Жастармен әлеуметтік жұмысты зерттеудің теориялық-әдістемелік негіздері

КІРІСПЕ 3
І ТАРАУ. ЖАСТАРМЕН ӘЛЕУМЕТТІК ЖҰМЫСТЫ ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ.ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ 7
1.1. Жастар . әлеуметтік.демографияльқ топ 7
1.2. Әлеуметтік жұмыс жүргізудің теориялық негіздері 12
1.3. Әлеуметтік жұмыс саласында тәжірибе мен әлеуметтік жобалауды ұйымдастыру әдістемесі 15
ІІ ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН ЖАСТАРЫНЫҢ БҮГІНІ МЕН БОЛАШАҒЫ 20
2.1. Қазақстандағы жастардың бүгінгі жай.күйі 20
2.2. Өтпелі кезеңдегі жастардың саяси.әлеуметтік және мәдени құндылықтарының өзгеру барысы 30
2.3. Қазақстандағы жастар саясатының қалыптасу ерекшеліктері мен әлеуметтік мәселенің көріну деңгейі 42
2.4. Жастарды жұмыспен қамту проблемаларын шешу жолдары мен механизмдері 50
ІІІ ТАРАУ. ЖАСТАРМЕН ӘЛЕУМЕТТІК ЖҰМЫС ЖҮРГІЗУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ 55
3.1. Жастармен әлеуметтік жұмыс жүргізу технологиясы 55
ҚОРЫТЫНДЫ 59
СІЛТЕМЕЛЕР 63
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 64
ҚОСЫМШАЛАР 66
Бүгінгі күні Қазақстан Республикасының жеке ел болып, төл шаңырағының астына көптеген ұлттар мен ұлыстарды біріктіріп, өркениетті даму жолына түскеніне де он бес жылдай уақыт болды. Әрине, қазіргі жағдайына ғасырлап жеткен өзге өркениетті елдерге қарағанда бұл тым аз уақыт. Бірақ, осыған қарамастан бәйге жолына бірге шыққан көршілерінен оқ бойы озық келе жатқан Қазақстан Республикасының бүгінгі экономикалық, әлеуметтік және саяси салаларда жеткен жетістіктері аз емес.
Дегенмен, ел дамуы тек оның экономикалық жетістіктерімен айқындалады десек қателесеміз. Өйткені, ұлт пен ұлыстың, жалпы біртұтас елдің табиғи дамуының бірден-бір көзі – рух екендігін адамзат әлдеқашан мойындаған. Әрине, Қазақстан халқы өткен күнде де, бүгін де рухани байлықтан кенде қалған емес, керісінше рухы мен ізгілік сезімдері басқадан артық болмаса, кем емес екендігі бәрімізге мәлім. Алайда, дәл қазіргі әлемдегі саяси-экономикалық және әлеуметтік-мәдени жағдай біздің елімізден буырқанған өркениеттер тоғысында беймәлім күй кешпей, дүниедегі өз орнын тезірек айқындауды талап етеді. Шын мәнінде, әлемдік жаһандану процесінің үдей түсуі қазақ үшін зұлматқа айналып, төл мәдениетіміз бен рухани болмысымызды тығырыққа тіремейтініне кім кепіл?!
Осы орайда, тығырықтан шығынсыз шығудың көзін табуда болашақ ұрпақ, қазіргі жас буынды жалпы адамзат құндылықтарын қастерлеумен қоса, олардың өз еліне, ұлттына, салт-дәстүріне деген патриоттық сезімін арттырып, осы бағытта тәрбиелеудің маңызы зор.
1. Аитов Н.А. Основы социологии. Алматы, 1997.
2. Алещенков С.В., Луков В.А. Государственная молодежная политика: мировой опыт, разработка и реализация. – М., 1991.
3. Аңдрущенко В.П., Горлач Н.И. Социология: наука об обществе.
Харьков, 1996.
4. Баркер Р. Словарь социальной работы. М., 1994.
5. Блашенкова О.Н., Ковальчук А.С. Труд молодёжи: права и обязанности. Пособие для организаторов тренинговых занятий. - М.: АНО Штаб, 2001. – 104.
6. Бондарь Ш. Социальная работа и молодежные организации: Конспект лекций. – М.: Институт молодежи, 1993.
7. Горбачев А., Омаргазин Р. Евразийская культура — как ее
понимает молодежь. Мысль. 1997. № 12.
8. Григорьев, Л.Г. Гуслякова, В.А. Ельчанинов. Социология. - М., 1994.
9. «Грядет ли светлое будущее?» /«Казахстанская правда», 1999, № 24.
10. Гуслякова Л.Г. Введение в теорию социальной работы. Барнаул, 1995.
11. Гуслякова Л.Г., Холостова Е.И. Основы теории социальной работы: учебное пособие. М., 1997.
12. Джаманбалаева Ш.Е. Особенности социализации подрастающего поколения//Казахстанское общество и социология: новые реалии и новые идеи/сборник материалов 1 конгресса социологов Казахстана.-А: Қазақ Университетi, 2002. –с.297-307.
13. Ешпанова Д. Д., Нысанбаев А. Н. Социальный портрет молодежи в современном Казахстане // Социологические исследования. - 2004. - N 12. - С. 86-95.
14. Зайнышев И.Г. Теоретико-методологические основы социальной работы // Социальная работа. М., 1992. Вып. 6
15. Западные молодежные субкультуры 80-х годов: Научно-аналитический обзор. – М.: ИНИОН АН СССР, 1990.
16. Интелектуальная культура специалиста. Новосибирск, 1993.
17. Калибеков Д. Современные проблемы молодежи. /«Вопросы экономики», 2000, № 8.
18. Кебина Н.А. Молодое поколение Казахстана: сегодня и завтра. //Социология молодежи. 2005, № 2.
19. Ковалева А.И., Луков В.А. Социология молодежи: Теоретические вопросы. – М.: Социум, 1999.
20. Колков В.В., Колков С.В., Шахина Н.А. Государственная молодежная политика и социальная работа с молодежью: Учебное посмобие. – М.: Социально-технический институт, 2000.
21. Концепция государственной социальной службы помощи населению: Семье и личности / Под ред. Л.С. Ржанициной. М., 1992.
22. Лукашева Е.А. Право, мораль, личность. М., 1986.
23. Молодёжь планеты: глобальная ситуация в 90-х годах, тенденции и перспективы /Ильинский И.М. и др. - М.: Ин-т молодёжи - "Голос", 1999. – 324. с.
24. Молодёжь России и Европа. Молодёжная программа Европейского Союза - новые возможности для молодых россиян. - М., 2002 г. - 88 с.
25. Основы социальной работы: Учебник / Отв. ред. П.Д. Паевленок. М., 1999.
26. Основы социальной работы. М., 1997.
27. Руслан ЕРБОЛҰЛЫ. Жастарға аты бар, заты жоқ заң неге керек? //«Жас Алаш» № 148 (14720).
28. Саппс М., Уэллс К. Опыт социальной работы. Введение в профессию. М., 1994.
29. Социальные ресурсы и социальная политика / Под ред. Г.Г. Шаталина, В.Г. Гребенникова. М., 1990.
30. Социология молодежи: Учебник. /Под ред. Проф. В.Т. Лисовского. – СПб: Изд-во С.-Петербургского ун-та, 1996. 460 с.
Лещинская Г. Молодежный рынок труда. /Экономист, № 8, 1999.
31. Социальная работа с молодёжью (Сборник нормативных правовых документов) /Департамент по молодёж. политике М-ва образования РФ; Гос. учреждение "Рос. центр молодёж. семейной политики". - М.,2003. - 308 с.
32. Социально-молодёжная работа: зарубежный опыт: Учеб.-метод. пособие / Гос. ком-т Рос. Федерации по делам молодёжи; Ин-т молодёжи; Центр образования молодёжи "Демократия и развитие". - М.,1997. - 288 с.
33. Социальная работа. / Под. ред. В.И. Курбатова. Ростов н./Д, 1999.
34. Социальная работа: инновационные и компаративные исследования. М., 1998.
35. Теория и методология социальной работы: Учебное пособие / С.И.
36. Теория социальной работы / Под. ред. Е.И, Холостовой. М., 1998.
37. Теория и практика социальной работы: отечественный и зарубежный опыт. Т. 1,2. М.; Тула, 1993.
38. Теория и практика социальной работы: проблемы, прогнозы, технологии / Отв. ред. Е.И. Холостова. М., 1992.
39. Тощенко Ж.Т. Социология, Общий курс. М., 1994.
40. Филипов Р.П. Социология образования. М. 1980.
41. Филипов Р.П. Школа и социальные развитие общества.
М., 1990.
42. Фирсов М.В. Теоретические основы социальной работы. М., 1997.
43. Фирсов М.В., Студенова Е.Г. Теория социальной работы. М., 2000.
44. Фролов Н.В. Наука в стратегии развития. М. 1991.
45. Ярская В.Н. Философия социальной работы: вопросы преподавания // Социальная работа. М., 1992. Вып.5.
46. http://www.perspect.kz/
47. www.youth.kz
48. www.almaty.kz
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ 3
І ТАРАУ. ЖАСТАРМЕН ӘЛЕУМЕТТІК ЖҰМЫСТЫ ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ-ӘДІСТЕМЕЛІК
НЕГІЗДЕРІ 7
1.1. Жастар – әлеуметтік-демографияльқ топ ... ... ... ... ... ... 12
1.3. Әлеуметтік жұмыс саласында тәжірибе мен әлеуметтік жобалауды
ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... МЕН ... 20
2.1. Қазақстандағы жастардың бүгінгі жай-күйі 20
2.2. Өтпелі кезеңдегі жастардың саяси-әлеуметтік және ... ... ... 30
2.3. Қазақстандағы жастар саясатының қалыптасу ерекшеліктері мен
әлеуметтік мәселенің ... ... ... ... ... ... ... шешу жолдары мен механизмдері
50
ІІІ ТАРАУ. ЖАСТАРМЕН ӘЛЕУМЕТТІК ЖҰМЫС ЖҮРГІЗУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ 55
3.1. Жастармен әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР 64
ҚОСЫМШАЛАР 66
КІРІСПЕ
Тақырыптың ... ... күні ... ... жеке ел
болып, төл шаңырағының астына көптеген ұлттар мен ... ... даму ... түскеніне де он бес жылдай уақыт болды. ... ... ... ... өзге өркениетті елдерге қарағанда бұл тым
аз уақыт. Бірақ, осыған ... ... ... ... ... көршілерінен
оқ бойы озық келе жатқан ... ... ... ... және ... ... жеткен жетістіктері аз емес.
Дегенмен, ел дамуы тек оның экономикалық ... ... ... ... ұлт пен ... жалпы біртұтас елдің табиғи
дамуының бірден-бір көзі – рух екендігін адамзат ... ... ... ... ... күнде де, бүгін де рухани байлықтан ... ... ... рухы мен ... ... ... ... болмаса,
кем емес екендігі бәрімізге мәлім. Алайда, дәл ... ... ... және ... ... біздің елімізден буырқанған
өркениеттер тоғысында беймәлім күй кешпей, дүниедегі өз ... ... ... ... Шын ... әлемдік жаһандану процесінің үдей
түсуі қазақ үшін ... ... төл ... бен ... ... ... кім кепіл?!
Осы орайда, тығырықтан шығынсыз шығудың көзін табуда болашақ ұрпақ,
қазіргі жас ... ... ... ... ... қоса, олардың
өз еліне, ұлттына, салт-дәстүріне ... ... ... ... осы
бағытта тәрбиелеудің маңызы зор. Яғни, Қазақстанның ... ... алға ... ... ... бірі – бүгінгі жастармен
әлеуметтік жұмыс жүргізіп, олардың ... нық ... ... ... шынайы патриоттық сезімін нығайту екендігі анық.
Тарихи тәжірибе көрсеткендей, шынайы патриотизм мемлекеттің әлеуметтік
құрылымының негізі, қоғамның рухани тірегі болып табылады.
Соңғы кезде жастармен ... ... ... ... ... жатқан істер аз емес. Дегенмен, әлеуметтік жұмыс сияқты күрделі
істі атқару үшін еліміздің ... ... ... ... ... ... және де бұл ... тұтас бір арнада
өрбіп, нақты нәтижелер беруі шарт.
Олай ... ... күні ... әсіресе жастармен әлеуметтік
жұмыс жүргізу, олардың келер күнге деген ... ... және ... ... отансүйгіштік қасиет туралы айту да, жазу да күрделі
мәселеге айналып отыр.
Еліміздің болашағын ойлағанда ең ... ... ... ... ... ... жүргізу жайы еске түседі. Олай болатыны, ... ғана ... ... ... ... бір тобы ғана ... олар – жас
қуаттың, еңбек көзінің, идеялар мен тың ұсыныстардың бастамашысы, ... күш, ... ең ... ... ... да ... ...
елдің болашағы туралы мәселе. Осы орайда жастармен әлеуметтік жұмыс ... ... ... ... жастар үшін әлеуметтік қызмет 1980 жылдары құрыла
бастаған. ... ... оның ... даму шыңы 1990 ... ... ғана ... ... Сонан соң бұл іс-шара тек 1990-шы ... ... ... алына бастады және де бүгінгі таңда қайта өрлеу
кезеңін ... ... ... жайы бар. ... егер 1995 ... 12 ... 31 ... қызмет құрылымдық бөлімдері
құрылса, 1996 жылы олар 68-ге ... Осы ... ... ... ... ... үшін жергілікті бюджет есебінен қажетті
анықтамалық-ұйымдастыру және әдістемелік құралдар, ... ... ... ... ... ... ... отырды. Бұл қызметтер облыстық
орталықтарда орналасып, “сенім телефоны”, жастар еңбек ... ... ... ... үшін ... медицина-психологиялық кеңес беру
пунктер жүйесін құра білді.
Дегенмен, ақпараттандыру және ... ... ... ... ... ... балаларға арналған әлеуметтік
реаблитация және ... ... ... ... ... ... ... түрлеріне айнала алмады.
Бұл ретте жастармен әлеуметтік ... ... ... мен
практикасын, әдістерін, формаларын ғылыми тұрғыдан қарастырудың өзектілігі
дау тудырмайды. Олай болса, бүгінгі таңдағы Қазақстан жастарының ... ... ... ... ... өзек ... ... орын алуы заңдылық.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Жастармен әлеуметтік жұмыс ... ... ... ... мол ... ... ... тізіп
шығудың өзіне көп уақыт кетеді. Ал, отандық ғалымдарымызға ... ... ... ... ... еңбектер болмаса, арнайы ғылыми
еңбектер, монографиялар мен диссертациялар көзге түсе қоймайды.
Әлеуметтік жұмыс жүргізудің теориялық және ... ... Л.Г., ... Е.И., Зайнышев И.Г., Саппс М., Уэллс К., Фирсов
М.В. және т.б. ... ... ... ... ... Аитов Н.А., Джаманбалаева Ш.Е., Ешпанова Д. Д., Нысанбаев А.
Н., Калибеков Д. және т.б. еңбектерінде ... ... ... ... олардың әлеуметтену жағдайы, жалпы проблемалары
қарастырылған. ... ... ... ... ... ... ... айналдырған еңбектер жоқтың қасы деуге болады. Сондықтан да осы
тақырыптың дипломдық ... ... ... ... кездейсоқтық емес әрі
өте зәру болып табылады.
Тақырыптың мақсаты отандық және шетелдік ғалымдардың еңбектеріндегі
жетекші ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы жастармен әлеуметтік жұмыс
жүргізу барысына ой ... ... ... мен ... мәселелерін
айқындау, әлеуметтік жұмыс жүргізудің тың технологияларын ұсыну. Осы
мақсатқа қол жеткізу үшін ... ... ... міндеттер қойып отыр:
– қойылған мақсатты барынша ашып көрсету, жұмыс тәжірибесін игеру үшін
отандық және шетелдік ... ... ... шолып, өзіндік
тұжырымдар жасау;
– әлеуметтік жұмыс ... ... және ... ... талдау жүргізу;
– Қазақстан жастарының бүгіні мен болашағына ой ... ... ... ахуалын, экономикалық жай-күйін ой талқысынан
өткізу;
– жастардың еңбек нарығындағы жағдайына талдау жасап, оларды жұмыспен
қамтудың тиімді ... мен ... ... ... әлеуметтік жұмыс жүргізудің технологияларын қарастыру.
Дипломдық жұмыстың жаңалығы. Отандық және ... ... ... ... ... жұмыс жүргізудің теориялық-методологиялық
негіздері, олардың жалпы жай-күйі, ... ... ... ... ... ... ... проблемалары мен оларды шешу
жолдары жан-жақты қарастырылды. Атап ... ... ... мынадай
жаңалықтар бар:
– рухани өмірімізде пайда болған ой еркіндігі мен пікір алуандығы
тұрғысынан еліміздегі ... ... ... тарихи даму белестеріне
алғаш рет кең көлемде талдау жасалған;
– совет ... ... ... ... сәтті тұстары
аңғарылып, тиісті баға берілген;
– әлеуметтік жұмыстың теориялық және ... ... ... ... ... ... ... жағдайына шолу жасалып, олардың бет-
болмысы толықтай ой елегінен өткізіліп, соны ... ... ... ... ... ... технологиясы қарастырылып,
шетелдік тәжірибелер тартылған, соны идеялар ұсынылған.
Зерттеу ... ... ... Дипломдық жұмыс Жастардың
әлеуметтік мәселелерін, олардың саяси бағдарын, олармен әлеуметтік ... ... ... ... ... сай, жаңаша көзқараспен зерттеген
еңбектердің қатарын толықтыра түседі. Зерттеу жұмысындағы деректер ... ... ... ... тарихы, мемлекеттік жастар саясаты
жүйесі, жастар социологиясы, сондай-ақ осы ... ... ... ... ... ... жұмысының хронологиялық межесі. ХХ ғасырдың 90 жылдарынан
бастап қазіргі күнге дейінгі кезеңді қамтиды. ... ... ... ... жай-күйі, әлеуметтік мәселелері ... ... ... және ... негізі. Зерттеу
методологиясы объективтік, тарихилық, жүйелілік және ғылыми ... ... ... ... және хорологиялық зерттеу
тәсілдері де қолданылды. Сол секілді біз қарастырып отырған ... ... ... ... ... әрі жаңа
көзқарас тұрғысынан жазылған еңбектер басшылыққа алынды.
Нақты деректерді зерделеу ғылыми ... ... және ... ... т.б. ... ... ... негізінде жүргізілді.
Дипломдық жұмыстың құрылымы кіріспеден, үш тараудан, қорытындыдан,
пайдаланылған әдебиеттер тізімі мен қосымшалардан тұрады.
І ... ... ... ... ... ... Жастар – әлеуметтік-демографияльқ топ
Жастардың соцологиялық теориясында «ұрпақ», «жас ерекшелік табы»,
«жастық шақ», «жастар», ... жасы ... ... ... ... зерттеуші И.Конн «ұрпақ» терминінің көпмағыналығына назар
аударады және оның төрт мағынасына көрсетеді.
Демографияда жобамен бірдей ... ... ... ... деп ... мен заңгЕрлер жалпы ата-бабадан шыққан сатылықты ұрпақ
деп айтады.
Тарихшылар мен социологтар ұрпақты ата-анасы мен ... ... ... тең ... ... деп ... ... статистикалық түрде 30
жылға тең деп айқындайды. Бүгінгі күні отбасының жасару үрдісі, ата-аналар
мен балалардың арасындагы жас ... ... ... ... ал ... ... өмір сүру ... үлғаюы үш емес, төрт
ұрпақтың бір ... өмір ... ... ұғымы кіретін символдық мағына бар. Онда өмірлік тәжірибе
қауымдастығыньң, ... мен ... ... ... ... оқиғалар»
туралы естеліктердің кейбір қалыптасқан ... ... ... өмір ... тіпті талғам мен көңіл ауудың да ... ... ... бұл ... ұрпақтар арасындағы буын хронологиялық нақты
шекараларда жатқан жоқ, онда ... ... ... аса ... айқындайтын тарихи оқиғаларға қатынас үлкен рөл атқарады. Осы
мағынада ұрпақтың саны сапалық айқындалуының, әртүрлі ұрпақтың ... ... ... екендігінің қаншалықты болуында.
Социологиялық түсінікте жастық шақ қашан басталды? Әртүрлі ... ... ... топ ... ... ... бұл
ұғымды біржақты қолданады. Мысалы, австриялық социолог Л.Розенмайер жастық
кезең 13 жастан ... 24 ... ... деп санайды. Ғалым осы кезеңнің
ішкі жас ерекшелігін және әлеуметтік дифференциациясьн баса айта ... да ... ... негіз бермейді.
13 пен 18 жыл аралығыңдағы жас «жасөспірім шақ» ұғымымен ... ... ... жаңа ... жеке ... тәртіптің нысандарына
әкелетін биопсихологиялық дамумен сипатталады. Бірақ адамды балалық шақтан
бөлетін ... ... 18 ... ... Бұл жас көптеген ... ... ... ... яғни ... ... және ... құқықтарды көрсетумен: еңбек үшін тең ақы төлеу,
армияда қызмет ету, некеге отыру, сайлауға ... және 24 жыл ... ... ... отбасылық, кәсіби және
құқықтық мәртебесі бойынша дифференциация ... ... ... ... Л. ... «жас ... деп айтады. Егер бірінші кезеңде бұл
кейбір кезде ... топ ... онда 18 және 25 жас ... ... ... емес). Бүл құрдастар тағдырының айырмашылығына
байланысты әлеуметтік біртектілік емес және ... үшін ... ... ... ... рөлдерді белсенді игеру процесі болады. Олардың
саны олар бәсең игерілетін немесе тоқтатылатын белгілі бір «толығу» шегіне
жылдам жақындайды.
Социолог В.Н. ... ... шегі ... шақ деп ... болатын жас
ерекшелік кезеңдерінің шеңберіне жатады деп есептейді. Ал одан әрі ... есею ... ... В.Н. Боряз жастар санатын айқындауға
арналған аса кең шекараларды ұсынады, ол осы топқа 14-33 жас ... ... ... адам жасы тек ... өмір ... ... ретінде ғана қаралуы мүмкін еместігі туралы
көзқарасты жақтайды. Оның жеке адамның даму ... ... ... мәні бар. Әлеуметтік құрам,
қажеттілік пен мүдде, мақсаттар мен өмір сүру жоспарлары, іс-
әрекеттің нәтижелері мен перспективалар ... ... ... ... ... жеке ... ... өмір
бойындағы тұтастықта зерттеуді ұсынады.
Мәселе, әдетте, адам ең жоғарғы жетістіктерге ересек ... ... осы ... ... ... шақта
болатындығында. Сондықтан социологтар кульминацияның Спартаға, ал іс-әрекет
спартасының жеке ... ... ... ... бір ... бар
екенін атап айтады.
Адам жасының қоғамдық функциялармен байланыс идеясы ғылымда бірнеше рет
атап көрсетілді. Ол адамньң өмір ... ... ... негізінде
жатты. Адамның барлық өмір циклін біртұтас етіп байланыстыруға ұмтылыс А.
Шопенгауэрдің ... ... ... ... ... ... ... өмір жолын екі қатарлы кезеңге бөледі, ал олардың әрқайсының өзіндік
ерекшеліктері және белгілері бар.
Аналогия үшін ІПопенгауэр мифологиядағы құдайлардың ... ... ... ... ... ... адам өмір ... тез және
жеңіл жүреді, бірақ оның көңіл-күйі түрлі ұсақ-түйекке байланысты өзгермелі
болады. Осы жылдардағы оқу, ойындар қозғалмалы. 20 ... ... ... патшалығы басталады, ол оның барлық тіршілігіне үстемдік жасайды.
30 жылдары оны Марс ... ол ... ... ... ... жауынгерлік әкеледі. Ол оны өжет болуға, тәуекелділікке ... 40 ... ... ... ... ... бас иеді. Веста
оған үй ошағын береді, Паллада білім мен ... ... ... ... үйінде ханым-зайыбы билік жасайды. 50 жасында Юпитер билік көрсетеді,
адам өзінің ... ... ... ол ... мен ... бай, ... ие,
басқаруға икемді. Бірақ 60 жылдары оның өмірінде Сатурн өзінің қорғасындай
ауыртпашылығымен, баяулығымен және солғыңдығымен әсер ете ... ... ... ... ... ... ұмтылудың
қанағаттаңдырылмауымен айқындалатынын, ал екінші жартысына тән ... ... ... ... ... Бұл ... философ адамның оның
жасына қатысты уақытты қабылдауындағы ... атап ... ... ... өтуі ... шақтағыдан гөрі ұзағырақ болады. Жастық ... ... ... пен толқуды бастан кешіреді, оның көңіл-күйі масаттану
мен энтузиазмнен бастап жабырқаушылық пен көңілсіздікке ... ... ... ... азапқа түсумен оның құмарлығы басылады, көңіл-күйі
неғұрлым тұрақты және селқос болады, ал егер денсаулығы ... ... адам аса ... тап болмайды, ол қамтамасыз етілгенін,
қолайльлықты жақсы көреді, тыныштықты қалайды.
Шопенгауэр аса маңызды кезең ... ... ... ... мән ... бәрі де адамдардың жасөспірім шақтың жылдарын қалай пайдаланатына
қатысты екені атап керсетті. Есейген ... олар ... ... әсер ... ... ... сыртқы әсерге бағьнбайды. Есейген шақ — ... және ... ... ... шақ — ... масаттану және
бірінші таным уақты. Жасөспірім шақ, ... тек ... ... ... ... тек шыңы таным: ағашының түбірі болып қалады.
Қазіргі қоғам жүз, екі жүз жыл бұрынғыдай жастарға, оның ... ... ... киім ... бір ... қарамайды. Үлкен
ұрпақ жастардың пікіріне, оның өзіне және оның ... ... Ал олар ... ... ... ... Экономикалық белсенді
тұрғындардың халықтың жалпы құрамындағы үлесінің ... ... ...... есебінен болады. Бүгін жұмыспен қамту қызметіне
өтініш жасайтындардың әрбір екіншісі жастардың өкілі 1(16-29 ... ... ... ... ... азы ғана жұмыспен
қамтылады. Сондықтан жастардың экономикалық іс-әрекеттегі үлесі халық
шаруашылығында ... ... ... ... 24 процентін ... ... ... саны 1993 ... ... жұмыссыздардың жалпы
санының 54 процентін ... ... күні ... ... ... үшін үнемі әрекет жасалып отырса да бұл ... аса көп ... ... шаралардың бірі жастар кәсіпорыңдарын, кооперативтерді,
құру, олар үшін салық жеңілдігін жасау ... ... ... ... ... ... болды. Басқа да шараларда жеке тұрғын
үй салуға және ... ... ... ... ... жоғары білім алуға,
жас отбасылары үшін арнайы қызмет құруға ... беру ... ... экономикалық қиындықтар мемлекет мәлімдеген саясатты материалдық
қамтамасыз ... ... ... әлеуметтік және экономикалық жағдайының
нашарлауы олардың әлеуметтік өмірдегі қылмыстық ұяларға одан
әрі тартылуынъң басты себебі ... ... ... 1990 ... бастап қылмысекрлер қатарьның
жасарғанын атап керсетеді. Мысалы, бүгінгі күні ... ... (54 ... – 14 пен 30 жас ... жастар, барлық
қылмыскерлердің жетіден бір ... 14|18 ... ... толмағандар
құрайды. Қазақстанда тиісінше — 50,9 және 6,9 ... 1999 жылы ... ... 148 мыңға жуық кәмелетке толмаған ... бұл 1998 ... ... 10 ... көп. ... оқу ... жасаған студенттері 40 проценте ... ал ... ... ... оқушылары — 23 процентке көбейді. Жасөспірімдер жене жастар
жасаған қылмыстың айрықша ерекшелігі соңғы жылдары жеке бас ... ... ... ... ... кету, тонау, ұрып кету, ... ... ... толмағандар жасаған қылмыстың өзіндік «жиынтығы». Ең
қорқыныштысы қылмыс өте ... ... ... барынша «еңбек»
электрондық бұқаралық ақпарат құралдарына тиесілі, олардың арналары ... пен ... ... ... ... «Ең ... батырдың» жүйелі
түрде гүлденуі өмірдің жетістіктеріне күшпен ғана қол жеткізетін жастардың
сенімін қалыптастырады.
Жасөспірімдердің делинквенттік мінез-құлқы «ересек» ... ... ... сәйкес келмейді. Жасөспірім істегенін ... жиі ... ... ... ... немесе іс жүзінде жоққа
шығармайтын құқықтық, тыйым ... ... ... ... ... бейтараптық теориясына жүгінеді, оның мәні жасөспірімнің өзіне қатысты
жеңілдету жағдайларынын іс-әрекетін санасыз түрде ... ... ... және ... оның ... ... енгізуге ұмтылады.
Сұраулар жасөспірімдердің көпшілігі өзінің қылмысыньң себебін ... ... ... ... ширегі осыңдай жағдайда
кім де болмасын осыған ... ... ... зиянды қате
бағалау да жөн.
Өзінің мінез-құлқына осылайша қарау ... ... ... ... ... тәрбиенің ерекшеліктерімен негізделеді, бұл жасөспірім
қылмыскерлерде өзіне жаза қолданылмайтыны ... ... ... әкеп ... және бұл ... «жасару» себептерінің бірі болып
табылады. ... ... ... ... өтеп ... кейін
қылмыс жасайсыз ба?» деген сұрақтың жауабы да ... ...... тек 45% ғана ... берді, «Қалай боларын білмеймін» — деп
кәмелетке толмаған қылмыскерлердің 32-сі жауап берді.
«Жастар ... ... тең ... А.Хаматдинованың айтуынша,
қазіргі таңда Қазақстан жастарының 15 ... ғана ... ... ... ... 5 ... ... сатып әперген үйде тұрады.
«Мәселенің ... ... ... үй ... алу ... оны салып алуға несие
беру тетіктерінің қалыптаспауында жатыр»,- деді А.Хаматдинова ... ... ... жас ... ... ... ... қарастыруды ұсынады. Қазіргі тұрғын үй бағасы мен жоғары ... ... ... бөлігіне ипотекалық несие беру жүйесінің қызметін
тұтынуға мүмкіндік бермей отыр. Осы орайда А.Хаматдинова жас ... үй ... ... 40 ... ... мерзімге 6-8 проценттік өсіммен
несие беретін АҚШ-ты мысалға келтірді.
«Қазақстан ипотекалық компаниясы» ЖАҚ ... ... ... ... ... ... қазір ипотекалық несие 15
жылға 13 проценттік үстеме сыйақымен беріледі. Оның айтуынша, ... ... ... ... 20 ... дейін ұзартуға, соның
нәтижесінде несие ... ... ... ... ... жастар үшін де ипотека қызметін тұтынатын мерзім жақын, деді
Н.Тоқабаев. Ол сондай-ақ, жастарды тұрғын үймен қамтамасыз ету ... табу үшін ... ... ... ... ... тұрғын
үйлер салына бастайды дегенге сенім білдірді /1/.
Бұл ретте жастардың ... ... ... ... қабылдаған және іс-шаралар жоспарын жасаған ... ... ... ... ... ... және үйлестіруші іс-әрекеттер
көзделгені жөн:
1. Жастармен әлеуметтік жұмыс ... үшін ... ... ... ... ... еңбек және жұмыспен қамту саласында
жағдайлар жасау.
3. Өңірлерде жастар саясатын іске ... ... және ... ... жастардың құқықтары мен мүдделерін
қамтамасыз ету.
5. Жастар мен жастар саясатын ақпараттық қамтамасыз ету.
6. Жас таланттарды дамыту мен ... ... өмір ... ... ... ... ... қызметі үшін жағдайлар жасау.
9. Халықаралық жастар ынтымақтастығын дамыту.
10. Қазақстандық жастардың азаматтылығы мен патриотизмін дамыту.
11. Мемлекеттік жастар саясатының нормативтік-құқықтық базасын ... ... ... ... ... ... экономикалық өміріне ұмтылуы және белсенді қатысуына, өз ... ... және ... дамыту үшін тиісті жағдайлар жасауға дағдыландыру
арқылы мемлекеттік жастар саясатын жүзеге асыруға бағытталуы, ол оның нарық
жағдайында ... ... ... ... болуы тиіс.
Бағдарламаның іске асыру тетігі Бағдарламаның іс-шаралар жоспарында
көрсетілген іс-шараларды жастармен жұмыс ... ... ... ... арқылы, кезең-кезеңімен іске ... ... ... ... ... тұрғаны лазым.
1.2. Әлеуметтік жұмыс жүргізудің теориялық негіздері
Әлеуметтік жұмыс қоғамдық құбылыс, белгілі бір ... ... ... болған. Ол бірте бірте әр түрлі ғылымның зерттеу объектісіне
айналды. ХХ ғасырдың ішінде ол теориялық ... ... ... беріле бастады.
Шетелдік ғылыми дәстүрде әлеуметтік жұмысты теориялық тұрғыдан
зерттеудің тарихы біршама уақытты қамтиды. Осы ... ... ... /2/. Ал ... ... ... қатысы бар қайырымдылық
дәстүрін тарихи-биографиялық тұрғыдан зерттеуге бағышталған бірнеше еңбек
кездеседі /3/.
Бұл ретте бір ... ... ... ... ғылымдағы өзара
байланысты екі құбылысты бөліп алуға болады. Біріншісі, жалпы әлеуметтік
даму барысындағы әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ал ... әлеуметтік жұмысты ғылыми зерттеу, әлеуметтік жұмыс
теориясының эволюциясы, оның адам мен қоғам ... ... да ... ара
қатынасы тұрғысындағы зерттеулер.
Ғылыми әдебиеттерге жүргізілген зерттеулер ... ... ... тарихындағы теориялық дәстүрлер қоғам өміріндегі қайырымдылық
секілді құбылыстың әлеуметтік орны мен ... ... ... ... әр ... ... социологиялық,
психотерапевтикалық ... ... ... талпыныстарын
қарастыруға орай қалыптасқанын көрсетеді /4/.
90-жылдардың басында ... ... ... ... ... бірнеше үлгісі белгіленді. Оны қоғамдық құбылыстың ... ... ... ... өрістеді. Бұлар қазіргі заманғы қоғамдағы
әлеуметтік қорғау ... ... ... ... әр ... ірі ... ғылыми ізденістерінің ғана нәтижесі ... ... ... ... ... мен ... ... өзгерістер.
Әлеуметтік жұмысқа қатысты ғылыми білімді құрудағы әйгілі теориялық
тәсілдерге, ... ... әсер ... ... ғылымдарға қатысты
жүргізілген талдаулар кем дегенде үш топтағы теориялардың бар ... ... ... ... теориясы;
2) әлеуметтік жұмыстың әлеуметтік-бағдарлы теориясы;
3) психологиялық-әлеуметтік (социопсихологиялық) немесе жан-жақты,
пәнаралық бағдарлы әлеуметтік жұмыс ... ... біз ... аталған әлеуметтік жұмыстың ... ... ... және ... ... ... теория
Әлеуметтік жұмысты қазіргі заманғы қалпында теориялық пайымдау
ретінде ... З. ... ... оның ізін қуушыларыдң
психоталдаулық зерттеулері ... ... /5/. ... ролі ... ... әлеуметтік жұмыс үшін аралас ғылыми пән ... ... ... етумен шектелді.
Алайда әлеуметтік жұмыстың психодинамикалық ... ... ... мен ... ... ... нақты технологиясын негіздеудің ерекше
үлгісінің пайда болуы мен дамуына мүмкіндік туғызды. Мұнда проблемалары бар
жеке адамға, отбасына, адамдар тобына әлеуметтік ... ... ... Бұл ... ... қызметкер әрекетінің психодинамикалық
үлгісі негізгі, бастапқы постулаттарға табан ... ... ... әкеледі:
а) әлеуметтік қызметкер клиентпен қарым-қатынаста тек психологиялық
құрылым иеленіп ... ... ... ... де ... ... ... қызметкердің клиентке ықпал етуі оның әлеуметтік-
экономикалық жағдайын, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... мұқтаждарға, жекелеген адамдарға нақты
көмек ... ... ... екендігін түсінуін талап етеді;
г) әлеуметтік жұмыстың психодинамикалық ... ... ... ... ... ... оның ішкі әлеміне, нақты
өмірді қабылдау ерекшелігіне әсер ете ... ... ... ретте әлеуметтік қызметкер өзінің де психологиялық ерекшеліктерін
ескергені жөн.
Әлеуметтік жұмысты психодинамикалық ... ... ... ету бірнеше дербес кезеңдерді қамтиды:
1) клиенттің проблемасын зерттеу; 2) ... ... ... ... ... сезімдерінің ерекшеліктерін талдау; 3)
әлеуметтік қызметкер мен клиенттің жақындасуы, тығыз ... ... ... ... әсер еткен басты оқиғаларды пайымдау; 5) әлеуметтік
қызметкер мен ... ... ... ... іс-әрекет етуін
жоспарлау, 6) соционом мен ... оның ... шешу ... ... ... құндылығы қазіргі заманғы адам мен қоғамның даму
проблемаларын тұтастай, жүйелі түрде көре ... арта ... ... ... ... ... ... үлгілеріне
көшелік. Олардың ішінде әсіресе қоғамның құрылуы мен дамуы туралы жүйелі
түсінікке сүйенетін әлеуметтік жұмысты ... ... ... үлгісі
пайдалы. Бастапқы нұсқасында бұл теория биологиялық негізде әзірленген және
ол бүкіл организм шағын жүйелерден құралған ... ... ... ... ... ... мен ... институттарды, отбасын, шағын
қауымдарды, ... ... ... жүйені талдауда кеңінен
қолданылды.
70-жылдары бұл тәсіл әлеуметтік ... ... ... ғалымдар
тарапынан қызу қолдау тапты.
Осы түсініктің аясында адамдарға мынадай үш түрлі жүйе ... ... ... ... кең ... ... ... достар, қызығушылықтары
бойынша құрылған бірлестіктер; екіншіден, қауымдық топтар, кәсіподақтар,
қоғамдық-саяси ұйымдар және с.с.; ... ... ... ... ... ... ... кітапханалар, мектептер және
т.б.) жүйелер.
Осы контексте әлеуметтік ... ... екі ... бір ... олар ... ... проблемаларын
шешуге қабілетті мекемелердің, ұйымдар мен ведомостволардың қызметін
оңтайландырумен байланысты, ... ... ... ... ... ... ... өз қажеттіліктерін, қанағаттандыру, адамның
өзін өзі реттейтін жүйе ретіндегі өзін өзі қорғау потенциясын ... ... ... көрсетуі туралы болып отыр.
Қазіргі кезде әлеуметтік жұмыста жүйелер теориясын ... екі ... ... а) ... жүйе ... пайдалану; б)
экологиялық жүйелер теориясын әзірлеу және пайдалану. ... ... ... ... ... ... ... ұғымы болды. Өмір
моделі адамдарды тіршіліктің жүйелі ұйымдасқан субъектілері ... Бұл ... ... ... дамитытына орай қалыптасқан.
Әлеуметтік проблемалар (кедейшілік, табиғаттың ластануы, қанау және
т.б.) адамзат ... ... яғни ... ... мүмкіндігін
азайтады. Тіршілік жүйелері (адамдар, олардың ... ... ... ... ... ортамен жақсы теңбе-теңдікті сақтауы тиіс.
Әлеуметтік-бағдарлы моделдің әлеуметтік жұмысты теориялық негіздеуші
басым ... ... ... ... Ол мынадай мақсаттарға қол
жеткізуді көздейді: 1) клиентке өзін орын ... ... ... ... ... ретінде көруіне және пайымдауына көмек көрсету;
2) клиенттің әлеуметтік қызметкерді ... ... ... ... ... бар жан ретінде қабылдауына қолдау көрсету; 3) клиенттің әлеуметтік
қызметкерді ... ... ... ... ретінде қарауына
қолдау көрсету.
Әлеуметтік-бағдарлы модель 70-80-жылдарда жан-жақты ... ... ... ... ... ... кешенді сипат иеленді.
Сөйтіп ол әлеуметтік ... ... ... жаңа ... пәннің тууына жол
ашты.
Әлеуметтік-бағдарлы модель ішінде басқасынан гөрі ... ... ... ... Әлеуметтік жұмыс саласында тәжірибе мен әлеуметтік жобалауды
ұйымдастыру әдістемесі
Қазақстан қоғамында реформалардың жүруі, ... ... жаңа ... пайда болуы, дәстүрлі түрлерін жетілдіру,
саяси тұрақтылық пен экономикалық өсуді нығайту жолында социономдардың
практикалық ... ... ... ... ... ... ... маңызға ие болады. Бұл ретте Қазақстанның әр
аймағында, сол сияқты әр ... ... ... ... ... ... бар екендігін ұмытпаған жөн. Сондай-ақ жастардың
өзі де әртүрлі субмәдениетке ие. Аймақтық, ауылдық және қалалық, ... ... т.б. ... ... ... қоса жұмыссыздарды алсақ,
олардың да әлеуметтік проблемалары шаш етектен. ... ... ... ... ... ... түрін және ерекше тәсілін қажет
ететіндігі сөзсіз.
Елімізде ХХ ... ... ... әлеуметтік жұмыс саласында
әртүрлі әлеуметтік топтардың өкілдеріне әлеуметтік көмек ... ... мен ... ... ... па еді? ... түрліше жауап
беруге болады, олардың барлығын жиып келгенде мынаған ... ... ... ... ... ... дейін болған
жоқ;
– әлеуметтік қызмет көрсететін ... ... бой ... тек ... үстінде дамып, қанатын кең жая бастады;
– Қазақстанда әлеуметтік жұмыстың жекелеген ... мен ... ... ХХІ ... ... дамуға сай келетін әлеуметтік жұмыстың
біртұтас жүйесі болған жоқ.
Осы айтылған пікірлер шындыққа сәйкес келеді деп санаймыз. Әлеуметтік
жұмыс ұзақ ... бойы ... оны ... ... ... ... арнайы әдістемесі әлі де кемшік күйінде қалуда.
Оның үстіне совет ... ... ... ... ... ... медициналық, зейнетақы, тұрғын үй-тұрмыстық және басқа
көмектердің желісі ... ... ... ... істеудің де бірыңғай
формасы қалыптаспай отыр. Осының бәрі де ... бір ... ... ... ... кәсіпқой қызмет ретінде қажеттілікке
айналды. Практикалық қызмет формасы ретінде әлеуметтік жұмыстың өзіндік
ерекшелігін ... ... ... ... нені түсінетінімізді анықтап алған
жөн.
Ғылыми әдебиетте «қызмет» термині кең ... ие. ... ... ... т.б. Гегельдің «қызмет» терминін қозғалысқа қатысты
қолданғаны белгілі. Философияда ... ... ... ... ... ... ... тарихи процесін зерттеу құралы ұғымын білдіреді.
Мұндай жағдайда ойымыз шашырап кетуі мүмкін.
Сол секілді ... ... ... ... ... де жиі ... ... ұғымын әртүрлі түсіндіру қызметтің
әртүрлі формалары мен типтерін жіктеуге көптеген негіздеме ұсынды. Бұған
қызмет ... ... ... ... орай ... қызмет, медициналық
қызмет, өндірістік қызмет және т.б. туралы айтуға болады.
Егер біз осы ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қызметті бөліп алуға ... Оның ... ... тұлғаның тіршілігі мен қызметіне қолдау көрсету ... ... ... ... ... барлық саласында субъектілік
ролін жүзеге асыруын оңтайландыру ... Осы ... ... ... ... ... басты мақсатына мыналарды жатқызуға болады:
а) жастардың дербестік дәрежесін, яғни өз проблемаларын өзі шешу, өз
тағдырын өзі ... ... ... ... өз ... ... ... және олардың заңда
көзделген мүмкіндіктің барлығын алуына жағдай жасау;
б) жастардың қоғамда ... ... ... ... дене кемістіктеріне, көңіл-күйінің күйзелісіне
қарамастан, өзін ... орта ... ... көрмей, өзін лайықты адам
ретінде сезініп өмір сүре алатындай жағдай туғызу;
г) мұның түпкі мақсаты ... ... ... ... барынша азайту /6/.
Әлеуметтік жұмыс қоғамда кәсіпқой және кәсіпқой емес деңгейде жүзеге
асырылуы мүмкін. Кәсіпқой емес деңгейге ... ... пен ... ... ... ... ... 80-жылдары көптеген елде кәсіпқой емес көмектің алуан
түрлі формалары қанат жайды. ... ... ... ... ... ... және ... көмек ретінде пайда болғандығын, ең
алдымен мұқтаж жандарға жан ашырлық сезімнен бастау алғандығына байланысты.
Бұл кейіннен кәсіпқой ... ... ... ... ... ... етті.
Кез келген елдің даму тарихында осы немесе басқа тарихи ... ... ... мен ... ... түрлері мен
формалары арасында байланысты ... ... ... ... ... жұмыстың әртүрлі формаларының пайда болуы көп ... ... ... және ... ерекшеліктеріне, әртүрлі әлеуметтік
институттардың ... ... ... ... сананың,
ғылымның, мәдениеттің, білімнің даму деңгейіне де ... ... ... ... ... ... ... бойынша) даму барысы енді ғана дами бастағынын ұмытпаған жөн.
Сондықтан да халықтың әртүрлі топтарына ... ... ... ... ... ... ... пайдаланған абзал.
Сол секілді әлеуметтік жұмысты ұйымдастыруда белгілі бір әлеуметтік
құбылыстар мен ... ... үшін ... ... тәсілдердің де бар екендігін есте ұстаған лазым.
Бұл ретте бір жағынан, жеке ... ... ... ... ... ету технологияларын, екінші жағынан – ... ... ... ... ... ... ... жағдай
қалыптастыру бойынша қызмет әдістерін ескеру керек. Осы ... ... ... ... ... ... ... іске
асыруға жағдай туғызу жөніндегі қызмет ретінде болуы тиіс.
Еуропаның көпшілік елінде Екінші ... ... ... ... пен ... ... ету бағдарламасын, әртүрлі
әлеуметтік топтарға қолдау көрсетуді жүзеге асыру үшін ... ... ... руханиат және құқық қызметтерімен қатар қазіргі ... ... та ... орын алады.
Қазіргі кезде әлемде әлеуметтік жұмыстың қоғамдағы ролі ... ... ... бар. ... ... ... ... тұрған амңызды міндет индивидтің қоғамда, топта субъектілік ролін
қамтамасыз ету және көрсету механизмдерін ... ... ... ... таңдау белгілі бір деңгейде жалпы қоғамдық жүйеде, қоғамның
әлеуметтік құрылымында, әлеуметтік институттарында айқындалған.
Шет ... ... ... негізіне мынадай қарым-қатынас
жатады: қызметкер – клиент («клиент» ретінде қоғам да, әлеуметтік топ та,
индивид те ... ете ... Осы ... іске ... екі ... ... ... әлеуметтік жобалау мен болжам жасау (құрылымдық
әлеуметтік жұмыс) және ... ... ... ... ... ... ... кезде Қазақстан қоғамы үшін, оның экономикалық, саяси және
әлеуметтік-психологиялық жағдайын ... ... ... ... кәсіпқой емес формалары мен бағыттарын өзгерістерге икемді және тиімді
бейімделе ... ... ... интеграциялау қолайлы болмақ.
Осы тұрғыдан алғанда, қызмет ретінде әлеуметтік жұмысқа жүйелік тәсіл
ерекше мәнге ие болмақ.
Кез келген әлеуметтік қызмет ... ... ... ... ... ... секілді компоненттерге ие. ... ... ... формалары мен түрлерінің пайда болуы үшін ... бар ... есте ... жөн. Осындай негіздеменің бірі
әлеуметтік тәжірибе ... ... ... ... ... беру, денсаулық
сақтау, бос уақыт және т.б. саласындағы әлеуметтік жұмыс туралы ... ... ... ... ... ... клиенттері – жастардың,
әлеуметтік тәуекел топтарының, суицидке бейім жандардың әлеуметтік-
психологиялық ... ... - ... ... ... ... ... мүмкін. Бұдан басқа да негіздемелер табуға болады.
Осы секілді бүкіл жағдайда әлеуметтік жұмыстың мақсаты нақтылана түседі.
Әлеуметтік ... ... түрі үшін ... ... да ... мен саланы ескергенде нақтылана түседі: саяси, экономикалық,
әлеуметтік-психологиялық және ... ... ... ... ... ... ... іске асыру әдістері қарастырылуы мүмкін.
Осыған байланысты әлеуметтік қызметтерге типология ... ... ... ... ... бөліп алу ерекше
маңызға ие болады. Әлеуметтік жұмыстың ... ... мен ... ... ... ... жатуы мүмкін, бірақ оларыдң бәрі де
мынаған саяды:
... ... ... ... ... қызметтермен, мекемелермен, ұйымдармен жұмыс жүргізу. Осы екі
форманың ішінде өз кезегінде әлеуметтік ... ... ... ... ... бірінші жағдайда, клиенттің проблемаларының
сипаты туралы (ажырасу, жұмыстан ... ... ... қайтыс болуы,
мүгедектік және с.с.); екінші жағынан – клиенттің ... ... ... яғни ... ... ... те, топ та, сол сияқты ірі әлеуметтік
топ ретінде қоғам да әрекет етеді.
Екінші жағдайда, бір жағынан, ... ... ... қарым-қатынаста проблемалар туындайтын қызмет саласы туралы; екінші
жағынан – осы ұйымдардың мәртебесі туралы (мемлекеттік, ... ... жеке ... және т.б.) айта ... ... ... ... Бұл жағдайда мынадай қызметтер туралы айтуға болады:
а) халыққа әлеуметтік көмек ... ... оның ... ... мұқтаж отбасын, тобын анықтау (көп балалы, бүтін емес, студент,
мүгедек жандары бар, қолайсыз жағдайда өмір ... ... ... ... және оларға материалдық, ... заң, ... ... ... ... ... көрсету болып
табылады;
б) әлеуметтік реабилитация қызметі, оның мақсаты қиын ахуалға душар
болған, түрмеден босанған, т.б. ... ... ... ... ... ... көмек көрсету қызметтері:
отбасылық кеңес беру;
танысу қызметі;
ағарту және өзін өзі ... алу ... ... кабинеттері;
педагогикалық кеңес беру және басқалары.
Мына негіздемелерге төмендегідей қызметтер саласы жатады:
а) әлеуметтік-тұрмыстық көмек қызметі, оның мақсаты жалғыз басты кәрі
адамдарға мүгедектерге ... ... ... ... ... көңіл көтеру қызметі, оның мақсаты отбасылық туризмді,
отбасылық серуенді, отбасының ұйымдасқан ... ... ... ... жас көп ... отбасылар клубтарын құру.
Біздіңше, әлеуметтік жұмысты аймақтық, муниципалды деңгейде ұйымдастыру
моделі адамның өмірлік қуаты, жеке және ... ... ... ... ... Осы ... сай ... жобаларды
(бағдарламаларды) жүзеге асыру жекелеген адамдарға да, сол ... ... да ... ... ахуалда, әртүрлі әлеуметтік-
экономикалық және әлеуметтік-психологиялық жағдайда көмек береді.
ІІ ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН ... ... МЕН ... ... ... бүгінгі жай-күйі
Тарихтың «тар жол, тайғақ кешу» жолдарында ұлттың өзін-өзі сақтауының
бірден-бір жолы - осы ... ... ... мен ... ... ... ... дау жоқ. Біздің жас ... ... ... ... ... ... рухани байлығы, оның әскери
күші, адамгершілік құндылықтары, білімі, патриотизмі, елдің тұтастығы болып
табылады. Ал енді бұл ... ... ... ... мәселесін
қарастырмастан бұрын, алдымызда тұрған бірқатар сұрақтарға жауап табуымыз
қажет ... Атап ... ... ... жастарының дәл бүгінгі
саяси, құқықтық, әлеуметтік-демографиялық, экономикалық және рухани ... ... ... бұл ... ... таппай, жастардың патриоттық
тәрбиесі туралы айту ерте. Әрине, бұл сұрақтарға нақты, әрі толық ... үшін ... ... ... ... нәтижелеріне жүгінуіміз
заңды.
Саяси тұрғыдан алғанда, Қазақстан жастарының бүгінгі ... ... ... ... ... ... болу мүмкіндігін арттырады.
Мәселен, сайлау науқаны сияқты саяси процестерде жастар категориясы жалпы
халық арасындағы көпшілікті құрағандықтан ... ... ... табылады.
Бұл өз кезегінде оларға деген ... ... ... ... ... ... ахуалды талдау көбінесе билік субъектілерінің
бағалы пайымдаулар детерминантымен анықталады. Реформалар бағамын қолдау
немесе оған қарсыласу деңгейінің ... ... ... ... ... ... немесе бағасымен түйіндес.
Мұндай жағдайда жастар мен билік арасындағы қарым-қатынастың дұрыс
немесе бұрыс арнада дамуы ... ... ... яки ... ... ... алғышарт болады. Демек, жастардың ресми мемлекеттік
идеологияны қолдауы да, қолдамауы да биліктің қолында екені ... Ал ... жас ... ... ... ... ... тікелей
әсері бар “сенім” феноменін туғызуда терең мәнге ие құбылыс болса керек.
Мәселен, зерттеулер ... ... ... Қазақстан жастары үшін
Президенттен басқа, жас ұрпақ өкілдерінің толық сенімін туғызатын ешқандай
мемлекеттік, әлеуметтік, экономикалық немесе саяси ... жоқ. Ал ... ... қандай патриотизм туралы айтуға болады.
Жастар мен билік арасындағы қарым-қатынас деңгейін анықтайтын
факторлардың ... бір түрі - ... ... ... қабылдау
процесіне қатысуы екендігін атап өткен жөн.
Жастардың саяси мәртебесі олардың саяси күш ... ... ... ... ... шараларын құра білу, саяси билікке қол жеткізу
мәселесі бойынша өзінің алдына ... қою және оның іске ... ... ... ... ... дамуының көрсеткіші
ретінде тек қоғамдағы жастар санасының сол қоғамда орын алған ... ... ғана ... ... ... оның ... ... тікелей қатысуы
мен белсенділігін де жатқызамыз.
Қазіргі еліміздегі тәжірибе көрсетіп отырғандай, бүгінгі таңда жастар
қауымының еліміздің ішкі ... ... ... үлесі олардың
мемлекетті басқару процесінен алшақ екендігін ... ... ... ... әрі ... ... жоғарғы мемлекеттік билік
орындарындағы басқарушы лауазымдарға тартылмауда, тіпті ... ... ... органдарды басқарып отырған көптеген лауазым
иелерінің жасы ... ... ... ... ... ... қарамастан еліміздегі жастар демократиялық қоғам принциптерін
қолдана отырып, осы ... ... ... үшін өз ... іске
асыруға тырысуда. Мәселен еліміздің азаматы ретінде жастар сайлау ... өз ... ... ... Сол ... ... ... мемлекеттік органдарда көтеріп өз құқықтары мен ... жол ... 1999 жылы ... Республикасының Президентін сайлау
кезіндегі жастардың электоральді белсенділігі олардың айбынды күш екендігін
байқатты. Кең көлемде өткен ... ... ... керектігін білеміз” акциясы
жастардың электоральді белсенділігін айтарлықтай ... ... ... ... ... электоральдық мінез-құлықын тәрбиелеуде маңызды
құрал болып табылады. Мұнда ... ... және ... ... ... ... ... үрдіс қарастырылады.
Алайда, осы 2004 жылғы күзде өткен парламенттік сайлауда жастар едәуір
төмен электоральдық белсенділік көрсетті. Осы ... ... ... ... ... ... 26,1% ғана өз
азаматтық борышын орындап, сайлауға қатысқан.
Өкілеттік ... ... ... ... ... жоғалуы
көбінесе өкілеттік билік органдарының саяси өмірдегі ... ... ... ... тарапынан оларға деген сенімнің азаюымен
байланысты. Демек, Қазақстанның саяси ... ... ... жастардың осы өкімет органына қатынасын біршама салқындатқандай.
Оның үстіне депутаттықа ... ... ... ... жастардың көңілін тарта алған жоқ. Шын мәнінде, олардың
жастарды әлеуметтік-экономикалық тұрғыдан ... ... ... дәйектері,
әлеуметтік қорғау жөніндегі шаралары, ... ... ... жас ... ... ... ... саяси процестерге қатысу
тәжірибесіне қарамастан, жастардың басым көпшілігі өкілеттік ... ... ... ... ... ... саяси жүйені трансформациялау, азаматтық, демократиялық қоғам
белгілерінің бірі болып табылатын көп ... ... ... орнықтыру, өзін қандайда болмасын саяси күшке қатыстыру, онымен
сәйкестендіру желісі бойынша қарастырылады. ... ... ... ... ... ... қарасақ Қазақстан
жастарының 56% саяси партия мен ұйымдардың жұмысына ... ... ... ... жас ... ... бөлігі еліміздегі саясатқа
қатысу мүмкіндігінен, нақтырақ ... ... ... мүше ... ... ... түрде қатысудан гөрі, уақыт өткізудің басқа
түрлерін ... ... ... ... ... ... көзқарасымыз
бойынша, саяси мәдениеттің тек жастар арасында ғана емес, жалпы мемлекеттік
деңгейде жеткілікті дәрежеде қолға алынбай отыруымен байланысты.
Алайда, ... ... ... ... мен ... ... бір қалыпты, әрі жайбарақат. Ал олардың керісінше саяси позициясы
барынша кемелденген және ... ... ... өз ... және ... ... реформаларды дамытуда маңызды құрал
екендігін сезінген сәтте ғана туындайды.
Мысалы, социологиялық ... ... ... жас ... ... ... жастардың көңілінен шыққан.
Олардың көбі отандық заңнамада қандайда болмасын құқықтық қайшылықтар мен
проблемаларды ... ... ... тән ... ... ... сияқты. Демек, қоғамда орын алатын саяси процестерде жастар өз
құқықтарын ... ... жолы ...... ... шеру,
ереуілдерге қатысуды қолдайтындығын жасырмайды /7/.
Бұл қалыптасқан жағдайда жастардың басым бөлігі ... ... ... ... ... ... ... жетудің бірден-бір жүйелі
тәсілі деп сотқа шағымдану, келіссөздер мен өзара ... ... ... өкімет органдарына бару, сайлау ... ... ... ... ... ... саяси шеруге шығу акциясы экономикалық, еңбек
қатынастары, әлеуметтік аясының ... ... ... аяқ ... ... асқынған кезде болуы мүмкін. Олардың үлес салмағының
көбеюі жастардың мәртебелік позициясының нашарлауымен ... ... ... аяқ асты ... ... ... ... нәтижелері көрсеткендей,
Қазақстан жастарының саяси құндылықтары жалпылай алғанда бірегейлігімен
ерекшеленеді. Яғни, ... ... ... ... тән ... ... мінез-құлық байқалады. Басқа сөзбен айтқанда, әдеттегі өз
басынан қоғамдық мүддені жоғары қоятын идеологияның ... ... ... ... ... орнығуы байқалады. Айталық,
қазіргі республика жастарының құндылықты бағдарында осы кездегі ... ... ... ... мен ... өсу
үрдісі орнығып келеді. Мұндай тенденция жастардың патриоттық тәрбиесі
мәселесін шешуде ... ... ... ... ... ... жаңа талаптарға сай тәрбие жүйесін іздестіруді көздейді.
Сонымен жоғарыда келтірілген зерттеулерді қорытындылай келе, Қазақстан
жастарының көпшілігі қоғамдағы ... ... ... ... ат салысуға даяр екендігін атап өткен жөн. Осы
социологиялық зерттеулердің мәліметінше қуантатын тағы бір жай - ... ... (74,3 %) өз ... деп ... ... ... ... өзін патриот деп санаған.
Алайда, бұл мәселенің толық шешімі табылды деген сөз ... ... атап ... ... факторлар желісі бүкіл жастарымыздың
жартысына жуығын потенциалды ... яғни ... ... ... ретінде көрсетеді. Бұдан шығатын ... - ... ... ... ... ... ... отансүйгіштік,
патриоттық рухты көтеретін толыққанды жалпы ұлттық ... әлі ... ... жастарымыздың құқықтық сана-сезімінің ... ... ... ... алмауы олардың кей жағдайда
қылмыстық топтардың ... ... ... туғызуда. Осындай жағдайда
мемлекеттің негізгі міндеті - жастарға конституциялық ... пен ... ... ... ... 1995 жылы 30 ... ... Қазақстан
Республикасының Конституциясы Республикамыздың азаматарының, ... ... да ... мен ... ... ... ... тұрғыда қорғау мәселесі де бірқатар шешілген
тәрізді. Қазақстан Республикасының Президентінің №73 ... ... 28-ші ... ... ... ... жастар
саясаты» туралы концепциясы бекітіліп бүгінгі күнге дейін жастар ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Үкіметінің
қолдауымен осы ... ... ... ... ... ... атты ... бағдарлама қабылданды. Басым бағыттарға ең бірінші
азаматтылық пен ... ... ... ... жоғарылатуға көп орын берілген.
2001 жылдың қыркүйек айында Ақтау ... ... ... І
Конгресі болып өтті. Бұл Конгреске жастар ... ... ... өкілдер,
ТМД және шет елдерден қонақтар келіп қатысты. Алғашқы отырысқа ... ... ... ... ... өз ... буын ... азаматтық және патриоттық тәрибие беру өзекті де өткір
мәселе болып ... ... ... Сөз жоқ, ... болашағы бүгінгі
жастарымыздың білікті де білімді қолдарында ... ... ... ... ... ... Республикасының үкіметінің N 155 жарлығымен 2003
жылғы 13 ақпанында 2003-2004 жылдарға жастар ... ... Бұл ... ... ... - жастардың әлеуметтену
прецесіндегі ұйымдастырушылық, әлеуметтік, ... және ... құру мен ... ... ... ... отанына, еліне деген
махаббат сезімін арттыруға жұмыс істеу. Бағдарламының міндеттері – кешенді
мерекелік патриоттық кештер мен ... да ... ... ... әлеуметтік тұрғыдан қорғауға ат салысып, олардың қоғамдағы маңызын
көрсету, жас азаматтарды кәсіпкерлікке және нарықтық ойлауға машықтандыру,
жастар ... ... өмір ... қалыптастыру, өңірлердегі
мемлекеттік жастар саясатын іске асырудағы ұйымдастырушылық және құқықтық
механизмдерін ... және ... ... ұйымдар, мемлекеттік
құрылымдармен қарым-қатынасын дамыту.
Бүгінде қоғам әлеуметтік поляризацияны, саралау ... ... ... ... ... мен ... ұсақ
саудагерлер және өзге де жаңа экономикалық ... ... ... ... ... қоғамның маргинализация процесі бөлігінде кіріс
тереңіндегі айырмашылықтары, экономикалық және ... ... ... ... жаңа ... ... әртүрлі қауымдастықтың әлеуметтік белгілеріне ие бола ... ... мен ... ... ... ... ... қарай ерекшеленеді. Мұндай әртүрлі жастар тобының әлеуметтік
жағдайы, ... ... ... өз ... өзі ... ... ... бастапқы процестер жастар қозғалысы мен жастар ... ... ... пен ... ... ... ... талап етеді. Қазіргі жағдайдағы жастар ұйымы мемлекеттік жастар
саясаты ... ... ... қажеттіліктерімен, сондай-ақ түрлі
әлеуметтік қажеттіліктерін тиімді өткеруге жететіндей бағытта болуы шарт.
Жастардың ... ... мен ... ... қамтамасыз етуіне
кім кепіл берсе, жастар соған ілеседі. Мәселен, Комсомолда ... ... ... биліктің барлық органдарынан, жастардың қызығушылықтары
мен күнделікті ... ... ... ... тұлғалар болған.
Әрқилы тарихи кезеңдерде, кез келген мемлекетте қоғамды «нарықтық»
үлгіде түрлендіруде және оған сәйкес жеке ... ... ... ... тәрбиесі мәселесі қиындықтар туғызған. Оның ерекше
келбеті- ... ... ... өз ... ... ... ... яғни қазіргі кезеңдегі өмірге бейім ұрпақтарды
тәрбиелеп, қалыптастыру үшін, ... ... ... ... ... ... ... жастар өз мәселелерін басқалардан көбірек ... ... ... ... ... беру ... ... реформалар көшінен ... ... ... еріп ... ... нарықтық қатынастардан туындаған өмірлік
жоспарлары мен мақсат-мүдделеріне қайшы келмегені дұрыс.
Сонымен қатар, жастардан «патриот бол», «өз ... сүй» деп ... ... ... ... ... Қазақстан жастарының патриоттық тәрбиесін
көтеріп, рухын шыңдау ең бірінші кезекте сол ... ... ... ... мен тұрғылықты үй-жайы болғанда іске аспақ. ... ... ... ... сол ... ... орналасу үшін ең біріншіден ... ... мен ... ... шарт. Еңбек және әлеуметтік қорғау министірлігінің
мәліметінше 2004 жылдың үшінші тоқсанында жұмыс іздеп ... ... 61,3 мың ... ... соның 20,2 мың адам ғана жұмысқа орналасқан
екен. Мәселен, ауылдық жерлерде жұмысқа орналасқан жастар саны 2002 ... мың ... ... 2004 жылы 6,9 мың ... ... ... зерттеулерге қарағанда қалалық жастардың ... ... оның өсу ... ... жерлердегі жұмыссыздықтың ішкі
миграцияға түрткі болуы. Жалпы Қазақстан жастарының урбанизация процесінің
негізгі факторы болуын олардың ... ... ... ... ... ... ретінде қарау керек.
Ауыл жастарының қалалық жерлерге қоныс аудару тенденциясы әлі күнге
дейін сақталып отыр. ... ... ... 2003-2004 жылдар
аралығында жастардың ауылдан қалаға көшу саны ... ... Яғни ... ... қазіргі таңда 41,1%-дан 37,1%-ға түскен.
Жағдайдың ... күрт ... ... ... ... «Ауыл
жылдары» бағдарламасының іске асырылуы себеп болса керек /8/.
Бірақ, бұл еліміздің ішкі миграцияның біржола тұрақтануы деген ... ... ... ... деңгейдің
қарқынды өзгеру барысы әлі де ... ... ... ... ... ... Осындай үрдіске түрткі болып отырған ең ... ... ... ... ... ... ... қалалық жерде білім
алуы немесе жұмыс іздеуі. Сондықтан ауылдық және ... ... ... ең алдымен өзіне қызықты, әрі қоғамға пайдалы іспен айналысуын
қамтамасыз етудің мәні зор. ... ... ... шындық
бұл мәселенің іс жүзінде жүзеге асуын қиындатады, ал ... ... ... етпейді. Алайда, атам қазақ «өзім дегенде, елу ... ... ... бұл ... барлығы да жеке мүдделілік пен бірлікті талап
етеді.
Қалай десек те, дәл ... ... ... ... ... ... және қоғамдық жұмыстар болып отырғандығы ... ... ... ... және әлеуметтік қорғау министірлігінің
мәліметі бойынша 2002 жылдың үшінші тоқсанында ... ... ... ... адам ... ... ... жастар саны 8,5 мыңға жетіпті. Ал
2004 жылдың бірінші тоқсанында бұл көрсеткіш бір жарым есеге өскен.
Халықты жұмыспен ... ... ... ... ... арнайы мамандық беретін курстар ашылып, бірқатар жас біліктілігін
арттырған. Осындай мәліметтерден жастарымыздың жұмыссыздар ... ... ... ... ... ... ішінде жастарымыздың
тәжірбиесінің жоқтығы мен арнайы дайындықтан ... ... ... ... жас ... ... 24 жас ... болып отыр.
Сонымен қатар еңбек нарығына алғаш шығып отырған жоғарғы оқу орындарының
түлектерінің ... ... осы ... ... ... ... ... іздеген жастардың көпшілігінің арнайы жоғары ... ... ... ... ... ... ... байқау
қиын емес.
Нарықтық қатынастарға көшкен еліміздің экономикасында айтарлықтай
болған өзгерістер жұмысқа орналасу мен ... ету ... де өз ... ... ... жаңа ғана оқу ... жас мамандардың жұмысқа
орналасуы қиындықтар туғызуда. Себебі ... ... ... үшін ... гөрі ... ... мол ... алған әлде
қайда тиімді.
Дегенмен де демократиялық құндылықтарды алдыға қойып азаматтық қоғам
құруда жастардың мамандық таңдауы да ... ... Олар ... банкир, экономист, қаржыгер ... ... ... ... ... ... тасы өрге домалап, ауқатты өмір ... ... ... ... ... ... болуда. Соның салдарынан ауыл шаруашылығы,
техника мен технология, орта кәсіп мамандары жетіспей жатқан жерлері бар.
Жастар ... ... ... ... бой ... ... бөлігі азаматтардың жоғары жоғары әлеуметтік ... ... ... пен жеке ... қол ... ... жолын жалғастыру идеясын қолдайды. ... ... жуық ... ... реттілік пен нарықтың үйлесімдік байланыстарын қолдауға
даяр екен.
Мысалы, түрлі зертеулердің нәтижелеріне ... ... ... ... ... ... және де олар нарықтық экономикалық
қатынастарға сай мамандықтарды жедел түрде меңгеріп алуға құлшынады. Соңғы
мәліметтерге сүйенсек ... ... ... ... ер балалар мен
қыздарымыз жұмыс істеуде. Осының өзі болашақта экономикамыздың ... ... ... ... мүмкін. Бұл мәселе жөнінде Елбасы Н.Ә.Назарбаев
халыққа жолдауында ерекше тоқталып Ғылым және ... ... ... ... тапсырыс беру қажеттілігіне тоқталған болатын.
Осындай жастар арасындағы жұмыссыздықты азайтуда, жаңа жұмыс орындарын
ашуда кәсіпкерлікті дамытудың ролі зор болмақ. ... күні ... ... ... ... да жоқ ... Ол үшін жастардың
кәсіпкерлікпен айналысуына ... ... ... ... қабылдап,
жеңіл түрдегі кредитті алуына жағдай жасау қажет сияқты.
Қазақстан Республикасының өмір сүру ... ... ... орташа
айлық жалақысымен айқындалады. Жалпы халықтың кірісі ... ... өмір сүру ... ... ... әлеуметтік көңіл-күйі мен
материалдық жағдайына әсерін тигізеді. Демократиялық қоғамдағы нарықтық
қатынастардың ... ... ... ... ... ... тырысып мемлекет қолдауына қарамай қолдан келгеннің
бәрін істеуде. Алайда күнделікті өмір ... ... ... ... заманың талабын түсініп, біраз бейімделіп қалған
жағдайы бар. Ауыл жастары да өз қолдарынан келгенше ... ... ... айналысып, мал санын көбейтіп, ауыл шаруашылығының дамуына үлес қосуда.
Дегенмен кейінгі үш ... ... ... деп ... осы ... ... ... көптеген ауылды жерлер әлі де мемлекеттің қолдауын
сезінбей ... ... бір ... жай - жастарымыздың еліміздің басқару органдарында
қызмет етуге талпынысы. Бұл аспект олардың өздерінше мемлекеттік маңызы бар
өткір ... ... ... ... өз ... ... саяси сауатының артуының көрсеткіші деп айтуға да болады.
Дегенмен, бүгінгі күнге ... ... ... ... ... жоқтығы, жұмыссыздық және тағы да басқа мәселелер әлі ... ... жоқ. ... ... етек жаюы өз ... ... ... арасындағы қылмыстың артуына, нашақорлықтың етек
алуына әкелуде. Себебі жұмыссыз жүрген ... ... ... ... үлкен қателіктерге ұрынып, болашағына балта шабуы әбден
мүмкін.
Оның үстіне, кейінгі уақытта ... ... сай ... ... болмаған тастанды балалар үйі күннен күнге көбейе түсуде. Осындай
келеңсіз жайттардың болмауы үшін ... ... ... ... ... ... қасынан басталып, бастауыш сыныптарда
жалғасын ... ғана ... ... өз шешімін табары анық. Сонымен
бірге ... оқу ... да ... ... біртұтас
ұлтжандылығын, өз елінің патриоты сезінуіне, ана ... ... ... ... ... атап өткен жөн.
Келесі мәселе – бүгінгі жастарымыздың ... ... ... бар ... ... Шын ... қазіргі жастарымыздың денсаулығы
көңіл көншітерлік деп айта ... Олай ... соғы ... жас ... өз денсаулығына деген немқұрайлылығынан
туындаған ауру-сырқау түрлерінің көбейіп кетуі. Солардың ішінде дәл қазір
саны ... да, ... ... да ... орында тұрған ауру түрлеріне
жастар арасында кең атараған туберкулез, тыныс алу ... ... ... ... ... әртүрлі ауру түрлерін жатқызуға
болады. СПИД ауруын жұқтырған жастар саны да алаңдатуда..
Әңгімені алыстан бастар болсақ, кейінгі уақытта жастар ... ... ... құру коэффиценті өскенімен, айырылысу тенденциясы да азаяр
емес. Оған ... ... ... ... ... ... ... жоқтығы, материалдық ... ... ... ... ... ... ... көбеюі
болса керек. Оның үстіне кейбір жастардың некелік-отбасылық қатынастарға
деген дәстүрлі көзқарасының ... ... ... ... ... көбейуі белең алуда. Бұл тенденция әсіресе ... ... ... ... ... ... жасанды түсік тастау, тастанды балалар
саны күрт өсуде.
Қазіргі таңда қоғамымызға дендеп енген ғасыр дерті адамзаттың сорына
айналып, ... ... ... ... кесірін
тигізуде. Әсіресе, есірткіге еліктеушілік ... ... ... ... ... ... ... айналуда. Осы маңызды мәселені шешуде
Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев 2000 ... 16 ... ... ... есірткі бизнесіне қарсы күрестің 2001-2005 жылдарға арналған
стратегиясы туралы» Жарлыққа қол қоюы осы ... ... ... ... жүзеге асыруда жаңа талпыныс бергендей. ... ... ... ... ... ... акциялары, мерекелік кештері
жергілікті ... ... ... ... ... көптеп
өтуде.
Сонымен бірге, жастардың толыққанды дамуына әлі де ... ... мен ... ... ... ... қалыптастыру мүмкін болмай отыр.
Әлеуметтік мәселелердің шешілмеуі, экологиялық ... ... ... әсер етіп ... ... туындауы болашық буын
өкілдерінің тағдырына алаңдаушылық туғызуда. Республикалық санитарлық-
эпидемиялық ... ... 2002 ... ... өткен жылмен
салыстырғанда жастар арасында ... ... ... ... ... қатары артқан. Жастар арасында кең етек ала
бастаған жыныстық ауруларда көбейюде.
Естеріңізде болса, Қазақстанда есірткі ... ... ... ... ең алғашқы адам 1987 жылы тіркелген. Ал қазіргі таңда
олардың ресми тіркелген саны –2250, ... ... 68 % ... ... Кейбір
дерек көздеріне сүйенсек тіркелмегендер саны екі-үш есеге жетеді. ... ... 15-16 жыл ... бұл індеттің динамикалық өсімі
шошытарлық деңгейге жеткен. Бұл не, заманымыздың тозғаны ма, әлде ... ... ... ... ... нашарлауына ең бірінші ... ... ... ... ... құнарлығының кемуі, еңбек
етудің ауыр жағдайы және күтпеген оқыс ... ... ... ... Бұл ... заман құбылысы. Осы ... ... ... денсаулығы әлеуметтік-экономикалық факторлардан ... ... ... әкеп ... мүмкін. Міне, бұл болса адамның
тозуына әкелетін құбылыс. ... ... ... ... ... ... жастардың спортқа, салауатты өмір салтын қалыптастыруға ... ... ... ... ... кері ... ... отырған
ғаламдық проблеманың бірі экология ... ... ... ... егер ... ... қалаға көшуі үдей түссе, онда ... ... ... ... шығатын зиянды ... ... әсер етіп ... мөлшерде сол жастарымыздың
денсаулығына кері ... ... ... ... ... ... мен ... қызметінің ақылы жүйеге көшуі көптеген
сәттерде жастардың уақытылы емделуіне ... ... ... ... ... әкелу фактілері де аз емес. Демек, келешек ұрпағымызды
сауықтырып, еліміздің прогрессивті дамуы үшін ... ... бір ... ... індеттері мен дерттеріне қарсы тұруы шарт.
Жалпы бүгінгі таңда қоғамымызды алаңдатып отырған ... ... ... ... ... арасындағы қылмыстың азаймай
отыруы алаңдатады. Қазақстан ... ішкі ... ... ... ... іске кәмелеттік жасқа толмағандар саны
динамикалық ... ... ... бару ... ... ... кең ... жайюымен байланысты болып отыр. Мұндай заттарды дәл
бүгінгі күні еш ... ... ... ... ... ішімдіктерді
тәулік бойы жұмыс істейтін дүкендер мен ... ... ... ал есірткі заттарын кез-келген түнгі ойын-сауық орталықтарынан
табуға болатыны бәрімізге мәлім.
Жалпы наркоманияның етек жаюы ... ... оның ... ... ... ... дамуы мен тұрақтылығына әсер
етпей қоймайды. ТМД мемлекеттері ... ... ... еліміздің
экономикалық өрлеуіне қарамастан, халқымыздың саны мен есірткіге тәуелді
болған жастар арасындағы пропорцияның өте ... ... ... қынжылтары
анық. Бұл жастардың тек патриоттық тәрбиесіне ғана ... ... ... қауіпсіздігіне, яғни жастарымыздың да болашағына әсер ететін фактор.
Демек, мемлекетіміздің жас буын ... ... ... ... ... ресурс болғандықтан көп ... ... осы ... ... ... ... асуы тиіс
сияқты. Осындай бағытта жасалып жатқан реформалардың ... ... ... ... ... хақ. ... барша
қазақстандық жастардың саяси сана-сезімі, мәдениеті мен қоса патриоттық
рухын көтеру өз ... ... ... ... ... ... ірі ... әртүрлі демалыс орындары, түнгі клубтар,
интернет залдары мен компьютерлік ойындар орталығы көбейіп ... мен ... ... ... ... ... ... мән-мағынасыз
жолдармен кете берсе ертеңгі шынтуайт өмірді ұмытып, виртуалдық дүниеге
алданып, психикалық ... ... ... ... ... ... ... жас өспірім қоршаған ортаны ұмытып, ... алу, ... ... ... көріп, тәулік бойы компьютердің алдында телміріп ... ... ... Ал бұл өз ... оның нағыз азамат болып
қалыптасуына кері әсерін ... ... ... осындай мәселелерге жол
бермеу үшін мемлекет тарапынан жас буын өкілдерінің санасына кері әсерін
тигізетін орталықтардың ... ... ... ... ... нормалар
қабылдауын талап етеді.
Мәселен, осындай проблемаларды шешу үшін ... ... ... ... ... ... жастарының
патриоттық тәрбиесі» атты бағдарлама қабылданып, осы сарында тиімді жұмыс
атқарудың маңызы зор. ... ... ... ... ... жастарға Отанына деген патриоттық тәрбиесін жетілдіру ... ... ... ... ... және мәдени
құндылықтарының өзгеру барысы
Қандай мемлекет болмасын өзінің даму барысында басынан бірқатар өтпелі
кезеңдерді өткізетіні белгілі. Бұл тарихи даму ... және ол ... үшін ... ... Трансформациялану процесі немесе өтпелі кезең
қиындығы сол ... ... өтіп ... ... ... мен
тереңдігіне байланысты. Міне, осындай құбылыс ұзақ жылдар бойы Кеңес
Одағының ... ... ... ... ... да айналып өтпеді. Жалпы
қоғамдағы өзгерістер жайлы ой шерткенде, бірінші кезекте азаматтардың
материалдық ... ... көп ... ... рухани құндылықтары шет
қалатыны бар. Шын мәнінде, қандай да болмасын қоғамдық өзгерістер барысында
өз қалпына қайта келуі қиын, ... буын осы ... сала ... ... дәл ... ... Одағы ыдырағаннан кейін Қазақстан қоғамының,
әсіресе жастар буынының дүниетанымы бірден өзгеріп шыға келді. ... ... ... ... ... ... және
одан кейінгі жастардың арасындағы рухани сабақтастық үзіліп, қазіргі таңда
нарықтық экономикаға бейімделе ... ... жаңа буын ... ... ... ... он төрт ... Қазақстан Республикасының
экономикалық, қоғамдық-саяси өміріндегі елеулі өзгерістер қоғамның, соның
ішінде ... да ... ... ... ... жас буынның бағыт-бағдары ертеңгі мемлекеттігіміздің кепілі
болуымен қатар қоғамның прогрессивті дамуына белгілі бір ... ... ... топ құру ... ұштасуы шарт. Жалпы еліміздегі
қалыптасқан экономикалық және ... жүйе ... ... ... және де бұл ... толыққанды оң баға беру әлі ... ... ... оның ... және ... ... жаңа буын ... дүниеге келіп өздерінің ерекше дүниетанымдық
көзқарасымен, мәдениетімен, салт-санасымен жаңа ағымда өсіп жетілуде ... те жоқ ... ... ... ... жайында қазіргі қоғамда бірқатар
сұрақтардың туындауы ... Атап ... ... ... ... мен ... қандай болмақ? Қоғамның саяси өмірінде жастардың ... ... ... сана-сезімін қалай көтереміз? Болашақтың
кепілі болатын жас буын өкілдерінің қазіргі ... орны мен ролі ... ... ... осы және ... да ... дәл ... шешімін табуы
керек.
Осындай еліміздің баянды болашағы үшін өмірлік ... бар ... ... ... ... ... кешенді түрде зерттелініп,
жастарды нарықтық заманда ... ... ... бағдарламалар мен құқықтық
нормалар қабылдаудың қажеттігі туындайды.
Әрине, бұл ... осы ... ... мемлекет тарапынан атқарылған
істер аз емес. Айталық ... ... ... заң ... ... ... ... туралы» концепциясы және тағы
басқа да мемлекеттік құжаттар, ... мен ... ... ... ... ... ... ең ірі әлеуметтік-
демографиялық топ екендігін ескерсек, ... ... ... ... және де аталмыш проблеманың тиімді шешілуін
қамтамасыз етуге ... ... ... ... топ ретінде өзіндік ерекшеліктерге ие.
Бұл ерекшеліктер ең ... ... ... ... туындап,
болашақта жастар мәселесін қайшылыққа әкеп тіреуі мүмкін. Жастар – қоғамның
саяси, мәдени және ... ... ... және оның тұрақтылығына ықпал ететін негізгі әлеуметтік-
демографиялық топ. Демократиялық даму жағдайында ... мен ... ... ... ... ... Бұл мәселе өз кезегінде жастар ... ... ... ықпалы мен тәуелділігін айқындайтын фактор болып
табылады.
Демек, демократияның Қазақстандағы ертеңгі күні бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... Алайда, өз бетімен жүріп
үйренген жас сананы ... оңай ... ... ... ... ... ... бұрынғы идеология мен рухани ұстанымдар, ... ... ... ... ... және ... түрде қоғамда
рухани бос кеңістіктің пайда болуына әкелді. Осындай рухани бос кеңістіктің
орнын ... ... ... ... ... да ала ... ... үстіне мәселенің қиындығы ... бір ... ... жасаумен шешілмейді. Өйткені, қазіргі таңда кеңестік дәуірде өмір
сүрген жастармен бүгінгі тәуелсіз ... ... ... ... ... Кеңестік жүйедегі қалыптасқан колликтивизмге
негізделген мемлекеттік идеиология бір мезетте ... ... оның ... ... өзің ... яғни индивидуализмге бет бұру біршама ... ашық ... ... ... ... ... ... мәдениет
кенжелеп ауылдық жерлердегі мәдениет ошақтары, кино ... ... ... ... ... кетті. Қалалық ... ... ... ... істеуі қиынға соғып, тоқтағаны тоқтап, өндіріс
ошақтарды қаржыландыру тежеліп, әркім өз ... ... бет ... бар. ... өз ... қоғамдағы жұмыссыздықтың көбеюі мен бос ... ... үйір ... нашақорлыққа салыну тенденциясына әкеп соқты.
Әрине, осындай ... ішкі ... ... ... ... ... ұлтжандылық, отансүйгіштік туралы сөз қозғаудың өзі
орынсыз еді. Өйткені, қиын-қыстау кезде патриоттық ... ... одан ... ... реформаларды іске қосу, жұмыссыздықты азайту
проблемалары бірінші орнында ... ... ... саяси мәдениетін трансформациялау – қиын ... ... Оны ... ... белсенді, демократиялық мәдениетке
ауыстыру – жастардың санасына ересек ... ... ... ... тән ... ... ... құрумен
түйіндес. Бұл процесті декретпен немесе заңдармен жылдамдату мүмкін емес.
Оның өзіне тән ... ... ... ... ... ... де айтып жүр. Мысалы,
Р.К.Қадыржановтың зерттеуінде көрсетілгендей, ... ... ... ... және ... ауыспалы саяси мәдениет
модельдері арасындағы аралық жағдайға жатқызуға болады.
Ал өз кезегінде ... ... ... ... ... ... ... белсенді мәдениеттің ең ... ... ... Бұл ... ... баяу дамуынан (халықтың саяси қатысуы, үстірт саяси институттар
туралы білу, қалай ақпараттар алу туралы ... және т.б.) ... ... сезімдерінің немесе басқа да саяси ... ... ... ... Демек, өтпелі кезеңге тән саяси
мәдениет ... ... ... бір ... ... ... ересектерге қарағанда жастар демократиялық ... ... ... ... ... ... уақытын сағынудан алшақ, оның
үстіне жастар ... ... ... кеңес уақытынан кейін басталады.
Әрине жастар жалпы халықтың басқа категорияларына қарағанда жаңа ... ... ... ... да оның ... күші басым. Мұндай
жағдайда мемлекет бүкіл ... ... бас ... ретінде
жастарды, олардың саяси белсенділігі мен рухани жағдайын белгілеуі орынды.
Алайда, мемлекеттік органдар тарапынан ... ... ... емес, керісінше мемлекеттің ұзақ және мақсатты ... жолы болу үшін шын ... ... ... ... үшін өтпелі кезеңнің келеңсіз жақтарымен қатар, оңды тұстары
да болғанын жасыра ... ... ... ... ... ертеңін бүгін ойлайтын жастар өрісінің құрылуына себепкер
болды. Мұндай жағдайда жас буын ортасындағы әртүрлі құнды бағдарлар көбіне-
көп алғашқы посткоммунистік ... ... алғы шарт ... ... ... ... қайта құру әсерінен жастардың ... ... ... ... ... айрықша, дербес және
мықты жақтары қалыптаса бастады.
Мысал ретінде жастардың саяси ... мен ... ... ... көрелік. Жалпы қазіргі таңда Қазақстан жастары арасында ... ... ... ... ... ... бірігуден гөрі бытыраңқылық
тенденциясы басым. Әрине жастардың әртүрлі қарым-қатынас жасауы, белгілі
бір қоғамдық іс-әрекетке бой ... ... ... ... ... ... ... Бұл демократиялық қоғам ... ... ... ... ... пен ... ерекшеленуі мүмкін. Сондықтан
бұл жағдай жастардың күнделікті өмір тіршілігіне сәйкес құрылған санасының
қазіргі озық модельдерін бейнелейді.
Соңғы он төрт ... отан ... ауыз ... ... ... ... ... Бұл ең алдымен еліміздің саяси жүйесіндегі
демократиялық үрдістер, атап айтқанда мемлекеттік ... мен ... ... қайта жаңғыруы және сайлау науқандары ... ... ... ... ... ғана жастар санасына
айтарлықтай әсер етуге бейім.
Өткен жылдарда жүргізілген социологиялық зерттеулер нәтижелеріне
қарағанда жас буын ... ... ... ... ... ... бірнеше маңызды кезеңдерді өткізген. Бұл олардың саяси сауаты мен
белсенділігінің дамуына ... бола ... ... ... ... мәдениетінің қалыптасуын және олардың тәуелсіз қазақ ... ... ... ... ... елімізде өткен сайлау науқандарына көз жүгіртер болсақ
жастарымыздың белгілі бір ықпалды топқа айналуын көрсетеді. Яғни ... буын ... ... ... белгілі бір саяси күштерді қолдай отырып,
өз пікірлерінің әралуандығын да көрсете білді.
Алайда, бұл жастар арасында ... ... ... ... ... ... сөз ... Себебі, осы уақытқа дейін ел ішінде орын
алған саяси ... ... ... ... аз ... Мысал ретінде
сол сайлау науқандарын алсақ болады. ... ... көбі ... ... ал қатысқан жағдайда өз сайлау ... ... ... ... Бұл өз ... жастар арасында патриоттық сезімнің
қалыптасуына елеулі әсері бар өзара консенсус, яғни ... ... Ал ... ... жағдайда, жастар түрлі саяси
күштердің алдап-арбау объектісіне ... ... ... жағдай жастардың
саяси санасының болашақ ... ... ... ... жастарымыз саяси келісімпаздыққа итеретіндей өмір тәжірибесі мен
саяси сауаттылығын жеткілікті дәрежеде жинақтаған ... ... те, ... ... ... ... ... саяси симпатиясы мен көзқарастар жүйесін қалыптастыра білді ... ... осы ... жастардың саясаттағы позициясына
жасалған талдау, олардың ... ... ... жасауын, сондай-ақ
мемлекет тарапынан болған жастар саясатындағы көпполюстік беталысты
айқындады.
Соңғы он бес ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің құрылуы, бұрынғы тоталитарлық жүйеден бірден
өзіндік даму жолына ... ... әр ... ... ... ... мен сипаты өзіндік менталитетіне, ерекшеліктеріне тән ішкі
факторлармен анықталады. ... ... ... ... ұйымдардың
жұмысына қатысуы немесе қатыспау туралы таңдау ... ... ... даму ... ол көбінесе жеке ... ... ... ... әр жас ... өз таңдауын өзі анықтап, өз
өмірінің қожайыны ... ... ... ... жастардың
қоғамдық саяси өзгерістерде назарын аударуынан – жастардың жаңа идеяға жол
бастағандығын ... ... ... ... ... ... ... А.Шайкенов атап
көрсеткендей, Қазақстан жастары “әлеуметтену” процесінің үш кезеңін бастан
кешіруде. Олар: азаматтық-құқықтық, материалдық-экономикалық және ... ... ... ... ... ... және оның ұзақ
уақытқа созылуы - тұлғаның рухани дағдарысқа түсіп қоғамнан тысқары қалу
қаупі де жоқ ... ... ... ... қатысуы міндетті емес, сондықтан
бұл жай комсомолдық ұйым сияқты өткен уақыттағы құрылымнан ... ... ... негізгі сипаттама. Егер біз ... ... ... үлгілеріне ұмтылыс жасауы туралы айтар болсақ, онда
негізінен өзекті мәселелер жиынтығы жастар ұйымының бірнеше түрлерін ... ... ... мүмкіндік береді. Олар әртүрлі қолдау қорлары
арқылы жұмыс істейтін экологиялық, құқықтық, ... ... ... Ұйымды құру және оны бастау оңай шаруа емес. Ол таңдап
алынған ... ... ... ие ... ... тану және таныту, өз
көзқарасы мен наным-сенімін жеткізе білу болып табылады.
Мұндай ... ... ... ... әрекет ету мүмкіндігін бере
отырып, жастар қозғалысының дамуы, жастардың қоғамды жалпы саяси реформалау
процесіне мүмкіндігінше белсенді қатыстырудың қажетті компоненттерін ... ... ... ... қазіргі уақыттағы жастар ұйымын
қалыптастырып, қолдауға жасалынып жатқан шаралар, ... ... ... ... ... ... ... жастар ұйымдары мен
қозғалыстары ... ... ... ... ... кең ... жүзеге асыра алмай отырған жайы бар. Тек қаражаттың
жоқтығы емес, сондай-ақ ... ... ... ... да аздық
етіп отыр. Мұндай жағдайда мемлекет, қаржы орталықтары мен арнайы қорлардың
күшімен ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық-саяси өмірге баулып, өсіп келе жатқан ұрпақтың патриоттық
сезімінің дұрыс арнада қалыптасуына септігін тигізеді.
Қоғамның әр саласының өз ... даму ... ... жағдайында, жастар
ұйымдарының жергілікті жерлерде шағын масштабтағы бірлестіктер ретінде бой
көтеруі тиімді секілді. Сөз жастардың ... ... ... ... ... жергілікті жастар ұйымдарын құруы туралы болып ... ... де ... ... ... ... ... мен берлестік
әрекеттеріне барлық шамада қолдау көрсету тиіс.
Сонымен, республика жастарының саясатқа деген қатынасына талдау ... ... ... ... ... ... мен ... жастарының
саясатқа қызығу деңгейі жылдан-жылға төмендеп келе жатқанын көруге болады.
Мысалы, зерттеулер нәтижесіне сүйенсек, жастардың үшке жуық ... ... ... айналысады. Ал жас буын өкілдерінің бесінші ... ... ... Бұл ... ... ... ... жатқызуға
болады.
Яғни, бұл көрсеткіштер жастардың кейбір жағдайда жеке проблемаларына,
жеке даралық сана мен өмір салтына бейжай қарауына куә болады.
Дегенмен, ... ... ... саясатқа деген қызығушылық
белгілерінің болмауы, мемлекетіміздегі жастар проблемасының, оның ... ... ... ... ... ... саясатын
қолдау кейінгі уақытта күш алып ең ... даму ... ... ... саяси-экономикалық жетістіктерге жету жолында әлеуметтік-
демографиялық топ ретінде ... ... ... ... ... ... ... Өйткені қай заманда болсын жастар қоғамның алдыға
жылжуының тетігі болып, мемлекеттегі модернизациялану ... ... ... ... ... ие.
Бұл жерде еліміздегі саяси партиялардың ішіндегі ... ... ... істері баршылық. Айталық, болашағына бейжай қарамайтын
белсенді жастар еліміздің жан-жақты ... ... ... ... ... ... патриоттар санын көбейтудің ... жөн. Дәл ... ... еліміздің тұтастығы мен тұрақтылығын
қамтамасыз ету ең маңызды ... ... ... шын ... ... ... қажетті саясат болғаны дұрыс.
Қазақстанның еңбек нарығындағы жастардың жағдайын талдау қажеттілігі
екі ... ... ... ... ... Қазақстанның
еңбекке жарамды халқының басым бөлігін құрайды, екіншіден, ең бастысы, олар
елдің болашағы, ... ... ... ... ... дамуын
айқындайды. Жастар қазіргі кезде қоғамның саяси, экономикалық ... ... көп ... ... ... ... олар әлемде
еңбек нарығындағы ең әлсіз топ ... ... ... ... ... ... ... зерттеу еңбектерінде, бұқаралық
ақпарат құралдарында, ... ... аз ... ... ... біз 16-29 жас аралығындағы жастардың еңбек нарығындағы
жағдайына талдау жүргізуге талаптанып отырмыз. Бұл жаста олар орта ... ... ... алуға ұмтылады, бірқатары жұмыс іздейді, бірқатары
еңбек қызметін бастайды.
Жасөспірім топты (18 ... ... ... негізінен орта мектеп
оқушылары мен кәсіптік училищелер ... ... Олар ... ... тартылмаған. Алайда халықтың көпшілік бөлігінің ... ... ... ... осы санатының өмірлік
позициясын едәуір өзгертті. Олардың ... ... ... ақша ... тұтады. Олар жұмыссыздар қатарын толықтырып, еңбек нарығына кіреді.
Қазіргі кездегі ... ... ... ... ... Бұл ең ... өз бетімен автомашина жууға немесе газет сатуға ... ... ... ... ... ... ... Бұл
ретте олармен арнайы шарт жасалмағандықтан түрлі сылтаумен жасөспірімдердің
еңбекақысын ... ... ... ... ... денсаулығына зиян
келтірілсе, оны өтемеу фактілері кездеседі. Сондықтан жастардың осы ... ... ... ... қатаң бақылау болмаса, онда қоғамның
қылмыстық потенциалы ұлғайып кетеді деген қауіп бар.
18-24 жас аралығындағы жастарға студенттер мен ... ... ... ... жатады. Олар да еңбек нарығына қосылып жатқан ... ... ... ... ... ... және ... аз, соның салдарынан бәсекеге қабілетсіз.
25-29 жастағылар негізінен ... ... ... ... белгілі бір
біліктілігі, бірқатар өмір тәжірибесі бар. Олар өздерінің нені ... ... ... бар, ... ... жоғары талаптар қояды.
Сондықтан да Қазақстанда тіркелген жұмыссыздардың ішінде осы ... ... Бұл ең ... қазақстандық жастардың еңбек нарығына жұмыс таңдау
мүмкіндігінің молдығына ... ... ... ... ... маңызды көрсеткіштерге жұмыссыздық деңгейі, еңбек
нарығының сыйымдылығы мен конъюнктурасы, ұсыныс пен сұраныстың ара қатынасы
жатады.
Біздің ... көп ... ... ... ... ... көрсете алмайды. Өйткені жастар ... ... ... жиі ... өте ... ... тек жалпы үрдісті
сипаттауға ғана мүмкіндік береді. Жұмыспен қамту қызметтері еңбекке сұраныс
пен жұмыс күші ... тек бір ... ғана ... алады. Нәтижесінде,
жасырын жұмыссыздықтың бар қыры толық ашылмай қалады.
Зерттеулер көрсеткендей, жастардың 50% ... ... ... 25%-ке ... ... ... ... айналысушылардың
ішінде жастардың үлес салмағы басым. Жастардың жалпы санының 2,5-3,0% шағын
және орта бизнеспен шұғылданады.
Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі агенттігінің ... 2002 ... ... ... 29-ға ... ... жас ... 4 260 000 адамды, немесе халықтың жалпы санынан 28,7%-ды құрады.
Салыстыру үшін айта ... 1999 жылы осы ... 3 787 700 ... ... ... санынан 25,7%-ды құраған. Жастар санының осындай күрт
өсуі көптеген жылдар бойы байқалмаған (1 ... ... ... ... ... ... ... | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 ... | 24,7 | 24,7 | 25,0 | 25,4 | 25,7 | 26,9 | 28,7 |
|% | | | | | | | ... ... ... Республикасының Статистика жөніндегі агенттігі,
2002ж.
Жастардың ауылдық жерден ағылуы проблемасы сақталып отыр. Статистика
деректері бойынша 2001 жылы ауылдан қалаға ... ... жас ... ... жылғы көрсеткіштен 2,5 есе асты. 2001 жылы ішкі қоныс аударуға
қатысқан адамдардың ... ... ... ... 41,4%-ды құрады.
Әдетте, ауыл жастарының қалаға ... ... ... ... оқу және ... ... ... урбанизация процестеріне қатысатын халықтың аса белсенді
санатында қалып отыр. Қала халқының құрылымындағы жастардың саны 2000 ... ... 2001 жылы бұл ... ... ... ... Бұл ... көші-қонның осындай көрсеткіштеріне қарамастан, ауыл халқының
құрылымында жастардың үлесі ... ... ... ... 2001 жылы ... саны ... ... іздеуден туындаған жастардың ішкі көші-қоны масштабтары елеулі
дәрежеде елдің экономикалық және әлеуметтік дамуына ықпал ... ... ... ... ... ... ... үй проблемаларын шешуге
бірқатар әлеуметтік-экономикалық сипаттағы проблемалардың ... құру ... ... және жас ... ... ... назар аудартатын неке-отбасы қатынастар
көрсеткіштері аса ... ... ... ... ... ... неке қиюдың негізгі жасы 19-дан 24-ке
дейінгі жас аралығы ... ... 2000 жылы 25-29 жас ... ... заңдастырған 42414 адамға қарағанда, 19 бен 24 жаста некеге
тұрған ерлер мен ... саны 80453 ... ... Сонымен қатар, неке
қатынастарының «есею» үрдістері байқалады. Соңғы жылдары осы үрдіс ... ... ... ... (2 ... Бұл ... ... екінші
орынға ығыстырылып, дәстүрлі құндылықтар ... ... бір ... ... ... ... ... санының қысқаруына қарай келеңсіз
беталысы алаңдаушылық тудырады. Неке қию және ... ... ... ... 1989 жылы 165 400 неке ... Ал 1999 жылы осы
көрсеткіш 64 001 ... ... /9/. Неке ... ... ... санына да
тікелей әсер етеді. Мәселен, 1999 жылы ... ... ... 1,9-ды құраса, 2000 жылы бұл көрсеткіш 1,4-де дейін азайды. Бұл
ретте, 2000 жылғы ажырасулардағы жастардың үлесі 28%-ды құрады.
Нәтижесінде ... туу ... ... ... ... көпшілік саны ең репродуктивті жастағы өкілдерге тиесілі. Осы
үрдістің екінші салдары отбасының орташа мөлшерінің қысқаруы және ... ... ... өсуі болып табылады. Жағдай некеден тыс, толық емес
отбасыларда туылған балалар санының ұдай өсуімен ушығуда.
Осыған ... жас ... ... ... ... ... ... әкелетін әлеуметтік-экономикалық сипаттағы үш
негізгі себептерді бөліп айту керек:
- жас отбасыларды мақсатты ... ... ... отбасын материалдық қамтамасыз етудің және еңбекке орналастырудың
қиындықтары;
- ... ... ... көрсеткендей, дәл осы жас адамдар үшін шешуі ... ... ... ... отбасы ішілік қатынастардағы жанжалдың,
олардың тұрақсыздығының бірінші себебі болып табылады. Тұтастай алғанда,
атап өткеніміздей, Бұл ... ... туу ... және демографиялық жағдайдың нашарлауына әкеліп соғады.
Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... ... сауалнаманың нәтижелері бойынша 19-дан 25-ке
дейінгі жас ... топ ... ... ... ... (39,5%) және
тұрғын үй болмау (12,7%) проблемаларына неғұрлым жиі ... ал ... ... ... материалдық қамтамасыз ету қиындықтарын бірінші
орынға қояды. Осы проблема өз неке ... ... жас ... аса үлкен көрсеткішке (57,9%) ие.
Қазіргі уақытта жастардың жалпы санынан шамамен 15%-ының ғана ... үйі бар. ... ... астамы өз меншігіндегі пәтерді ата-
аналарының көмегі есебінен иеленіп отыр.
Жастар халықтың тұрғын үймен ең аз ... ... ... ... ең ... ... өз ... үй сатып алуға және үй салуға, жер
бөлуге арналған тұрғын үйді кредиттеу ... ... ... ... шешу көбінесе жастардың кепілдікке берер қарыз қаражатының,
меншігінің немесе мүлкінің ... ... ... ... көрсетілген келеңсіз үрдістердің сақталуы, көптеген жас
отбасылардың өмір ... ... ... ол өз ... ... тым елеулі өсуіне алып ... ... ол ... ... ... ие ... әлеуметтік-демографиялық жағдай және қоғамдық қатынастар
жүйесіндегі жастардың рөлі оның дамуына ... ... ... жағдайлармен анықталады. Ондай жағдайлар жасау мемлекеттің ең
маңызды ... бірі ... ... ... ... көкейкесті мәселелердің арасынан
жастарды еңбекпен қамтамасыз ету проблемасын және жас азаматтардың ... ... ... ... ... ... ... жастардың әлеуетін жүзеге асыру үшін жағдай жасауды атап ... ... ... ... ... ... 2002 ... 1 тоқсанында республикада экономикалық ... ... ... саны 169622 ... ... жастар санының 40%-ы,
немесе экономикалық белсенді жастар санының 75,5%-ы) құрайды. Экономиканың
жекелеген салалары бойынша ... ... ... ... 2002 ... ... бейнеде қалыптасты (2-кестені қараңыз). Экономикалық
белсенді жастардың саны 2 241118 ... ... 15-29 жас ... саны 545 496 ... құрады. Жастар арасындағы жұмыссыздық
деңгейінің көрсеткіші 24,3%-ды ... ол ... ... ... екі
есе (10,8%) артық. Барлық жұмыссыздардың 75%-ға жуығы ... ... ... ... алаңдаушылық тудырады.
2 кесте. Экономика саласында еңбекпен қамтылған ... ... ... ... ... ... ... |Барлық |
| |қамтылған, ... ... |
| ... ... | ... |
| | | ... |
| 15-24 жас | ... жас | |
| | ... ... ... ... ... |
| | | ... | ... | |
| | | ... | ... | |
| | | ... | ... | ... |Барлығы: |908519|14,19 |787003 |12,29 |6402993 ... ... ... |275213 |11,76 |2339429 |
| ... | | | | | |
| ... және | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | ... ... |62503 |8,08 |88566 |11,45 |773546 ... ... |14144 |8,01 |21339 |12,12 |176627 ... ... |37091 |8,54 |51532 |11,86 |434571 ... ... |6,94 |15635 |9,63 |162348 |
| |, газ және су | | | | | |
| ... және | | | | | |
| ... | | | | | ... ... |35499 |12,46 |28663 |10,06 |284935 ... ... |15178 |17,14 |116547 |13,16 |885498 |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... мен | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | ... ... ... |15597 |22,51 |11971 |17,28 |692690 |
| |мен | | | | | |
| ... | | | | | ... және |30014 |6,77 |48087 |10,84 |443586 |
| ... | | | | | ... |8751 |14,39 |10758 |17,69 |60797 |
| ... | | | | | ... |13040 |120,67 |10806 |100,00 |10806 |
| ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... және | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... беру | | | | | ... |25450 |8,79 |47363 |16,35 |289652 |
| ... | | | | | ... беру |52932 |8,93 |72776 |12,28 |592414 ... |22519 |11,31 |27105 |13,62 |199052 |
| ... | | | | | |
| ... жеке | | | | | |
| ... ... | | | | ... ... Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі агенттігі
Еңбек нарығындағы қатал бәсекелестік жағдай ... ... ... ... ... қояды. Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты
әлеуметтік қорғау министрлігінің деректері ... 2002 ... 3 ... ... ... бойынша органдарға 63,6 мың жас адам өтінішпен
барған, олардың ішінен республика ... 23,5 мың жас ... ... ... жерлерде жұмысқа орналастырылған жастардың саны
6,7 мың құрады. ... ... ... ең тиімді жолдарының бірі
маусымдық және қоғамдық жұмыстарды дамыту болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Еңбек
және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің деректері бойынша 2002 жылдың
3 тоқсанында қоғамдық жұмыстарға 112,4 мың ... ... ... ... ... ... белсенді нысаны қандай да бір мамандық алу
мақсатында, жастарды кәсіптік ... ... ... ... қайта
даярлау мен біліктілігін арттыру болып табылады. Осылайша, көрсетілген
кезеңде 605 мың адам оқу ... оның ... 4906 адам ... рет ... адам ... даярлықтан өтті, 273 адам біліктілігін арттырды. Оқып-
үйрену және ... ... ... жас ... ... 3017 ... орналасты, олардың 138-і өз ісін ашқан, 3096 адам оқу мен ... ... ... ... ... жастар арасындағы жұмыссыздықтың
жоғары деңгейде екендігін ... ... ... кәсіпорынның
экономикалық және қаржылық проблемаларына негізделген жасырын жұмыссыздық
деп аталатын немесе толық емес, ішінара жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... және арнайы дайындықтарының жоқтығынан,
жұмыс берушілердің көңілінен шықпайды және ... ... бұл ... ... 24-ке дейінгі жастағы жастарға қатысты болады. Еңбек
нарығында алғаш рет шыққан жастар арасында ... ... ... ... оқу ... ... құрайтыны маңызды проблемаға айналып отыр.
Жұмыс іздеуде өтініш білдірген жұмыссыз жастардың құрамы бойынша бұрын
жұмыс істемегендердің саны 36,7 мың ... ... ... ... ... жоғары кәсіптік білімі барлар – 15,9 мың адамды,
орта кәсіптік білімі барлар – 41,6 мың ... ... ... ... – 27,4 мың адамды, жалпы орта білімі барлар –117,6 мың ... ... ... ... жұмыс күшінің экономиканың нақты
секторынан жасырын түріне көшуімен сипатталады. Экономиканың аталмыш ... ... ... ... ... ол өз ... ... оның
болашақ дамуына, парасатты қалыптасуына, кәсіпшілігіне кері әсер етеді. Осы
процесстер жас азаматтардың санасында әлеуметтік құпталатын және ... ... ... ... ... ... жолына түскен жастар халықтың аса еліктегіш санатына
жатады, оны ерекше тәуекелшіл топ ретінде сипаттауға ... ... ... ... жұмыссыздық жағдайына түбегейлі
өзгерістер енгізу мүмкіндігі аз болып көрінеді.
Жастардың өз әлеуметтік-экономикалық қабілетін іске ... ... ... жұмыспен қамту мәселелері, жүйелі қолдауды ... ... ... ... ... кәсіби жоғарылауға жағдай жасау
сияқты мемлекеттік ... ... ... ... ... ... дамытуды ерекше атау керек.
2.3. Қазақстандағы жастар саясатының қалыптасу ерекшеліктері мен әлеуметтік
мәселенің көріну ... ... ... ... ... бағыттарының бірі ретінде
жастардың өсіп-өркендеуін, азаматтық қалыптасуын алғышарттайтын ... және ... ... ... ... ... ... іске асыру үшін мемлекетке ең ... ... ... жасау шарт. Міне, осы міндетті іске асыру бүкіл
мемлекеттік жастар саясатының ойдағыдай жүруіне септігін ... ... ... ... ... ... саясатының тиімділігін
соғұрлым арттыратыны анық.
Жалпы Қазақстан Республикасының жастар саясатындағы әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... қалыптасу
барысына талдау жасағанымыз жөн болады. Бұл ... ... ... осы ... шешілмеген сұрақтар буынының сипаты мен көлемін
анықтауға мүмкіндік ... ... ... ... ... елдердегідей,
жастар мәселесінің спецификалық шешімі қоғамның саяси-әлеуметтік
құрылымдарымен ... ... ... да Қазақстандағы
мемлекеттік жастар саясатының қалыптасу және іске асу ... ... ... ... ... ... көре аламыз.
1990 жылдарға дейін жастармен жұмыс істеудегі ... ... ... ... ... ... барысында комсомол саяси-әлеуметтік жүйенің
барлық саласында өте ... ... ... атап ... ... патриотизмге, еңбекке, әдептілікке, дене ... ... ... мен ... ... ... мүлтіксіз жұмыс
істеді. Комсомолдың тарихи тәжірибесі мен нақты ... оның ... орны мен ... ... ... алғанда жастардың рухани дамуын
қанағаттандырды деп ... ... ... ... ... ... бригадаларын, жоғары кластардың еңбек және демалыс
лагерлерін; «Золотая шайба», «Кожанный мяч», «Белая ... ... ... және ғылыми-техникалық прогресс» конкурстарын; қоғамдық
мамандықтар факультеттерін; жас ... ... мен ... ... мәдениет, ғылым, техника,
өндіріс және өзге де салаларда еңбек ететін жастарға ... ... ... ... ... ... жұмысы деп атауға толық негіз
бар.
Жоғарыда көрсетілгендердің барлығы бір мақсатты – жас ... ... ... мен жастарды шығармашылық еңбекке және Отанды
қорғауға, өз елінің ... мен ... ... сезімін тәрбиелеуді
көздегені рас. Мысалы, тек осы жастардың ... ел ... ... ... әскери-өндірістік комплекстер ... ... ... ... ... ... тәрбиесіне комсомол
тәжірибесінің берері мол деп есептейміз.
Жалпы комсомолдың жастар тәрибесіндегі орны мен ... ... оның ... біржақты болмағанын атап өтуіміз керек. Ол
көбінесе мынадай факторлармен, яғни ... ... ... саясаттандыру және идеологизациялау ... ... топ ... қатаң бақылауда ұстауымен ерекшеленді.
Сондықтан 1980 жылдардың аяғында комсомолда келесі ... ... бас ұйым және ... ... ... кейбір
мәселелер бойынша келіспеушіліктің жиілеуі;
– Одақ ... ... ... ... ... механизмдеріндегі
олқылықтар;
– ұйымның ішкі құрылымындағы бюрократиялық құбылыстың өршуі;
ұйым жұмысындағы өз бетінше әрекет ету механизмдерінің болмауы.
Дегенмен, комсомолдың саясатындағы ... ... оның ... оңды іс-
әрекетін өзгерте алмайды. Сондықтан да осыны мойындай отырып және де
қазіргі Қазақстанның даму ... ... ... ... мен ... ... тиімді бағыттарын, түрлерін, әдіс-тәсілдерін, жұмыс
істеу механизмін қайта құру қажет.
Бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... барлық облыстарда жастар саясаты бағдарламасы
қабылданып, үкіметте және жергілікті басқару органдарының ... ... ... ... ... ... ... осындай бағытта бекітілген
«Қазақстан жастары ... ... жеті ... ... ... ... мен ... қорғау;
- жас азаматтардың жан-жақты білімі мен ... ... ... мен ... ... ... денсаулығын қорғау;
- жастардың адамгершілік-мәдени және рухани қалыптасуы;
- жас ... ... ... саясатының инфраструктурасын дамыту.
Бұл бағдарламаның мақсаты мемлекеттік жастар саясатын іске асыратын
құқықтық, экономикалық, ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... және жергілікті ... ... ... ... тиіс.
Қазіргі таңда мемлекеттік грант пен кредиттің санын екі есеге дейін
өсіру мен студенттік стипендияны ең аз жалақының ... ... ... ... де ... ... ... отыр. Сонымен бірге жастар арасындағы
кәсіпкерлікті дамытуда кредиттік және ... ... беру ... ... ... ... ... қабылданған «Жастар туралы» заң жастар ұйымдарының
пікірінше қордаланған ... ... ... және ... ... ... нарығындағы қызығушылықтарын қорғауға ат салысады.
Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың ойынша «қазіргі таңда жаңа ... ... ... ... толы күші мен ... ... ... реформалардың тірегі мен қозғаушы күшіне
айналуда». Әрине республикамыздағы әр үшінші адам ... ... ... ... ... топ ... ... қиын емес.
Сол себептен Қазақстан жастарының жалпы жай-күйі билік ... ... ісі ... ... органдардың бақылауында болуы орынды.
Қоғамның, мемлекеттік құрылымның, өкілеттік өкімет ... ... ... ... ... бір ... – Қазақстан Республикасы
Ақпарат министрлігі құрамынан арнайы Жастар саясаты департаментінің құрылуы
болды.
Үкімет ... ... осы ... ... ... көптеген
әлеуметтік, бірінші кезекте өспірімдер мен жастардың мүддесі мен ... ... ... ... ... ... және басқа да
үкіметтік емес ... ... ... ... ... жүргізілуде.
Мұндай жұмыстың бетке ұстары ретінде „Қазақстанның ... ... ... қозғалысының жемісті еңбегін көсетуге болады.
Жастардың патриоттық сезімін, өз еліне деген сүйіспеншілігін арттыруда
олардың әлеуметтік проблемаларын шешудің маңызы зор. ... ... ... ... ... ... ... атқаратын жұмыстары
баршылық. Жастар мен билік арасындағы ... ... ... ... ... ... жатады. Қазіргі Қазақстан үшін ... ... ... ... ... ... ... өз ынтасы
мен жеке жауапкершілігінің айрықша мәнге ие екендігі айтпаса да белгілі.
Кезінде Қазақ ССР-де 1991 жылы 28 ... ... ... ... ... туралы» №722-XII заңы жұмыс істегені белгілі.
Заңда жас жанұяларға үй алуға немесе ... ұзақ ... ... алу, ... ... табылатын барлық транспорт түрлеріне жүретін
50 пайыздық жеңілдіктер беру, жылына екі рет еңбек демалысын ... ... ... ... жас ... ұзақ ... ... қарыз беру,
өндірістерде салық төлеу кезінде ... ... ... ... ... ... үстіне, жұмыссыз жүрген жас азаматтарға: барлық мемлекеттік
өндірістерге, өнеркәсіптерге, ... жас ... ... қабылдауға
квота тағайындау; мемлекеттік оқу орнын ... жас ... үш ... ... ... стажы барларға жұмысқа орналасуға
ұсыныс беру; жұмыс іздестіру кезінде қиыншылықтар ... ... ... ... ... ... кісілері барлар, бас
бостандығынан айырылғандар отыратын жерлерден келген ... ... ... ... ... еңбекке орналасуда әлеуметтік қорғауды
талап ететін кепілдіктер берілген. Тіпті, жас азаматтарға Қазақ ССР-нің
және өзге де ... ... оқу ... ... ... ақы ... үшін 10 жылға дейінгі мерзімде несие беру қарастырылған
болатын.
Алайда, 1991 ... ... ... бұл ... ... ... ... мен заңдың актілерге енбей, олардың осы ... ... ... кезекте тоқтатылған «Қазақ ССР-дегі
мемлекеттік жастар ... ... ... ... ... баптарына
сәйкес келетін өзгертулер мен қосымшалар болды.
Қазіргі кезеңде жастар саясатының жаңа нормативтік-құқықтық базасын
құруда жоспарланған іс-шараларға сәйкес ... ... Бұл ... ... ... республика азаматтарының, оның ішінде жастардың
міндеттері мен құқықтарының ... ... ... ... ... ... ... Республикасының 1995 жылғы
30 тамыздағы жаңа Конституцияның қабылдануын атап өтуге ... жылы 28 ... ... ... ... № 73
жарлығымен, қазіргі күнде республикалық жастар ... ... ... ... «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жастар саясатының
концепциясы» қабылданды. Концепция тәуелсіз мемлекеттік жастар ... ... мен ... ... ... ... ... саясатының басты мақсаты - жас буынның өсіп-өркендеуі мен азаматтық
қалыптасуы үшін құқықтық, экономикалық және ... ... және ... ... ... басты басымдылықтарын іске асыру үшін келесі
мақсаттар бөлініп ... ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз
ету.
2. Жастардың еңбек, білім және денсаулығын сақтау саласында әлеуметтік
құқықтарын қорғау.
3. Жастардың әлеуметтік–экономикалық қажеттіліктерін ... ... ... ... ... және ... дамуы үшін жағдайлар жасау.
5. Жастар қоғамдағы инициативаларын ынталандыру және ... ... ... ... ... ... ғылыми және
білім беру процесстеріне тарту.
Естеріңізде болса, ... ... үшін ... ... ... құрыла бастаған. Бірақ республикамызда оның қарқындап даму шыңы
1990 жылдардың орта кезіне ғана келіп ... ... соң бұл ... тек ... ... ... ... қолға алына бастады және де ... ... ... ... ... кешіріп отырған жайы бар. Мәселен, егер 1995
жылы республикамыздың 12 ... 31 ... ... ... ... 1996 жылы олар 68-ге жеткен. Осы уақытта ... ... ... ... үшін ... ... есебінен
қажетті анықтамалық-ұйымдастыру және әдістемелік құралдар, ... үшін ... ... ... көмек көрсетіліп отырды. Бұл
қызметтер облыстық орталықтарда ... ... ... жастар еңбек
биржасы, үйінен кетіп қалған балалар үшін баспана, медицина-психологиялық
кеңес беру пунктер жүйесін құра ... ... және ... орталықтар, бас
бостандығынан айырылған кәмелетке ... ... ... әлеуметтік
реаблитация және реадаптация орталықтар, мүгедек балаларға ... ... ... түрлеріне айнала алмады.
Қазіргі күнде әлеуметтік қызметтің одан әрі дамуы өз ... ... ... ... және ... ... тәртібін нақтылауды
талап етеді. Әрине, көп нәрсе бюджеттік қаржыландыру мәселесіне ... Осы ... ... жастардың әлеуметтік қызметін, тек ішкі
проблемалар аясына шектемей, халықаралық ... ... ... ... ... ... ... болып қалыптасуында маңызды орын
алатын аспектілердің келесі бір тетігі – ... ... ... ... механизмдері. Дәл қазіргі ... ... ... 157 жастар ұйымы тіркелген. Олардың бағыт-бағдарлары
әртүрлі, соның ішінде экологиялық, ақпараттық, ... ... ... ... ... ... болып бөлініп кете береді.
Айталық, «ХХІ ғасыр көшбасшысы», ... ... ... ... ... өмір ... ... «Жастар таңдауы», «Ұлттық пікірталас
орталығы», «Жастар парламенті», «Қазақстан жас лидерлер ... ... ... т.б. осындай ұйымдар республика көлемінде жұмыс
атқаруда /10/.
Оның үстіне жастардың діни сана-сезімі де ... ... ... ... таңда мемлекетімізде діни бірлестіктердің саны 3 ... ... ал діни ... ... ... түрі ... соңғы жылдары діни институттардың саны мен сапасы артып ... ... 500 ... жуығы басқа діннің өкіліне айналған. ... ... ... ... саны ... де ... ұйымдарының қоғамдық-саяси процестерге ықпалы ... ... ... ... ... ... ... жалпы
қазақстандық жастардың проблемаларын ... ... ... алып ... Ал, ... ... ... конгресімен тығыз
байланыста болып жастарды барынша кең көлемде саяси процестерде, әлеуметтік-
маңызы бар жобаларды іске ... ... ат ... ... туғызу болып
отыр.
Демек, Қазақстан жастарының конгресі сияқты үйлестіруші органның
болуы, елімізде ... ... ... ... тиімділігін
арттырудағы маңызды механизмдердің бар екендігінің айғағы болса керек.
Сонымен қатар, осындай жетістіктер мен ... ... ... мен ... мемлекеттік органдар мен жастар бірлестігі
арасындағы өзара тиімді ... ... ... ... ... айтпай кетуге тағы да болмайды.
Кеңес уақытынан кейін көптеген елдер мемлекеттік жастар саясатын іске
асыруда мемлекет пен жастардың ... ... ... ... ... ... ... күйзеліске ұшыраған жайы бар.
Сөз жоқ, бір жағынан соңғы ... ... ... ... іске ... жұмыстарында жүйелі әдістерді ендіріліп, заман
талаптарына сай ... ... ... жағынан, жастар саясатына
деген көзқарастар мен осы процестерді басқару органдарының жиі ... тағы бар. Осы ... ... ... В.А.Луков мемлекет
тарапынан қарастырылатын шаралар жүйесі мен ұйымдастыру құрылымдарын
орнықсыз ... беру ... ... ... ... белгіленген
уақытта орындалуын тежейді, ал бұл өз кезегінде бағдарламалық принциптердің
маңыздылығын ... деп анық атап ... ... ... ... ... аясындағы бағдарламалық
әзірлемелер, ұйымдастыру шаралары жоғарғы билік өкілдерінің назарынан тыс
қалатын кездер аз ... Сол ... іске ... ... ... ... ... қажетті нәтижеге қол жеткізе алмайды. Сол үшін,
ведомствоаралық және ... да ... ... ... алып ... ... ісі ... қызмет атқаратын мемлекеттік құрылымның
болғаны дұрыс сияқты.
Оның үстіне, жастар ұйымының көптүрлілігі оларды қадағалап, ... ... ... ... үшін ... қиындықтар туғызары анық. Егер
қазіргі таңдағы жастар мәселесімен айналысатын барлық ... ... ... ... ... оған ... министрлігі, Ақпарат
министрлігі, Білім және ғылым министрлігі, Ішкі істер министрлігі, Еңбек
және әлеуметтік қорғау ... және ... да ... ... ... ұйымдардың көп бөлігі жастар мәселесімен айналысатыны
айқындалады. ... осы ... ... ... ... ... нәтижесі
туралы сөз қозғау артық сияқты.
Біздің пікірімізше, жоғарыда ... ... ... бюджеттен бөлінген қаржының таратылуының дұрыс еместігі басты
себеп болса керек. Қортындысында мұндай жағдай ... ... ... ... ... ... ... мәселелерінің ойдағыдай,
түбірімен шешілуіне кедергі жасауда.
Сондықтан жастар ұйымдары туралы мәселелер қазіргі таңда ... ... ... ... ... мен басқа да билік
коридорларында ... ... ... бұл ... ... ... тұтастығын ұғына алмауына
байланысты. Әрине, қазіргі жағдайда барлық жастарды жинау мүмкін еместігі
түсінікті, бірақ өздерінің ... мен ... ... және ... түрде жетуге тырысатын белсенділер бөлігін жинау қажет жұмыс.
Бұл жердегі ой ... ... ... ... емес. Комсомол басқа
уақыт пен басқа жүйенің элементі ... аян. Сол ... ... ... өмір ... ... ... құрылуы, оларды жаңартып
жасаудың маңызы зор.
Айталық, Қазақстанда мемлекеттік жастар саясатын жүйелі түрде ... ... ... ... бағдарламасы қабылданғаны белгілі.
Бағдарламаның мақсаты мемлекеттік жастар ... ... және ... ... ... ... ... болып
табылады. Бағдарламаны жүзеге асыру кешенді түрде қамтылған ... ... ... іске ... Ол мемлекеттік жастар
саясатының толыққанды жұмыс істеуі, сол жастардың белсенді араласуымен
қарай ... ... ... дамыту әдістерін тиімді түрде қолдануға
бағытталған. Аталмыш бағдарламаны ... ... ... ... еркін қазмет етуіне ... ... ... ... ... ... ... мен денсаулығының жақсаруына жағдай жасауды көздейді. ... ... ... ... ... ... ... ішінде жұмысқа орналасуы, рухани
дамуы, сондай-ақ жастар арасындағы қылмыс пен нашақорлықтың ... қою ... ... ... мемлекеттік жастар саясатын құқықтық тұрғыда
бекіту кезінде жастар ... ... ... бастапқы
редакцияларының қоғам мен заман ... сай ... ... ... көру қиын ... үлгіде, біз жастар саясатының нормативті-құқықтық негізіне
қатысты концептуалды регламентін, сондай–ақ мемлекет пен ... ... ... ... ... ... ... осы бағытта
болашақ уақыт талабына сай келетін ... ... ... мен ... ... қажет екенін көреміз.
Сондай-ақ мемлекеттік органдардың ... ... ... ... ... ... қоғам тарапынан да, жастар тарапынан да
ұсынылуда. Мәселен, жастар саясатын жүзеге асырудағы көрсетілген ... ... ... ... ортасындағы саяси процестер» деген
жұмысында атап өтілді. ... ... ... ... ... ... мына бір ... айта кетсек дейміз.
Аталған еңбектің авторлары атап көрсеткендей, жастар саясаты ... ... даму ... мен ... бір ... ... табылады. Демек, жастар саясаты республикамыздың
әлеуметтік-экономикалық саясатының негізгі ... ... ... ... тиіс. Жастар саясаты ұжымдық факторлар мен жекешілдік
арасындағы байланысты ... ... ... ... ... ... адамның жеке мүдделерін қорғау мақсатында жауапты да, әділ ... ... ... ... ... ... ... табуына,
материалдық әл-ауқатының жоғарылауына жағдайлар жасауы керек. Осы ... ... ... ... мемлекеттің «әлеуметтік
қарамағынан» ... ... ... өмір ... ... ... ... жастар саясаты ... ... ... тек
компенсаторлық механизмге жиынтық болмауы керек. Ол жас ... ... ... ... ... және өндірістік
аспектіден тұруы керек. Өз ... бұл ... ... ... ... ... жастар саясатын құруға мүмкіндік береді.
Жастар саясатын жүзеге асырудағы мемлекеттің ... ролі ... ... ... ... бағытталған жастардың патриоттық рухты
көтеруге негізделген ... ... ... бірге, өз
мәселелерін өздігінен шешуді көздейтін, ... ... ... ... іске ... ... бар ... және қаржылық-
экономикалық механизмдерді құру да мемлекеттің мойнында болса керек. Бұл
бағытта жалпы шаруашылықты жүргізу ... ... ... ... алғашқы кезеңде қалыптастыру, еңбек мотивацияларын ... ... ... ... және көтермелеу тапсырмаларын шешу
сияқты мәселелер бар.
Жастарды дамыту үшін қалыптасқан жағдайда жастардың өз іс-әрекеттеріне
жеке жауапкершілігі мен оның жеке ... ... ... ... ... ... ету ... етіледі. Бұл
жастардың саяси, мәдени және әлеуметтік-экономикалық ... ... өмір ... өздігінен таңдауларына себеп болады.
Демек, жастар саясатының тиімділігі қоғамда қалыптасқан ... ... ... деген сенімді айғақтап, оның ережелері мен
принциптері ... ... ... ... жастар ортасынан шыққан
бастамаларға сүйенуі керек. Ол ... ... ... ... тек
қарапайым жария күйінде ғана қалмақ.
Осының бәрінен мемлекеттік жастар ... ... пен ... ... ... ... әрі көп ... процесс
екендігін көреміз.
Жалпы ойды қорытындылай келгенде қазіргі жастар саясаты мен ... ... ... ... ... ... ... болады:
1. Әлеуметтік-экономикалық күйзелісті бастан кешіріп отырған қоғам
өміріне кірген жасөспірімді азамат ... ... ... ... ... ... үшін не ... керек? Мұндағы негізгі ой,
қоғамды қылмыстан және т.б. келеңсіз құбылыстардан құқықтық ... ... ... мен ... қол ... ... ... өзін-өзі дамыту мен өсіп-өркендеуін қалай
қамтамасыз ету ... Бұл ... ... ... – жастардың өсіп-
өркендеуінің басты өмірлік потенциалы екендігін ұмытпаған абзал.
Бұл сұрақтар белгілі бір ... ... ... ... ... ... және құқықтық контекстінің
қалыптасуын бейнелейді. Сондай–ақ осы салада мемлекет ... ... ... ... Мемлекеттік жастар саясаты бірыңғай тұжырымдама базасында ... ... ... ... 1999 жылы 28 ... №73
жарлығымен Қазақстан Республикасының мемлекеттік жастар ... ... - ... акт емес және 1991 жылғы одақтық
заңға бұл ретте ... ... ... Бұл ... дәл осы ... ... ... өзіне тән салалық қатаң құқықтық ... ... ... ... ... ... ... заңдар шығаратын мемлекеттік жастар ... ... ... ... ... ... Бұл бағытта негізгі
тұжырым Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексінде көрсетілген (жалпы
бөлімі). Жастар мен олардың ұйымдарының ... ... ... дәл
осындай жолмен заңды түрде бекітіліп жүруі ұсынылады. Сол кезде мемлекеттік
жастар саясатының заңдылықтары мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік жастар
саясаты аясында жергілікті ... ... ... ... ... ... ... ұстануы тиіс. Ал дәл қазіргі ... бұл ... ... ... ... ... ... өкілетті органының
бастамасымен ғана жүргізілуде.
Қазақстан үшін мемлекеттік жастар саясатының осы реттегі ... ... ... ... етеді.
2.4. Жастарды жұмыспен қамту проблемаларын шешу жолдары мен механизмдері
Әлеуметтік ... ... ... ... ... мен ... қолдау жүйесін қалыптастыруға белсенді ат салысуда. «Қазақстан
Республикасының мемлекеттік жастар саясаты ... ... ... ... ... ... ... бағдарламаларда жастар проблемаларының
ерекшеліктері ескеріліп отыр. Алайда, ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен бірге дүниеге көзқарасымен, ұрпақ жалғастырушы
белсенді топ ... де ... ... ... ... ... ететін органдар жастардың өз рольдерін орындауын
толықтай қамтамасыз ... ... ... елімізде жастар ісімен
айналысатын арнайы комитет не ... ... ісі ... ... ... ... ... қатысты мәселелерді бір орталықтан
қадағалап, шешіп, реттеп отырса, нұс үстіне нұр болар еді. Ел ... ... ... ... ... жағдай жасайды. Халықтың осы күнгі жастарының
тұрмыс деңгейіне, санасына, саяси бағдарына, ғылыми-біліктілік потенциалына
қарап, елдің 10-15 ... ... ... көз ... елестете
беруіңізге болады. Сондықтан да бұл мәселеге ... ... ... жол ... ... ... ... мәселесін шешуде олардың біліктілігін арттыру,
кәсіптік училищелерде оқуын ұйымдастыру, жалпы шетелдерге жіберіп, сапалы
білім ... ... ... өте маңызды міндет болып табылады. Бұл ... ел ... үшін де ... ... ... ... ... жастар мәселесін, олардың әлеуметтік жағдайы мен білім ... ... ... Н. ... ... ешуақыт тыс қалмай келеді.
Елімізде білімнің заңдылық және ... ... ... ... қадам жасалды. 2004 жылғы 9 шілдеде Қазақстан
Республикасы “Білім ... ... ... мен толықтырулар енгізу
туралы” Заң қабылданды. Онда білім беру қызметін ... ... ... ... ... ... ... беру қызметін
көрсетуге сыртқы бақылау және тиісті ... ... ... жүргізуге мүмкіндік беретін нормалар енгізілді.
2005-2010 жылдар аралығында Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... 2004 ... 11 қазанында
№1459 Жарлығы және оны жүзеге ... ... ... ... ... ... іс-шаралар жоспары Қазақстан Республикасы ... ... жылы 12 ... білім және ғылым қызметкерлерінің III съезі Н. Ә.
Назарбаевтың қатысуымен ... Онда ... ... ... ... Басшысының Қазақстан халқына 19 наурыздағы Жолдауында бала-
бақшалар жүйесін қалпына келтіру және ... ... ... ... ... бойынша тапсырма берілді. Жеті ай ішінде ... ... 4,0 мың ... 39 ... қалпына келтірді. Жалпы
білім беретін ... ... ... ... ... ... министрлік жасап шығарды. Бірқатар аймақтарда осындай
орталықтар құру басталды.
Жалпы білім беру ... ... беру ... жалпы халықты
қамтуын, білім сапасын көтеру, ... ... ... ... ... және жүйелі жұмыс жүргізілуде.
Білімді дамытудың Мемлекеттік бағдарламасы бойынша жалпы орта білім
берудің 2008 жылы 12 ... ... ... берудің мазмұнын түбірлі өзгертуін
қажет етеді. 12 жылдық оқытуға көшуде ... ... ... ... ... ... тәжірибесі зерттелді. 12 жылдық білім берудің
әлем елдерінде қолданылуы бойынша ... ... ... ... оқу ... басынан бастап, 12 жылдық білім беруге көшудің
экспериментіне 104 мектеп қатыстырылуда, оның 45 ауыл ... ... ... ... ... мектеп
бітірушілерінің қызметке орналасуынан көрнекті көрінеді. 2004 ... ... ... ... ... 74,6% жұмысқа орналасқан. Жалпы оқу мен
жұмыспен 90,8% ... жылы 82%) ... 78,7% ... жылы ... Колледж бітірушілерінің ... ... ең ... ... ... ... және Шығыс Қазақстан (83-86%),
жалпы республикалық деңгейден Ақмола, Жамбыл, Қызылорда ... ... ... ... ... жоғары деңгейін қамтамасыз
етудегі басты кедергі кәсіптік мектептердің, лицейлер мен колледждер құрал-
жабдықтарының моральді және ... ... ... ... ... бір жолы - ... ... қарым-қатынасты қалыпқа келтіру
және жеке сектордан қаржы тарту. Білім берудің ... ... ... ... ... ... базасын
жақсартуға 1 млрд. теңге қарастырылған. Білім ... ... ... ... 2005 жылы ... ... және беру
жөніндегі орталық құрылады.
Кадрлармен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... асыру мақсатында
жоғары оқу орындарында ғылыми-техникалық және инновациялық қызмет ... ... ... ... ... жаңа технопарктер
мен технополистер ашу.
Жоғары білім беру саласында шектеулі бағыттағы мамандықтар дайындаудан
жаңа классификаторға сәйкес бакалавр мен ... ... ... ... оқу жылынан бастап, мемлекеттік және ... емес ... ... ... мамандары кредиттік жүйеге көшті. ... ... ... жүйені ұйымдастыруға көмек ретінде анықтама-
ақпараттық “Қазақстанда білім берудің ... ... ... ... ... ... мамандар дайындауға мемлекеттік тапсырыс берудің жаңа
механизмі жасалды және енгізілді. Конкурстық ... ... ... ... бойынша мамандарды дайындау құқына ие жоғары оқу орындары анықталды.
Жоғары оқу ... ... ... ... ... ... және ... жылдардағы бітірушілердің түсу емтихандары негізінде
жүргізілді. ... ... беру ... мен ... ... ... төрт мамандық бойынша: екеуі грантқа, екеуі кредитке жүргізілді.
Бұл Мемлекеттік білім беру ... ... ... ... ... ... берді. Мемлекеттік білім беру грантын
тағайындау нәтижелері 71-120 балл жинаған талапкерлер ... ... 2003 жылы 57,3%, 2004 жылы 79,5% ... ... ... 2005 ... ... мемлекеттік
білім беру тапсырысы бойынша мұғалімдерді даярлау 5000-ға көбейеді, бірінші
кезекте қазақ тілі мен шет тілдері, ... ... ... ... ... бойынша мамандар даярлау. Бұл ... ... ... ... оқу ... беріледі.
Білім беруді дамыту Мемлекеттік бағдарламасында әлем ... мен ... ... ... үш ... ... ... тәрбиелеу стратегиясы айтылған. 2004-2005 оқу жылдары республика
облыстарында 26 мектептерде экспериментті жұмыс бойынша үш ... ... ... ... және орыс ... ... ... мектептердің 7
сыныптарынан 770 оқушы қатысуда.
Биылдан (2005) бастап, 3000 қазақстандық азамат жыл ... ... ... ... ... ... алуға жіберілу жоспары бар. Осы мақсатта 2005
жылы ... ... ... ... ... қаржы бөліну
көзделуде. Министрлік көрсетілген бағдарлама ... осы ... ... жіберілетін жоғары оқу ... мен ... ... ... ... мен ... жұмысын жасауда. Іріктеу
мектеп бітірушілер, колледждер, жоғары оқу орындары студенттері арасында
өткізіледі. Осыған байланысты ... ... ... қамтамасыз
етіу үшін ақппараттық-түсіндіру жұмыстарын ұйымдастыру жүргізілуде.
Жоғары оқу орындарындағы жастар ісі ... ... мен ... ... ... ісі ... комитет
басшыларының республикалық кеңесі құрылады. ... ісі ...... ... ... айналысады. Жаңа жылда
Департаментке ... ... ... ... ... ... ... жасау, “Қазақстан Республикасының мемлекеттік жастар
саясаты туралы” Заңындағы нормативті-құқықтық актілері ... ... тағы да ... ... ... ... ... Министрлік ғылыммен әлеуметтік-экономикалық және
индустриалды-инновациялық дамытуды қамтамасыз етудің басым ... ... ... отыр.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігіне Білім ... ... ... ... ... орындау мен
“Білім туралы” жаңа Заңға дайындық бойынша жұмыстар ... ... ... ... жүзеге асыру білім беру жүйесін одан әрі жетілдіру
және дамытудың кепілі ... ... ... мен ... ... арттырушы перспективті
бағыттар қатарына жастарды еңбекке даярлауда жалпы білім ... ... ... өткізетін оқу орындарының жұмысын жандандыру, жастардың
жұмыспен қамтылуына қолдау көрсету жатады.
Жастарды жұмыспен ... ... ... жастар үшін жаңа жұмыс орындарын ашатын кәсіпорындар мен ұйымдарға
қолдау көрсету ... ... ... ... ... ... қалыптастыру;
● жасөспірімдер мен жастардың қайталама еңбек нарығын ұйымдастыру үшін
мүмкіндіктер жасау;
● жастарды жұмыспен қамтуда (бірінші ...... мен ... ... ... ... ... ескерсек,
жасөспірімдерді жұмыспен қамтудың үш негізгі нысанын ... ... ... ... ... ... ... отрядтар), қоғамдық
жұмыстар және халыққа, кәсіпорындарға, ұйымдарға қызмет көрсету ... Сол ... ... ... ... бас ... ... жайып келе жатқан
студенттердің құрылыс отрядтарының жұмысына қолдау көрсету де мәселенің оң
шешілуіне игі ... ... ... мен ... ... ... ... арналған мамандандырылған ... ... ... да ... зор. Сол сияқты Алматы қаласында жыл ... «Бос ... ... жәрмеңкесі де атап өтуге тұратын оңды іс.
Сонымен, жастар еңбек нарығындағы ең әлсіз топ. ... ... ... ... ұйымдастырудың болашағын белгілей отырып, мынадай
жаңа формаларға қолдау көрсетуге назар аударған жөн:
- жастар мен ... ... ... ... ... ... жұмыс берушіні жұмысқа жастарды қабылдауын жүктейтін талаптары бар
заң актілерін қабылдау арқылы квоталанған жұмыс орындарын құру;
- жасөспірімдердің уақытша жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... саясатын мен бағдарламасын жүзеге асыруға бөлінетін қаржыны
бір сәттік көңіл көтеру акцияларына емес, тұрақты нәтиже беретін, жастардың
жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... ЖАСТАРМЕН ӘЛЕУМЕТТІК ЖҰМЫС ЖҮРГІЗУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ
3.1. Жастармен әлеуметтік жұмыс ... ... ... ... жүргізудің екі моделі туралы айтуға болады
– интегративті және дефицитті. Интегративті модель – бұл ... ... ... тиіс ... ... Осы ... жұмыс іс жүзінде әлеуметтік педагогика секілді кәсіби ... ... ... іске ... ... ... ... адам және материалдық
ресурстар бөлуді көздейтін мемлекеттік-қоғамдық шығындық механизм арқылы
ғана мүмкін болады. ... ... бұл ... іске ... ... ... ... көптеген мемлекетет әлеуметтік жұмыс жүргізудің
дефициттік моделін таңдайды, ол ... ... аз ... ... ... бағытталған.
Жастармен әлеуметтік жұмыс жүргізу ... ... ... ... жастар тобына олардың әлеуметтік қызмет ету қабілетін ... ... ... мақсатында көмек көрсетуге бағытталған кәсіпқой
қызмет ... ... ... ... ... ... бойында
өздерінің проблемаларын дербес ... ... ... ... жағдайларына бейімделу, өз бетінше өмір сүру дағдыларын үйрену
және өзін өзі басқару қабілеттерін қалыптастыру болып табылады. Бұл ... ...... ... ... ... ... көмек көрсету және қорғау, олардың бастамаларына қолдау көрсету
жөніндегі мамандандырылған мекемелер /11/.
Жалпы жастармен әлеуметтік жұмыс жүргізу тәжірибесінде мынадай ... ... ... ... ... ... ... орталығы. Ол қиын
жағдайға ұшыраған жастарға медициналық-психологиялық-педагогикалық ... ... екі ... ... ... ... көмек
бөлімі, оған қонақ үй, жатын жай, социотерапия мектебі, кәсіптік ... ... ... ... ... еңбек биржасы, шешу
бюросы, заң консультациясы кіреді; медициналық-психологиялық-педагогикалық
көмек ... оған ... ... ... ... ... оқушыларға арнлған консультативтік пункт, анонимдік
қабылдау кабинеті, дағдарысты стационар, дәрісхана және бос ... ... ... ... ... ... Бұл жастар ісі жөніндегі
органдарға, жастармен жұмыс істейтін ... мен ... ... ... ... және әдістемелік қызмет көрсетеді. Жастардың
заң, ... ... ... ... тұрғын үй және басқа
проблемаларын шешу үшін әдістемелік қамтамасыз ... ... ... ... арасындағы процестер туралы және ... ... ... ... ... толмағандарды және түрмеден босанып шыққандарды қайта
әлеуметтендіру ... ... ... ... ... ... ... және психологиялық көмек
көрсетеді. Орталық міндеті – жастардың криминогенді санатына көмек көрсету,
олардың жұмыспен қамтылуына қол ұшын ... мен ... ... консультациялық орталық. Ол
телефон арқылы білікті, төтенше, анонимді, тегін ... ... ... Орталықтың негізгі міндеттері:
● жасөспірімдер мен жастарға олардың ... ... ... ... қарамастан қазіргі заманғы білікті әлеуметтік-
психологиялық ... ... ... және ... қиын ... жүрген абоненттерге
көмек беру, дағдарысты жағдайдан ... ... ... ... дем ... ... психологиялық мәселелері бойынша ... ... ... және тәрбиешілерге телефон арқылы
психологиялық кеңес беру;
● абоненттерге ... да ... ... және ... орнату үшін ақпарат беру;
● жастар ортасындағы көңіл-күй ... ... ... ... ... арналған жатақжай. Ол объективті немесе субъекті
себептерге байланысты отбасынан, балалар үйінен, ... ... ... ... ... уақытша паналатуға арналған.
«Жастар» проблемаларын олардың отбасы, ... беру және ... ... ... ... мәдениетті дамыту, спорт және туризм
жүйесінің ... ... шешу ... ... ... ... осы ... түрлерімен қоян-қолтық байланысты болуы
керек.
Жастармен әлеуметтік жұмыс жүргізудің тиімділігі жастарға әлеуіметтік
қызмет басшылары мен жергілікті ... ... ... ... ... ... көрсеткен кезде мүмкін болады.
Жастар қызметтері көптеген мекемелермен өзара ... ... ... ... бір жобаларды қаржыландыруға байланысты. Әлеуметтік
қызметттер мен жастар бағдарламалары өзін өзі ... ... ... ... ... ... ... және с.с.
шараларға жиі жүгінеді.
Жастармен әлеуметтік жұмыс жүргізудің осындай жүйелері басқа елдерде
де бар. Өкінішке қарай, ... және ... ... ... ... жұмыс істейтін мекемелердің аппаратын ұстап отырудан аспай
қалады.
Бұл ретте жастармен әлеуметтік ... ... ... жүрген
шетелдік тәжірибенің тиімді тұстарын алғанның айыбы жоқ. Соның ... ... ... жұмыс жүргізу» әдісі.
Ықшам әлеуметтік жұмыс жүргізудің мәні – ... ... ... ... да ... құлықсыз девиантты мінез-
құлықтағы жастар тобына бақылау орнату. ... ... ... ... ... ... топтар өкілдері, наркомандар жатады. Ықшам
әлеуметтік жұмыс жүргізудің принципі – құқы ... ... ... ... ... ... өзара қарым-қатынас орнату.
Ықшам әлеуметтік жұмыс жүргізу АҚШ-та ... ... ... ... осы санаттағы жастарға көмек көрсету ... ... ... ... ... ... барып, оларға әлеуметтік ... ... ... ... ... ... орталықтардан,
ведомостволар мен консультативтік пункттерден тікелей көшеге ауысқан.
Қазіргі кезде ықшам әлеуметтік жұмыс жүргізудің әртүрлі формасы бар.
Жастармен ... ... ... ... ... ескеру керек. Бұл ретте әлеуметтік қызметкерлердің жастар
ортасындағы агрессивтілікті «сублимациялау» тәжірибесі назар ... олар ... ... ... және ... бағытқа
жұмылдырып, мысалы, әртүрлі спорттық секциялар ашып, соларға ... ... ... ... жүргізудің тағы бір маңызды бағыты – дағдарысты
жағдайға ұшыраған ... мен жас ... ... ... жаңа
әдістерін сынақтан өткізу. Бұл жаңа әдістер отбасындағы сексуалды табу
тақырыбын ашуға ... ... ... ... күш ... құрбаны
болған әйелдер мен қыздарға арналған 200 жатынжай бар. Бұл ... ... ғана ... ... ... балалар да келеді. Алайда ... ... ... ... ... ... іске асырудың бір ... ... ... әлеуметтік қызметтер желісін құру және оларды жастардың ... ... ... ... негізгі тетік ретінде
пайдалануға болады.
Осы уақытқа дейін жастардың әлеуметтік саласын ... ... ... ... ... ... азаматтардың әлеуметтік-психологиялық бейімделуіне көмек көрсету
саласындағы түрлі қызметті жүзеге ... ... ... ... ... ... Осы уақытқа дейін олардың
қызметі ... ... ... ... құру ... ... ... Кабинетінің 1993 жылғы 3 мамырдағы № 340 қаулысымен
реттелген.
Алайда, ... ... ... өзгерістер және қалыптасқан
әлеуметтік-экономикалық жағдай ... ... ... әлеуметтік
қызметтерді талап етудің едәуір төмендеуіне әкеліп ... ... ... ... ... ... тиімсіздік факторының
негізі болып табылатын ... да ... ... ... ... және ұйымдастырылды.
Осыған байланысты жастарға арналған әлеуметтік қызметтердің
қалыптасуына жаңа ... ... ... ... Әлеуметтік
қызметтер жастардың тіршілік әрекетінде бәсең рөл атқармауы ... ... ... ... ... оның дамуына барлық
жағынан ықпал етуге ... ... ... ... ... бойынша ізденуге, зерттеуге және оларды шешуге бағыттау қажет.
Осы ... ... ... ... әлеуметтік қызмет желісін құру
қарастырылады, оның негізгі мақсаты жастардың аз ... ... ... ... ... асыру, сондай-ақ экономикалық ... ... ету ... ... жасау.
ҚОРЫТЫНДЫ
Тоталитарлық жүйенің «қылышынан қан тамып» тұрған заманда жастармен
әлеуметтік жұмыс жүргізу бір ғана мақсатқа бағындырылды. Олардың ... мен ... ... ... тек жоғарыдан ұйымдастырылғаны
белгілі. Бүгінгі ... ... туын ... ... ішкі ... ... қолға ала бастаған шағымызда аталмыш мәселе бойынша ... ... ... ... Әрине осы жылдар аралығында тәуелсіз
мемлекетіміздің негізі нығайып, әлеуметтік-экономикалық жетістіктерге қол
жеткізіп әлемдік қауымдастықта берік орын ... ... ... рухани
дамуы, тәуелсіз демократиялық мемлекеттің патриот азаматы ... ... ... ... жеткіліксіз екенін мойындағанымыз дұрыс.
Сондықтан демократиялық ашық қоғам құруға бет алған бүгінгі Қазақстан
Республикасының ... ... ... жастармен әлеуметтік
жұмыстар жүргізу, ... ... ... ... ... ... ... патриоттық тәрбие нарықтық экономика ... ... ... ... ... Осы уақытқа дейінгі жастар саясатында орын
алған кемшіліктер мен олқылықтар осыны айғақтаса керек.
Өткен жылдары ... ... ... ... ... бірінші кезекте, саяси санада қалыптасады. Сонымен
бірге, патриоттық ... ... ... ... ... ... ... тіпті, табиғи орта жағдайларында
қалыптасатыны белгілі. Ал оны сақтап, жетілдіру қоғамдық ... ... ... ... саяси тәсілдер көмегімен іске асады.
Әрине, қазіргі Қазақстан ... көп ... көп ... ... көп ... қоғам. Қазақстанда халықтардың ұлтаралық татулығымен
бірлігін қамтамасыз ету мәселесі ... ... ... ... ие. ... өзі ең ... ... қарамастан, республиканың барлық
азаматтарының құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... ... ... ... республикамызда қоғамдық өмірдің
жаңаруы нәтижесінде ғылыми-техникалық төңкерістің екпінді ықпалы арқасында
адамдардың сана-сезімімен ... ... ... ... мақтаныш
қалыптасып, кең өріс алып, өз табиғатында жаңа мазмұн мен толық та, терең
ұғым ретінде бой көрсетіп ... Жаңа ... бел ... осы ... ... ... мекендеуші әр халықтың саяси сана-сезіміне терең
бойлай бастады. Бұл мақтаныш ... ... бір ... ... ... нендей бір әрекет есебінен емес, республика ... ... ... ... құру ... ... ... өріс жайған
мақтаныш сезімі.
Бұл сезім, өз кезегінде, біздің республикамызда жаңа ... ... жол ... Бұл ... негізіне теңдік, өзара
түсініктік және мемлекеттік рәміздерге сыйлы көзқарас сияқты принциптер
кіреді. Біз ... ... пен ... ... ... ... демократиялық қоғам орнатуға және бейбітшілікке бағытталған сыртқы
саяси қатынастар ... ... ... ... ... ... нәтижесінде мынадай қорытындыны
алға тартамыз – яғни, «өткенсіз болашақ жоқ» деген аталы сөзді ... ... әрі ... ... ... ... ... дербес, әрі демократиялық мемлекет ретінде ұлттық
егемендігін дамытқысы ... жас буын ... ... ... өз ... тән ... негізделген патриоттық
құндылықтарды шебер, әрі тиімді ұштастыру тиіс. Бұл бағытта анық басымдылық
төл мәдениетіміз жағында болуы шарт. Себебі, төл ... тән ... жоқ ... ... ... аса мән ... ... арнадағы дамуын тоқтатып, «үшінші елдер» әлемінің белгісіз бір
мемлекетіне айналдыру қаупі ... ... ... әлеуметтік жұмыс жүргізуде отандық
ерекшеліктерге бейімдей ... ... озық ... ... артықтығы жоқ екендігін жадымызда ұстаған жөн. Жастарға арналған ақпарат
орталығы, Кәмелетке ... және ... ... ... ... ... ... мен жастарға арналған
консультациялық ... және ... ... ... ресурстық
орталықтар секілді мекемелер қатарын көбейтіп, бюджеттен бөлінетін мақсатты
қаражатты осындай нәтижелі істерге ... ... ... басты басымдылықтарын іске ... үшін ... ... ... ... потратизмінде жастардың қоғами және рухани дамуын қамтамасыз
ету;
● жастардың еңбек, ... және ... ... ... әлеуметтік
құқықтарын қорғау;
● жастардың әлеуметтік–экономикалық қажеттіліктерін қанағаттандыру
үшін жағдайлар жасау;
● жастардың рухани және ... ... үшін ... ... ... ... ... ынталандыру және қолдау;
● Қазақстан жастарын халықаралық мәдени, экономикалық, ғылыми және
білім беру процесстеріне тарту.
Жалпы ойды ... ... ... ... ... мен ондағы
патриоттық тәрбие мәселсін шешуде мынадай ой-түйін ... ... ... ... ... ... отырған қоғам
өміріне кірген жасөспірімді азамат ретінде қалыптастыру ... ... ... ... үшін не ... ... ... негізгі ой,
қоғамды қылмыстан және т.б. келеңсіз құбылыстардан құқықтық тұрғыда қорғай
отырып әлеуметтендіру мен тәрбиеге қол жеткізу.
2. Қоғамдағы ... ... ... мен өсіп-өркендеуін қалай
қамтамасыз ету ... Бұл ... ... ... – жастардың өсіп-
өркендеуінің басты өмірлік потенциалы екендігін ұмытпаған абзал.
Алдағы уақытта ... оқу ... ... ісі ... ... мен ... мақсатында жастар ісі
жөніндегі комитет басшыларының республикалық кеңесі құрылады. Жастар ісі
жөніндегі ...... ... ... ... ... арналған жастар саясаты бағдарламасы жобасымен жұмыс жасау,
“Қазақстан ... ... ... ... ... ... актілері бойынша жастармен нақты тағы да басқа жұмыстар
атқару аса ... ... бірі ... отыр.
Қазіргі таңда Қазақстан жастарының 15 ... ғана ... ... ... ... 5 проценті ата-анасы сатып әперген үйде
тұрады. "Мәселенің түйіні жастарға ... үй ... алу ... оны ... несие беру тетіктерінің қалыптаспауында жатыр",- деді А.Хаматдинова.
"Жастар ... ... жас ... ... ... ... ... ұсынады. Қазіргі тұрғын үй бағасы мен жоғары несие
ставкасы жастардың басым бөлігіне ... ... беру ... ... ... бермей отыр. Осы орайда А.Хаматдинова жас отбасыларға
тұрғын үй сатып алуға 40 ... ... ... 6-8 ... ... ... АҚШ-ты мысалға келтірді.
"Қазақстан ипотекалық компаниясы" ЖАҚ төрағасының орынбасары Нұрлан
Тоқабаевтың түсініктемесіне жүгінсек, елімізде ... ... ... ... 13 проценттік үстеме сыйақымен беріледі. Оның ... ... ... ... ... 20 жылға дейін ... ... ... ставкасын төмендетуге ... ... ... жастар үшін де ипотека қызметін тұтынатын мерзім жақын, ... Ол ... ... ... ... ... ету ... табу үшін арнайы бағдарлама жобасы жасалып, муниципалдық тұрғын
үйлер ... ... ... ... ... ... жұмыспен, тұрғын үймен қамту да шешімін күтіп
тұрған мәселенің бірі.
Жастарды жұмыспен қамту ... ... ... біліктілігін арттыру,
кәсіптік училищелерде оқуын ұйымдастыру, жалпы шетелдерге жіберіп, сапалы
білім алуына жағдай жасау өте маңызды міндет болып ... Бұл ... ел ... үшін де ... ... маңызды мәселе. Сондықтан
да жастар мәселесін, олардың әлеуметтік жағдайы мен ... ... ... Елбасы Н. Назарбаевтың назарынан ешуақыт тыс қалмай келеді.
Бұл ... ... ... ... ... әртүрлі
бағдарламалар қабылдаған және іс-шаралар жоспарын жасаған орынды. Онда
мынадай ... ... ... ... және үйлестіруші іс-әрекеттер
көзделгені жөн:
1) Жастармен әлеуметтік жұмыс жүргізу үшін жағдайлар жасау.
2) Жастардың ... ... ... және жұмыспен қамту саласында
жағдайлар жасау.
3) Өңірлерде ... ... іске ... ... және ... ... жастардың құқықтары мен мүдделерін
қамтамасыз ету.
5) Жастар мен жастар саясатын ақпараттық қамтамасыз ... Жас ... ... мен ... Салауатты өмір салтын қалыптастыру.
8) Жастар қоғамдық бірлестіктерінің қызметі үшін ... ... ... ... ... дамыту.
10) Қазақстандық жастардың азаматтылығы мен патриотизмін дамыту.
11) Мемлекеттік жастар саясатының нормативтік-құқықтық базасын дамыту.
Бағдалама республика жастарында мемлекеттің қоғамдық-саяси, әлеуметтік
және ... ... ... және ... ... өз қабілетін
іске асыруы және өзін-өзі дамыту үшін тиісті жағдайлар жасауға ... ... ... ... ... ... ... ол оның нарық
жағдайында ойдағыдай әлеуметтендірілуіне ықпал ететін болуы ... ... today, 2005, ... Theories of social casework / Ed. R. and R.I I. Nee. Chicago,
1970.; Peine M. Modern social work theory. L., 1992.; Social ... ... ... ... / Ed. F.J. Turner. ... Hearn G. Theory-building in social work. Toronto, 1958.
3. ... ... и ... ... / Под ред. Дж. ... М. ... ... 1976.; Goldstein
E.G. Ego psychology and social work practice, N.Y., 1984.; Gilligan С. In ... voice: ... theory and women's ... ... Боханов А.И. Коллекционеры и меценаты в России. М., 1989.; Бурышкин
П.А. Москва купеческая. М., 1991.; ... А.И. ... ... ... XIX-1914 г.). М., 1992.
5. Фрейд З. По ту ... ... ... М., 1925.; ... Юнссон Л. Теория ... ... М., 1991. ... Б. ... мужчин, Барнаул, 1993. Ч. 1,2.; Юнг К.
Психологические ... М., ... ... Ш., ... Т. ... и ... Социальный работник как
профессия // Вестн. высш; шк. 1991, № 11. С. ... ... Д. ... ... ... ... экономики»,
2000, № 8.
8. Ешпанова Д. Д., Нысанбаев А. Н. Социальный портрет молодежи ... ... // ... ... - 2004. - N 12. ... ... ... ли светлое будущее?» /«Казахстанская правда», 1999, № 24.
10. Кебина Н.А. Молодое ... ... ... и ... молодежи. 2005, № 2.
11. Концепция государственной социальной службы помощи населению:
Семье и личности / Под ред. Л.С. ... М., ... ... ... Н.А. Основы социологии. Алматы, 1997.
2. Алещенков С.В., Луков В.А. Государственная молодежная политика:
мировой опыт, разработка и ... – М., ... ... В.П., ... Н.И. ... ... об ... 1996.
4. Баркер Р. Словарь социальной работы. М., 1994.
5. Блашенкова О.Н., Ковальчук А.С. Труд молодёжи: права и обязанности.
Пособие для ... ... ... - М.: АНО ... 2001. – ... ... Ш. Социальная работа и молодежные организации: Конспект
лекций. – М.: Институт молодежи, 1993.
7. Горбачев А., Омаргазин Р. ... ... — как ... ... ... 1997. № 12.
8. Григорьев, Л.Г. Гуслякова, В.А. Ельчанинов. Социология. - М., ... ... ли ... ... ... ... 1999, № 24.
10. Гуслякова Л.Г. Введение в теорию социальной работы. Барнаул, 1995.
11. Гуслякова Л.Г., ... Е.И. ... ... ... ... ... М., ... Джаманбалаева Ш.Е. Особенности социализации подрастающего
поколения//Казахстанское ... и ... ... реалии и новые
идеи/сборник ... 1 ... ... Казахстана.-А: Қазақ
Университетi, 2002. –с.297-307.
13. Ешпанова Д. Д., ... А. Н. ... ... ... ... ... // Социологические исследования. - 2004. - N 12. -
С. 86-95.
14. Зайнышев И.Г. ... ... ... ... ... ... М., 1992. Вып. ... Западные молодежные субкультуры 80-х годов: Научно-аналитический
обзор. – М.: ИНИОН АН СССР, 1990.
16. Интелектуальная ... ... ... ... ... Д. Современные проблемы молодежи. /«Вопросы экономики»,
2000, № 8.
18. Кебина Н.А. Молодое поколение ... ... и ... ... 2005, № ... ... А.И., ... В.А. Социология молодежи: Теоретические
вопросы. – М.: Социум, 1999.
20. Колков В.В., Колков С.В., ... Н.А. ... ... и социальная работа с молодежью: Учебное посмобие. – М.: Социально-
технический институт, 2000.
21. ... ... ... ... помощи населению:
Семье и личности / Под ред. Л.С. Ржанициной. М., 1992.
22. Лукашева Е.А. Право, мораль, личность. М., ... ... ... ... ... в 90-х годах, тенденции и
перспективы /Ильинский И.М. и др. - М.: Ин-т молодёжи - "Голос", 1999. ... ... ... ... и Европа. Молодёжная программа Европейского Союза
- новые возможности для ... ... - М., 2002 г. - 88 ... ... социальной работы: Учебник / Отв. ред. П.Д. Паевленок. М.,
1999.
26. Основы социальной работы. М., ... ... ... ... аты бар, заты жоқ заң неге ... ... № 148 ... ... М., ... К. Опыт ... работы. Введение в профессию.
М., 1994.
29. Социальные ресурсы и социальная политика / Под ред. Г.Г. Шаталина,
В.Г. Гребенникова. М., ... ... ... ... /Под ред. Проф. В.Т. Лисовского. –
СПб: Изд-во С.-Петербургского ... 1996. 460 ... Г. ... рынок труда. /Экономист, № 8, 1999.
31. Социальная ... с ... ... ... ... /Департамент по молодёж. политике М-ва образования РФ; Гос.
учреждение "Рос. центр молодёж. семейной ... - ... - 308 ... ... ... ... опыт: Учеб.-метод. пособие
/ Гос. ком-т Рос. Федерации по ... ... Ин-т ... ... ... ... и ... - М.,1997. - 288 с.
33. Социальная работа. / Под. ред. В.И. ... ... н./Д, ... ... ... ... и компаративные исследования. М.,
1998.
35. Теория и методология социальной работы: Учебное пособие / С.И.
36. Теория ... ... / Под. ред. Е.И, ... М., ... ... и ... социальной работы: отечественный и зарубежный
опыт. Т. 1,2. М.; Тула, 1993.
38. Теория и ... ... ... проблемы, прогнозы,
технологии / Отв. ред. Е.И. Холостова. М., ... ... Ж.Т. ... ... курс. М., 1994.
40. Филипов Р.П. Социология образования. М. 1980.
41. Филипов Р.П. Школа и социальные ... ... ... ... М.В. ... основы социальной работы. М., 1997.
43. Фирсов М.В., Студенова Е.Г. Теория социальной работы. М., ... ... Н.В. ... в ... развития. М. 1991.
45. Ярская В.Н. Философия социальной работы: вопросы преподавания //
Социальная работа. М., 1992. ... ... ... ... ... ... мәліметтері
Табыстарды бөлудің әркелкілігі
2003 жылғы ІІІ тоқсанда ең аз ... ... ... төмен, тұтынуға
пайдаланылған табысы бар халықтың үлесі 20% ... бұл ... ... ... ... ... ... кем. Тоқсандар бойынша кедейлік
көрсеткіштері өзгереді, өйткені жыл ... үй ... ... ... күн ... Жаз бен күзде халық табысы артады, бұған
әсіресе ауыл ... ... ... ... ... ... деңгейі қыс-көктем кезеңінде көтеріледі және жаз-
күз төмендейді.
Күнкөріс деңгейінің шамасынан ... ... бар ... ... ... ... (өткен кезеңмен салыстырғанда) 2003 жылғы ІІІ тоқсанда
кедейліктің асқынуы мен ... ... ... ... 4,6% ... ... бұл ... адамдар табыстарының өсуін
көрсетеді. Кедейліктің ұшығуы 1,6% ... ... бұл ... ... кедейлік деңгейіндегі айырмашылықтардың азайғандығын көрсетеді.
Қазақстан Республикасында табыстарды бөлудің әркелкілігі
пайызбен
... ... ... |Кедейлікті|Кедейлікті|Халықтың |
| |үлесі |ң ...... |20% тобы |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... | | | |і* |
| |ең аз ... | | |
| ... |к | | | |
| ... | | |
| |ң |ың | | | |
| ... | | | ... жыл1) |34,6 |… |11,4 |5,2 |0,319 ... жыл |38,32) |12,7 |12,1 |3,1 |0,338 ... жыл |39,02) |16,2 |12,8 |3,8 |0,347 ... жыл |34,5 |14,5 |13,7 |5,5 |0,340 ... жыл |31,8 |11,7 |10,3 |4,0 |0,343 ... жыл |28,4 |11,7 |7,8 |3,1 |0,348 ... жыл |24,2 |8,9 |6,1 |2,2 |0,312 ... жыл |23,7 |8,7 |6,1 |2,3 |0,335 ... ... | | | | | ... жыл I |25,3 |9,7 |6,8 |2,7 |- ... | | | | | ... жыл |26,9 |11,2 |7,4 |2,9 |- ... тоқсан | | | | | ... жыл |20,0 |6,3 |4,6 |1,6 |- ... ... | | | | | |
* 2003 ... бері ... индексі тоқсан бойынша есептелмейді.
1) Өмір деңгейін арнайы зерттеу ... ... 1999 жылы ... ... ... ... ... саналған.
2003 жылғы III тоқсанда өткен кезеңмен салыстырғанда жан басына шаққандағы
тұтынуға пайдаланылған ... ... ... ... ең ... ... 10%-ында 18465 теңгеден 19651 теңгеге дейін және
ең аз ... ... 2006 ... 2198 ... ... өсті.
Егер халықты бөлуді 20 пайыздық табыс топтары бойынша ... ... 2003 ... III ... ... ең көп ... шоғырланған соңғы
квинтильдік топта халық табысы үлесінің едәуір төмендегенін көруге ... ... ... ... ... ... 14308 ... 15634 теңгеге
өсті. Өткен жылдың ... ... ... квинтильдік топта халықтың
орташа табысы сондай-ақ 2345 теңгеден 2694 ... ... 20 ... ... ... ... ... пайдаланылған
табыстардың шоғырлануы1)
пайызбен
|Кезең |Квинтильдік топтар бойынша ... ... ... |
| ... ... ... |төртінші|бесінші |
| |аз ... |топ |топ |(ең көп |
| |топ | | | ... |
| | | | | |топ ... жыл |6,5 |10,8 |16,4 |24,5 |41,8 ... жыл |6,1 |10,4 |16,4 |25,0 |42,1 ... жыл |6,2 |11,0 |16,6 |24,2 |42,0 ... жыл |6,1 |11,4 |16,4 |23,0 |43,1 ... жыл |7,2 |11,6 |16,2 |23,0 |42,0 ... жыл |7,0 |11,4 |15,9 |22,5 |43,2 ... жыл III |7,1 |11,3 |15,7 |22,3 |43,6 ... | | | | | ... жыл I |7,5 |11,9 |16,3 |22,7 |41,5 ... | | | | | ... жыл II |7,2 |11,6 |16,3 |22,9 |42,1 ... | | | | | ... жыл III |7,2 |11,7 |16,3 |22,8 |42,0 ... | | | | | |
1) ... ... ... 2003 ... III ... ... үй шаруашылықтары арасында
ерлермен басқарылатыны көбірек. Еркектер ... үй ... ... ... ал ... ... - 38,0%. ... көлеміне қарай
квинтильдік топтар бойынша үй шаруашылықтарын ... ... ... ... төмен екендігін және бұл үй шаруашылықтарын
еркектер басқаратынын, ал 3-5 ... - ... ... жылғы III тоқсанда үй шаруашылығы басшысының жынысына қарай тұтынуға
пайдаланылған табыс бойынша зерттелетін үй шаруашылықтарын бөлу 1)
пайызбен
| ... |Үй ... ... бойынша үй |
| ... ... |
| ... бар, үй ... | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... |
| ... ... ... | |
| ... емес) |төмен | |
| | ... | ... ... ... ... (кедей емес) |күнкөріс деңгейінің
шамасынан төмен (кедей) | |бірінші (ең аз ... топ ... топ ... ... топ ... (ең көп ... топ | ... |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 | |Соның
ішінде ... ... | | | | | | | | | |0-14 |20,5 |32,2 |24,6 |34,7 ... |20,0 |14,4 | |15-19 |9,9 |12,6 |10,9 |12,7 |12,0 |11,3 |10,4 |8,0 |
|20-24 |6,7 |7,9 |7,1 |7,7 |7,9 |7,2 |6,6 |6,2 | |25-29 |6,2 |7,3 |6,6 ... |6,9 |6,1 |5,6 | |30-34 |6,3 |6,6 |6,4 |6,5 |6,6 |6,7 |6,3 |5,9 | ... |7,4 |7,2 |7,3 |7,2 |7,9 |7,7 |7,8 |6,0 | |40-44 |9,1 |7,4 |8,5 ... |8,2 |9,3 |9,5 | |45-49 |7,8 |5,4 |7,0 |4,9 |5,6 |7,1 |7,7 |9,5 | ... |6,7 |4,2 |5,8 |3,8 |4,5 |5,3 |6,9 |8,7 | |55-59 |3,9 |2,2 |3,3 ... |3,0 |3,2 |5,5 | |60-64 |5,0 |2,4 |4,1 |2,2 |3,0 |3,6 |4,6 |7,1 | ... одан ... |10,5 |4,6 |8,4 |3,7 |5,8 |7,9 |11,1 |13,6 | |Еркектер,
барлығы |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 | ... ... ... | | | | | | | | | |0-14 |23,7 |33,7 |27,5 |35,7 ... |23,1 |17,5 | |15-19 |11,7 |12,9 |12,2 |12,8 |12,5 |12,5 |12,6 |9,9 |
|20-24 |7,4 |8,2 |7,7 |7,9 |8,3 |7,5 |7,2 |7,6 | |25-29 |6,6 |7,5 |6,9 ... |7,2 |6,6 |5,9 | |30-34 |6,3 |6,4 |6,3 |6,3 |6,6 |6,4 |6,4 |5,9 | ... |7,0 |7,3 |7,1 |7,5 |7,6 |7,4 |7,3 |5,7 | |40-44 |9,0 |7,2 |8,3 ... |8,0 |8,8 |9,6 | |45-49 |7,3 |5,2 |6,5 |4,8 |5,4 |6,7 |7,2 |9,0 | ... |6,3 |3,9 |5,4 |3,5 |4,4 |4,8 |6,5 |8,4 | |55-59 |3,3 |2,2 |2,9 ... |2,7 |2,8 |4,6 | |60-64 |4,0 |2,1 |3,3 |2,0 |2,5 |3,0 |3,7 |5,7 | ... одан ... |7,4 |3,4 |5,9 |2,7 |4,3 |5,3 |7,8 |10,2 | ... |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 | ... жасына қарай: | | | | | | | | | |0-14 |17,9 |31,1 |22,2 |34,0 ... |17,2 |12,2 | |15-19 |8,5 |12,4 |9,8 |12,5 |11,5 |10,3 |8,6 |6,7 ... |6,2 |7,5 |6,7 |7,4 |7,6 |7,0 |6,2 |5,3 | |25-29 |5,9 |7,0 |6,3 ... |6,7 |5,8 |5,4 | |30-34 |6,3 |6,7 |6,5 |6,7 |6,6 |7,0 |6,2 |5,9 | ... |7,7 |7,1 |7,5 |7,0 |8,1 |8,0 |8,2 |6,2 | |40-44 |9,1 |7,5 |8,6 ... |8,3 |9,6 |9,4 | |45-49 |8,2 |5,6 |7,3 |5,1 |5,9 |7,3 |8,2 |9,9 | ... |7,1 |4,4 |6,2 |4,0 |4,6 |5,7 |7,2 |8,9 | |55-59 |4,4 |2,2 |3,7 ... |3,3 |3,6 |6,2 | |60-64 |5,8 |2,7 |4,8 |2,4 |3,4 |4,1 |5,4 |8,0 | ... одан ... |12,9 |5,8 |10,4 |4,6 |7,1 |10,2 |13,8 |15,9 | ... ... көптеген факторлар анықтайды. Үй шаруашылығының көлемі
– маңызды факторлардың бірі, себебі кедей ... ... көп ... -
мүшелері көп үй шаруашылықтары. 2003 жылдың қарастырылып отырған кезеңінде
5 және одан да көп адамнан тұратын үй ... ... ... ... ... ал ... ... азық-түлік шегінен төмен
болды.
 
15 жастағы және одан асқан экономикалық тұрғыдан белсенді және енжар халық
  |1991 |1992 |1993 |1994 |1995 |1996 | ... ... ... мың адам |7716,2 |7577,8 |6963,4 |7118,2 |7359,8 |7489,5 ... ... ... пайызбен |68,6 |67,0 |61,5 |63,5
|66,8 |68,7 | |Жұмыспен қамтылған халық, мың адам |7716,2 |7577,8 ... |6551,5 |6518,9 | ... ... ... % |100,0 |100,0 ... |89,0 |87,0 | |Жалдамалы қызметкерлер, мың адам |7389,5 |7210,2
|6594,4 |6029,8 |5466,4 |4918,4 | ... ... ... ... |95,8 |95,1 |94,7 |91,6 |83,4 |75,4 | |Өз бетінше ... мың адам |326,7 |367,6 |369,0 |552,0 |1085,1 |1600,5 ... ... ... ... үлесі,% |4,2 |4,9 |5,3 |8,4 |16,6 |24,6
| |Жұмыссыз халық, мың адам |- |- |- |536,4 |808,3 |970,6 | |Жұмыссыздық
деңгейі, % |- |- |- |7,5 |11,0 |13,0 | ... ... ... ... адам |3533,0 |3733,7 |4355,1 |4086,3 |3658,3 |3417,7 | ... (әрекетсіздіктің) деңгейі, % |31,4 |33,0 |38,5 |36,5 |33,2
|31,3 | | Жалғасы
  |1997 |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 | ... ... ... ... |7440,1 |7052,6 |7055,4 |7107,4 |7479,1 |7399,7 | |Экономикалық
белсенділіктің деңгейі, пайызбен |68,8 |65,9 |66,0 |66,0 |70,2 |70,1 |
|Жұмыспен ... ... мың адам |6472,3 |6127,6 |6105,4 ... |6708,9 | ... ... деңгейі, % |87,0 |86,9 |86,5 |87,2
|89,6 |90,7 | ... ... мың адам |4271,3 |3783,0 ... |3863,3 |4030,2 | ... ... ... санындағы үлесі,% |66,0
|61,7 |54,9 |56,5 |57,7 |60,1 | |өз бетінше жұмыспен ... ... |2201,0 |2344,6 |2751,2 |2696,6 |2835,5 |2678,7 | ... ... ... ... |34,0 |38,3 |45,1 |43,5 |42,3 |39,9 | ... мың адам |967,8 |925,0 |950,0 |906,4 |780,3 |690,7 | ... % |13,0 |13,1 |13,5 |12,8 |10,4 |9,3 | ... ... ... мың адам |3368,8 |3649,9 |3639,5 |3655,2 |3175,8 |3155,3 ... ... (әрекетсіздіктің) деңгейі, % |31,2 |34,1 |34,0
|34,0 |29,8 |29,9 | | 

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 84 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жастар ұғымы, даму ерекшеліктері, қазіргі нарық заманындағы әлеуметтенуі, жастармен әлеуметтік жұмыс жүргізуде қолданылатын технологиялар71 бет
1917-1920 жылдардағы қазақ жастар қозғалысының тарихы мен тағылымдары32 бет
1986 жылғы желтоқсан оқиғасына қазақ жастарының қатысуы және оның тарихи маңызы25 бет
5-6 жастағы балалардың грамматикалық дағдыларын қалыптастыру (2015 жылғы. 5-ке тапсырылды)56 бет
«Астана: жас қала - жастар қаласы»42 бет
«Мен жастарға сенемін» - ұлтжандылықтың ұраны10 бет
Абай Құнанбаев: балалық және жастық шағы7 бет
Алматы қаласы студенттері мен жастары үшін акпараттық Web-порталын құру46 бет
Ауыл жастарының қалаға әлеуметтік психологиялық бейімделуін зерттеу62 бет
Ауыл жастарының құқықтық әлеуметтенуі64 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь