерімен байланыстыра оқыту арқылы пәнаралық байланыс күшейеді. ... ... ... ... ... таным әрекетіне тікелей
байланысты. Ал, баланың танымын, қызығушылығын қалыптастыруда пәнаралық
байланыстың мәні ... ... ... ... беру ... ... көрсеткенде толық
сипатталады. Пәнаралық байланысты жан-жақты ... ... ... ... ... ... әр пән мұғалімдерінің бір-бірімен өзара
бірлесіп ... ... ... ... ... пәндік жүйесі
жағдайыныда бір өзі жеке ... ... ... ... пікірлесіп жұмыс істегені жөн.
Пән материалдарын оқып-үйрену, оның мазмұнын мағынасын толық түсіну –
оқушылар үшін күрделі ... ... ... оңай ... аспайды. Сондықтан да оқушы
оқулықтағы материалдарды ұғынуға кедергілер мен ... ... ... мұндай қиындықтарды жеңуде пәнаралық байланыс – ерекше
роль атқарады. Мысалы: бастауыш кластарда «ана тілің ... ... ... ... ... ... ... экскурсиялар
осы пәнді байланысты жүзеге асыру кітаппен, ... ... ... ... кітаппен жұмыс жүргізудің педагогикалық-әдістемелік
жолдарын, мүмкіндіктерін айқындау дидактиканың көкейтесті ... Бұл ... ... педагог В. А. Сухомлинский «Кітап балалардың
өмірінде бала жақсы оқи білуге, үйренуге үлкен роль ... ... ... ... мәні неде? Бұл алдымен кітап оқудың қарапайым ... ... ... ... - ... ... ... өте маңызды.
Бұл өз оқушысының кітаппен жұмыс істеуге ... ... ... ... білдіреді. Ғалымдар ондаған ... ... ... ... ... нәтижесінде оқушылар кітапты пайдаланудың
мынадай дағдыларын меңгеру ... ... ... ... кітапты сауатты, мәнерлі, ойлана оқумен бірге, ондағы оқиғаларды
салыстыра оқу, қарама-қарсы қою, ... ... ... ... қызығуы шарт;
- кітап материалдарын оқушы көргенімен, байқағанымен ойын ... айта ... ... ... ... ... ... өзіне керек кітапты таба білу;
- оқу үстінде текстке алғашқы логикалық талдау жасай білу;
- мұғалімді тыңдай білу және оның әңгімесін қысқаша ... ... ... оқи отырып, мұғалімнің сол тектпен қалай ... ... ... ... ... ... көрген білгендері туралы шығарма жаза білу.
Кітаппен тиімді жұмыс істеу үшін оқушының барлық пәндерге ... ... ... ... тиіс. Бұлар әрине пәнге байланысты әр
түрлі болады. Мысалы: оқушы ... және ... ... жұмыс
істегенде ол географиялық атластарды, түрлі ... ... ... ... сөздіктерді, сөйлесу үлгілерін, грамматикалық анықтамаларды
пайдалана білуді үйренуі тиіс.
Оқу ... ... ... ең ... ... ... ... пәндерге сай жаттығулар жинақтары да бар. Көптеген пәндер бойынша
қосымша әдебиеттерді оқу көзделеді. Кейде үлкен кітаптардан алынған қажетті
үзінділер, ... ... ... Оқу ... ... ... ... өзіндік мақсатын, құрылымын, типін, оқыту әдістерін, тірек
ұғымдарын, көрнекі құралдарын алдын-ала ... ... ... беру –
«үйреншікті жай ғана шеберлік емес, ол үшін ... ... ... ... ... ... Ш. Аймауытов. Қазіргі кезде ғылымдардың интеграциялану ... ... ... ... ... ұйымдастыруға ерекше назар
аударылып отыр. Бұл мәселеге қазақтың ағартушы-педагогтері ертеден-ақ мән
берген. ... Ж. ... , ... сабаққа байланысты берген
төменгі бағалы нұсқауларын еске ... ... ... ... ... ... мағлұматтарымен ұштастыру:
тиісті таныстыру арқылы сабақтың мазмұнына ынталандырып, ілтипат аудару;
қажетсіз мағлұматтардын сақтанып, ... ... ... ... ғана ... ... салыстыру, таныстыру, ұқсастыру түрлі
әдіс, оңтайымен жандандыруына тырысу қажеттігін көрсеткен.
Сабаққа берілген бұл ... ... ... ... ... ... пәнішілік, әр пәннің оқушының білімге ынтасын арттыру,
өзіндік іс-әрекет арқылы оқу материалының ... ... ... пайдалану сияқты мүмкіндіктерін ашып түсіндірген.
Пәнаралық байланыс негізінде оқу-тәрбие процесінде кітаппен жұмыс
жүргізудің педагогикалық әдістемелік мүмкіндіктері.
Кітап ... ... ... ... ... Бұл ... ішінде ойлап қарасақ, ... ... ... ... ... ... табиғат қоғам адам туралы
ұғымдарын тұтастығын, бірлігін көруге болады.
Бүгінгі таңда ғылымдардың ... ... ... ... ... құруды күн тәртібіне қойып отыр. Бұл ... ... ... ... құралдар, саяси-экономикалық, әлеуметтік
құжаттар, көпке тараған ... ... ... ... әр ғылым саласына арналған сөздіктер т.б. Демек ... ... ... ... ... ретінде шығарылады. Мұғалім өз
пәнін білуге құштарлық білдіретін ... ... ... ... Ол белгілі бір тақырып бойынша баяндама жасау үшін де қолданылады.
Оқу-әдістемелік жүйенің базисін түбегейлі жаңартудың бағыттарын, ... ... ... ... ... құжаттар бар. Оған: Қ.
Р. Білім Министерлері құптап бекіткен Қазақстан Республикасы мектептерінің
және осы ... ... ... ... ... «Жалпы білім беретін мектептің бастауыш сатыдағы
білім мазмұнының тұжырымдамасынң үздіксіз білім беру ... ... осы ... нақтылы жүзеге асырудың тактикалық шешімдерінің бірі
деп түсінген орынды.
Оқу пәнінің мазмұны оқушыларға адам, табиғат, қоғам ... ... ... ... ... ... көзқарасын
қалыптастыруда, жан-жақты дамыған жеке адам ... ... ... тығыз байланысады.
Бұл оқушылардың білімін білігін, танымдық қабілетін, эстетикалық
талғамын дамытуға, адамгершілік қасиетін байытуға ... ... өзге ... ... білімі оқу сабағында көркем
шығармаларды оқыту арқылы дамытылады. Оқу пәні ... ... ... ... ... ... ... түрлерімен
(адамгершілік, эстетика т.б.) тығыз бірліктерді сақтайды.
Оқыту процесінде балардың білімі мен біліктерін, танымдық қабілттерін
дамыту үшін пәнаралық ... ... ... ... Бұл ... әртүрлі
салаларының арасында айқын шекара жоқ екендігі және ... ... ... ... ... ... ... дүниеге ғылыми
көзқарасты қалыптастыруда табиғат құбылыстарының біртұтастығын, өзара
байланысын көрсетуге ... ... ... ... бір сабақта алған
білімі, әсері, ойы, ... ... ... ... ... ... ары ... дами түсуі, яғни бір пәннен басқа ... ... ... ... ... мұғалімдерінің пәнаралық байланысты жүзеге асыру іс-
әрекетін ... ... бұл ... ... ... ... – 32% ... математика, еңбек, тіл, сурет сабақтарында бұл
көрсеткіш сәйкесінше - 29%, 26%, 18%, 17% ... ... ... бойынша пәнаралық байланысты жүзеге асырудың ең
кең таралған ... ... ... ... ... ... құралдарын пайдалану, көрнекі құралдарын пайдалану, танымдық
есептер ... және ... ... жұмыстар жүргізу және т.б.
Жаңа оқу бағдарламаларына жасалынған талдау негізінде біз ... ... ... ... тор ... ... ... оқушылардың
белгілі бір уақыт аралығындағы пәнаралық байланыс ескерілген оқу ... ... мен ... көрініс тапты. Сондан кейін І – ІІІ ... ... ... мен оқу ... ... ... ... біз бастауыш сынып мұғалімдерінің пәнаралық байланысты
жүзеге асыратын мол мүмкіндіктерінің бар екендігін және олардың мынадай
дидактикалық ... ... ғана ... нәтиже беретіндігін
анықтадық (мұғалім жұмысында алатын орнының кему ретімен):
- оқытуда проблемалық дәрежені ... ... ... байланыстың
көлемі мен ауқымын біртіндеп арттыру;
- мұғалімдердің жұмысында басқа пәндерге білімдерді және ... ... ... пен жаттығуды қамтамасыз
ететін пәнаралық байланысты жүйелі пайдалану;
- пәнаралық байланысты жүзеге асыруда проблемалық әдісті пайдалану;
- оқушылардың ... ... ... ... жіне басқа пәндердегі
білімдерін белсенді пайдалануын ... ... ... ... танымдық мәселе қою;
- бастауыш сыныптардағы оқу үрдісін жүйелі болжау;
- пәнаралық ұғымдарды, сондай-ақ, әрекеттің ... ... ... ... ... ... ... екі жақты және көп
жақты сипаты;
- ... ... ... мен ... ... және ... мүмкіндік туғызатын байланыстың екң жақты
және көп жақты сипаты;
- кіші жастағы ... ... ... мен өзіндік ерекшеліктерін
есепке алу;
- оқушының танымдық іс-әрекетіне жетекшілік ... ... ... ... ... ... ... игеруге қатысты оқушы тұлғасының психологиялық ... ... ... ... асыру кезінде пәнаралық сипатты жүйелі
сұрақтар қою;
- төменгі сынып оқушыларының өз бетімен ... ... ... ... ... оқыту құралдарын (оның ішінде компьютерлік құралдарды) пайдалану;
- пәнаралық байланысты ойын ... оқу ... ... ... ... тыс шаралар өткізу.
Шендеу әдісі пайдаланылып статистикалық ... ... ... көмегімен алынған бұл материалдар бастауыш сыныптың ... ... ... ... ... ... ... және жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Мұны, сондай-
ақ, жұмыс істеп ... ... ... мұғалімдері өздерінің кәсіби
біліктілігін арттыру саласында пайждалана алады.
2.2. 2 сыныпта пәнаралық байланыс негізінде жаңа ... ... ... ... ... – оқушылардың тұлғалық қасиеттерін гуманистік
бағытта даму. Ұрпақ тәрбиесіндегі негізгі мәселе – мектеп ... ... ... ... ... ... ... - өзінің өмірдегі орнын,
атқаратын міндетін, қазіргі және баланың ұрпақ ... ... ... ... ... және ... үздіксіз, бір қалыпты
жетілдіру. Рухани даму тұрғаны ... ... ... табылады.
Бастауыш сынып оқушыларының жан-жақты ... ... ... ... ... ... жұмыс арқылы шығармашылық тұлғасын қалыптастыру.
Оқушының шығармашылық қабілеттерін дамытудың жолдарын, ... ... мен ... ғылымдарында өте ертеден зерттеліп келеді. Бұл
ежелден-ақ ұлы ойшылдарымыз Ж. Баласағұни, Әл – Фараби, Абайды да ... ... өз ... ... жеке ... ... ... қалыптастыруды үнемі көтеріп отырған. Пәнаралық
байланыс кезінде ең басты нәрсе – оқушыларды шығармашылық әрекет жағдайына
енгізу, ... ... ... ... ... ... ... үйретеді. Б. Г.
Ананьевтің пікірінше тұлға үш бағытта қарастырылады.
1 тұлға тарихи дамудың нәтижесі;
2 тұлға ...... ... ... ... ... ... қалыптасуы.
Тұлға білім беру жүйесіндегі ең маңызды орында болуы тиіс. ... ... жеке ... ... мәселесі білім және ... ... ... ... ... күрделі процессң
делінген. Әрбір балаға жеке тұлға ... ... оның ... тән ... ... ... жасай алатын қабілеті бар екенін ескере отырып балалар
мен ... ... ... ... ... ... ақыл-ой қабілетін,
жеке бас қасиеттерін дамытып, оны қоғам талабына сай іске асыруға көмектесу
деп атап көрсетілген. Жалпыға бірдей білім беретін ... ... ... мен ... ... ... ... оқыту процесінде
өздігінен орындалатын жұмыстарға ... ... ... әр ... ... пайдаланудың қаншалықты тиімді екенін білеміз.
Адамның болашағы оның қазіргі алған білімнің ... ... ... ... ... күн ... тұрғысынан қарасақ, оқыту ісі тек
сабақ беру ғана ... ... ... ...... білім беруі және
оқушының білім алу қызметкерінің біріккен түрі екендігін көреміз. Өскелең
заман әрбір оқушының жеке ... ... ... қажет етуде. Сондықтан
оқушы қызметін үйренуші тұлға екенін ескеріп, білім беру ісін ұйымдастыруды
дамыту – қазақ мектебінің бүгінгі ... ... ... ... мектеп
оқушысы – ертеңгі маман, қоғамның тірегі, тұлғасы. Жеке тұлғаның өмірге
деген көзқарасуының қалыптасуы, ... ... ... ... жақсы
мен жаманды айыру кезеңі мектеп ... ... ... ... ... тұлға. Қазақ мектебінің болашағы білікті маманның
қолында. Бүгінгі мектеп ... ... ел ... Мектеп алдындағы
басты міндетіміз – жеке ... ... ... ... ... ... өмірге жан-жақты даярланған азамат етіп ... ... ... отырып оқушы тұлғасын қалыптастыруда білім мен ... ... ғана оқу ... нәтижелі болады. Жас ұрпақты ұлтжандылыққа
тәрбиелеуді ... ... және ... ... ... әдістемесімен
жандандыра түсіп, пәнаралық байланысты ... ... ... ... ... ... пәнаралық байланыс негізінде
қалыптастыруда мұғалімнің шеберлігі мен тәжірибесі ... ... ... ... мәселе. Оқушылардың шығармашылық тұлғасын
қалыптастыруда тек ана тілі, қазақ тілі пәндері бойынша жұмыстар ... ... ... арқылы да пәнаралық байланыс бойынша жан-жақты
оқушының ... ... ... ... қалыптастыру, пәнге
қызығушылығын ояту, т.б. шығармашылық жұмыстар нәтижесінде тұлғаның сана-
сезімі, қиялы, ойлауы ... ... ... байланыстың мақсаты
оқушылардың ой-өрісін жан-жақты дамытады, білім сапасын арттырады, оқу іс-
әрекетінде белсенділік танытады, ойын, ес пен ... ... ... ... ... ... қолдануға зейінін, шығармашылығын шыңдай
түседі. Пәнаралық байланысты жүзеге асыруда кең тараған жолдары мыналар:
1. әңгімелесу.
2. саяхат.
3. тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... оны шешу.
6. сөзжұмбақтар, ребустар, метограммаларды құрастыру, шешу.
7. практикалық жұмыстар жүргізу.
Пәнаралық байланыс үрдісінде ... ... ... ... ... ойын ... айта білуге, бір-бірімен тікелей қарым-
қатынас жасауға дағдыландыруда ана тілі, қазақ тілі, ... ... ролі ... ... ... ... ... сабақтары да осы
аталған пәндер. ... ... ... ... ... ... осы пәндерде анық байқалып отырады. Бала ... ... ... ... ... аңыз ... жұмбақ
жаңылтпаштарының маңызы зор. Халық ... сан ... ... ... ... жас ерекшелігіне қарай пайдалану, мән-мазмұнын
терең ... ... ... ... қалыптастыруға әсерін
тигізеді. Сондықтан оқушыларға жас кезінен бастап халқымыздың ертегілерін,
өлең жырларын оқып, өздеріне ... ... ... тілі де, ... ... жаңылтпаш үйретіп, оны айтқызу сөзді дұрыс сөйлеуге
үйретеді, ал ... ... ... үйретіп, ойлау қабілетін, тілін,
шығармашылығын шыңдайды. ... ... ... ... ... айтқызу мен мақал-мәтелдерді, фразеологиялық сөз ... ... ... ... ... ... ... өнер - өткен
өмірден сыр шертіп, тарих тынысын, сөз зергерлерінің өрнекті де өткір тілін
үйретеді. Мақал-мәтелді бала шығармашылығын ... етіп ... зор. ... ... ... мақал-мәтелді қолдану бала тәрбиесінде алар
орны ерекше. Сонымен қатар ... ... ... оның сапасын арттыруда
бірден-бір тамаша құрал. Мақал-мәтелді оқушы шығармашылығын дамытатындай
етіп пайдаланудың төмендегідей жолдары бар:
1. ... ... сай ... ... оны өз сөзімен, ойымен дәлелдету.
3. көрініске қарап мақал-мәтел ... ... сай ... ... ... ... ... айту.
Осының нәтижесінде оқушының сөз саралауы, ізденімпаздығы, тапқырлығы,
нақты ой болжауы ... ... ... беру ... ... тәлім-тәрбие
түрлерін көбірек жүйелі түрде сабақта, пәнаралық байланыс кезінде
қолдансақ, ... ... ... ... ... шығармашылық
деңгейін дамытып бойына сіңіре аламыз. Қоршаған орта қоғамдағы құбылыс ... ... ... ... ... ... арқылы өтілген
сабақтардың тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... саяхат, сайыс, ойын, аралас сабақтар оқушының есінде
ұзақ сақталады. Ой-өрісі кеңейеді, көптеген мазмұнды ... ... ... ... ... ... Сабаққа белсенділігі,
пәнге қызығушылығы артады.
Оқу – бұл танымдық іс-әрекет, ақыл-ой немесе ой ... Ол ... оны есте ... ... ... және ... ... Ойланудың
нәтижесінде ұғымдар қалыптасады, талдап қорытулар жасалады. ... да ... оқу ... ... Оқу іскерлітері деп
білімді және практикалық ... ... ... ... ... ... графикалық, т.б.) түсіндіріледі. Ал, білу – бұл ... ... ... үшін ... ... ... жағдайы.
Оқу-интелектуалдық іскерлік – ұғымдарды, ... ... ... ... үшін ... ... ... бойынша әрекеттер жүйесі. Оқу-комуникативтік іскерліктер –
білімдерді беру, жеткізу тәсілдерінің жүйесі (1).
Барлық іскерліктің ... ... ... Е. А. ... ... ... жалпы әрекеттерді төмендегідей етіп жіктейді:
1. Қозғалыс әрекеттері (алу, құю, сығымдау, орын ... ... ... ... және т.б.).
2. Танымдық (гностикалық) әрекеттер:
а) қабылдау әрекеттері (байқау, ажырату, тану, есту, сипап сезу,
көру,
есту, дәм сезу, иіс сезу ... ... ... ... ... ... әрекеттері (объектіні ойша түзу, осының негізінде болашақ
өнертапқыштар, тиімді ұсыныс жасаушылар дүниеге келеді);
в) логикалық әрекеттер (талқылау, ... ... Жеке ... ... әрекеттері:
а) болжаушылық;
б) әрекет-талап ету (ым-ишарат, өтініш, мақұлдау, кеңес, бұйыру, қысым
жасау);
в) жолдасыңның ақпараттық басқаруы бойынша әрекеттер;
г) келісім-кесімді ... ... ... келіспеу, т.б.)
бойынша әрекеттер.
Оқушылар үшін өзбетінше жұмысты ұйымдастырудағы қажетті іскерлік ... ... ... ... ұйымдастыру, өзіндік бақылау
және жұмыстың жүрісі мен оның ... ... ... ... асыру
жатады.
Оқу іскерліктерінің қалыптасуы ... ... ... ... ... мен ... орнатуды қамтиды. Іскерліктердің
кезең бойынша қалыптасатынын психологтар ... ... Оның ... Міндеттердің қойылуы, алдағы жұмыста нені білу керек, не ... ... ... ... ... мәні ... салыстыру, классификациялау)
мұғалім тарапынан түсіндіріледі немесе әңгіме барысында ашылады.
3. Операцияның құрамы және реттілігін ... ... ... құру.
4. Жұмыстың жабдықталуы қалай болуы қажет.
5. Іскерлікті, тәсілді игеруді тексеру.
Қазіргі уақытта оқытудың сапасын ... ... жаңа ... ғылымда теориялық тұрғыдан негізделіп, ... ... ... әдіс-тәсілдері жетілдірілуде.
Жаңа тәсілдермен оқытуда оқушы ... рөл ... ғана ... ... ... Қоршаған ортаны тануға, белгісізді анықтауға өзі
жауап іздейді. Оқушылар білімді әр түрлі ... ... ... ой қорытуы да әр түрлі болады.
Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық тұлғасын ... ... ... үшін оқу ... және ... ... ... материалдары негізінде айқындалатын ... ... ... ... саналады.
Жалпы пәндер ұғымдары мен ережелері – бұл әрбір пәнде пайдаланатын
білімдер мен іскерліктер. Олар міндетті түрде ... ... ... ... ... ... – бұл ... жалпы пәндер ұғымдарын және
ережелерін меңгеру.
Пәнаралық іскерліктер – бұл кез келген ... оқуы үшін ... ... ... ... оқи алу мен ... мәтіндегі
бастыны таңдау және конспекті ... ... ... ... қою, ... классификациялау, жүйелеу және т.б.(3).
Ғалымдар пәнаралық байланыс оқу материалдары ... ... ... ... мен ... В. А. ... ... және
басқа да педагогикалық-ғылыми зерттеу ... оқу ... ... оқушылардың меңгеру тиіс пәнаралық оқу іскерліктері:
- сабақ тақырыбын және кітаптағы тапсырма нөмірін таңдау;
- минутына 40 сөз жылдамдықпен оқу және ... ... ... 4 – 5 сөзді дәптерге сауатты көшіріп жазу;
- ережелер көмегімен ... есте ... ... сұрақтарға жауап табу;
- ауызша және жазбаша мәтінді біргелікте өзгерту және толықтыру;
- дене, зат және моделді салыстыру және классификациялау;
- ... ... және ... ... ... ... орындау кезінде ойлауды белсендіру және
алгоритмдеу әдістерін ... ... ... ... ... ... ... нәтижесін талдау.
2-сыныпта оқушылардың меңгеруі тиіс пәнаралық оқу іскерліктері:
- минутына 60 – 70 сөз жылдамдықпен оқу және ... ... ... 6 – 8 ... ... ... ... жазу;
- терминдер мен мәтіндерді ережелер көмегімен есте сақтау;
- мәтіндегі бастыны бөліп алу;
- ауызша және ... ... ... ... және толықтыру,
құрастыру;
- дене, зат және моделді салыстыру және классификациялау;
- табиғи денені және құбылысты бақылау;
- ... ... үшін ... ... ... ... орындау кезінде ойлауды белсендіру және
алгоритмдеу әдістерін біргелікте қолдану;
- денелер, материалдар мен суреттердің компазициясын құрастыру;
- критерилер ... ... ... ... ... оқушылардың меңгеруі тиіс пәнаралық оқу іскерліктері:
- минутына 70 – 80 сөз ... оқу және ... ... ... 10 – 12 ... ... сауатты көшіріп жазу;
- терминдер мен мәтіндерді ережелер көмегімен есте сақтау;
- мәтіндегі бастыны өзбетінше ... ... және оны ... ... ... әзірлеу;
- ауызша және жазбаша мәтіндерді өзбетінше өзгерту, толықтыру және
құрастыру;
- құбылыстар мен оқиғалар үшін себеп-салдарлық ... ... ... ... үшін ... біргелікте әрекет ету;
- шығармашылық тапсырмаларды орындау кезінде ... ... ... әдістерін өзбетінше қолдану;
- зерделеуі қажет сабақ тақырыптары сұрақтарын құрастыру;
4- сыныпта оқушылардың меңгеруі тиіс пәнаралық оқу ... ... 90 – 100 сөз ... оқу және оқығанды түсіну;
- минутына 13 – 15 сөзді дәптерге сауатты көшіріп жазу;
- ережелер көмегімен терминді және ... есте ... ... бастыны өзбетінше бөліп көрсету және оны схема, кесте,
конспекті түрінде әзірлеу;
- ауызша және жазбаша ... ... ... ... ... заңдылықтарды, дәлелдемелерді, жалғанға шығаруларды анықтау;
- тапсырманы орындау үшін ереже алгоритмін біргелікте құрастыру;
- шығармашылық тапсырмаларды орындау кезінде ... ... ... ... ... ... өзбетінше жұмысты орындау, олардың нәтижелерін талдау және бағалау.
Жоғарыда берілген ... оқу ... ... ... ... үшін оқу-тәрбие процесінің нәтижесінде ескеретін іс-әрекеттер.
Оқу іскерліктері, біріншіден, оқыту мазмұнын қараушы элементтің бірі
болып ... ... ... ... ... ... қарастырылады.
Сондықтан да оқыту процесін ұйымдастыруда басшылыққа ... ... ... ... іскерліктерді
талап етілген деңгейде меңгермеу кейінгі оқу жылында ... ... ... ал, ... ... ... ... меңгермеу оқушылардың шығармашыл тұлға ... ... әсер ... деп білеміз.
Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық тұлғасын қалыптастыру үшін
оқу материалдарының дамытушы құрылымы айқындалуы тиіс. Оқу материалдарының
дамытушы ... – бұл ... ... ... байланысты міндетті
бөлумен қарапайымнан күрделіліге ... ... ... жаңа оқу
материалдарын оқып-үйренуде оқушылар ғылыми немесе мәдени ... ... ... ұғымдар қалай жаңа білімдер мен таным әдістері
шығарылғанын көретіндей етіп тұрғызу ... Кез ... ... даму үрдісі
– бұл оның пайдалы функциясының артуы. ... ... ...... мен ... функциональдық тиімділігінің жоғарылау ... ... ... ... ... асырылады:
- жаңа пайдалы функцияны алу үшін жүйе элементтерінен қайта амал ... бір ... ... ... ... ... ... алу үшін жаңа элементті ендіру;
- жүйе элементтерінің бірінен жаңа пайдалы функциясы бар ... ... ... жаңа пайдалы функция алу үшін екі немесе бірнеше жүйені біріктіру (3).
Жүйені дамытудағы аталған тәсілдеріді оқушыларды жаңа оқу материалымен
таныстыру ... ... ... ... сынып мұғалімдерін оқушылардың сыныптар бойынша
пәнаралық оқу іскерліктерін:
- меңгерілуі тиіс бағдарламалық материалдың ... ... ... бастаманың негізі ретінде қарастыру тиіс.
Сондай-ақ мұғалім оқушылардың пәнаралық байланыс оқу іскерліктерінің даму
деңгейін анықтаумен, оқушыларды қажетті дамымаған ... ... үшін ... ... ... ... көлемін реттеуі
тиіс.
2.3. Сабақ жоспарларының үлгілері.
Қазіргі таңда білімді ... оның ... ... көтеру,
оқушының танымдық қабілетіне орай дағдыларын да жан-жақты қалыптастыру
өзекті мәселеге айналып ... ... ... ... пәндерді
интеграциялап оқыту шәкірттердің ой-өрісін байытумен қатар олардың адамзат
құндылықтарымен де молырақ сусындауларын қамтамасыз етеді. Өркениетті шетел
мектептерінің ... ... ... ... міне, осыған
негізделген. Мұнда оқу, ... ... ... бір кеңістікте бір-бірімен
үйлестіріле дамытылады.
Қазіргі ... ... ... ... ... анықтамаға ие бола қойған жоқ. Бұл мәселемен 80-жылдардың
басында ... ... В. Н. ... ... ... ... байланысты дамытуды тереңдетудің тиімді жолы ретінде «кіріктіріпң
оқыту әдісін ұсынған еді. Бір ... ... ... ... ... ... байланысы деп атаймыз. Бізді ішінара ана ... ... ана тілі - ... ана – тілі ... сабақтарында қолданылып жүр.
Жалпы дидактикалық сабақтар шарттары:
- пәнаралық ... ең ... анық ... оқу-танымдық мақсаты және
оқушылардың жоғары білімділігі болуы ... ... ... ... ... ... ... кеңейтіп,
ой қорытындысын қамтуы және алған білімдерінің ара қатынасын тануға
қызығушылығын да ... ... ... ... ... мен мұғалімнің берік ынтымақтастығының
негізінде құрылуы қажет.
Енді өзімнің «Ана тілің сабағында ... ... ... ... ... интегративтік сабақ жоспарымен таныстырып өтейін.
Сабақ жоспары.
Сабақтың тақырыбы: Абай «Желсіз түнде жарық айң.
Сабақтың мақсаты: 1. Абай ... ... ... ... ... және әнімен айтып үйренуіне төселдіру. өлеңге сүйене отырып
табиғат құбылысын суреттеу.
2.Оқушылардың сөздік қорын молайту. Ой өрісін, қиялын дамыту.
3. ... ... ... ... білуге үйрету. Эстетикалық
қызығушылығын ояту.
Сабақтың түрі: интегративтік сабақ.
Пәнаралық байланыс: ана тілі, ән-әуез, ... ... ... түсіндіру, әңгімілеу, сұрақ-жауап.
Сабақтың көрнекілік құралдары: өлең желісі бойынша салынған ... ... ... ... өзен бейнесі; күй табаққа жазылған
«Желсіз түнде жарық айң ... ... ... Абай туралы, оның еңбектерін бұрыннан білетіндерін
сұраумен сабақты бастаймын. Жаттаған 2 – 3 ... ... ... ... ... ... Өлеңді мәнерлеп оқыту.
ІІІ. Сөздіктермен жұмыс жүргізу. Таныс емес сөздердің қандай ... ... ... ой ... Сол сөздерге байланыстырып
сөйлем құрастыру.
ІҮ. Өлеңді қара сөзбен әңгімелеп (суретке қарап).
Ү. Күйтабақтан өлеңді әнімен орындата отырып, бейнефильм ... ... ... ... ... ... сұлулығын әуенімен қоса тыңдата
отырып көрсету, сүйсіндіру.
ҮІ. Әнді әуенімен қосып айтқызып үйрету.
ҮІІ. Сабақты қорыту.
ҮІІІ. Үйге ... ... ... ... ... ... ... мұндай интегративтік оқуды ... ... ... ... етіп қана ... ... зердесіне қоршаған дүние
оны танып – білудің әдіс-тәсілдерінен де қалыптастырады. ... ... ... жасайды. Бастауыш сынып оқушыларының ... ... ... ... ... ... ... әсер
ете алады. Сонымен бірге бұл әдістің сапалы үйлесімділігі орташа ... ... ... оқу ... ... ... қолайлы
жағдай жасайды.
Сабақ жоспары.
Сабақтың тақырыбы: Баяндауыш.
Сабақтың білімділік мақсаты: Баяндауыш және оның ... Сөз ... ... Сөз таптарына талдау жасауға ,
мәтін құрай білуге, мәтінді ажыратуға және сөйлемдегі сөздердің ... ... ... ... педагогокаға негіздей отырып, ойын
арқылы оқушылардың қабілетін дамыту, білімін тексеру. Сурет бойынша сөйлем
құрауға дағдыландыру.
Дамытушылық мақсаты: ... және ... ... ... ... байланыстырып сөйлеуін, шығармашылық қабілеттерін ... ... ... ... ... үйрету. Сауатты сөйлеп, әдемі жаза
білуге үйрету.
Тәрбиелік мақсаты: Халқымыздың салт-дәстүрілерін жалғастырып, үйреніп,
құрметтеуге тәрбиелеу. ... ... ... тәрбиелеу.
Сабақтың көрнекілігі: «Қазақтың ұлттық ат спортың ойыны, ... ... ... ... ... ... сабақ.
Сабақтың әдісі: Сұрақ-жауап, әңгімелесу, түсіндіру, ... ... ... Ана ... ... ... ... жүру барысы:
1. Ұйымдастыру бөлімі.
Балалар, сендер қазақтың ұлттық ... ... ме? ... ... ... ... ... ілуң ойыны.
3. «Аударыспақң ойыны.
4. «Көкпарң ойыны.
5. «Жорғаң жарысы.
6. «Қыз қууң ойыны.
Ана тілі сабағында «Өткен өмірң ... ... ... ... ... ... ... Сол аттар біздің сабағымызға жарысуға келіп
отыр. Сабағымыздың мақсаты – халқымыздың салт-дәстүрлерін ... ... ... ... өткіземіз. Үш топқа бөлінеміз.
1-топ. «Боз атң.
Топтың аты «Боз атң бұл,
Келдік біздер жарысқа.
Сөз табының сырларын,
Баяндаймыз сайыста.
2-топ. «Шұбар атң.
«Шұбарң атты тобымыз,
Көп нәрседен ... ... ... даярмыз.
3-топ. «Құлагер атң.
Топтың аты «Құлагерң,
Қазақ тілін мақтаймыз.
Ереженің барлығын,
Есімізге сақтаймыз.
(Топ жетекшілері өздерімен ... Үй ... ... ... ... ... Жеке жұмыс. 158-жаттығу. Сюжетті сурет
салынған. Сурет бойынша, құрап жазған сөйлемдерін үш ... ... ... ... ... әжесіне көмектесті, жіп иірді. Алаша әдемі болды.
2. «Теңге ілуң ойыны. Парақшамен жұмыс (ұпай).
1-парақша. Сөйлемнің қандай ... ... ... ... ... ... Бастауыш туралы айт, мысал келтір.
4-парақша. Сөз таптары туралы айт.
Парақша артында «Қош ... Жаңа ... ... ... ойыны (ұпай). Аударыспақ ойынында сөзжұмбақ арқылы жаңа
тақырыпты шешу.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
1. Жазу жазып жалықпаған,
Ертемен күнде сен
Жаза-жаза арықтаған.
(Бор).
2. Жерде жатты ақ мамық.
(Қар).
3. Аумаған ... жоқ, ... ... қар,
Тісі жоқ тістеп алады.
(Аяз).
4. Күміс табақ дөңгелек.
Аспанда жүрер дөңгелеп.
(Күн).
5. Ұзын ... сары ... наны ... ... ... ... ... Сәскеде жоқ
Таңертең бар.
(Қырау).
8. Шайнап-шайнап күнімен,
Тауыса алмадым мұны мен.
(Сағыз).
9. Басында екі таяғы ... аяғы ... ... болмайды,
Бірақ та тағы сақалы бар.
(Ешкі).
Бүгінгі өтетін сабағымыздың тақырыбы «БАЯНДАУЫШң.
- Үй ... не ... Олар ... ... қой, ... ... ешкі.
Үш топтан бір оқушыны шығарып, сахналық ... ... ... істейді? Не істейді? Не істейді?
Түйе боздайды. Сиыр мөңірейді. Жылқы кісінейді.
Мысалдарды талдай ... ... ... шығардық. Ережені бекіту.
Бастауыштың іс-әрекетін, қимылын білдіретін сөздерді баяндауыш дейміз.
Баяндауышқа не істеді? неғылды? қайтті? сұрақтары қойылады.
ІҮ. Оқулықпен жұмыс. Дәптерге ... ... ... ... Сурет бойынша сөйлем құрап жаздыру.
160-жаттығу. Жазған сөйлемдеріндегі бастауышын астын бір, баяндауыштың
астын екі сыз.
1-топ. Үйрек жүзеді. Марат шомылады.
2-топ. Апам жіп ... ... ... ... ... От ... ... бойынша жазған сөйлемдерін
тақтаға, дәптерге жаздыру).
ҮІ. «Жорғаң жарысы ... ... ... ... ... ... қандай мезгіл?
3. Күз айларын ата?
Табиғат календарын көрсете отырып, 159-жаттығуды ... ... оқу, ... ... жазу.
Маусымдар.
Қыс құнар береді,
Көктем дән себеді.
Жаз баптап өсірсе,
Күз ... ... ... сөздердің астын сызу. Оларға сұрақ қою, бастауышқа
қатысын анықтау.
ҮІІ.Серігу сәті.
ҮІІІ. «Қыз қууң ... ... ... ... ... ... сөйлем қүрау. Бастауыш пен баянадауышты табу.
не? не ... Ешкі ... ... ... Ит ... Топпен шығармашылық жұмыс.
1-топ. Мысыққа мінездеме беру.
2-топ. Баяндауышқа байланысты мақал-мәтел айту.
3-топ. Ешкіге байланысты, бастауыш пен баяндауышқа байланысты сөйлем
құрау.
«Құстар қалай ... ... Доп қағу ... ... ... ... ... шаңқылдайды.
Х. Бекіту.
ХІ. Үйге тапсырма. Қорытынды.
Қазақ тілім - өз тілім, ана тілім,
Абай, Мұхтар сөйлеген дана тілім.
Қастерлейді ұл-қызың ... ... ... дара ... ... ... кемеңгер ғұлама ақын жазушылардың тілі – туған тіліміз –
қазақ тілі сабағы аяқталды.
Сабақ ... ... ... Алтынсарин шығармашылығымен жақынырақ
таныстыру. Балаларды әдеби шығармаларды ... ... өз ... ... ... ... ... өз бойына сіңіріп, жаман қасиеттерден
аулақ болуға үйрету.
Оқушылардың сөздік қорларын, мәнерлеп айта білулерін дамыту.
Балаларды еңбексүйгіштікке, білімді, әдепті болуға тәрбиелеу.
Көрнекілігі: Ы. ... ... ... ... ... ... суреттері, нақыл сөздер, мақал-мәтелдер ... ... ... ... әдіс: әңгімелеу, сұрақ-жауап, көрініс, т.б. Ана ... ... ... ... байланыстыра өткіздім.
Барысы: І. Ұйымдастыру бөлімі.
ІІ. Мұғалімнің кіріспе сөзі.
Құрметті ұстаздар мен оқушылар, бүгінгі тәлім-тәрбие ... ... ... тілі мен ... ... мұғалімі Бибігүл
Базарбайқызы қонаққа келді. Қарсы алыңыздар!
ІІІ. Оқушыларға алдын-ала берілген ... ... ... ... ... оқушы шығармаларымен, үшінші оқушы ақын өмірінің соңғы
кезеңдері жөнінде айтып ... Сөз ... ... ... ... ... балалық кезі туралы, оның әңгімелеріне шолу
жасап, өлеңдерін мәнерлеп оқып берді. Оқушыларға ... ... ... тоқталу.
Өлең, әңгімелеріне түсінік беріп отырдым. Оқушылар жазушының өлеңдерін
жатқа айтып, әңгімелерінен шағын көріністер қойды.
Өз шығармаларында Алтынсарин ... ... ... ашу, ... мәдениетке баулу, тұрмысын жақсартуға зор мән берді. «Өсиетң деген
өлеңінде:
Оқымаған жүреді,
Қараңғыны қармалап,
Оқысаңыз, ... ... ... ... ... - деп жас ... білім алуға
шақырған. Білім арқылы мақсаттарына ... ... «Кел ... ... ... атты өлеңдерінде ол өзінің табиғатқа ... және ... ... ... ... әсер ... суреттейді.
Яғни жаныңды сергітіп, әрі сауықтыратынын көрсетеді.
Табиғат берген ... ... ... ... ... ... ... жай ағып жатқан пайдасыз өлең екен ғой деп ... ... ... тіршілігі табиғатпен өте жақын. Адамның эстетикалық қалыптасуы,
өзін ... ... ... ... Ы. ... ... көрініс табады.
«Таза бұлақң әңгімесінен көрініс.
Осы әңгіме арқылы автор халықты жан мен тән ... ... және ... ... «Ей, ... ... осы ... бол!ң сөйлемнің мағынасын оқушылардан сұрау.
Ы. Алтынсарин – аудармашы.
Тамаша педагог, ағартушы, жазушы ... ... ... А. ... ... ... даласына ең тұңғыш таратушылардың бірі. Ол
1879 жылы Орынборда шыққан ... ... атты И. ... ... мен ... мысалын аударып енгізген. Ол оқиғаны мысалдап
айтып, жатқылыққа, жаман әдеттен жұртты сақтандырады, адамгершілік қасиетті
үлгі етеді.
«Қарға мен түлкің ... ... ... сөзі ... мағынасы қызғылықты ұсақ
әңгімелер жазды.
Оның әңгімелерінің ... ... ... ... өте зор. Ол
жастарды әдептілікке, сабырлылыққа, ... ... ... ... т.б. өнегелі істерге үгіттеді.
«Әке мен балаң көрініс.
Ы. Алтынсарин ананы қандай түрде бағалап, ... ... ... ... ... – аяған күштірекң деген әңгімесінде көрсеткен. Бұл ... ... ... ... бала ... ... ... қанша батса да анасын
ренжітпеу үшін қабақ шытпағандығы айтылады. Сейіт шын мәнінде ... ... ... ... ... ... қадірлеп, сыйлауымыз
керек. Ана жүрегі, ананың аялы алақаны қашан да құдіретті екенін ... ... ... ... «Бұл ... ... ... атамыздың әңгімелерінің негізгі тақырыбының бірі – еңбек.
- Еңбек туралы ... ... ... (Оқушылар жауап береді).
«Өрмекші, құмырсқа, қарлығашң көрініс.
Бұл әңгімеде, ең кішкентай жәндіктердің де ... ... үшін ... ... етіп ... ... оны балаларға үлгі еткен.
Қарлығаш, өрмекші, құмырсқа құрлы жоқпысың, сен де ... ет, ... ... әңгімелер еңбекті қадірлеуге және сүюге тәрбиелейді.
Ыбырай Алтынсарин тек әңгімелер ... қана ... ... қатар ол мақал-
мәтел, жұмбақтар жазған.
ҮІ. Мақал-мәтелдер айту. (Мағынасын ... ... ... оқу ... ... көп ... ... жайында
Ыбырай шығармаларында аз айтылмаған. «Өнер-білім бар жұрттарң деген
өлеңінде ... ... ... айта ... балаларды, жастарды
мәдениетті ұлы орыс халқының қатарына қосылуға, соған жетуге, солардан үлгі-
өнеге алуға шақырады. Ғылым табыстарын ... бар ... ... ... ... ашып-жұмғанша
Жылдам хабар алғыздың - деп радио, телефон, телеграфты
айтса,
«Мың шақырым жерлерге
Аты жоқ құр арбаны
Күн жарымда барғыздың, - деп ... бен ... етіп ... «Өнер-білім бар жұрттарң. Өлеңін оқу.
ҮІІ. Сөзжұмбақ шешу.
ҮІІІ. Қорытындылау.
Жазылған нақыл ... мен ... ... бере ... ... аяқтау.
Сабақ жоспары.
Сабақтың тақырыбы: 6 саны.
Сабақтың мақсаттары: 6 санымен таныстырып ... тура және ... ... ... ... ... ... таза жазуға дағдыландыру.
Дамытушылық: Оқушылардың ой-өрісін, ойлау қабілетін, математикалық
тілін дамыту, пәнге деген қызығушылығын арттыру.
Тәрбиелік мәні: ... ... ... ұқыптылыққа, тапқырлыққа,
ізденімпаздыққа, өздігінен жұмыс істеуге тәрбиелеу.
Сабақтың көрнекілік ... ... ... жеміс суреттері.
Сабақтың әдісі: Сұрақ-жауап, әңгімелеу, ойындар.
Сабақтың жоспары: Ұйымдастыру.
Өтілген ... ... ... ... сәті.
Жаңа сабақ.
Сұрақ-жауап.
Ой тастау Венн диаграммасы.
Қорытынды.
- Ал, балалар, ... бері ... ... кім айтады, үйге қандай тапсырма
берілді? (1-ден 5-ке дейінгі сандарды тура және кері санау).
- Олай болса, ... ... ... ... ... ... ... бір қарияның бес саусағымыздай бес ұлы ... ... ... ... ... соң, өзіне бір ұлын мұрагер етіп
тағайындамашы болып, ұлдарын шақыртып, былай депті:
Сен – бас бармақсың,
Сен – ... ...... ...... терексің,
Сен – кішкентай бөбексің.
- Мен ... ... ... үй иесі ... керек. кім
ақылдылығын көрсетсе, сол мұрагерім болады, - деді қария.
Бас бармақ былай дейді:
Алтын жүзік ... ... ... ... ... ... ... белбеу белімде,
Жалт-жұлт етеді көрдің бе?
Тең келмейсің менімен,
Түсіңдер менің соңыма.
Ортан терек:
Асыл киім үстімде,
Байлық менің жолымда.
Мұрагерің болайын,
Түсіңдер ... ... ... ... ... әке қасында.
Кішкентай бөбек:
Алтын жүзік менде жоқ,
Асыл киім менде жоқ,
Күміс белбеу менжде жоқ,
Құндыз бөрік менде жоқ,
Екі қолым сенерім,
Аянбай еңбек етермін.
Қария кенже ... ... риза ... ... етіп кенже ұлын
қалдырыпты. Сонымен, балалар, атайдың неше ұлы болыпты?
- Бес ұлы.
- Кім маған атайдың ұлын тура ... ... Кім кері ... ... арқылы ауызша 5 санына байланысты есептер шығарту.
- ... ... ... ... ... ... тұрайық,
Алақанды соғайық.
Оңға қарай иіліп,
Солға қарай иіліп,
Бір отырып, бір тұрып,
Орнымызды табайық.
- Ал енді жаңа сабағымыз 6-саны. Біз таныс 5-санымыз оң ... ... ... ... жазылады.
- Кәне, өздерің де жазып көріңдерші, саусақтарыңмен көрсетіңдерші?
- Дұрыс, балалар, өте тамаша бәріміз біледі ... Ал, енді ... ... ... ... ... ... (ала) Нешеу? (6).
- Алма қандай? (қызыл) Нешеу? (5).
- Өрік ... ... ... ... Шие ... ... ... (3).
- Шар қандай? (көк) Нешеу? (2).
- Қайшы қандай? (ақ) Нешеу? (1).
Енді осы ... ... тура ... ... артатынын,
кері санағанда санның кемитіндігін ұғындыру, түсіндіру.
- Сонымен, балалар, біз қандай санмен ... (6 ... 6 саны ... ... жаттайық.
Бір дегенім бірлік,
Екі дегенім еңбек,
Үш дегенім уәдең,
Төрт дегенім теңге,
Бес дегенім ... ... ... ... бар ... Ал, ... кім осы алма туралы тақпақ, жұмбақ біледі?
Көркем:
Пісіп тұрғам алмамын,
Тамсандырар бал дәмім.
Жерге сілкіп ... ... ... ... домалап түседі. (Алма).
Өзі қатты, өзі ... ... ... (Алма).
Күн нұрымен піседі,
Уылжып қолға түседі. ... ... біз ... ... ... деп ... өткен
сабақтарда? (2-ге).
- Қандай? (Жұп сандар, тақ сандар).
- Олай болса, тақтаға алты бала шығып, ... 6 ... алып ... ... сандарды орналастырайық.
Натурал сандар.
Тақ сандар Жұп ... ... ... әдемілеп жазайық.
Жазған сандарын қадағалап, сабаққа жақсы қатысқандарын ауызша бағалап,
марапаттап, үлгі ету, сабақты қорыту.
- ... ... 6 саны ... ... ... ... (Жұп ... келгенде бұл ғылыми зерттеу жұмысымның бүгінгі күн талабына сай
дамуының интеграцияланған бағытты ... ... ... ... мектептегі пәнаралық байланысты ... ... ... ... ... ... ... пәнаралық байланыс негізінде ұйымдастырудың
тиімділігін арттыру мақсаты ... ... ... көрсетіледі. Қазіргі кезде жалпы ... ... ... ... ынта ... қызығушылығын арттыру мен оларды жан-жақты
дамытуда дүниетану ғылымдарының негіздерін пәнаралық байланыс ... ... ... отыр. Сондықтан да, әсіресе, қазақ бастауыш мектептерінде
оқушыларға пәнаралық байланысты жүзеге асыру, ол ... ... ... ... ... ... жүйесін толық меңгеруге мүмкіндік
береді. ... ... ... мен өмір ... ... ... жету ... нысана болып отырған жағдайда, білім берудегі оқу
жұмыстарын жүйелі ұйымдастыру негізгі шарт. Осы ... ... ... сыныптарда оқу процесінде пәнаралық байланысты жүзеге ... ... ... оған теориялық тұрғыдан негіздеме беру – ... ... ... қорыта келе төмендегідей пікірлерді ... ... ... ... ... жөн деп ... ... мектептерде берілетін білімнің мақсаты мен мазмұнына
қарай, пәнаралық байланысты ... ... ... жас ... негізге
алуы тиіс.
2. Оқу барысында пәнаралықты ... ... ... ... ... ауытқымау. Жетекшілікке алынып ... ... ... ... ... шарт.
3. Пәнаралықты жүзеге асыру барысында оқу-тәрбиенің біртұтастық
заңдылығын не күзге алу т.б. тиімді ... ... деп ... негізгідегі қағидаларды жүзеге асырумен пәнаралық байланыстың
тиімді болуы оқулық мазмұнымен оқу ... ... ... оқу ... басшылыққа алуда зор үлесі бар және берік негізі
болады.
Пайдаланылған әдебиеттер.
1. А. Бейсенбаева «Пәнаралық байланыс негізінде оқу процесін ... – 1995 ... ... Республикасының бастауыш білімінің мемлекеттік стандартың
3. Ж. Б. Баянбаев «Педагогикаң Астана 1998 ж.
4. Ж. Аймауытов, А. А. Бейсенбаева ... ... ... 1989 ... Б. Р. Айманбетова, А. А. Бейсенбаева «Әдіснамалық негізгі ... ... 1993 ж. №9 20-24 ... А. А. Бейсенбаева «Педагогика курсының лекциялары мектептегі оқу ... ... ... ... Абай атындағы КазПУ 1991 ж.
7. А. Д. Балтаев «Пәнаралық ... ... ... ... ... педагогикалық психологиялық негізің Алматы 1994 ж. 30 бет.
8. «Сабақ беру тиімділігін ... ... ... Б. ... ... 1989 ... Д. ... «Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдарың Алматы Мектеп
1978 ж. 110 бет.
10. Д. ... ... ... негіздерің Педагогика коллледждер мен
училищелерге арналған дидактикалық оқу құралы Алматы 1993 ж.
11. Қазақстан Республикасының заңы , Білім беру ... ... ... 1992
ж 24 ақпан.
12. А. Көбесов, Әл Фараби ... ... 1971 ... О. ... ... ... жұүзеге асыруң Қазақстан мектебі,
1989 ж. №13 49 – 50 бет.
14. Б. А. Сухомлинский «Мектептің жас ... ... ... 1987 ... «Қазақстан Республикасының бастауыш білімінің мемлекеттік стандартың
16. Б. Р. Айманбетова, А. А. Бейсенбаева «Әдіснамалық негізі ... ... 1993 жыл ... А, А. ... «Педагогика курсының лекциялары, мектептегі оқу тәрбие
процесіндегі пәнаралық байланысң Алматы Абай атындағы КазПУ 1991 жыл.
18. «Сабақ беру ... ... ... ... Б. Сманов Алматы
Мектеп 1989 ж.
19. Т. Сабыров «Оқыту теориясының ... ... ... ... ... ... оқу ... Алматы 1993 ж.
20. В. А. Сухомлинский «Мектептің жас директорымен сырласуң Алматы 1989 ж.
21. Т. Сабыров «Оқушылардың оқу ... ... ... ... 1978 ... О ... А Р
А Я ... Ү ... И Д А ... А Б Ы ... Ы Р А ... А Ғ Ы З
Е Ш К ... С Ы Л Ш Ө ... Б Р А Г И ... А Й Ш ... Р Ы Л О ... А Л Ғ О Ж ... О С Т А Н А Й

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сыныптарда математиканы оқытудың міндеттері.24 бет
Драмалық шығармалар7 бет
Оқушылардың мемлекеттік рәміздерге деген құрмет сезімін тәрбиелеу- патриоттық тәрбие берудің бастапқы қадамы6 бет
3-сыныптарда оқушылардың тілін дамыту48 бет
8-сынып оқушыларына сәндік-қолданбалы өнерді оқытуда дәстүрлі мәдениетке баулу77 бет
8-сыныпта «жылу құбылысы» бөлімін оқытуда компьютерлік технологияны қолдану36 бет
9 сыныпта бейорганикалық химияны оқытуда халықтық педагогика элементерін пайдалану әдістемесі73 бет
«Биология. Адам және оның денсаулығы» (8-сынып) пәнін оқытуда жеке тұлғаға бағытталған технологияны пайдалану39 бет
«жазбаша аударма практикасы» пәнін оқытудан әдістемелік нұсқаулар10 бет
«Сөз құрамы» тақырыбын оқытуда көмекші мектептің 5-7 қазақ сынып оқушыларының грамматикалық білім және орфографиялық дағдыларының жағдайын анықтау57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь