Бастауыш мектепте дамыта оқыта теориясының тарихнамасы

Бастауыш сынып оқушыларының қабілеттерін дамытудың негізгі факторы болып олардың білімі мен дағдыларының дәрежесі ғана емес, сонмен бірге, баланың маңызды психикалық қызметтерін, ақыл – ой жұмысының тәсілдерін қалыптастыруға мүмкіндік беретін оқу процесін жолға қою керектігін саналады. Оқушының шығармашылық қабілеті де оның ойлау мен практикалық әрекеттері арқылы ғана дамиды. Ойлауға үйрететін сабақтарды дамыта оқыту сабақтары деп білеміз.
Дамыта оқытуды ұйымдастыруды балаға ақыл – ой әрекетін меңгертуге жағдай жасау деп қарастыру керек. Дамыта оқыту – сабақтағы ерекше ахуал, мұғалім мен оқушы арасындағы ерекше қарым - қатынас. Мұғалім бұл жағдайда дайын білімді түсіндіріп қоюшы, бақылаушы, бағалаушы емес, танымдық іс - әрекетті ұйымдастыратын ұжымдық істердің ұйытқысы. Тек осындай оқыту ғана бала интеллектісінің көзін ашып, шығармашалығын дамытады.
Дамыта оқыту идеясының ұзақ тарихы бар. Ерте кезден бастап-ақ ойшылдар білім мен ақыл – ой тәрбиесінің арақатынасын, олардың бала дамуына әсерін зерттей бастаған.
        
        мазмұны
КІРІСПЕ 3
І тарау. Бастауышта білім беруді 6
ұйымдастырудың тарихи мәселелері ... ... ... дамыта оқыта теориясының тарихнамасы. 6
1.2. Бастауыштағы білім беру жүйесінде ... ... ... ... ... ... Бастауыш мектепте жеке пәндерді оқыту барысында дамыта ... ... ... ... 1. ... тілі пәнінде дамыта оқыту технологияларын қолданудың
әдістемелік негізі ... ... ... технологиясын қолдану барысындағы озат педагогикалық
тәжірибелер 53
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Егемендікке ие ... ... ... - ... ... болған
өзгерістер оқыту, тәрбиелеу ісіне де жаңалықтар енгізіп, жаңа леп ... ... ... жаңадан жазылған төл оқулықтар, жаңа
бағдарламалар ... ... ... мемлекеттік, әлемдік
стандартқа сай болуы ... ... жаңа ... ... Әсіресе, халықтық педагогиканы пайдаланып, ұлттық үрдісте
тәрбиелеуде атқарылған шаруалар ауқымы біршама.
Оқушы ... ... ... ... ... ұшқырлау
мақсатында ашылып, жұмыс істеп жатқан жаңа үлгідегі лицей, гимназия сияқты
мектептерді заман талабы ... ... Бұл ... ... ... ... ... жасалған арнайы
бағдарламалармен оқытылады. Жалпы білім беретін мектептерге ... ... ... ... ... олардың балалардың талантын, дарынын
ашуға ... де мол. Дей, ... жаңа ... мектептер
тәжірибесінде өз мақсат – міндеттерін ... ... ... ... – педагогикалық негіздің болмауынан бар екенін айта кету керек.
Соңғы он ... жыл ... ... ... ... оның ... ... дамытушылық функциясын арттыру мақсатында біраз шаралар
атқарылуда.
Дей тұрғанмен, әлі де ... ... беру ... ... көбі ... жіберетіндей баяндау, түсіндіру үлгіні, көрсету сияқты өнімсіз
еңбекке жұмсалып жатады. Оқытуды дамытудың міндеттерін іс жүзінде ... ... ... ... ... ... жеткілікті бағаламаудан туады. Осының нәтежесінде
мектептерде ... ... ... заңдылықтар мен интелектуалды
іскерлікті саналы қолдану негізінде емес, ... ... ... ... негізінде құрылып жүр. Осы себептен оқушылар игерген
білімдерін іс - ... ... ... ... тап ... ... бастауыш мектеп оқушысының жеке басын
демократиялық бағытта ... және оны жан – ... ... ... ... ... талаптарға жауап беруі тиіс?
Біріншіден, қарым - қатынастық мазмұны, атмосферасы, өзара қатынастық
түрі баланың оқуына, ... ... ... ... ... ретінде тануын, ізгілік, өзін - өзі ... ... ... өзін ... ... өзін ... бағалап отыратындығын
түсіне білуін тәрбиелеуге көмектесуі тиіс.
Екіншіден, педагогикалық процесс оқытудың әлеуметтік мәні бар шарттарын
қалыптастыруға, рухани өсуге, адамгершілік жағынан ширауына, ... ... ... ... ... ... ортақ мақсат, өзара қарым -
қатынастық бірыңғай принциптері негізінде біріктіруге ықпал етуі ... ... ... ... ... дербестігіне, танымдық және қоғамдық белсенділігіне кең өріс
берілуі қажет; балар ... ... ... - ... ... ... ... тән адамдық болмысын дамуына көмектесуі тиіс.
Сонымен бірге педагогикалық процесті балалардың белгілі жас ... ... ... ... бір ізге ... ... Біз
алты жасар балалардың әлеуметтік-адамгершілік тәжірибесі жетіспейтіндігін,
олар актуальді талабы, албырт белсенділігі, ойын ... ... ... бұл ... күштер қимылы мен дамуының шағын
екенін, ал балалық шақтағы ... ... бірі – ... ... екенін жоғарыда айтқанбыз. Егер осынау психологикалық
ерекшеліктерге ден ... ... ... ... ... ... балалардың талаптары мен потенциалдық мүмкіндіктерінің
толық түрде, жан – ... ... ... үшін ... ... ... тұйықталып, өзіне - өзі қорғана ... оның ... ... тенденциясы ықтиярсыз мәжбұр болу салдарынан өзінің қимыл
қарқынын ... ал, ... ... ... ... жеке ... қамыққан кездегі ыза ретінде туады. Және ... ... ... қарау әдісін дәйекті түрде жүзеге асыру,
олардың жетекші псииологиялық ерекшеліктерін есепке алу, ... ... әр ... өзін адам ... ... ... ... тарау. Бастауышта білім беруді
ұйымдастырудың тарихи мәселелері
1.1. Бастауыш мектепте дамыта оқыта теориясының тарихнамасы.
Бастауыш сынып оқушыларының қабілеттерін дамытудың ... ... ... білімі мен дағдыларының дәрежесі ғана емес, сонмен бірге,
баланың маңызды психикалық қызметтерін, ақыл – ой ... ... ... ... оқу ... жолға қою керектігін
саналады. Оқушының шығармашылық қабілеті де оның ... мен ... ... ғана ... ... ... ... дамыта оқыту
сабақтары деп білеміз.
Дамыта оқытуды ұйымдастыруды балаға ақыл – ой ... ... ... деп ... керек. Дамыта оқыту – сабақтағы ерекше ахуал,
мұғалім мен оқушы арасындағы ерекше қарым - қатынас. ... бұл ... ... түсіндіріп қоюшы, бақылаушы, бағалаушы емес, танымдық іс ... ... ... ... ... Тек ... оқыту ғана
бала интеллектісінің көзін ашып, шығармашалығын дамытады.
Дамыта оқыту идеясының ұзақ тарихы бар. Ерте ... ... ... мен ақыл – ой ... ... олардың бала дамуына әсерін
зерттей бастаған.
Біз оқытудың формалары туралы айтқанымызда, оқушылардың белгілі бір оқу
әрекетін ұйымдаструын еске ... ... ... ... дүние емес.
Мектептің дамуына, оқытудың міндеттері мен мазмұнының өзгеруіне ... ... ... да өзгереді; ескілер өледі, жаңалар туады.
Оқытудың кейбір формалары, мәселен, Мұның өзі оқытудың ... ... ... ... ... ... сөз емес. Алғашқыда балаларды оқыту,
негізінен алғанда, жеке – дара жолмен жүзеге асырылды. ... ... ... ... ғана мөлшерін оқытуға болатын еді. Қоғамның дамуы барған
сайын сауатты адамдарды көп ... ... ... осы ... ... оқытудың сыныптық сабақтың жүйесі келіп туады.
Мұның сыныптық деп аталатыны мұғалім белгілі бір жастағы мықты қоғамы
бар, сынып ... ... ... ... ... ... ...
оқу процесі қатаң белгілі бір уақыт шегінде – ... ... ... ... үзілістер жасалады.
Сыныптық - сабақтық жүйесі өмір сүргелі үш жүз жылдан асып барады. Оның
теориялық тұжырымын тұңғыш рет Я. А. ... ... Ол ... ... шектеуді, әр жылға өз программасын беруді, жастарына қарай
оқушыларды ... ... бір ... ... ... ... ... ойы бойынша әрбір сабақ - сағат сабақтардың ұйымдастырылуы
мен мазмұны қақысында тұтас бір бүтін болып келуге тиісті еді. Ол ... ... ... ... жаңа ... оқып ... мұны ... бойынша оқушылардың кезекпе–кезек пысықтауы;
б) кітапсыз пысықтау.
Сабақтың соңында ол ... ... ... ... ... ... деп есептеді.
Коменский сабақтың сапасы мұғалімнің оны өткізу шеберлігіне байланысты
деп дұрыс пайымдады.
Сабақ теориясын жасауда К. Д. Ушинский ... үлес ... Ол ... ... етіп ... ... мұғалімнің кіріспе әңгімесін, алғашқы ... ... ... бастысын табу, фактілерді салыстыру, ережелер мен
қортындыларды тұжырымдау мақсатымен ... ... ... ... ұсынып, мұғалім сабақты өткізгенде ... ... ... дамытуға үлкен көңіл бөліп, сабақты ұйымдастырудың көптеген
мәселелеріне терең ... ... ... Д. ... ... ... ойын оқушыларға көрсете білуді, сабақта
оқушының белсенді жұмыс істеуі жолымен оны мықты орнықтыруға жетуді, ... ... ... ... ... қажетті қасиеті деп санады.
ХІХ ғасырдың аяғында америка мектебінде оқушылардың толық дербестігіне
есептелген оқыту формасы қолданыла бастайды. Бұл формалар әуел ... ... ... ... ... істеген шағын село мектептерінде туды.
Бұдан кейін бұларды белгілі жүйеде Долтон қаласының ... ... ... Елена Паркхерст қолданады. Жеке – дара ... оның ... ... ... ... Джон Дью ... да, бұдан
арғы жерде дальтон – жоспар деген атпен кеңінен таралды.
Оқушылардың оқу ... оқу ... ... жеке – дара ... ... тапсырмаларды жете
тексеріп, оқушыға қажетті көмек көрсетті. Тапсырмаларды орындау есебі жеке
– дара карточкаларда жүргізілді, бұлар ... ... және ... ... ... – шы ... ... мектеп балаларының дербестік идеясын совет
мектебінің оқу ... ... ... ... ... Біздің
мектептерімізде оқу тапсырмалары жеке оқушыларға емес, бригадаға немесе
звеноға берілді. Тапсырма беруге дейін мұғалім ... ... ... ... соң ... ... ... жұмыс түрлерін өз ара
бөлісіп алып, бригада дербес жұмыс істеді. ... ... ... ... ... ала ... тапсырмаларды орындағаны
үшін бригадир немесе звено жетекшісі есеп беретін. Оқу жұмысының мұндай
формасы ... - ... әдіс деп ... осы ... ... ... ... басқа формасы –
жобалар әдісі де пайдаланады. Мұның мәні мынада еді: оқушылар өзінің жұмысы
үшін әйтеуір бір ... ... ... тиіс ... және осы ... бұлардың таным – білімдік әрекеті құрылатын еді. ... ... ... жинау, кәсіпорының жоспарын орындауға қатынасу) ... ... ... ал істі ... байланысты оқу сабақтары
оқушыларға сындарлы жүйелі білім бермеді.
Оқу жұмысының бұл ... оқу ... ... ... ... назарын аударды. Алайда ... ... оқу ... осылай ұйымдастырудың осал жақтары да табылды: оқу
жұмысында ұйымдастырылу нақтылығы болмады. Мұғалім ... ... ... ... ... ... ол консультатқа,
бақылаушыға айналып кетті. Барлық негізгі ... ... ... ... жұмыс істеу үстінде өткізді.
Педагогикалық ұғымдар арқылы педагогикалық құбылыстарды, олардың өзара
байланысын танимыз. ... ... ... және ... ... да ... Бірақ олар барлық ғылымдарға ортақ ұғымдар. Сондықтан
оларға біз тоқталмаймыз.
Педагогикалық ұғымдардың бірі – тәрбие. Тәрбие жайлы осы ... ... ... мен ... ... келеді. Тәрбиені ересек адамдардың
балаларға ... ... деп ... де бар. Бұл жағдайда бала
пассивті ... ... ... Ол ... ... бола ... яғни өздігінен ойланып, белсенді іс - әрекет жасау
ролін атқармайды.
Тәрбие баланы өздігімен табиғи және еркін дамуы үшін ... ... ... ... де ... Бұл ... ... толық ерік беру
мәселесіне ерекше көңіл аударылып, ал тәрбиенің ролі бүркемеленіп, елеусіз
қалып отыр.
Кейбіреулер ... ... ... біржақты жалаң тәжірибеге
сүйеніп түсіндірмекші. Бұндай пікірді қуаттаушылар прагматистер. Олардың
айтуынша, тәрбие баланы ... ... ... Сондықтан ол өзінің
күнін көруге пайдасы бар білімді, іскерлікті және дағдыны меңгеруі ... ... бала жеке ... қамын ойлап, өзімшілдік мүддесін
қанағаттандырады деп дәлелдейді.
Қоғам дамуының белгілі ... ... ... ... – білім
беру мен оқыту ұғымдары бөлшектеніп жеке мағына бере бастайды.
Білім беру – бұл ... ең ... рет ... ... ... Песталоции.
Білім беру деп – табиғат және қоғам жайлы ... ... ... жеке ... ... және оны ... тиімді етіп қолдана білуін
айтады.
Білім беру ... ... ... даму ... ... Мысалы,
орта ғасырда санай және оқи білетін адамды білімі бар деп есептеді. Қазіргі
атом, ... және ... ... ... ... ... ... техникалық прогрестің құдіретті факторы болып отыр.
Оқыту – білім берудің негізгі жолы. Оқыту оқытушы мен ... іс - ... ... да ол екі ... ... біріншіден,
оқытушы оқушыларға білім беріп, іскерлікке, дағдыға ... ... ... ... жеке ... жаңа ... іскерлікті, дағдыны
игереді және оларды өмірде қолданады. Оқыту процесі өзінің белгілі құрылысы
және компоненттерімен ... ... ... ... дағды. Білім – обьективті дүниені бейнелейтін адам
баласының жинақталған тәжірибесі. Оқу ... ... ... ұғымдарды және заңдылықтарды оқушылардың
білуі, яғни жинақталған бай тәжірибені ... ... іске ... ... деп ... ... пайдалана
отырып, оқушының саналылықпен орындайтын практикалық ісін айтады.
Мысалы іскерлікке есеп шығару, кітаппен ... ... т.б. ... ... рет ... істі орындау арқылы машықтануын
дағды деп атайды. ... ... ... ... оқу ... ... ... құрамындағы қоректі элементтердің тез
анықтау дағдысы бірнеше рет қайталанылып орындалатын ... ... ... ... ... ... қатысы және оқу-шылармен қарым
- қатынасы.
3. Оқушылар ұжымы.
4. Оқыту әдісі.
5. Оқытудың дидактикалық және ... ... ...... ... ... ... және таным
қабілетін (зейін, ес, қиял, ойлау т.б.) дамыту, қалыптастыру ... ... ... ... ... ... және өмірге пайда келтіру
деп білді. Мектеп материалдық жағынан да біліммен қаруландыру жағынан ... жаңа ... ... тиіс ... ... ... мазмұны мен көлемін де жаңа бағытта шешті.
Мектеп оқуында тек ескі ... ... ... ... ... ... ... негізделген классицизм кең тараған дәуірде ол әр салалы жан
... ... ... ... ... ... жөніндегі мәселе – ... ... ең ... ... ... ісіндегі тиянақтылық оқытушылар білімінің ... ... ... ... ... ... талап етеді
деді Коменский.
Ол өзі ұсынған дидактикалық принциптерін ілгері дамыту және ... ... ... ... ... ... “Ұлы
дидактиканың” ХХІ тарауы “Өнер – білім әдісіне арналған. Мұнда оқу, жазу,
ойды ... ... тағы ... ... дағдыларды меңгеруге қатысты
бірқатар ережелер сөз ... ... адам ... дағдыларға іс
жүзінде үйренуге тиіс”, “қандай да болмасын қызмет, әрекет үшін белгілі бір
форма, норма ... ... ... жұмысын оқушылар өнер – білімді
толық меңгергенше ... ... - ... өте ... ... ... ... және бірізділік принципіне байланысты ... ... ... ... ... “нақтылыдан
абстрактылыға”, “жеңілден ауырға қарай көшіп отыратын негізгі ережесін
құрды”.
Коменский білім беру ... ... ... ... бір тәртіпке
келтіруді ұсынды. Ол алғашқы рет оқу ... ... оқу ... ұғымды анықтады, оқу ... ... ... ... мектепке белгілі кезде қабылдау тәртібін, оқу күнінің мерзімін
енгізді. Міне, осылайша ... ... ... рет оқу ... ... түрі ... ... жүйесі ұсынылды. Коменский сабақты
ұйымдастыру жөнінен құнды нұсқаулар берді (жаңа ... өту, ... ... және ... жүргізу, оқушылар білімін тексеру, сабақты
жоспарлау, сабақтағы тәртіп т.б.). Ал И. Г. Песталоццидің пікірі бойынша
оқыту ... ... ... ұйымдастырылып, қортынды жасауға,
жалпылауға қарай жүргізілу керек ... ... жан – ... дамыту идеясын
ұсына отырып, Песталоцци білім беруді моральдық тәрбие берумен байланысты
жүргізуді, яғни оқыту арқылы тәрбиелеуді ... ... ... арқылы балада
көру, есту және т.б. түйсінулер пайда болады. Солардың негізінде ойлау ... ... ... ... біріншіден, білім беретін болса, екіншіден,
олардың ойлау ... ... ... ... екі ... мәнін атап
көрсету ол дәуірде өте құнды пікір еді. Бұл ... өз ... әлі ... ... ... өз тәжірибесінде оқытудың бұл маңызын екі айырып, баланың
ойлауын формальды түрде дамытуды бірінші міндет етіп қойды.
Оқытуды жеңілдету мақсатымен Песталоцци ... ... ... білімнің
ең жай элементтерін білу ... адам ... ... ... ... ... ... ол заттың санын, формасын және атын жатқызды.
Оқыту прцесінде өлшеу арқылы бала заттың формасын, санау арқылы ... ... ... заттың атын таниды деп санады. ... ... беру ... ... және ... ... ... деп есептеді.
Песталоцци оқудың негізін оны көрнекі болуы деп санады. Көрнекілікті
кең түрде қолданған жағдайда ғана ... ... ... ... ... ... және тіл дамиды деп көрсетті.
Білім белгілі жүйемен, ретпен берілу керек деп ... ... ... ... ... ғана берген дұрыс. Баланың ойлауын ... ... ... ... ... қажет екенін атап көрсетті. ... ... ... ... ... ... ... табылады. Мектеп
баланың қабілетін дамыту және білім берумен қатар, оларды ... ... ол үшін ... жаттықтыру қажет деді. Оқытудың зор
міндеттерін көрсете ... ... ... үлкен талаптар қойды.
Мұғалім білімді адам ғана емес, ... ... ... бар адам ... Сондықтан мұғалімнің міндеті әрі ауыр, әрі жауапты, мұғалім балаға
оның ата – ... ... ... баланы оқыту және тәрбиелеуге ... бәрі оның ... ... ... ... ... психикалық
ерекшелігін жете білуі керек. Соның негізінде өзінің оқыту және ... ... ... деп ... жалпы дидактикалық пікірлеріне сүйене отырып, Песталоцци
бастауыш білім берудің ... ... ... Ана тілін оқытудың
міндеті баланың сөйлеуін дамыту және сөздік қорын байыту деп ... ... ... ... ... ... дыбыстарды қосып оқытуды
ұсынды. Балалардың сөздік ... ... ... ... ... кеңестер
берді. Ана тілін оқытуды көрнекілік негізде жүргізіп, жаратылыс, география
және тарих пәндерінен жүйелі элементарлық білімдер ... ... ... өз ... кейде ұзақ жаттығуларға айналды. Бірыңғай ондай
ұзақ жаттығулар балаларды жалықтыратынына ол мән ... ... ... ... ала ... ... жазуға ұзақ
жаттықтыруды ұсынды. Мұндай жаттығулар қазіргі мектептерде кең ... ... ... ... ... ... ол ... мән берді.
Жазуға үйретуді ол сурет салумен ... ... ... ... ... ... ... етті.
Ережені жаттауға негізделген әдістің орнына Песталоцци арифметиканы
оқытуда әр санды өзінің бөлімдеріне, ондарды бірлерге бөлуді, ... ... ... айырманы түсіндіруді, алдымен бірлерді, одан ... ... ... ... ... ... ... квадратты бүтін сан
деп алып, оны екіге, төртке бөлу арқылы түсіндіруді талап етті. Песталоцци
санымен буржуазиялық - ... ... ... ірі ... ... Ол кедейдің балаларына тәрбие беру ... өз ... Оның ... ... тар ... ... халықтың тұрмысының
нашарлығының шын себебін түсінбеді, бала тәрбиесі ... ... ... көздеді.
Элементарлық білім берудің теориясын ұсынып, дене тәрбиесі, моральдық
тәрбие және білім беруде көптеген құнды ... ... ... ... ұшырастыруға көп көңіл бөлді. Бастауыш мектепте берілген білімнің
көлемін кеңейтпек болды, оны халыққа жақын етуге тырысты.
А. ... ... ой – ... Педагогиканың дамуының
негізі ретінде педагогикалық тәжірибені атап көрсетті, оны ... ... ... ... ... негізгі міндеттердің бірі ретінде
балалардың белсенділігін дамытуды ... ... ... ... те
оқытудың негізгі міндеті балалардың ақыл – ойын, қабілетін дамыту деп
көрсетті. ... ... ... жан – ... ... қатар, балаға моральдық
тәрбие беру қажет, мектепте оқытылатын ... ... ... ... қоса
тәрбиелік әсері болуға тиісті деп есептеді.
Дистерверг бастауыш мектепте берілетін білімнің ... ... ... ... ... және ... пәндерінен қажетті
білім берілуін қостады. Орта мектептерде өмірге қажетті ... ... ... әрі ... ... әрі ... беретін оқытудың
дидактикасын жасады. Оның дидактикасы оқыту мәселесі жөнінде 33 заңмен
жинақталған ережелерден ... ... ... балалардың қабылдау
ерекшелігін ескеру қажет деп санады. Оқытуды жеке мысалдардан ... ... ... оны білдіретін сөзге қарай жүргізілуін ... ... ... әсер ... ... тікелей өзімен балаларды
таныстыруға зор мән берумен бірге, қабылдаған ... жете ... ... ... болу өте қажет деп түсінді.
Дистерверг оқыту ісінде балалардың оқу материалын саналы ... ... мән ... ... түрде материалды игерудің көрсеткіші – ... ... ... ... бере ... ... ол ... түсіне
алмайтын материалды балаларға оқытпа” немесе “Уақтынан ерте ешнәрсеге
оқытпа” деген ережені ұсынды. ... ... ... үшін ... шамасы
келмейтін мәліметтерді бермей, тек қана негізгі мәліметтерді ғана түсіндіру
керек деп ... Оның ... ... білім беретін мектептерде оқытылатын
материалды ерекше екшеп алу ... ... ... Жас ... ... - ... ... материалды балаларға тегіс айтып беруге ... ... ... ... мән ... Ол жөнінде оқытудың
мынадай: “Оқушылардың оқыған материалын ұмытпауына қамқорлық жасау керек”
деген ... ... ... ... ... жиі ... отыру
қажет деді.
Оқытудың жемісті болуы оның тәрбиелік мәнінің ... деп ... ... ақыл – ойын ғана ... ... оның ... ... - құлқын қалыптастырады. Сондықтан мектептегі оқушылардың ... ... ... мәселесімен тікелей байланыстыру керек. “Кім
жақсы оқытса, сол тәртіптілікке дұрыс тәрбиелейді”, - деп тұжырымдады ол.
Дистерверг оқыту әдістерінің ... ... ақыл – ойын ... ... ... ... Оқытуда әсіресе әңгіме әдісінің рөлін өте
жоғары бағалады. ... ... ақыл – ойын ... ... ... ... деп санады.
Иоганн Гербарттың бүкіл педагогикалық жүйесінің орталығы оқыту теориясы
болды. Тәрбиенің мақсаты – ізгілік, жақсылық, ол оның ... ...... ... ... ... болу идеясын ұсынды.
Өзінің оқыту теориясының негізінде Гербарт адамның алуан салалы
қызығушылықтарын алды. Адамдағы ... ... ... ... ... немесе қоғамдық өмірге араласуға байланысты болды. Біріншісіне
жататын қызығушылықтар: эмпирикалық; бұл – ... ... ... ... ... бағытталады, ойлауға ... ... ... ... - оқушыларды көркемдік жағынан бағалай
білушілікті ... ... ... ... ... қызығу, бұл жеке адамдар арасында қатынас туғызады, әлеуметтік
қызығу әр түрлі қоғамдық ұйымдардың ара - ... ... ... ... діни ұғымды күшейтеді.
Осы алты түрлі қызығушылықтар оқушылардың меңгеретін ... ... ... ... анықтаған қызығушылықтар жүйесі оның ... ... ... ... еді. ... ... – ой түріндегі топшылаулар сипатында болды да, ... ... ... ... әрсалалы қызығушылықтарын дамыту
тұрғысынан және оқуды соларға негіздей жүргізу ... ... ... ... де ... ... мазмұны жөніндегі проблеманы оқытудың сатысы жөніндегі
теориямен тығыз ... ... Оның ... оқу ... ... ... сатыдан тұрады, мұны әдетте оқытудың ... ... деп ... Олар: 1) анықтық - айқындық, 2) ассоцация, 3) жүйе, 4) әдіс.
Бірінші – анықтық - ... ... ... ... ... бөліп алып, тереңірек оқиды. Дидактикалық тұрғыдан алғанда, бұл
сатыда оқытушы жаңа материалдарды хабарлап, көрнекілікті қолданады.
Екінші саты - ассоцацияда жаңа ... ... ... ... ... ... мәліметтері өмірден алған елестетулерімен ұштасады.
Дидактикалық ... бұл ... ... ... әңгіме жүргізуі тым
сәтті болады.
Үшінші саты – жүйе. Мұнда оқушылар ... ... ... ... мәліметтерімен байланыстырып, жаңаның негізінде тұжырымдар
мен қорытындыларды, анықтамаларды және ... ... ... бұл сатыда әртүрлі оқу жаттығулары ... ... ... ... ... ... ... олардың логикалық
және творчестволық ойлауын бақылайды.
Тәжірибелі мұғалім оқушылардың ... ... ... ... ... оята біледі, ал мұның өзі, Н. И. Пироговтың түсінуінше,
оқытудың желісті ... үшін аса ... ... принциптерді Н. И Пирогов саналылық, ... ... мен ... деп ... И. ... балалардың меңгеретін білімдерінің терең және тиянақты
болуын талап етті. Ол методикалық ... ... ... пен ... бірлікте қолдана білу деді. Оның пікірінше, мектептегі бүкіл оқу
жұмысын бір ғана ... не ... ... ... ... ... ... мектептен балаларын оқыту мен тәрбиелеуде Н. И. Пирогов
ойын әдістерін пайдалануды ұсынды. Ойынды ол ... ... ... күшті
құралы деп атады. Балалар ойынын жоққа шығару, пайдаланбауды тәрбиешілердің
әлсіздігі деп есептейді. К.Д. Ушинскийдің педагоггтық пікірінің ең ... ... елде ... ... ... мұқтажына сәйкес өзіндік
ағарту жүйесі болуы керек ... ... ... еді. ... ... ... мектептердің білім жүйесін зер сала зерттей отыра,
Ушинский өзінің білім беру жүйелерінде ... ... ... жақтарының
болғанымен, әр елдің білім жүйелерінде өзіне тән ерекшеліктері ... бұл ... сол ел ... қалыптасқан тарихи өмірі мен
тұрмысын,талаптары мен мұң-мұқтажына ... ... ... ... тән ... қалыптасқан мынадай ерекшеліктерді көрсетті: ... ... ... өз ... деген терең сүйіспеншілік, оның тұтастығы
мен тәуелсіздігі жолында әрдайым ... әзір ... ... азаматтылығы мен
гуманизм, мол творчестволық сезімділік.
Тәрбие халықтық сипатқа ие болған жағдайда ғана өз ... ... ... ... оның санасын дамытуға көмектеседі деп ... Ол ... ... болмауы үшін,ол халықтық болуы тиіс”, -
деді. Ушинский тәрбие саласындағы орыс ... ... бойы ... ... ... ... халық тілегін
ескермеушілерді, орыс ... ... ... шетелдің педагогикалық
теориялары мен тәрбиесін енгізушілерді аяусыз сынады.
Тәрбиедегі халықтық идея ... ... ... асуы ... Ушинский
мынадай негізгі жолдарды белгіледі:
1. Ағарту ісі мен тәрбиенің кең демократизм негізінде құрылуын көздеді.
Тәрбие ісіне ... өзі қожа ... ... ... ... ... тиіс ... Бірақ Ушинский өмір сүрген қоғамдық құрылыс жағдайында
бұл талап орындалмайтын еді, ол үшін помещиктік – ... ... ... ... ... еді, мұны ол ... ... ... түсіне алмады.
2. Халықтың идеяның басты бір сипаты-қоғамшылдық, соған байлансыты
тәрбие мен ... беру ... ... ... ... атмосферада болуы
тиіс, себебі халықтық идея мейлінше кең қоғамдық жолдар арқылы іске ... ... ... ой ... мен дене ... ... ... да
көңіл бөлді. “Ой еңбегінен кейін дене еңбегімен айналысу жанға жайлы ғана
емес, ол әрі өте пайдалы тынығу”, -деп ... ... ... ... ... және материалдық
білім мәселесін дұрыс қойып, ғылыми түрде шешті.
Ушинкий білімнің осы екі ... ... ... де ... ... ... те ... және қоғам жөнінде білімдер оқытылуы тиіс, олар:
ана ... ... ... ... ... шет ... өзінің
халықтық идеясына сәйкес бұл пәндердің негізгісі-ана тілі деді.
Ана тілі баланы тек жазуға және ... ... ... ... ... білуге, оқиға мен құбылыстардың ішкі сырына түсінуге
көмектеседі. Сондықтан да ... Ана тілі ... ақыл – ой ... және ... мен оқу ... ана ... ... құрған жөн.
Ана тілін оқытуда негізгі назар картиналар бойынша әңгіме жүргізуге бөліну
тиіс.
Ушинский әр ... ... ... ... ол ... ... ... ғана бағытта оқыту керек деді: “Бірде – бір мұғалім өзінің ең
басты міндеті – ... ой ... ... ... бұл ... ... өзін оқудан әлдеқайда аса маңызды екенін ұмытпауы керек” – деді.
Бұл үшін Ушинский оқыушыларды ... ... ... ... ... ... білімге құмарту керектігін баса көңіл бөліп,
мұғалімдерден де ... ... ... К. Д. Ушинский дүние ... ... ... ... ... орыс мектебі мен
педагогикасының тәжірибесіне сүйене ... ... ... ... Д. ... ... жұмыстарының негізгі жолы сыныптағы сабақ жүйесі
деп білді және осы жүйе үшін ... ... ... ... ... ... сабақтың негізгі белгілері анықталды. Олар: сабақтың
негізгі мазмұны мен ... ... ... ... ... ... ... байланысты түрде жаңа ойларды, ұғымдар мен деректерді
ендіріп отыру, білімдердің байланыстарын ескеру, оқушылардың ... ... мен ... ... ... ... ... оқушылардың терең
меңгеруін ойластыру, саналы тәртіп пен ... ... ... Д. ... оқу ... ... ... басты шарты –
методикалық шеберлікте, ал методикалық шеберлік ... ... ... деп есептеген. Ол мынадай негізгі ... ... ... түсіндіріп оқыту, оқытушының әңгімесі, ... ... ... (ауызша, графикалық, жазбаша).
Әрбір сабақтың сапалы болуы – мұғалімнің ... ... ... ... ... әрбір оқушының зейінін сабаққа жұмылдыра білу ... ... Бұл ... ол: “Өз ... ... ... ... білуі
мұғалім ісінің көрсеткіші” – деді.
К. Д. Ушинскийдің айтуынша әрбір сабақтың басы ... ... ... оны ... ... ... тиіс. Әрбір берілетін білім мен
дағдыларды оқушылар сыныпта өтіліп жатқан сабақ үстінде меңгеріп алатындай
болсын. Үйге берілетін ... ... үйіп – ... ауырлата беруге
болмайды.
К. Д. Ушинский сабақ жүргізудің кейбір мәселелері жөнінен: сабақты
жоспарлау, оның ... ... ... ... ... ... ... сыныптағы тәртіп пен гигиеналық режимді сақтау
жөнінде нақты нұсқаулар береді.
Л. И. Толстой мектеп пен ... оқу ... ...... ... ... ... қамтамасыз ету деп есептеді.
Ол үшін оқу матиралы қызғылықты және балалардың жеке көңіл күйі ... ... ... болу ... деп ... ... ... үйреншіксіз, басы артық нәрселердің болмауын талап ... мен ... ... ... ... - ... болуын, балалардың
мұғалімнен түсінбегенін ұялмай сұрап отыруын, мұғалімнің әрқашан ... ... ... деп ... Н. ... ... ... ережелерді орындауды талап етті:
балаларға қиын, түсіне алмайтын және ... ... ... ... ... ... ... шаршатпау, сабақ материалының балалар тым қиын
немесе жеңіл болып келмеуі, балаларды сабаққа қызықтыру үшін ... ... бір ... ... Балалар толық түсінген материалды ғана есте
сақтау қажет деп санады. Ол балаларды өз бетінше жұмыс ... ... ... бөлді. Л. Н. Толстой оқытуда әр түрлі әдісті ... ... ... болуын талап етті. Оқытудың өмірге жақын болуын жақтап, Л.
Н. Толстой балаларды байқағыш-тыққа үйрету қажет деп есептеді. Ясная Поляна
мектебінде ол ... және ... ... көп ... ... ... ... да қуаттады.
Л. Н. Толстой өзінің дидактикалық пікірінде бастауыш мектептің
оқулығының қандай ... ... көп ... ... ... оқулықтағы
материалдың қызғылықты, түсінікті, балалардың сезіміне әсер ететіндей есте
қалатын болуын, оқулықтың тілі қысқа, анық ... ... ... ... ... ғана беріп қоймайды, сонымен бірге олардың тілін дамытады
деп есептеп, балаларға арналған кітап ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесі, ол жөнінде жазылған пікірлерді
мұғалімдік шеберлікті жетілдіруге Л. Н. ... зор мән ... ... ... ... ... ... оны оқушының және
мектептің ерекшелігіне қарай пайдаланып, балаларды ... ... ... ... ... ғана ... жемісті, жұмыс істей
алады. Мұғалім балаларды оқытып қана ... оқу ... ... мәселелерді шешуге араласуы тиіс. Мектеп оқу орны ғана емес,
ол әрі ... ... деп ... ... ... ... және ... ісінде мұғалімдер ролінің
айырықша зор екендігін ескертті. Ол ... бір ... ... ... бұл ... тек қана жаңа басталып келеді. Сондықтан жаңа ... ... ... болуы оның іргесінің берік және мықты қалануына
байланысты болатыны сияқты, біздің ... алып ... ... де, қазақ
мектептерінің бар келешегі көбінесе, істің қазіргі басталуына байланысты.
Сондықтан да мен қазір жақсы оқытушыны дүниедегі ... ... де ... ... үшін ең ... ... ... жақсы педагогика
құралдары да, ең жақсы үкімет бұйрықтары да, әбден мұхият түрде жүргізілген
инспекторлар бақылауы да оқытушыға тең келе ... - деп ... ... ... Оның ... ... арнаған нұсқау хаттары,
сірә, жайдан – жай ... ... Озық ойлы ... өзі ... ... ... өзі ... жас мұғалімдерге үлгі көрсетіп, оларға тәлім –
тәрбие беріп отыруы да, ... көп ... ... ... өзі алуы да, ... ... өзгеге қатаң талап қоя білуі де оның
асыл қасиеті екенін көреміз. Ы. ... ... ... ... ... ... отыруды мұғалімдерден талап етіп отырды. Оның ... ... орыс - ... ... ... ... ... Мектептегі
оқыту жұмысы сол заманның техника жаңалығы дәрежесінде ... ... ... ... ... деп көрсетті. Міне, осыдан келіп ол түрлі құрал ... ... алу, ... ... жасау мәселесіне көп қаржы
бөлді.
1.2. Бастауыштағы білім беру жүйесінде
оқыту ... ... ... күні ... ... даму ... ... санада сәулеленуіне
яғни танымдық тәжірбені және әрекетті меңгеруіне, меншіктенуіне ... ... Бұл – оқу ... алу ... сөз.
Оқу – адамның психикалық дамуының формасы, элементі. Кез келген оқыту
белгілі бір мөлшерде адамды ... Біз ... ары ... ... ... ... шешуші роль атқаратын оқыту жайлы сөз етпекпіз.
“Даму” ұғымы философиялық сөздікте “… мөлшерлік өзгерістердің белгілі
бір өлшем шегінен шығып, ... ... ... – деп ... заңы ... кез – ... ... өзінің жеткен дәрежесіне
қанағаттанып тұрып қалмай, оларды жоққа ... ... жаңа ... ...... қозғаушы күш. Терістеу – белгілі бір зат пен құбылыстың
қайшылықтарын ашу, олардың шешу жолдарын анықтау, жаңа ... ... ... ... ... анықтамасы – жаңарту процесі, ... ... ... ... деген мағананы береді. Барлық табиғат
құбылыстары сияқты бала психикасы да ... ... ... ... бір ... ... ... өтіп отырады. Ғалымдардың
зерттеулері баланың даму процесіне 3 ... күш пен 3 ... ... ... ... Биологиялық фактор.
Бұл ата – анадан ауысқан, туа бітті және өмір сүру ... ... ... ... оның ... жүйесі құбылысының
ерекшелігін білдіретін, бала организмінің ... ... - ... ... фактор.
Бұл бала өмір сүретін орта, ең алдымен адамдардың ортасы. Бұл сондай-ақ
баламен қарым - қатынас жасайтын адамдардың ... ... - ... ... – ой ... ... ... мен пікірлері, істері мен сөздері,
талаптары мен дағдылары, ұмтылыстары, яғни бала өсіп ... ... ... ... өз ... ... әсер ... бұл үшінші күш болып саналады. Оқитын пән
қандай да ... ... ... ... шеберлігі қаншама жоғары
болмасын, егер ... ... өз ... туғыза алмаса, оған
ұсынылған іс пен ... ... ... қатынасуы әрекет күткен нәтиже
бермейді. Баланың ... ... ... мен жеке бас ... ... ... ... асады.
Баланың даму процесі, оның қоғамның белсенді де пайдалы мүшесі, азамат
ретінде қалыптасуы осы ... ... ... етіледі.
Оқыту мен дамыту арасындағы тығыз байланыс бар екенін психология
ғылымы жеткілікті дәрежеде ... ... деп ... ... Бұл ... ... бала ... оқытудың ролін, алар орнын анықтаған
көрнекті ... Л. С. ... ... ... тең, ... оқу мен даму екі ... ... деген
көзқарастарды қатты сынға алды. Ең алғаш рет бала дамуының ... ... ... жайлы теория ұсынды.
1. Бала дамуының жақын аймағы баланың тек ... ... ... ... істері
2. Бала дамуының қол жеткен аймағы – ... ... ... ... істері.
Баланың дамуы бірінші аймақты меңгеру арқылы жүзеге асады. Дамудың қол
жеткен ... ... ... ... ... ... оны игерген кезде
дамуға өріс ашады. ... әрі ... ... ... ... ... қызметті өрістетуі мүмкін болады. Бұл процесте ол бір ... ... мен ... нығайтып жетілдіреді, жаңа дағдыларды
игереді, екінші жағынан материалдық және рухани байлықтар жасап, осы ... ... өз ... ... Баланың потенциалдық мүмкіндіктері
неғұрлым жан ... ... ... ... ... ... оның
қызметі соғұрлым мазмұнды, жан – жақты, табысты болады. Оны жүзеге асырудың
жолдарын ол ... ... ... ... ... ... шын мәнінде
ертеңгі күнге меңзеу орын алады. Ғылым психологтар Л. В. Занков, А. ... В. В. ... Д. Б. ... ... ... ... мазмұнын, сипатын өзгертулерге арналған зерттеулер жасалады. С. ... Е. Н. ...... және ... өз ... ... негізгі алғы шарты екенін дәлелдейді. И. Я. ... ... ... ... ... негіздей отырып, адамның ... ... шеше ... дайындығы” деп түсіндіреді. Мұндай
анықтама интеллектуалдық іс - әрекетті ... ... ... ... күрделі болса, оны шешуге жұмсалатын ақыл – ой қызметі ... кең, ... ... даму ... де ... ... ... төңірегінде еңбектер жазған әртүрлі авторлар оқушының
дамуының белгілерін атап көрсетеді. Мысалы: П. П. ... ... ... ... және керісінше нақтыдан абстрактіге қарай ... алу ... ... және Д. Н. Богоявленский, Н. А. Менчинская –
оқи алуды, яғни ... ... ... ... жетуді. Н. Д. Левитов оқу
материалын жылдам меңгеру, өз бетінше жаңа мысалдар құрастыру, негізгіні
және көмекшіні ... ... ... құбылысқа дұрыс баға бере ... ... В. ... ақыл – ой қызметінің төмендегідей көрсеткіштері дамуда
іске асырады деп ... Олар ... өз ойын ... ... білу,
практикалық іс әрекеттер атқара білу.
В. В. Давыдов ақыл – ойдың ... ... ... ... алу ... ... алғанда барлық авторлардың даму туралы ойлары оқыту барысында
баланың психикасының жаңа сапалық деңгейге ... ... ... ... оның ... шарты ретінде әрекет алынады. Бізге белгілі алғашқы
дидактиктердің бірі Квинтилиан ... ... ... ... ... ... - құлық ерекшеліктеріне сүйене отырып, оның
ойының және тілінің ... ... ету ... қойған.
ХVІІ ғасырдағы Я. А. Коменскийдің дидактикалық жүйесінің негізгі
қағидаларының бірінде де ... ақыл – ой ... ... ... ... ... ... оятып, лаулата түседі делінген.
И. В. Песталоцци баланың ақыл – ойын, барлық қабілет қасиеттерін оқыту
әдістемесін ... ... ... ... ... ... ... өлшенсе, соңында білімнің ... ... ... негізгі түрлерінің ... ... ... ... да ... ... ... мүмкін,
яғни тіпті өзі өте жақсы білетін ғылым ... да жаңа ... ... өз ... таба ... қиналатын сәттер адамдар басынан
жиі ... Бұл ... тыс ... ... ... Осы ... деңгейге
дамыта оқыту арқылы жетуге болатындығы жайлы өз пікіріміз бар.
“Дамыта оқыту” деген ... ... ... ... ... дамуын қарастырған (Ж. Пиаже), ойлаудың әртүрлі деңгейін, типтерін
(Л. В. Выготский, А. Н. Лентьев, С. Л. Рубинштейн) және ... ... ... зерттеген (Б. Г. Ананьев, Г. С. Костюк, А. А. Любинская, Н. ... және т.б. іс - ... ... ... жан – ... Нәтижесінде дамыта оқыту проблемасына арналған екі іргелі
эксперимент ... оның ... Д. Б. ... В. В. ... ал ... В. ... ... мақсаты – Л. С. Выготскийдің 1930 жылдардың басында
жасаған ... мен ... ... ... ... ... нақтылау. Өткізілген зерттеу жұмыстары бастауышта ... беру ... ... ... ... Мысалы, 1969 жылы арифметика
курсы математикаға ауыстырылды. Бірақ бұл курста да ... ... ... және ... есептеу дағдыларын қалыптастыру, жай типтік есептер
шығаруында ... ... ... ... сабақ ұйымдастыру түрлері, білім,
білік, дағды қалыптастыруға бағытталғандықтан, дамыта ... ... ... ... 20 жыл ... ... ... психология мен педагогика
ғылымдарының келелі мәселесіне айналды.
Жүйенің авторлары “дамыта оқыту деп – оқыту мақсаты, міндеттері, әдіс ... ... даму ... ... ... ... арқылы баланың психикасында жаңа құрылымдар пайда болуы, яғни жаңа
сапалық өзгерістер болуы тиіс деп ... ... ... мақсаттарының
бірі – баланы оқыта отырып жалпы дамыту, оның еркіндігін қалыптастыру, өз
бетінше ... ... ... ... ... ... ... алу. Әрі қарай ұшқырлау, тұлғалыққа бағыттау.
Мақсаты балаларға дайын пәндік білім, біліктердің ... бір ... ... ... ... ... басым, дайын нұсқаулар мен
бұйрықтарды орындай білетін адамдарды тәрбиелейтін қазіргі мектепте орын
алып отырған дәстүрлі оқыту ... ... ... ... ... ... өмір көрсетуде.
Сондықтан да шығармашыл, қабілетті адамдар тәрбиелеу үшін дамыта оқыту
жүйесінің ең негізгі басшылыққа алар нысана деп ... ... ... ... ... ... ... оқытуға
өзгерістер енгізуге ықпалын тигізді. Ол оқыту ... ... ақыл ... ... т.б. ... ... ... қоймай, баланы әртүрлі
әрекеттің субьектісі болып қалыптасуын қамтамасыз ... ... ... ... идеясын алғашқылардың бірі болып 1959 – 60 жылдары қолға
алған академик Л. В. Занковтың басшылығымен жасалған ... ... ... мұғалімдер қауымы үлкен ықыласпен ... ... ... өрістетіп кете алмады. Тек 1990 жылдары ғана Ресей
мектептерінде қайтадан қолдана бастады. Қазір бұл жүйе ... ... ... ... С. ... ... Д. В. ... басқарған шығармашылық топ
жұмысында әрі қарай жалғасатырылады. ... өзін - өзі ... ... ... арналған тұжырымдама жасалып, зерттеулер жүргізілді.
Екі авторлар тобы да өз ... ... оқу ... ... ... дайындап шығарады. Ослайша дамыта оқыту
ғылыми теориядан практикалық іс – ... ... ене ... ...... ... ... уақыттарға дейін балама жүйе деп
қарастырылды.
Дамыта оқытудың Д. Б. Эльконин – В. В. ... ... ... ... жету тек ... ... ... байланысты.
Осыған орай, бұл жүйенің әдіс – тәсілдері де оқушының оқу ... ... ... отыруды көздейді. Дәстүрлі сабақтардың
әдістерінің мәні ... 3 ... ... анықталады.
1. Үлгілі көрсету.
2. Түсіндіру.
3. Бақылау, бағалау.
Яғни мұғалім сабақ мазмұнын жақсылап айтып түсіндіріп шығады. ... ... ... ... ... ... Бұдан кейін қалай
меңгерілгенін анықтау мақсатын-дағы сұрау, бағалау ұйымдастырылады.
Дамыта оқытуда ... ...... ... ... назарда ұсталады. Ол үшін бала өзінің бұған ... ... ... жаңа ... ... жеткіліксіз екенін
сезетіндей жағдайға түсуі керек. Содан барып оның білім ... ... ынта ... ... ... ... ... Сабақ мұндай жағдайда
төмендегідей үш құамдас бөліктерден тұратын болады.
1. Оқу ... ... Оны ... жолын бірлесе қарастыру.
3. Шешімінің дұрыстығын дәлелдеу.
Бұл үшеуі дамыта оқытудың Д. Б. Эльконин – В. В. ... ... ... компонеттері.
Дәстүрлі оқытуда оқу процесіне қатысушылардың “басқарушылар ... ... ... ... Басқарушы лардың қарым -
қатынасы қарапайым басқару түрінен қатал әкімшілікке дейінгі шеңбер ішінде
жүзеге асып жатады.
Дамыта ... Л. В. ... ... ... ... ... Бұл жүйе дәстүрлі оқытудан төмендегі ... ... ... ... өзгешеліктер;
- мақсаттағы айырмашылықтар;
- дидактикалық принциптердегі өзгешеліктер;
- әдіс – тәсілдегі ерекшеліктер;
- оқытуды өзгеше ұйымдастыру;
- мұғалім мен оқушы арасындағы қарым - ... В. ... ... ... бастауыш мектептің негізгі мақсаты баланы
жалпы дамыту.
Дәстүрлі педагогикада “қарапайымнан күрделіге қарай, ... ... ... ... бар. ... оқыту жүйесінің авторлары
бұған керісінше, бала ойлауын абстрактіден қарапайымға қарай жетелейді.
Мысалы: “А” ... ... ... ... ... тұрып, оның не екенін,
дәмі, түрі формасы қалай екенін сұрағаннан гөрі, ол туралы не ... ... ... ... ... баланы дамыту үшін тиімділігі зор екенін
айтады.
Дамыта оқыту жүйесінің маңызды тағы бір ...... ... ... ... деп ... ... баланың дамуы үшін қолайлы
жағдай туғызуды ... ... ... ... да өз ... ... жеткен жерге дейін еңбек ету ойластырылған.
Л. В. ... ... ... дамыта оқыту жүйесінде баланың
білімін бағалауға үлкен мән беріледі.
Дамыта оқыту жүйесіндегі мұғалім мен оқушы арасындағы қарым - ... ... ... Олар ынтымақтас-тың, өзара сыйластық,
түсіністік сияқты қасиеттер. ... өз ойын ... ... ... ... болуы басты назарда ұсталынады.
Л. В. Занков жүйесіндегі сабақтардың нәтежелігінің басты көрсеткіштері
болып, ойлай, пайымдай, нақтылай, жүйелей, ... ... ... Егер
балалар осы аталған ой операцияларын орындай алса, мұғалімнің нәтижелі
еңбектенгені болып саналады.
Бастауыш ... ... оқу – ... ... ... ... мен талаптарына жауап беру үшін оның қалай
ұйымдастырылуы тиіс ... ... ... ... ... ... бай, ... күштері мен ... ... ... ... ... ... өмірі болар ма екен.
Дамудың ертеңгі күніне бағыт ұстану, даму қалай жүреді? ... ... ... бар? Мен осы ... ... Л. С. ... Д. Н. ... баланы жас кезінде оқыту мен дамытудың арақатынасы
жөніндегі психологиялық концепциялары негізінде ... ... ... С. ... дамудың өзара байланысқан екі өрісі – актуальды және
іргелес өрісі жөніндегі идеяны ұсынды.
Актуальды даму ... бала ... ... және соның негізінде
танымдық және басқа да мәселелерді өзі ... шеше ... ... ... жүйесіне әсер етеді. Актуальды дамудың деңгейі іргелес өрісті,
яғни оқу ... ... өзі ... ... ... көмегімен
игере алатын іскерлік өрісін белгілейді. Іргелес даму өрісі дегеніміз
баланың ... ... ... ... ... кезде ол ерте ме, кеш ... ... ... ... ... ... ... мақсатты
педагогикалық процесс жағдайларында мұның өзі әлдеқайда ертерек ... ... Егер ... ... ішкі ... кез ... ... жағдай жасамаса, онда соңғыларының мүлдем ашылмай қалуы да
мүмкін немесе қызмет етудің бұрмаланған ... ... ... даму ... ... даму ... ... қызметтесе отырып,
бала оны біртіндеп игеріп әкетеді. Сөйтіп бала актуальды дамудың ... ... ... ... дамуға жаңа өріс ашылды. Соңғысын
жақындаған сайын алшақтай беретін көкжиекпен салыстыруға ... ... ... ... ... ... себеп болатын айырмашылық бар, ал
актуальды даму өрісіне жақындай ... яғни ... ... ... тоқтатады.
Бұдан әрі не болады? Психиканың бүкіл саласының ... ... ... ... ... ... Бұл процесте ол, бір
жағынан, өзінің іскерлігі мен ... ... ... ... ... ... ... материалдық және рухани байлықтар
жасап, сол арқылы жалпы ... ... өз ... қосады. Адам өмірінің
осы кезеңінде даму туралы іс - әрекеттің танымдық, еңбек және ... ... ... ... ... ... ... болады. Баланың
потенциалдық күштері ... жан – ... ... және ... ол есейген кезінде оның қызметі соғұрлым мазмұнды, жан – ... ... оны ... ... ... ол ... ... жаңғырта алады.
Оқыту мен дамудың арақатынасы жөніндегі мәселелердің шешілуі ... ... ... Бала ... ... оның кешегі күні, өткен кезеңі
болып табылады. Дамудың аяқталған ... ... ... ... ... ол баланың кежемесін кері кетіреді, және әлбетте, баланың
дамуға деген функционалдық қажеттерін қанағаттандыра алмайды. Оқушыға ... ... ... өзін ... ... мен ... ... оқыту актуальды деңгейден озып, тақаудағы даму өрісіндегі күштерді
қозғалысқа келтірген жағдайда ғана жеделдете даму болады. “Педагогика бала
дамуының кешегі ... ... оның ... ... бағдарлануы тиіс. Тек
сонда ғана ол оқыту процесінде іргелес даму ... ... ... ... ... алады”. “Балалық шақтағы дамудың озып, оны
өзгертіп отыратын оқыту ғана жақсы”. Л. С. ... ... ... ... жетілген мүмкіндіктерінің деңгейінде емес, дамуға бейілденген
тенденциялардың деңгейінде болады. Оның ертеңгі күнін дәл осы тенденциялар
белгілейді. Бұл идеяны Л. С. ... одан әрі ... ... ... даму ... ... ... олар бір – бірімен өте күрделі қарым -
қатынаста ғана екі ... ... ... тек ... ... ... ғана
жақсы. Сонда ол тақаудағы даму өрісіндегі пісіп жетіле бастаған ... ... ... ... ... ... даму өрісі анықтайтын
кезеңде жүзеге асырылғанда ғана ... ... ... ... түсіндіруге болады? Дамуды талап ететін және даму барысында
7 – 8 ... ал 9 ... ... бала ... пен ... ... меңгере алатын функциялардың одан әрі әсерін
тоқтататындығымен немесе ... ... ... ... ... ... түсіндіреміз.
Іргелес даму дәрежесіне сай келетін танымдық мәселе танымдық
күштерді, іске ... ... ... ... ... ... және іске ... актуальды етеді. Бала ... ... ... оның
әдістерін меңгеруге талпынады, нақты, бірақ өзінің әлі ... ... де ... құмарлана түседі. Сондықтан жалпы оқу процесінің өзін
ықтиярсыз мәжбүр ету емес, еліктеу, сабақ білмеуден білуге жетелейтін ... ... ... ... шын ... педагогиканың міндеті баланы өзінің ертеңгі
күніне мегзейді: Әйтсе де бар ... ... және ... ... дәл ... болып тұр. Жекелеген оқу міндеттерін шешу кезіндегі
дербестік дәрежесі оларға қолданылатын өлшем қызметін атқарады. Егер ... өзі ... онда оған ... ... ... даму ... есептеуге болады. Егер ол тапсырманы ересек ... ... ... ... ... ... ... орындау процесінде
тірек ететін механизімдердің әлі пісіп жетілмегені, іргелес даму өрісінде
тұралап тұрғаны. Бала тапсырманы тіпті ересек ... ... де ... ... жете ... ... ... осы оқу қызметіне ... ... ... даму ... ... ... деп ... керек.
Олар жүзеге асырудың мүмкіндіктері мен тиімділігін ... ... оның дер ... көмектесе, оқушымен ынтымықтастық қарым -
қатынасын орната ... ... ... аян. ... гөрі ... етумен, біреудің көмегімен бала әрдайым
көбірек тындырады және қиындырақ мәселелерді шеше ... - деп ... Л. ...... ... ... гөрі бала ынтымақтастықта күштірек әрі
ақылдырақ болып, ол өзі шеше алатын ... ... ... ... ... …”
“Оқытудың бүкіл психологиясы үшін, - деп толықтырады ол, -ынтымақтастық
интеллектуалды биік баспалдаққа көтерілу ... ... ... ... ... ... ... орталық сәт болып
табылады”.
Оқу материалы – ...... Д. Н. ... Л. С. ... сияқты
бастауышта оқытудың басты міндетін баланың ішкі ... ... ... үшін жағдайлар жасаудан көреді. Білім ... ... ... пән ... осы ... ширай түсетін күштердің дамуы болып
табылады. Әрине, психиканың барлық саласының мақсатты даму меңгеруге таным,
ерік – ... ... ... бағытталған белгілі оқу матералынсыз болуы
мүмкін емес. Бұл оқу материалы балаға сырттан беріледі де, оның ... ала ... Бұл ... ... ... ықтиярсыз күшейту сипатына
ие болады: оқушы белгілі потенция-ларды іске қосып, ... ... үшін ... ... мен ... ... ... Алайда баланың ішкі
күштері мен оқу материалы арасындағы қатынас олардың дамуына оқу ... үшін ... ... ... алдымен, бір жағынан оқу материалы дамудың актуальды деңгейіне
сәйкес келуі, ... ... одан ... ... яғни ... жағынан одан
басым түсуі керек. Өйтпесе даму негізін жоғалтады. Егер балаға ...... ... оның ... сай ... онда соңғылары әрі дами
алмайды. Бірақ өзінің күші жетпейтін оқу материалын оқушы қалай игереді?
Баланың өзі ... ол ... ... оқу ... ... ... мұны қалай жасауды ол білмейді: міне, осы тұста ... мен ... ... ... - ... рөлі ... болады. Тек мұғалім
ғана баланың оқып отырғанын түсінуіне, саралай білуіне, онымен жұмыс істеу
тәсілдерін ... ... ... ... ... ... белгілімен
байланыстырып, сол арқылы оқушы білімінің неғұрлым биік сатысын құрайды.
Мұғалім оқушылардың оқу – танымдық қызметін ... ... ... ... оқу ... методикалық өңдеуден өткізе отырып анықтайды. Егер ... ... ... ішкі ... даму тенденциясы ескерілмей, оған
неғұрлым күрделі материал берілетін болса онда ... өзі ... ... ... ... теріс көзқарасын туғызады. Мұндай оқиға егер түсінік (жұмыс
әдістемесі) оқу материалы мен баланың күшіне сәйкес ... ... ... Н. ... ... ... ... жеке басының маңызын ерекше атап
көрсетеді. Бала, әрине саналы емес, оқу арқылы, ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін дамытуға талпынады. Ол ол ма, мектеп ол
үшін ең алдымен мұғалім! Бала үшін және оның ... оқуы ... жеке ... ... зор ... бар ... осыдан-ақ айқын
көрінеді. Мұғалімсіз оқыту болмайды. Алайда оның өзі де ... ... Тек ... ... ... ғана ... ... ықпалға бейім
болып, ұстаздың көмегі, ақыл – кеңестері мен нұсқаулары оның оқуға ... ... ... соны ... отырады.
П. Ф. Каптерев енгізген “педагогикалық процесс” ұғымы балаларды оқыту,
тәрбиелеу, жетілдіру, қалыптастыру, үйрету процестерінің мәнін қамтиды. Бұл
процестердің нақтылы практикада бір – ... ... ... ... – бірінен ажыратып алу тым қиын. Педагогикалық процеске жалпы ... ... П. Ф. ... ... деп жазды: “Педагогикалық процесс өзіне
тән негізгі екі ... ... олар ... ... ... ... ... және адамның жан – жақты жетілуі”.
Мен ең алдымен өзі жетілу, өзіндік даму ... ... ... ... ... даму ... не, педагогикалық процесте оған қалай
көмектесу керек? П. Ф. ... ... даму және оның ... ара қатынасының мәні жөніндегі айтқандарын неғұрлым кеңірек
келтірейік: “Педагогикалық процес творчестволық ... бар ... ... ... бар, ... орта бар. Осы ... ... тұрған
сәтте организм мен ортаның қаситтері анықтайтын өзіндік даму ... ... Ол ... ... тән ... ... ... әсерлерді
қозғалысқа келтіріп, өңдеу және ... ... ... ... ... жүреді. Бүкіл процесс қайталанбайтын творчестволық сипатқа ие болып,
тосын ... ... ... органикалық қажеттілік бойынша жүреді.
Педагогикалық шығармаларда дербес жұмысты ... ... көп ... бірге оны дамытуға қамқорлық жасау қажеттігі осы ... ... ... ... ... ең ... оның өмірде
қолданылатындығынан емес, оның ... ... - ... ... мәніне жауап беретіндігімен маңызды болып отыр. Дербес
жұмыстан басқаша жолмен адам жетіле де ... оның ... ... мен ... беру көп ... адамның өздігінен творчестволық дамуына
қарсы қиянкескі күрес сипатында болып, оны ескіше, мезі ... ... ... күні ... ... ... ... тықсырады, тәрбие
беру ісінің жалпыға ... ... ... ... де ... ... ... отыр. Шын мәніндегі бұрмаланбаған педагогикалық
процесс болып табылады. Мұнда дербес жұмыс лажсыз құбылыс. Ал егер ... ... беру ... ... ... онда ... ... жөнінде сөз
қозғаудың керегі де жоқ, бұл мен не деймін, қызым не дейдінің кері, қисыны
жоқ ... ... ... топшылауда педагогикалық және психологиялық құнды көп идеялар бар.
Ең бастысы организмге тән өздігінен даму процесі мен ... ... ... педагогикалық процесс екеуінің ... ... ... және ... ... бұрмалап жіберетіндігінде
болып отыр. Өздігінен даму, өзіндік қызмет, педагогикалық процесс ... ... ал ... ... айқындауыш роль атқарады. Есеюге көмектесу
баланың ... іс - ... ... ... ... ... ... бағыттауды білдіреді. Көмектесу ... ... және ... ... ... керісінше дамуды жеделдетуді
білдірмейді. Өздігінен дамудың ... ... ... ... баланы
оған баулу педагогикалық процестің өктемдігіне жол бермейді.
Егер оқыту баланың өзіндік ... мен ... ... құрылып, ол педагогикалық ықпалға іштей қарсылық білдіре
алмайды, оқу оған ауыр жүк ... деп ... ... ғана оқыту
өктемдік сипатқа ие болады. Мұндай ... ... ... оқыту немесе
басқадай түрлеріне назар аударылмайды ал баланың өзі ... ... ... обьектісі ретінде қарастырылады.
Мұндай жағдайда бүкіл бағалау қызметі – мұғалімнің құдіретінде: ол
өзіне шақырады, сұрақтар қояды, тексереді, ... баға ... және ... асырады. Сонымен қатар себептердің мазмұны мен сипаты, ақиқатқа
өзіндік көзқарас, ... ... мен ... ынталық, әуесқойлық,
бейімділік емес, білімді өздігінен игеру, оны меңгерудің сапасы, белгілі
іскерлік пен ... ... ... ... ... ... Сөйтіп
білімге қатысы бар адамның өз басы мен моральдық - этикалық байлықтарын
емес, ... ... ... ойлауына, жүріп – тұру ережесінің
формальды орындауына сүйенеді. Басқаша айтқанда, бұл ... ең ... оқу ... ... бар ... ... ... бе, әлде
құлықсыз ба, танымдық қажеттілігін қанағаттандыру үшін бе?).
Мәселен, оқыту процесінің бастауыш мектеп ... ... ... ... төрт ... бағдарлама курсын үш жылда меңгеруге
мүмкіндік береді, мұның өзі төрт жылдық бастауыш ... үш ... ... құруға жетеледі (Л. В. Занковтың басшылығымен ... ... Оқу ... ... ... ден қою және ойлау
тәсілдеріне мегзей үйрету ... ... ... оқу – ... ... ... ... (В. В. Давыдовтың зерттеулері). Ал
егер педагогикалық процесс балаларға деген өзіндік – ар – ... ... ... ... болса, онда мұның өзі оларды ... ... ... ... ... одақтастарына айналдыруға мүмкіндік
береді. “Адамгершілік жағдайлар ... ... ... оқу – ... ... ... оның жеке басының жан – жақты дамуына елеулі
дәрежеде жәрдемдесетіндей етіп, оқу – ... ... ... яғни ... ... жат қылықтарын тудыратын көздер
жойылып, тәртіптің адамгершілік нормаларын қабылдауды, еркімен таңдап алуды
және оларды сақтауды ... ... ... жасалуы тиіс.
“Халықтың өзі және оның ұлы адамдары ғана ... жол ... осы ... ғана ілгерілейді”,- деді.
Ушинский: “Адам өзінің жеке басының еңбегінсізбір адым да ... ... бір ... тұрақтап тұрып тұрып қалуға да тиісті емес, ол
адам қайта кері ... ... ... ... еңбек, біріншіден, адам өмірінің ... ... ... ... Екіншіден, еңбек –адамгершілік, ақыл –ой
тәрбиелерінің, адамның дене жағынан жетілуінің көзі. ... ... ... құралы.
К. Д. Ушинскийдің педагогттық талаптарының ең ... ... ... ете ... және ... ... болуға тәрбиелеу.
Ол кімде –кім пайдалы ... ... сол адам ... ... азаматы
бола алады деп біледі.
Әрбір баланы ... ... ... ... ... ... күн көретін азамат етіп ... ... ... ... сәби ... –ақ ... қажеттілігі мен маңыздылығын ұялатуды,
пайдалы іс ... ... және ... істі ... да шын ниет ... ... орындауға тәрбиелеуді ұсынды. «Тәрбие шәкірттің еңбекке деген
сый-құрметі мен сүйіспеншілігін ғана ... ... ... ... ету ... оның ... сіңіредің,- деді.
К. Д. Ушинский селолық мектептерде еңбек ауыл шаруа-шылығына тікелей
байланысты болу керектігін ... ... ... ... ... ... бақшасы аз да болса жері жоқ метеп шын мәніндегі мектеп бола алмақ
емес”, -деп атап ... жеке ... ... ... туындайтын жоғарыда аталған
психологиялық ерекшеліктерден ... ... ... ... Педагогикалық процесте баланың еркін таңдау ... ... ... ... мұның өзі әсте іс - ... ... ( ... ... ... ... ... сонда оқысын) білдірмейді, демек
ұйымдастырылған, ... ... ... ... ... өз
болашағын түсіне алмайтындығы, оған өз ... ... ... ... ... талаптарының тұтқындары және олардан құтылып кетуі қиын
екендігі бізге белгілі. Олардың қызбалық жетегінде жүруі бай ... ... ... ... Педагогикалық процесс жарқын бейнеленген даму ... ... ... психологиялық механизмі жөнінде жоғарыда айттық.
Енді оның педагогикалық қырын қарастырайық, өйткені ... ... ... келе ... ... методикасын біле бермейді. Бұл жерде, анығын
айтқанда, енжарлық күші, қажетті ... ... ... ... ... ... қарамау, дамудың мәнін жете
түсінбеу (кейбіреулер ... шешу ... ... ... ... сұрақтар мен тапсырмаларды көбейтуге саяды деп түсінеді) ... ... даму ... ұсына отрып Л. В. Занков оның мазмұнын кеңейте
түседі: “… жалпы даму ... ... ... жан- ... ... Бұл ... жалпы даму ой дамуынан айырмашылығы бар, ол тек
танымдық процестерді ғана емес, сонымен бірге ерік – ... мен ... де ... ... ... ... ... дамудың мазмұнына ерік таңдап алу, талаптар мен
себептер, шындыққа көзқарас, мүдделілік сезмі сияқты ... ... ... ... ... өмір ... әперуі керек. Баланың
өмірге дайындалып қана қоймай, қазірдің өзінде өмір ... ... аян. Осы ... ... қарамастан, педагогикалық
процесті бала өз өмірінің мәнін табатындай етіп ұйымдастыруға бүкіл
классикалық педагогиканың ұдайы шақырғанына қарамастан, қалыптасқан
практика мектеп ... ... аз ... ... ... қазір де сақталып отыр. Оқушыларды ғылым ... ... ... ... ... пен ... педагогикалық процестің басты ... ете ... мен ... ... өзіндік ішкі дүниесі, өзіндік
талаптары, байлықтары, ... - ... ... ... өз ... мен ... ... дара тіршілігі бар
екенін кейде ұмытып ... ... ... мұндай тіршілікті
бала мектеп табалдырығының сыртында қалдырып, сыныпқа кірісімен-ақ
тек оқуға берілуі тиіс деп санайды. Алайда бұлай ... ... ... ... ... ... ... әсте қол үзбейді. Мектепке ол оқу үшін ғана емес, ол
сонымен ... ... ... ... ... ... жаңа ... алмасу үшін және басқадай
себептермен де келеді. Педагогикалық ... ... ... - ... ... ... оқудың өзі де ілезде жалықтырып
жіберер еді.
А. Н. Леонтьевтің пікіріне ... оқу ... ... ... да ... ... адам ... танымның қандай орын алатыны,
адам үшін ол нақты өмірінің бір бөлігі болып табыла ма әлде оның ... ... ... ғана ма ... ... маңызы бар.
Бала – тұтастай адам және ең алдымен, ... ... ... ... ... ... және талаптарымен бірге қызықтыруы тиіс.
Бұл процесте бала өз өмірін ұдайы байыту, өзінің өсіп және ... ... ... ... және ... талаптарын қанағаттандыру сезімін
басынан кешіреді. Егер оқу баланың позициясымен басқарылып, ... ... ... қалыптасуына әзір етсе ғана ол бала
өмірінің мәніне ... П. ... ... ең ... емделудегі сенімді –
біртіндеушілік және ... ... ... ... (нақтыдан) ең күрделіге, дерексіздікке және ... ... ... ... ... жету үшін уақыт керек! ... ... ... жұмыс істеудің негізгі кезеңдері бізде ...... ... - ... дайындық: жаңа ұғымдармен байсалды,
дәйекті түрде танысу, тақырыпты ашу. Бұл кезеңде ... ... ... сөзі белсенді дамытылады. Тек түсіндіре басқару арқылы практикалық
жұмыстар орындалады.
Екінші кезең - оқулықпен жұмыс: ұғымды ... ... ... енді үлгі – жинақтауларға саналы түрде меңзеп, дәлелдей
біледі, ... үйде де ... ... ... алады. Қиын
тақырыптар бойынша үй тапсырмасы арнайы дайындалған материалдан беріледі.
Нақ осы ... озу ... ... ... ... кезінде
оқулықтың көптеген тапсырмалары орындалған болатын.
Үшінші кезең - үнемделмеген уақытты (жасалған озушылықты) пайдалану.
Үлгілер кетіп, үстірт ... ... ... Осы ... ... ... оқу не ... Үй тапсырмаларын барлық балалар өздігінен тез орындайды.
2. Әр оқушы барлық мүмкіндік деңгейінде жұмыс ... бәрі де ... мен ... ... ... ... ... көмегі мен
ынтымастығы, бір – біріне ілтипаты, ой – толғамы, сөйлеген ... -өзі ... дами ... ... білімі мен іскерлігі (мұны бақылау жұмыстарының нәтежесі
көрсетті) – төрт пен бес. Дау – жанжалсыз білім беру ... ... ... ата – аналарымен шынайы ынтымақтыстық
үшін жағдайлар ... ... ... мен ... ... қарбаластық, артық тапсырма,
асығыстық, қызбалық жоқ. Балалар барлық істі ... ... ... ... ... ... ... еске түсіремін,
тексеремін” деген сөздерді құлаққа естіледі.
Ойланып, - толғанбай тырп етпе!
Біздің сабақтарымызға қатысқан мұғалімдер бір ауыздан: ... ... ... ... өз ... озық ... Олардың табыс сыры -
ұдайы қайталауда, жаңа материалды оза ... ... ... ... ... дауыстап айтып түсіндіру жолымен сөз сөйлеуді ... бір ... ... ... ... дем ... мұғалімнің
көтермелеуінде, тапшылдығы мен ізеттілігінде” – деп атап көрсетті.
Творчествоға үйретуде біз мына ілгерідегідей ... ... ... ... ... ... оқушысы қажетті білімі, икемділігі,
дағдысы болмаған соң нақтылы бір зат ... ... ... оқу ... ... тапсырманы игерген біліміне сәйкес және оны сол тапсырманы
орындауға мүмкіндігінше толық қолдана алатындай етіп беру ... ... ... ... ... ... ... шарт. Ережені
білу және оны практикада іскерлікпен пайдалана алу шеберлікке әкеп ... ...... ... ... ... ... бір істі атқаруда
(макет, үлгі, ертегі, ойыншық) творчестволық қиялды үстірт пайдаландыруға
жол бермейміз.
3. Төменгі сынып оқушысы ... ... ... өз ... көп ... ... ... атқара алмайды. Тіпті жұмысты ... ... ... ... ... ... отырғанның өзінде
іс жүзінде оны толық қолдана алмаған болар еді. ... ... ... ғана ... ... ... бұрмаланатыны сөзсіз, ал
ондай іс бізге қажет ... ... ... ... тапсырманы біртіндеп
күрделіндіре отырып, негізгі үлгіге байданып қалмай, бөлегірек кетуді ... ... ... ... ... ... ... іс - әрекетін біз оның дербестігімен
бірлікте қараймыз, аралық шек ... ... олар бір – ... ... және бірінің дамуына екіншісі ықпал жасайды. Баланың өзіндік
дербестігі оның тапсырманы ... ... ... ... ... өзі ... ... Мұндай өзіндік дербестік болмаса
творчество туралы байсалды әңгіме қозғау мүмкін емес. Ал творчество ... ... ... атап өтілгендей, оқытылған ережені сақтай
отырып, бәріне бірдей ортақ тақырыпта жұмыс ... ... соны зат ... ... керек. Демек тақырып және жұмысты ережесі ... ... ал ... ... ... ... ... табу қажет. Біздің
сабақтарымыздың мақсаты – оқу, тәрбие, ... ... ... тағы ... – дара ... да алға қою ... бар – ... іс - әрекетке
икемділігі мен қабілетін ашып дамыту және ... алу. ... ... ... ... икем - қабілетінде сәйкес сапалы, түрде ... ... ... ... Осы ... көздеп, әрбір оқушыға
арнайы творчестволық күнделік жүргіздік. Онда оқушының өз ынтасымен ... ... ... ... ... ... мектепте жеке пәндерді оқыту барысында дамыта оқыту
технологияларының практикалық мәселелері
2. 1. Қазақ тілі пәнінде дамыта ... ... ... ... ... таңда мектептің, мұғалімнің ең қасиетті міндеті – рухани
бай, жан – жақты дамыған жеке, ... ... ... ... байлық ең
алдымен әр халықтың ұлттық әдет – салты, әдебиеті, мәдениеті, ... ...... ... ... Сол ұлттың байлықты бүгкіл адамзаттың өз
ұрпағын тәрбиелеудегі білім берудегі озық ұстамдарымен байланыстыра отырып,
әр баланың ... ... ашу, ... ... ... ... өзіне -
өзінің жол ашуына түрткі жасау – міне, бүгінгі білім беру пәнінен білім
беріп қана ... әр ... ... ашу, сол ... шығармашылық тұлғаға
жетелеу.
Шығармашылық дегеніміздің өзі ізденімпаздықтан туады. Бұл ... ... ... сөзі ... ойыңа оралады. Өзіңе сен, өзіңді сүйреп шығар.
Баланың өзіне деген сенімін туғызу, өзіне шығармашылық қасиет, қабілет
іздете білу, өмірден өз ... ... білу ... қиын ... ... - өзі таба ... өз мүмкіндіктерін дұрыс пайдалана алмай, өзін - өзі
тұншықтырып жүргеннен басқа ... ... ... ... себебі, ең
алдымен бір кездегі ұстаздары, мектебіңде жатқан жоқ па деген сауалдардың
мұғалімдерді ойландыратыны жөн.
Технология оқытудың тың ... ... ... ... ... ... мен тәрбие беру үрдістері ешқандай “науқандық” өтпеліктік көтере
алмайтыны ... ... ... ... өз ұрпағын оқыту,
тәрбиелеудегі озық, ... ... ... ... тағы ... ... ... классикалық педагогиканың озық үлгілерін жаңа заман
талабына сай дамыта ... ... ... ... технология дегеніміз не? Бұл жөнінде В. П. Беспалько
өзінің ... ... ... ... ... ... Оқу – тәрбие
үрдісінің алдын ала жүйелі түрде ... және оның ... ... ... Біз өз ... ... дербес ізденісі жаңа
білімді өз белсенділіктерімен алу іс - әрекеттерін ... ... ... ... ала тапсырмалар беру;
2. Мақсаттқа жету үшін көмек – бағдар, бағыт ұстану. Эвристикалық
жобалау ... ... Жаңа ... ең ... ... өз ... тыңдау, алдындағы
өзіндік мақсаттарын саралау, мұғалім қойған ... ... ... Ұжым ... ... жеткен жетістіктерін талдау.
4. Жаңа білімді меңгеру кезінде оқушылардың осы өзіндік жетістіктері
тереңдей түседі. ... ... беру ... ... ... ... сауатты, жан – жақты маман болу мүмкін
емес. Жаңа технологияны меңгеру мұғалімнің интелектуалдық, кәсіптік,
адамгершілік, рухани, азаматтық және де ... ... ... ... игі әсерін тигізеді.
Дамыта оқыту сабақтарын да жаңа материалды игеруге көп ... ... ... шығарма бала жүрегіне жетпейді. ...... ... барысында мұғалім әр баланың көңіл – күйін бақылауға, ой –
пікірін байқауға мүмкіндік алады. Интеллект деңгейін анықтай алады. ... ... ... ... ... шығарманың айтар ойы, идеясы
бала жүрегіне жетіп, талдау арқылы ар, ұят, қайырымдылық, ... ... ... ... бала ... ... болады.
Бұл жүйедегі баланы ойлауға үйрететін тәсілдердің бірі – салыстыру
әдісі. Философияда ... ... ... ... ... анықтау. Қорытудың алғы шарты” – делінген. Айналаны тануда
салыстырудың мәні зор. Бұл ... К. Д. ... ... ... ... негізі” – деген.
Мұғалім салыстыру әдісімен сабақ жүргізе отырып, оқу материалын оңай,
көрнекі етіп ... ... ... ... ... ... ... оқушы заттар мен обьектілердің байқалмай, ... ... ... үйренеді. Баланың байқампаздығы ... ... - ... ... ... ... психологиялық компанент болып
табылады. Оқушы салыстыра отырып бұрынғы өткен материалдар мен жаңа білім
арасындағы логикалық байланыстарды ... ... ... ... ... ... соғұрлым білім алудағы формализм жойылып, ең
негізгісі оқуға деген қызығушылық арта түседі. ... ... ... ... мен айырмашылығын тапқызып қоймай, ... ... бала ... үшін ... зор. Бастауыш сынып оқушылары салыстыра
білмейді, сондықтан бұл жұмысты дұрыс ... ... ... талап етеді. Ол үшін оның кезеңдерін ... ... ... ... білу ... Жаңа ... ... берілген
тапсырмалар көп.
Қазақстан Республикасы ғылыми техникалық, экономикалық, ресурстық және
рухани дамуының жаңа ... ... ... ... ... сөз жоқ ... беру сапасына соның ішінде мектепте оқушыларды
дара тұлға етіп тәрбиелеу ... де ... ... ... ... ... ... қоғамдық қажетті деңгейімен қамтамасыз ету,
оларды Отандық ұлттық және әсемдік мәдениет арналарынан сусындату – ... ... қала ... Өйткені егеменді елдің ертеңі оқу – ... ... ... ... өзгеріп тұрған әлем адамнан да
қабілет пен қажеттіліктерді толассыз дамуда қажет ... ... ... ... дара тұлға етіп тәрбиелеу үшін
жүргізілетін жұмыстардың мақсаты мынадай болуы тиіс:
1. Оқушыларды өзгермелі өмірде қорықпай, еркін өмір ... ... ... мен ... сай келетін бағдар таңдап ... ... Өз ... жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру.
4. Аналитикалық ойлау қабілетін дамыту.
ХХІ ғасырдың жан – жақты зерделі, ... ... ... ... ... беру мәселесі мемлекетіміздің басты назарында. Білім мен
ғылымның Қазақстан дамуына оңтайлы жету үшін ... ... ... ... одан әрі ... ... жүйесін заман талабына сай
үйлестіру ... ... ... ... оқу - әдістемелік жүйеге жаңа
талаптар қойылуда. Осы ... ... ... ... берудің тиімді
жолдарын қарастыру, таңдай білу мүмкіндігі тиіп ... Қай ... ... ... ... ... тұлға мұғалім десек, дүниежүзілік ... кем ... иық ... ... білім мен тәрбиелік
қазынасын туған ... ... ... ... ... қазақтың ой
танымының иесі, саналы азаматты жетілдіруге үлес қосатын қазақ тілін ... оны ... ... жауапты міндет жүктеледі. Сонау ХV
ғасыр басында ... ... ... беру - ... жәй ғана ... ол – ... ... табатын өнер” деген екен.
Сондықтан қазіргі таңдағы ... ... ... ... пән ... қарай қолдана білу – оқыту мақсатына жетудің
бірден – бір жолы. Ұзақ жылға ... ... ... ... қойған
мақсатым – баланы субьект ретінде оқу ісіне өзінше қызықтыратын, ... ... ... туғызу. Оның бастысы оқу үрдісі жаңаша
ұйымдастыру, ... ... іс - ... ... ойлау дағдыларын
жетілдіру, өз бетінше білім алу процесінде бірлесе әрекет ету. ... ... өзі ... (іс - ... арқылы) жүзеге асады. Мұғалім
ұйымдастырушы, бағыт беруші.
Бастауыш мектептегі сауат ашу, тіл ... ... ... ... ... алар орны ... – 4 ... оқылатын “Қазақ тілі” курсы бір – ... ... ... фонетика, морфология, синтаксис, ... ... ... ... беру ... ... оқу ... ыңғайлау
қажеттілігі туды. Сол себепті оқытуда мұғалім де, оқушыда субьект ретінде
алынуы қажет. Мұғалім мен оқушының бірлесе әрекет ... – Ж. А. ... түп ... Біз ... жыл профессор Ж. А. Қараев
технология-сымен жұмыс ... ... ... ... ... бұл ... ... оқушыны үнемі әрекетке қосады;
- үш кезең арқылы ... ... ... алуға ынталандырады;
- тілдік категориялардың лексика - грамматикалық құрылымын игертіп,
ауызша, жазбаша тілде қолдану аясын ... ... ... ... әрі ... әрі ... отырып, негізгі білімді өздігінен
меңгеруге әрекеттендіреді.
Қазақ тілінен оқушының білім сапасын жетілдірудегі жетістік-тер саралап
деңгейлеп оқыту ... ... ... әрі ... ... жұмыстар құрылымымен іске асады:
1. Жаңа тақырыпты өткен тақырыппен байланыстыра ... ... Жаңа ... игерудегі деңгейлік тапсырмалар түрлері. (І. ІІ. ... Тест ... ... ... ... жұмыс.
6. Көп деңгейлікті бақылау жұмысы.
7. Рейтинг, мониторинг арқылы білім деңгейін сараптау.
Қазақ ... ... ... ...... ана ... ғасырлар
бойғы сұрыпталып келген көркемдігі мен әсері өрнегін, ... ... ... ... ... ... ... жас ұрпақ бойына
дарыту, ана тілімізді қуат-ты әдеби тіл қатарынан түсірмей, мемлекеттік тіл
мәртебесіне көтеру. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... кепіл бола алатын технология екендігіне көз жеткіздік.
Саралап деңгейлеп оқыту технологиясы – оқушылардың білім ... ... ... ... ... ... ... қазақ тілінің ғылыми негіздерін меңгертуге болады;
2. Халықымыздың салт – санасын әдеп - ғұрпын, ... асыл ... ... ... бай тілін, ұлттық шешендік өнерін, би, баба
даналығы мен пәлсапаларын үйретуге мүмкіндік туады;
3. ... келе ... ... ... баба тіліміздің бал бұлағымен
сусындыратын, сөздік қорларын молайтып, тіл ... ... ... ... ... және ... тіл ... арттырып, баланы
еркін сөйлеуге, жазбаша ойын жүйелі жеткізе білуге дағдыландырады.
5. Тіліміздегі фразеологиялық, ... ... ... ... ... ... меңгертуге, тіліміздің асылдығына,
айшықтығын, құндылығына жетелеуге мүмкіндік туады.
Жеке тұлғаға жету үшін әр ... ... ... біліп, адам
дәрежесіне көтеру керек. Жеке адамды қалыптастыру үшін ... ... ... ... жауап бере алмайды. Жеке адамды қалыптастыру үшін
не ... Ол үшін ... ... бет бұру ... Міндет - ұлттық
мәдениетті көтеру, ұлттық педагогиканы әдеп - ... ... ... ... ... ... пен ізгілікті, жат іс - әрекеттерге ... ... өз ... бере ... ... ... қастерлейтін өз
ошағын Отанын қадірлейтін Азамат тәрбиелеу.
Ол үшін ұлттық мектебімізді жаңа ... ... ... ... әдіс ... ... керек.
Әр түрлі оқыту әдістерін сабақта тиімді пайдалану – ... ... ... бірі. Бұл сабақтардың әркайсысынның өзіндік ерекшелігі бар.
Бастауышта оқытатын кез келген пәннің ... ... ... дамытуға берілген тапсырмаларды тиімді қолдану – бүгінгі
мектеп бағдарламасының да ... ... ... Тек ... ... қай ... енгізу керек екенін мұғалім өзі шешеді.
Мұндай сабақтар ... үшін өте ... ... ... ... ... салыстыру, ұксастығын, айырмашылығын анықтау сияқты
қарапайым тапсырмалардан басталған жаттығулар бірте - ... ... ... шұғыл шешім қабылдауын талап ететін, оны жан – жақты дамытуға әсер
ететін тапсырмалар түріне ауыса ... ... ... ... ... бір қарағанда өте қызықты көрінетін дидактикалық ойындар
жоғары эмоциялық жағдайда өтеді. Солардың бірі - “Ол не?” ... ... ... ... ... ... бір заттарын, ойыншықтарын алып
келеді. Бірақ оны ешкімге ... ... ... сол ... затына
ауызша сипаттама береді. Қалған оқушылар айтылған белгілеріне қарап әңгіме
не туралы екенін анықтаулары керек.
Мысалы: “Менің затым дөңгелек. Ол ... Бір ... әр ... ... Үлкен және кішкентайы болады. Резеңкеден жасалады. Балалар өзін ... ... ... ... ... ... ұжым боп та, топпен де жүргізуге ... ... ... ... ... ... ... бере білуге үйрету.
Жауаптарда айтылғанға сәйкес заттардың табылып жатуы мүмкін. Ол ойында одан
әрі қыздыра түседі. Ойынды ... рет ... ... басқа балаларды қиялдауға арналған ойын түрлері де бар. ... ... ... Ойынның негізгі идеясы қарапайым заттарды әдеттен
тыс жағдайда пайдалана білу.
Балалар, болжамдау бойынша 2006 ... ... біз ... ... ... Осыған өзімізді қазірден бастап дайындауымыз керек. Ол
үшін мына тапсырмаларды шешіп көрейік.
Тапсырма: - ... ... ... ... ... ... тағы ... болады?
Жауаптар: - су ішетін ыдыс.
- су құйғыш ыдыс.
- қарандаш салатын ыдыс.
Тапсырма: - Енді 10 ... соң ... ... болады деп ой-лайсыңдар?
Жауаптар: - тұратын аяғы ... оны ... және ... болады.
- шетінде су бұркетін приборы болады, сол арқылы еш
қиындықсыз тазартуға ... ... ... ... ... ... сияқты ойын – тапсырмалар ... ... ... кедергі келтіретін психологиялық селқос-тықты жоюға ықпал
етеді. Оқушылардың оқу материалын игеруін жеңілдету ... ... ... ... ... ... ... тілінен фонетика бөлімін өткенде
“Айырмашылығын тап” ойынын ойнатуға ... Ойын ... ... ... ... кеспелер қолданылады. Екі дыбыс қатар ... ... ... ... ... – жуан Ә – ... Э – ...... Ө – ... І – ... ... ... балаға әр түрлі дауыссыз дыбыстар жазылған 3 ... ... ... ... ... кеспені көтеру керек. Мұндай ойындар ... тілі ... ... ... мүмкіндік беріп қоймайды, сонымен
бірге танымдық белсенділігін, шығармашылығын арттырады.
2.2. Дамыта оқыту технологиясын қолдану барысындағы озат ... ... ... сыбанамыз – демекші бүгінгі бала – ертеңгі жаңа
әлем. Демек, бұрыннан қалыптасқан бағдарлама мен тәртіп ол үшін ... Ал, ... ол ... ... жаңа ... жаңа қатынастарға
бейімделуі тиіс. Сондықтан оған жүйелі жәрдем беріп, ынта – ... ... ... - ... дамытатын мектеп қажет. Бүгінгі таңда
мектеп қабырғасында білім алып ... ... жас ... алдында
“Қазақстан - 2030” бағдарламасындағы ... ... өсіп ... ... мен әл – ... артуы” – деген ұзақ мерзімдік
міндетін іске асыру жауапкершілігі тұр.
Оқытудың мәңгілік сауалы: ... ... ... ... күрделеліленіп
барады.
Оза оқыту – күрделі құрылымды, біртұтас педагогикалық жүйе. Оның
нәтежесінде әр ... өзін - өзі ... ... ... ... ... ... лайық жағдайлар жасалады. Оза оқытудың
дәстүрлі оқытудан айырмашылығы ... ... ... ... рөлі мен ... ... әдіс – тәсілдерінде, оқушының
білім алу белсенділігінің түрінде т.б.. ... ... ... ... ... мен ... ... ашылуын қолайлы жағдай жасау
болып табылады. Ол үшін оқушы тұлғасының ... ... ... беру
үрдісін ұйымдастырудың түрлі әдіс – амалдарын анықтап, жүзеге ... ... ... ... ... Л. С. Выготский-дың
идеяларына негізделген. Ал, бастауыш сыныптарла Л. Н. Лысенкованың іс -
тәжірибесін алатын за оқыту идеялары ... ... ... ... қарай жетілдіреді және топтайды.
1. Педагогикалық қарым - қатынастарды ізгілендіру мен демократияландыру
негізіндегі технологиялар. Оған Ш. А. ... Е. И. ... ... Оқушылардың іс - әрекеттерін белсендіру мен тиімділігін арттыру
педагогиканың технологиялары. Оған ойын ... ... ... ... В. Ф. ... және Е. И. ... коммуникативті
әдістемелері кіреді.
3. Оқыту ... ... мен ... ... арттыратын
педагогикалық технологиялар. Оған бағдарламалап оқыту, дифференциалдап
оқыту, ... және ... ... ... ... ... Оқу ... дидактикалық құрылымын әдіснама-лық тұрғыдан
жетілдіретін әдістемелер. Дидактикалық бірлектерді түрлендіру жөніндегі ... ... ... ... ... ... оқушыны дамыту құралы ретінде
қарастырған М. М. Жанпейісованың әдістемесі.
Қандай технологиямен ... ... ... ... ... ... өз ... Маңыздысы – түпкі нәтиже, яғни жас ұрпақты жан –
жақты дамытып, ... ... ... бір ... ... әсіресе бастауыш
сыныптарында оқушы әрекетіне қозғау сала бермейтіні баршамызға ... ... ... ... олардың іс - әрекетін басқару
арқылы іздестіру, зерттеу, ой ... ... ... ... ... оқу материал-дарының мазмұнын қоршаған ортаның өзгерісімен,
қозғалысымен, шындығымен үнемі байланыстыру – ... ... ең ... ... түрлерін қолданып, сабақты түрлендіріп ... ... мен ... ... ... ... ... Сабақ барысында
оқушылардың өздігінен ізденуін қадағалап, білім дағдысын ... ... ... ... таңда мектептердің негізгі мақсаты – зерделі, дарынды
балалардың ... ... ... ... ... және дамыту.
Сондықтан да оқудың жаңа технологиясын зерттеу, оны ісінет қолданып, ... жету – ... ... оқу ... ... ... оқу ... өздігінен білім
жинап, белсенді және өз ... ... - ... жасай алатындай тәрбиелеу
ең басты мақсат.
Қазіргі кезде қолданып жүрген педагогикалық технологиялардың бірі ... ... ... Бұл ... ... ... оқу бағдарламасы-мен жұмыс істейді. Модульді сабақтар мұғалімдерге
барлық ... ... тыс ... ... білімдеріндегі қателерді
дәл мерзімде анықтауға мүмкіндік береді. Оқушылар ... ... ... жұмыс жасауға мүмкіндік алады. Сабақ оқушылар ... іс - ... ... үй ... ... жіберетін
уақыттарын өздері қызығатын істерге арнайды.
Оқу модульі дегеніміз – оқу ... мен оны ... ... бір ... ... ...... мазмұнды, оқу әдісін
өз бетінше геру деңгейі мен оқу – ... ... сай жеке ... Оның ... ... өз ... немесе мұғалім көмегімен
модульмен белгілі бір нәтижеге жетеді. Ол мұғалімнен нені есте ... ... нені ... табу, қалай тиімді әрекет ету, нені білу ... ... ... түрде тапсырмалар алады. Модульді сабақтарды
құрастыра ... оқу ... ... ... ... ... ... сызба нұсқалар, суреттер, технологиялық жабдықтар, ауызша қралдар
пайдалануға болады. ... ... ... орындау барысы мен
білімді меңгеруді тексеретін әртүрлі бақылауларды қолданады.
Олар: өзін-өзі тексеру, мұғалім ... ... және ... т.б. ... ... ... олқылықтары, модульді игеру деңгейі
анықталады. Қосымша жұмыстар жүргізіліп, әр оқушы өз ... ... ... ең алдымен, оқушы өзінің жеке интеллектін саналыф
түрде дамыта отырып, оқу мазмұнын ... ... ал ... ... ... ... ... үрдісіне модульді біртіндеп енгізген
дұрыс. Модульге оқушылардың оқу – таным ... ... ... мен ... ... ... Мысалы, жеке, жұптасып, топтасып
жұмыс істеу оқытудың сапасын тиімділігін арттыруға болады.
Модульдік сабақты әзірлеу үшін оның ... ... ... ... ... ... бағдарламаны құрастыру керек. Сондан
соң мұғалім оқу эелементтерінің мазмұнын, ... ... ... ... ... жұмыс түрін анықтайды. Оқушылар үшін сабақтың
соңында нені біліп, нені оқу керектігін көрсететін ... ... ... ... ... оқу ... ... үш құрылымды бөліктен:
кіріспеден, сөйлесу бөлімінен және қортынды бөлімінен тұрады. Әр ... ... саны ... болады. Бұл оқу бағдарламасы бойынша ... ... ... ... ... ... сағат санына
байланысты. 7 – 12 сағаттан тұратын оқу модульінің тиімді екеін тәжірибе
көрсетті.
Оқу ... ...... ... ... ... ... және
қортынды бөлімдерге 1 – 2 сағат беріледі. Барлық уақыт сөйлесу бөлімінде.
Кіріспе бөлімінде мұғалім оқушыларды оқу модульінің ... ... ...... ... соң ... осы оқу модульінің барлық уақытына есептелген оқу
материалын, қысқаша сызба, кесте және т.б. белгілік ... ... ... оқу материалын қайта жаңғырту деңгейін, қарапайым білік пен
дағдыларды және білімін іс жүзінде бірнеше рет қайта ... ... ... ... ... Сөйлесу бөлімінде алғашында оқу материалын
қайта жаңғырту және қарапайым білік пен ... ... ...... білімді талдау, жинақтау, бағалау мақсатында оқытудың
белсенді формалары қолданылады. Оқушыларға мемлекеттік стандарт талаптарына
сай үш деңгейлік тапсырмалар ... ... ... ... тағы бір ерекшелігі – оқытудың
белсенді және ойын формаларын кеңінен қолданып оқушылардың оқу ... ... ... ... ... істеуі, Сөйлесу бөлімі сабақтарының
ұйымдастырылу барысы бойынша әр оқушы өзінің қалай немен ... ... ... не істеу керек екенін біледі, өйткені ... ... ... ... оның құрылысымен және жүру барысымен алдын ала
таныстырылады.
Оқу модельінің сөйлесу бөлімінің құрудағы ... ... ... ... ... ықпал ететініне зерттеу нәтижелері ... ... көз ... отыр.
Оқу модульінің қортынды бөлімі – бақылау. Егер сөйлесу бөлімінің барлық
сабақтарына оқушылардың бір – біріне ... ... – бірі ... ... ... ... құпталынып келсе, енді қортынды бөлімінде оқушы
өзінің сөйлесу бөлімінде алған білімін, ... мен ... ... ... ... ... ... формалары ретінде тестілік тапсырмалар,
бақылау жұмыстары, сынақ, шығарма, диктант оқу ... ... ... оқу ... осы қорытынды бөлімінде беріледі.
Сонымен модульдік оқыту технологиясында оқушылардың дамытуға баса көңіл
аударылады. Бұл технологияда:
- Оқушының, ... ... ... дамытуға;
- Танымдық процесстерді дамытуға;
- Белсенді әрекет етуге;
- Оқуға деген жағымды ... ... және т.б. ... ... педагогика теориясы елеулі өзгерістерге еніп, білім беру мазмұны
жақсарып, жаңа көзқарастар ... ... мен ... беру құрылымында жаңа
технологиялар дүниеге келуде. Оқытудың жаңа технологияларын алдымен жете
меңгерген, онан соң оны оқу ... ... жас және ... ... ... ... ... зор. Қазір педагогикалық
технология ұғымы іс – тәжірибемізде жиірек қолданып, ... ... ... ...... ... қол жеткізу жолындағы
қолданатын барлық қисынды ілім амалдарымен әдіснамалық құралдарының жүйелі
жиынтығы және жұмыс істеуге реті – деп ... ... В. ... ... ... ... ... асатын педагогкалық жүйенің
жобасы. Ал педагогкалық дара ... ... ... ... ... жету ... ... педагогкалық ықпалды ұйымдастыруға қажетті
өзара байланысқан әдістердің, құралдардың технологияны дамыту ... ... ... ... ... өз ... Қай ... оқу материалын оқушыға оңай игерту, шығармашылығын дамыту ... ... ... ... алынған педагогкалық технология өтілетін сабақ
мазмұнына сай болуы, оқушының ... ... ... алатындай болуы
шарт. Сонда ғана мұғалім оқу үрдісіндегі негізгі ... ... ... технологясында қолданатын ойындардың түрлері өте көп,
“Брейн - ринг”, “Білім биржасы”, “Қатені тап”, ... ... және ... ойын арқылы берілген оқу материалын бала тез игереді, өзі сабаққа
белсенді түрде қатысады. Бастауыш ... бала әлі де ойын ... ... сабақтар баланы қызықтырады. Мысалы, қазақ тілі ... мен ... ... ... ... ... ойын түрларін қолдануға
болады. “Бүр жинау” ойыны.
Ойынның мақсаты: ... мен ... ... ... тереңдету,
шығармашылық қабілетін дамыту.
Ойын барысы шыршаның суреті беріледі, бүрлері бар. ... ... ... жауап беру керек.
- Түбір сөзге қосымша жалғанғанда қандай өзгеріс болады?
- Қосымша қандай қызмет атқарады?
“Түйені жетектеу” ойыны.
Мұғалімнің үстеліне түйенің ... ... ... кім жаттығудағы
сөздерді көшіріп жазып, түбірін тауып астын сызса және алдымен орындаса,
сол бала түйенің жібін алып ... ... ... ... ... ... оқушылар мағанасына қарай мақалдың
жалғасын табу керек.
1. Жығылып жатып …
(Сүрінгенге күлме)
2. ... ор ... ... түсесің)
3. Жауға жаныңды берсең де …
(Сырыңды берме)
4. Жас жемісті жұлма …
(Жас баланы ... бір ойын түрі ... ... Тақтада жазылған ырым – тыйымдар арасынан дәмге бай-ланысты
ырымдарды теріп жаз.
2. ... ... ырым – ... ... ... ... ... жаз.
Мұндай тірек – сызбаны ана тілі, қазақ тілі сабақтарында жаңа ... ... ... болады.
Мәселен 2 – сыныпта өтілетін мысал, ертегілерге мынадай сызба түрлерін
қолдануға болады.
№1 таблица. Байлық пен ақыл ... ... ұл 3 - ... тас ... киім ... ... таблица. Түлкі мен тиін. (мысал) Ә. Асылбеков.
Қазақ тілі сабағында. Сөйлем түрлерін өткен кезде “Шаңырақ” атты әңгіме
жазып ... ... ... сұраулы сөйлем ... ... ... ... ... ... ... салт дәстүрін де біледі. Тірек сызбаны “сөз топтары”
тақырыбын өткен кезде де қолдануға болады.
Педагогикалық ... ... түрі – оқу мен жазу ... ... ойлауды дамыту технологиясы. Сын тұрғысынан ойлауды дамыту.
Бағдарламасы әлемнің түкпір – түкпірінен жиылған білім бірлескен ... ... кез – ... ... сыни тұрғыдан қарап, екі
ұйғарым бір ... ... ... ... ... ... сабақтарда
үйрету. Сын тұрғысынан ойлау бағдарламасы қызығушылықты ояту, мағынаны
тану, ой толғаныс кезеңдерінен түзеледі. Енді осы ... ... ... ояту ... мақсаты – баланың ... ... өзі ... еске ... ... ... көршісімен
бөліседі, тобында талқылайды. Яғни айту, бөлісу, ортаға салу арқылы оның
ойы ашылады. ... бұл ... жаңа ... ... ... ... оны байырғы
біліммен ұштастырады.
2. Мағынаны тану – бұл кезеңде оқушы жаңа ... ... ... ... ... Оның өз ... ... жасап, белсенділік көрсетуіне
жағдай жасалады. Оқушыға оқу тақырыппен тансу барысында.
V – білемін
– – ... – мен үшін жаңа ... – мні ... белгілерін қойып отыру тапсырылады.
Оқушылар білетіндерін анықтап, білмейтіндерін белгілеп сұрауға әзірленеді.
Бұл әрекет ... ... ... үшін ... ... ... көпірлер
құрастыруға дағдыланады.
3. Ой толғаныс кезеңі. Бұл кезеңде оқушы өзінің нені ... оны ... ... ... ой елегінен өткізеді. Бұл әрекетті
тиімді өтуге лайықталған “Бес жолды” өлең “Венн диаграммасы”, ... ... ... ... ... әр ... ... ауыр –
жеңілдігіне қарай лайықтала қолданылады. Олар ... бір – ... ... ой түйіндеуін қамтамасыз етеді. Әр оқушы өз шығармашылығын
көрсете алады.
Бұл әдістерді қазақ тілі сабақтарында ... етіп ... ... 2 – ... ... сөздердің байланысы” тақырыбын өткенде
балаларға мынадай ... ... ... Күз ... ... ... ... яғни күз дегенде ойымызға не
келеді, соның бәрін жазу.
Мектеп
Жапырақ КҮЗ
алма
Бақша ... ... Енді осы ... ... ... әңгіме құрау барысында сөйлемдегі
сөздердің қалай байланысқанын айтқызу. Әр ... бір ... ... ... ... ... жолды өлең” әдісін де қолдануға болады. Бір мәтенді
оқып беріп, бес ... өлең ... ... ... ... ... ... сөз. Зат есім болуы тиіс.
2) Тақырыпты суреттейтін екі сын есім.
3) Іс - әрекетті ... үш сөз. ... Төрт ... ... ... ... ... сөз синоним болуы керек. Мысалы: “Ұр тоқпақ” ... ... ... ... ... ұрлады, таяқ жеді
4) Балалардың қылығы дұрыс емес
5) Балалар – жеткіншектер
Немесе
1) Шал
2) Аңқау, ақкөңіл
3) Алданды, қайтарды, мұратына ... Шал ... ... ... Шал - ... әдістердің барлығы да балалардың белсенді іс - әрекет етуіне жағдай
жасайды.
Сол сияқты “Қазақ ... ... ой – ... ... ... яғни ... ойынын ойнауға болады. 2 – сыныпта “Мәтін деген
не?” тақырыбын өткен ... А. ... ... “Ағаш” мысалын оқып
беріп, сол мәтін бойынша балалардың өздері білетін ағаш ... ... ... ... ... ағаштар
Екі шеңбер ортасына екеуіне тән қасиеттер жазылады.
Ой толғаныс кезеңінде пайдалануға тиімді әдістің бірі – еркін жазу.
Мұғалім ... ... ... жаңа ... ... одан алған әсерін,
не үйренгенін, нені әлі де біле түсу керек екенін т.б. ... өз ... ... ... тапсырады. Жазуға уақыт береді. Уақыт аяқталған кезде
оқушылар өз ... топ ... ... Ең ... деп ... ... ... болады. Оқушыларды алған білімдерін қортуға оған ... ... ойын ... үйрететін бұл әдісті кез – келген сабақта
қолдануға болады.
Сын тұрғысынан ... ... ... келесі әдісі - ұжымдық оқыту
әдісі. ... ... ... ... жұпта, сосын ұжымда талқылау. Бұл
жағдайда әрбір оқушы бір сәт өзін ... ... ... ... деген
жауапкершілігі, белсенділігі артады. ... ... ... ... ұжым 4 ... ... топтарға бөлінеді. Бұл
“жанұя” топтар деп аталады. Содан кейін 1, 2, 3, 4 – ке ... ... 1 ... ... 2, 3, 4 - өз алдына “жұмыс” ... ... ... ... ... талқыланған соң, осы мәтінді
түсіну екендігі ескеріледі.
4 логикалық бөлікке бөлінген мәтіннің бір ... ... ... 2
саннан алғандар, 3, 4 – нөмірлі топтарға оқуға тапсырылады. ... ... ... ... тобында” мәтіннің тиісті бөлігін жақсы
меңгеру қажеттілігін, ... сол ... ... ... оқушыларына
түсіндіруге жауапты екенін, мәтінді тұтас түсіну әр ... ... ... ... ... кезекте ұжым мүшелері бастапқы топтармен қайта табысып,
өздерінің үйреніп келген бөліктеріндегі ... ... ... ... ... ... – бірі оқытуға сол арқылы ойлауға үйренеді. Бұл ... ... ... ... ... арттырады, ұжымда жақсы қарым -
қатынас қалыптасады, саналы тәртіп орнайды.
-----------------------
2 - ұл
Асыл жүзік
Күміс жүзік
ШАЛ
4 - ұл
1. Еңбек сүйгіш қол
2. ...... толы ... ... жем ... ... кетті
Тиін
Шаңырақ
Үлкен отау
Бөлек отау
Кіші отау
СӨЗ ТАПТАРЫ
СЫН ЕСІМ
ЕТІСТІК
ЗАТ ЕСІМ
НЕ ІСТЕДі? ҚАЙДА?
ҚАНДАЙ? ҚАЙ?
КІМ? НЕ?
Екеуі де тірі ... Ауа, су, жылу ... ШИЕ, ... ... ... ҚАРАҚАТ, ЖҮЗІМ
ЕМЕН, ТЕРЕК, ҚАРАҒАЙ, ШЫРША, ҚАРАҒАШ, ҚАЙЫҢ, СЕКСЕУІЛ
мақтаншақ
өтірікші
тапқыр
ақылды

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балабақшада оқытудың психологиялық негіздері8 бет
Биология сабағында және сабақтан тыс кезде экологиялық құзыреттілікті қалыптастыру мәселелері88 бет
Дамыта оқытудың теориялық негііздері22 бет
Оқытудың интербелсенді тәсілдері6 бет
Бірінші сынып математикасында дамыта оқытудың теориялық негіздері58 бет
Балабақшада тіл дамыту жұмыстарының жүйесі31 бет
Балаларға үй жануарларымен, жабайы аңдарды таныстыру4 бет
Бастауыш сынып оқушыларының өзіндік жұмыс үрдісіндегі дамыта оқытудың теориялық және тәжірибелік негіздері31 бет
Бастауыш сыныпта дамыта оқыту технологиясын қолдану42 бет
Бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына Қазақстанның кіру мәселесі33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь