Жеткіншектердің девиантты мінез-құлық ерекшіліктерінің көрініс беру мәселелері

Кіріспе
І Жеткіншектердің девиантты мінез.құлықтарын айқындаудың теориялық мәселелері.
1.1 Девиантты мінез.құлық және оның пайда болу себептері
1.2 Жеткіншек жастағы балалардың девиантты мінез.құлықтарының белгілері
1.3 Жеткіншек жастағы балалардың девиантты мінез.құлқын айқындаудың өлшемдері
ІІ Жеткіншектердің девиантты мінез.құлықтар ерекшіліктерінің көрінуі
2.1 Жеткіншек жастағы балалардың девиантты мінез.құлық ерекшіліктерінің айқындау әдіс.тәсілдері
2.2 Жеткіншектердің девиантты мінез.құлықтарын түзетуге ұсыныстар
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Зерттеудің көкейтестілігі. Қоғамдық жаңарту кезеңінде, Қазақстандағы әлеуметтік саяси, экономикалық қатынастардың сипатының өзгеруі өз кезегінде қоғамдық білім, тәрбие институттарының да жұмыс бағыты мен мазмұнына жаңа талаптар қойып отыр. Бұл дегеніміз қоғамдағы мектеп, отбасы орны,оның басты міндеті – бала тәрбиесінде болған көзқарасты өзгертіп жаңа тұрғыдан тану мәселесін туындатты.
Қазақстан Республикасы өз тәуелсіздігін алғаннан бастап мемлекеттік саясатта келер ұрпақтың денсаулығы, тәрбиесі басты назарда болып келеді. Қазақстан Республикасы Ата заңының 27 бап,2 - тармағында” Балаларына қамқорлық жасау жане оларды тәрбиелеу ата-ананың табиғи құқығы әрі парызы ” делінсе. [1.1] ” Қазақстан - 2030 ” бағдарламасында. ”Әкелер мен аналараталар мен әжелрдің өз балалары мен немерелері алдындағы жауапкершілігін күнделікті есте ұстауы ” туралы ескертілген. [2.1] Бұдан әрбір ата-ана өз перзентінің әдепті , саналы , иманды да ибалы, Отанының сүйікті жане кішіпейіл азаматы болып жетілуіне қоғам алдында өз жауаптылығын түсінуі керек . Яғни, басты мақсаты психологиялық, физиологиялық денсаулығын қалыптастыру болу керек. Өйткені Қазақстанның болашағы келер ұрпақта болғандықтан жастардың психологиялық , физиологиялық денсаулығы халықтың өсімі мен сапасын анықтайды. Осы тұста келер ұрпақ тәрбиесінің салауаттылығын қамтамасыз ету ең алдымен отбасы, мектеп тәрбиесі жайында қолға алынуы тиіс.
1. Қ.Р.Ата заңы .Алматы,1995.Толық тарауларымен 21.05.2007 ж.
2. Қ.Р. Президенті Н.Назарбаевтың жыл сайынғы дәстүрлі Қазақстан халқына жолдауы ;
3. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2030.Алматы.Білім.1998ж.
4. Қ.Р Білім беру заңы 7.06.1999 ж.
5. Қ.Р Білім туралы заңы ( толықтыру,өзгерту енгізілген) 15.08.2007 ж.
6. Гурко Т.А. Особенности развития личности подростков в различных типах семей // Социол.исслед. – М .№ 3. 1996 . С . 81 – 90 .
7. Двойметный И.А., Лелеков В.А Влияние семьи на преступность несовершеннолетних // СОЦИС № 10 , Моссква . 1993 . С . 54 - 59
8. Дементьева И .Ф Негативные факторы воспитания детей в неполной семье // Социс . М ., 2001 . № 11 С. 108 – 113
9. Личко А.Е. Психопатии и акцентуация характера у подростков .М.,1982
10. Иванова Л.Ю. Агрессивность,жестокость и отношения старшеклассников к их проявлениям. Сб: Проблемы личности ,профилактика отклонений в ее развитии,1993.
11. Степанова В.Г Психология трудного школьника .М.,1998.
12. Учителям и родителям о психологии подростка. / Под.ред Г.Г Аракелова .М,.1991
13. Мир детства.Подросток . / Под.ред. А.Г Хриповой.М., 1989.
14. Карпухин О.И. Самооценка молодежи как индикатор ее социокультурной идентификаций // Социол . исслед. “ Социс ” М. : 1998 № 12 С . 91 .
15. Корпилова Т.В. , Смирнов С.Л. , Григоренка Е.Л Факторы социального неблагополучия подростков в покозателях методик стандартизованного интервью и листов наблюдения // Вопросы психологии 2001 .№ 1 С .107 – 122.
16. Курек Н.С. Эмоциональное общение матери и дочери как фактор формиравания аддиктивного поведения в подростковом возросте // Вопросы психол № 2. 1997. С . 48 – 60 .
17. Курек Н.С. О взаимосвязи эмоциональной экспресси и потреблении психоактивных веществ в диадах мать-дочь // Психол.журн. Т . 17,№ 1 . 1996.
С 128 – 137 .
18. Мангутова И.Ю.Психосоциальные аспекты конфликтов в диаде “мать-дочь”В период становления секуальности девочек-подростков ( в связи с задачами психопрофилактики) автореферат.Санкт-Петербург.2001
19. Москаленко В.Д., Милгрэм Г.Г Факты употребления алкоголя // Вопр.наркол. 1993. № 2 С.94-96.
20. Москаленко В.Д. Резенция по книгу Б.Робинсона “Работа с детми больных алкоголизмом ” // Вопр.наркол.1993 № 3 С.89-95
21. Л.И. Божович. Личность и ее формирование в детском возросте .
22. А.С.Славина. Трудные дети . Воронеж ,1998.
23. И.М. Юсупов. Психология взаимопанимания. Казань, 1991. 24. А.В.Панасюк. Адаптированный вариант методики Д.Векслера. М. 1973
25. Конфликтология. Под. ред. проф. В.П. Ратникова . М , 2002 .
26. Социальные конфликты . М , 1999.
27. Н.В.Крогиус . Личность в конфликте . Саратов , 1976 .
28. Керимов Л.К. Трифонов В.В Трудный подросток .Алма-ата .1989. -43с .
29. Методика психодиагностика в спорте : Учебное пособие для студентов пед .институтов . – М ., 1990. - 256 с
30. Бондыревская Е.В Смысль “ стратегий личностно оринтированного воспитания ” // Педагогика , 2001 № 1 , С . 17 – 24 .
31. Тугаринов В.П Избранные философские труды . – Ленинград : Изд. Ленинградского университета , 1988 .- 344 с
32. Төлеубекова.Р Бала тәрбиесіндегі халықтық педагогика : әдістемелік құрал. – Алматы : РБК , 1994 . - 140 бет.
33. Р.Қыпшақбаева .Бала тәрбиесі бір күндік іс емес. // Бала тәрбиесі №4, 2005,35-бет.
34. Б.Жолмаханов. “Қиын”оқушыны тәрбиелеу // Бала тәрбиесі № 5 , 2005, 40-бет.
35. Г.Аязбекова. “Қиын ”баланы тәрбиелеу жолдары .// Білімдегі жаңалықтар №1, 2005, 30-бет.
36. Қалиева Г. “Қиын” оқушы тәрбиесі // Қазақстан мектебі 2007, № 1 ,61-62 бет
37. Юсупова И. “Қиын” оқушы қайдан шығады // Қазақстан мұғалімі 2006 қараша,5-бет.
38. Қалиева Г .Тәрбиесі қиын баламен жұмыс // Қазақстан мектебі 2006,№ 11. 39. Шамұратова Х. “Қиын ” бала қайдан шығады // Алтын Орда 2006, 21 - 27 шілде 23-24 бет.
40. Оразбаева Е “Қиын” оқушылармен педагогикалық қарым-қатынастағы белсенді спорттың рөлі // Бастауыш мектеп 2006 № 11 , 18-20 бет.
41. Қазбеков Ж . “ Қиын ” бала тәрбиесі // Валеология 2007 № 3 ,18
42. Өтеген Қ. “Қиын” оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу // Бастауыш мектебі 2007 № 3, 3-6 бет .
43. Дүйсенбиева С .“Қиын” баланы қайта тәрбиелеу жолдары.// Болашақ 2007 наурыз.
44. Сұлтанбекова А . , Малдыбаева А. Агрессивті мінез-құлық //Қазақстан мектебі 2005 №5-6 мамыр-маусым , 27 бет.
45. Қалыбаева Р .Мектеп психологының “ қиын ” балалармен жұмыс әдісі. // Мектептегі психология 2007 № 1
46. Қойжігітов А. Девиантты іс-әрекетті балалар мәселесі. // Ұстаздар пайымы 2007 № 3 , 2-9 бет
47.Коробкина Н. Наши трудные дети // Практическая психология 2007 № 1(7) С . 35-37
        
        Жеткіншектердің  девиантты мінез-құлық ерекшіліктерінің көрініс беру
мәселелері.
Мазмұны:
Кіріспе
І Жеткіншектердің девиантты мінез-құлықтарын айқындаудың теориялық
мәселелері.
1. Девиантты мінез-құлық және оның пайда болу ... ... ... балалардың девиантты мінез-құлықтарының белгілері
3. Жеткіншек жастағы балалардың девиантты мінез-құлқын айқындаудың
өлшемдері
ІІ Жеткіншектердің ... ... ... ... жастағы балалардың девиантты мінез-құлық
ерекшіліктерінің айқындау әдіс-тәсілдері
2. Жеткіншектердің ... ... ... ұсыныстар
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Қосымша
КІРІСПЕ
Зерттеудің көкейтестілігі. Қоғамдық жаңарту кезеңінде, Қазақстандағы
әлеуметтік саяси, экономикалық қатынастардың сипатының өзгеруі өз кезегінде
қоғамдық білім, ... ... да ... ... мен ... жаңа
талаптар қойып отыр. Бұл дегеніміз қоғамдағы мектеп, ... ... ... – бала ... ... ... ... жаңа тұрғыдан тану
мәселесін туындатты.
Қазақстан Республикасы өз ... ... ... саясатта келер ұрпақтың денсаулығы, тәрбиесі басты назарда
болып келеді. Қазақстан Республикасы Ата ... 27 бап,2 - ... ... ... жане ... ... ата-ананың табиғи құқығы
әрі парызы ” делінсе. [1.1] ” Қазақстан - 2030 ” ... ... ... мен ... өз ... мен ... ... күнделікті есте ұстауы ” туралы ескертілген. [2.1] Бұдан
әрбір ата-ана өз перзентінің әдепті , саналы , ... да ... ... жане кішіпейіл азаматы болып жетілуіне қоғам ... ... ... керек . Яғни, басты мақсаты психологиялық,
физиологиялық ... ... болу ... Өйткені Қазақстанның
болашағы келер ұрпақта болғандықтан жастардың психологиялық , ... ... ... мен ... ... Осы ... ... ұрпақ
тәрбиесінің салауаттылығын қамтамасыз ету ең алдымен отбасы, ... ... ... алынуы тиіс.
Өкінішке орай, қазіргі таңда болып жатқан қылмыс, бұзақылық ,
ұрлық , зорлық - зомбылық , ... ... ... ... ... қыздардың жеңіл жүрістері , бастауыш сыныптағы балалардан ақша
алу тағы басқа болып ... ... ... ... ... 11 - ... аралығындағы жеткіншектер екенін көрсетіп отыр. Дәлірек тоқталсақ, 14
жастағылар - 11% , 15 ... - 7%, 16 - 17 жас ... - ... көп 14 жасар балалар қылмыстық істерді топтасып жасайды. Ал қыз
балалар ... ... ... ... 5% ... Бұл ... нарықтық қоғамдағы адамдар арасында қарым-қатынас пен психологиялық
қысым, әсіресе, жас буын психологиялық денсаулығының бұзылуына алып келуде.
Қазақстан ... ... ... ... деңгейде халқымыздың
психологиялық , физиологиялық ... ... ... алдында тұрған
үлкен мәселе болып отыр. Дүниежүзілік Денсаулық Сақтау ұйымының аймақты
бюросының ... ... ... ... 14 - 24 жас ... ... өлтіру соңғы 15 жылда екі есе ... ... ... ... Республикасы бойынша өзін-өзі өлтіру жағдайы
тіркелген, оның ішінде 10 - 18 жас ... ... 154 - і ... 57 - сі қыз ... Ал өзін - өзі ... ... жүзі ... бірінші орында тұрады екен. Ол әсіресе , 15 - 18 жас ... ... ... көп орын ... ... ... дәлелдейді.
[3.1]
Сонымен қатар, әлеуметтік ортаның ықпалын былай қойғанда,
тәрбиелі мақсатты ... ... ... институттардың бірі
мектептің өзінде жеткіншектердің мінез-құлқы мен ... ... ... ... Оған ... ең көп стресс алатындар мектеп жасындағы
балалар екендігі анықталған. Мысалы, мектепке ... 1 - ... ... 25 - 30% ... ... ... 11 - ... бітіретін
оқушылардың 80% - ы ... ... ... ... мектеп
қабырғасынан
шығады екен . [4.1]
Бұдан шығатын қорытынды, мектеп мұғалімдері мен ... мен ... ... ... - ... және оқу еңбегінің
мөлшерден тыс көптігі бала ... ... ... ... ... ... Республиканың азаматы дені сау, тәрбиесі
түзу азамат болып ер жетуі, ең алдымен, ата - ... ... ... ... және қоршаған ортаға байланысты. Қазіргі таңда ... рухы ... ... ... жеке ... ... ... қаулыларында, тұжырымдамаларында негізгі орын алады.
Атап айтар болсақ , ... ...... - 2030 ... даму бағдарламасында “ салауатты өмір ... ... , дене ... мен ... ... ... есірткі, темекі
мен алкогольді тұтынуды қойып, тазалық пен санитария ... ... ” – ... ... ... ... “Адам мен адамзат” заңында,
”Білім туралы заңында” тәлім - тәрбие тұжырымдамасында да ... ... ... ... ... ... жеткіншек тәрбиесін қадағалау педагогикалық
мәселе болып отыр. Отбасында өз баласын ... етіп ... ... белгілейді. Отбасында өз баласын қандай етіп тәрбиелеуді өздері
алдын-ала белгілейді. Отбасы ... ... ... де ... ... Онда жеткіншектің аз да болса өзіндік өмірлік тәжірбиесі,
әдет , дағдылары, құмарлығы мен қызығулары қалыптасады және ... ... ... ... ... ... ... жаңа
деңгейге көтерілуі, өмір салтының өзгеруі тағы басқа отбасы тәрбиесіне оның
құрылымы, қарым-қатынасының сипатына әсерін тигізіп отыр .
Зерттеу ... : ... ... ... ... ,оны ... ... талдау
Зерттеу объектісі : ... ... ... пәні : ... девиантты мінез-құлқын
ерекшіліктерінің көрініс беру процесі.
Зерттеу міндеттері :
- Девиантты ... пен оның ... болу ... ... ... ... ... көрсету
- Жеткіншектердің девиантты мінез-құлық ерекшіліктерін анықтап,
оны түзету мен ... ... ... ... ... ... : Диплом жұмысы
мазмұнында ... ... ... ... ... теориялық материалдарда “Педагогика” “Әлеуметік
педагогика” пәні ... және ... ... ... орта ... тәрбие
процесінде сынып жетекшілер жұмысында пайдалануға болады.
Зерттеу жұмысының базасы : ... ... ... ... “Көкарал” мектебі алынды.Онда экспериментке 8 в және 9 в сынып
оқушылары , ... саны 37 ... ... және 14 ... ... ... ... : Диплом жұмысы кіріспеден, негізгі
екі тараудан , ... , ... ... ... және
қосымшадан тұрады .
Кіріспеде зерттеу өзектілігі,ғылы.......,диплом.......
Жеткіншектердің девианттық мінез – құлықтарын ... ... деп ... 1 – ... ... ... ... девиантты
мінез-құлықтарының пайда болу себептері,олардың белгілері және ... ... Ал ... ... ... ... ... кіріспенің 2-тарауында,жеткіншек
жастағы балалардың девиантты мінез-құлық ерекшеліктерін айқындаудың әдіс-
тәсілдері және ... ... ... ... мінез-құлықтарын айқындаудың ... .
3. ... ... және оның пайда болу себептері .
Жеткіншек шақ – балалық ... ең қиын және ең ... ... ... ... кезең деп те атайды. Себебі, бұл кезде жеткіншектер
балалық шақтан ... ... ... Бұл ... бала бойында көптеген
өзгерістер болады. Ол анатомиялық , ... , ... ... ... және оның әрекет түрлерінде өзгерістер болады .
Өтпелі кезеңде балалар сабағы өзгереді, жақсы оқып жүрген балалар
сабағы нашарлайды. Балаларда өзімдік “ мен ... ... ... . ... ... ... келеді .Тым еліктегіш ... ... ... өзін - өзі ... ... ... . Олардың өз көзқарастары мен
пікірлері ... ... ... ... ... қатар бұл кезеңде
балалар отбасымен , мектептен оқшауланып , өз құрбыларының ықпалында ... ... ... ... ... ... орналасуға бейім болып келеді
.Олар спорт секциялары , техникалық үйірмелер болуы мүмкін , тіпті ... ... ... орын ... үйлердің подвалдары болуы мүмкін. Бұл
кезеңде балаларды ересектермен, әсіресе ата-аналармен ... ... ... тіл ... ... Балалар ата-аналарының тең құрдастай қарым
- қатынас жасауын қалайды. Бұл кезде балалар көбірек өз бетінше өмір сүруге
тырысады. Олар ... ... (пір) ... алады да, соған еліктейді. Басқа
балалардан ерекшеленуге тырысады.
Қоғамда қалыптасқан “ ... - ... ... балаларды
“қиын” немесе “ тәрбиесі қиын ” бала деп санау қабылданған ... ... ... ... деп ... ... ... болуына көбінесе тұрмыс жағдайының қиын әрі төмен болуынан. Жеткіншек
кезеңде бала қалып пен ... ... ... бұл ... ... емес, сонымен қатар дәрігерлерде көңіл аудару керек.
Девиантты іс-әрекеттің нақты құбылыстарда айқындалуы
Ауытқудың пайда болыуына жеткіншектің дене ... күрт ... ... және ... орта да әсер етуі ... ... тез ... немесе кеш дамуы арқылы ол
өзінің ... ... ... Қоршаған ортаның оның сырт көрінісіне,
физикалық дамуына айтылған сын, жеткіншекті аффект жағдайына апаруы әбден
мүмкін. ... ... ... қалыптасу мәселесі “ жеткіншектер
психологиясында” ең күрделі проблемалардың бірі болып табылады. ... ... ... ... ... ... өту ... сайын ,
оның маңыздылығы арта түседі . Жеткіншек шақ ... ... - ... тез ауыспалдығымен, қырсықтық , өзбеттілік, өз көзқарасын
үлкендерге қарсы шыгу ... ... тағы ... іс ... көрініс
береді .
Жеткіншектердің денесінің күрт өзгеруі, ... ... ... тез ... жеткіншектің санасының өзгеруіне алып келеді.
Жеткіншек физикалық еңбекке шаршаңқы ... ... ... өз
кемшіліктерін басқа саламен толықтыруы мүмкін. Жүйке жүйесінің , бұлшық
еттердің ... ... ... ... ... ... көрінеді. Жеткіншектің сырт көрінісі немесе қопалдығы ... ... ... сыны жеткіншекті ашу - ыза, тіпті аффект
жағдайына апарады.
Акселерацияны ұшыраған балалар ... ... ... нық ... қоғамның құрметіне, мойындауына күреспесе де
болады. Олардың өзіне өзі сенімділігі, қоршаған орта ... өз ... ... ... ... ... Менің ойымша,бұл кезде жеткіншек
өзінің сырт пішіні маңызды рөл ... ... бала ... ... тез іске асуда деп ойлайды.Оның бұлшық еті
,бойы,даусы ... өзі және ... ... ... ... ... қабылдайды.Осыған байланысты бұл жеткіншектер өздерін
еркін ұстап, өздеріне аз көңіл бөлуді талап етеді. Ал шын ... ол ... ... ... ... әлі сырт ... сай ... Ол
әлі толық қалыптаспаған ... ... ... өсіп ... ... көп қажет етіп , өз “ мінезін ”көрсетіп тұрады. Өз “
кемшілігін ”білдіртпеу мақсатында, бұл жеткіншектер ... ... ... ”, ... ... ... болу және ... “жетістігімен”
топқа керектігін, тіпті орын толмас екенділігін дәлелдеп отырады. Мұндай
активтілік ортамен қарым-қатынас ... ... ... ... ... , жеткіншек үнемі эмоционалды қысымда жүреді ,ал мұның
өзі ... ... ... ... ... даму да ... - құлық өзгеруіне ерекше әсер
етеді. Тез ... ... ... ... - күйі тұрақсыздықпен
көрінсе, кеш дамып жатқан жеткіншектерде мінезінің өзгеруі, яғни ... ... ... шығу тағы ... ... ... ... дамыған
жеткіншектер жай қимылдап, қопал болып, өзіне сенімсіз болады.
Көңіл күйдің тұрақсыздығы ер балаларды 11 - 13 ... ... ... ... ... ... бұл жаста қырсықтық , өзбеттілік көрсетеді.
Жеткіншек өмірде өз орнын ... ... ... ... келіп , көбіне
дүниеге деген көзқарасы өзгереді. Жыныстық ... ... ... мүшесі, әлеуметтік ересектіктен бұрын дамып
бітеді. ... ... ... ... Ол оқуды бітірумен,
материалдық тәуелсіздіктен ... ... ... ... ... кейбір өмірлік салады өз қабілетсіздігін қиын бастан кешеді.
Мысалы: Спортсмендер тобында жеткіншектің абыройы ... ... ... ... қарым - қатынасы ересектерше болмауы мүмкін .
Жеткіншек өмір ағымына байланысты өз дүниетанымымен, әлеуметтік
ролін : Оқушы , мұғалім , ... топ ... ... тағы ... ... ... сол ролді игеруі қиынға соғады . Кейде ... ... , ... - құлықтың бұзылуына әкеліп соғады.
Девиантты (ауытқулы) мінез – құлық - деп, ... ... ... ... ... ... мінез - құлықты айтады
(И.А.Невский).Танымал социолог И.С.Кон анықтамасында , - “ ... - ... ол ... ... , ... және адамгершіліктің
әрекет жүйесі ретінде, жалпы бекітілген ережеден ауытқуы ” - ... ... ... - ... ... ... ауытқу
процесі кез - келген бейімделуді ... ( ... , ... ... - психологиялық орта ) Әлеуметтік ауытқуды С.А.Беличева
“девиантты мінез – құлық ” деп ... ... :
- ... ... ... ... ақшалай, мүліктен
пайда табу ( ұрлық , алдау , жымқыру , сату , т.б. )
- ... ... : жеке бас ... кері ... (бұзықтық , соққы, тіл тигізу, өлтіру, зорлау )
- әлеуметтік - енжар түрі : әлеуметтік және жеке ... ... , оқу , ... , ... және ... ,белсенді өмір
сүруден қашу , азаматтық ... ... ... мінездің сыртқы жағдайда көрінуі , ол ішкі ресурстың
реттелуімен : әлеуметтік , ... ... және ... ... ... .Сондықтан баланың бір жағынан мінез - құлқында
белгі , дабыл , нышан ... ... және ... деп қарастырсақ , екіншіден
жеке бас дамуына мақсатты әсердің құралы тәрбиелік әсердің сала көрсеткіші.
И.А.Невский , Л.С.Колесова ... ... ... ... өткізген. Педагогтар пікірінше сыртқы факторлар
негізінде қаланатын мінез - құлықты түзетуге жататындар :
1. ... ... ... ... : ... құндылықтың
иерархиялы өзгермеуі , ... ... ... : ... заңның дұрыстығы , құқық қорғау қызметкерлерінің өз ... алуы . ... ... және ... ... ... мен ... ақының жұрыс қарастырылмауы ақпарат көздері арқылы
қаталдық және ... ... көп ... ... , ... дене ... жағынан түзетуге және көмек көрсетуге ... ... , ... ақысыз сапалы үйірмелердің, қосымша білім алу ... ... ... пен ... ... және оны сатып
алу оңайлығын сөз етуге ... ... ... және оның ... ... емес ... :
отбасының материалды жағдайы (кедейлік және байлық) , ата - ананың төменгі
әлеуметтік - мәдени ... : ... ... ... ... (ата - ... , ... жүйелі талаптың қойылмауы , жазалаудың әділ ... ... ... ... : ... ... ... өтеуде
асыра сілтеушілік немесе жеткізбей бағалау : ата - ... ... ... ... ; ата - ... ... тыс ... балаға
психобелсенділік туғызатын заттарды пайдалануға шек қойылмау.
Төменде ұсынылған кестеде баланың ... ... ... ... болады . Бұл кестеде негізгі орынды ... мен ... ... ... дәлел болып отыр . Кестенің қорытындылай
келсем,ең тиімді тәрбие ... ... ... белгілі болып отыр.
Ата-ананың отбасында балаға тәрбие беру стильі негізгі
|Тәрбие стилі |Талап ... ... ... ... |
| | | ...... ... |нәтиже |
|Демократиялық |әділді |Тек саналы |Жылы ... ... |
| | ... ... |ая тұлға | |тұлға ... ... |жоқ ... |із ... | ... |пособление|енімсіз,аг|
| | | | | ... |
| | | | | ... | ... ... ... |«араласпау |Бәрін |Тұрақсыз,г|
|“самостоятельн|тұтатын |й.әлсіз ... ... ... ... |
|ый |үлкен жоқ | | | ... |тип ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | |ь ... не ...... |Тұрақсыз |
|, ... де |ное ... ... ... ... |өзі ... |отношение к |жағдайда-лиш|» ... ... ... | ... ... ... | | ... поведения | | ... | | ... | | | | | ... | | | | | ... ... |Жоқ,жауапкер|Шектен тыс, |Шектен тыс |Шектеу |Эгоцентриз|Бәріне ... ... |әр ... |забота |туралы.мелоч|м,өзбетті |рұқсат.асс|
|«бала | ... | |ная ... ... ... ... | | | | | ... | | | | | |і емес |
| |жоқ ... |Таң |Тек ... ... ... |қалады,любов|қалаулары |нын ... | | ... ... ... | | |е | |алу ... | | | | | |е тұра |
| | | | | | ... ... ... ... |жоқ ... | | | |с ... ... |аталдық.қа|
|“өгей қыз” | | | | | ... | | | | | |сқа ... |
| | | | | | ... ... ... ашық ... өзі |Тек ... |Жазадан |Эпилептипт|
|Қатаң |агрессия |аушылыққа |үшін ... ... ... ... | | ... | | | | |лық ... | | | | | ... ... ... ... ... ұйымдастырылмауынан балаға теріс
әсер ететін жағдайлар,
3. ... ішкі ... ... ... ; ... мен ... процесін басқару дұрыс жолға қойылмаған ;
материалды жабдықталу ... ; ... және ... бірге бала тәрбиесі
туралы жүйелі жұмыс жасау жоспары ... ; пән ... ; ... жиі ... қалу ... ; ... тыс
мерекелердің қанағаттанылмауы ; балаға қажетті үйірмелердің ұйымдастырылуы
мен өтілуіне шығармашылықтың аздығы ; ... ... ... ... , жас ... ... , тұлғааралық
қатынастағы өзара әрекет ( айқай , көңіл қалатын ... ... ... ... ... ... ; жаңа оқу бағдарламаларын құруда “
неге және қалай оқытамын ” ... ... ... ... ... ... ... төменгі мативацияның болуы. Осы айтылған
факторлар сыртқы әсер болып табылады ... ... ... ... ... деген қызуғышылығын төмендетеді .Баланың мектепке бармай
қалуы айтарлықтай жиілеп кетеді . ... ... ... қала
беретін төтенше жағдайлар мүлде әр түрлі көріністе болып келуі мүмкін :
ата-анасының шешімімен ... ... ... ... ... ... үйде ... , немесе баланың өз ... ... ... , ... мектепке барудан қасақана бас тартуы ... ... ... оның эмоционалды бұзылуына бацланысты
болғандықтан , мектепке бармай қалуына осы ... ... ... ... ... барудан бас тартуы – оның сабаққа қатысқысы келмегендігінен , өз
кезегінде әр түрлі механизмдердің ықпалы ... ... да ... . ... ... ... ... бар екенін схема түрінде
көрсетсем :
Бала ... ... ... - ақ тәуекел әсер ететін ішкі факторлар бар .
Педагогтар оны ... ... ; бала өзін ... және ... ... ,
төменгі өзін-өзі бағалауы, өзіне сенімсіздігі , өзін бақылау және ... ... , ... ... ... ... , өзінің ойын еркін
жеткиізе алмауы ,өзіндік ашылуы сезілмейді. Ресейлік ғалым ... Н.С ... ... ... ... құлықтың пайда болатынын көрсетеді.
1 Ата - анасы мен балалары арасындағы қарым - ... ... ... Ата - ... бірі ... ... - құлық көрсететін
отбасы
И.Ю.Мангутова “ ана мен қыз ” конфликті диадын зерттей ... ... ... : ... стилді мінез - құлық “ ана мен қыз ”
қарым - қатынасындағы корфликтіне тән
Б.Г.Ананьев , ... , ... ... мен бала
арасындағы қарым - қатынас баланың ата - анасына және ... ... - ... ... ... ... көрсеткен. Балалардың мінез -
құлқында қиындықтардың пайда болу себебі ,біріншіден , отбасы тәрбиесі
десек , ... ... оқу ... ... ... ... ... мінез - құлықтың ... ... әсер ... ... ... ... тұқымқуалаушылық
,орта және тәрбие факторларының әсер ... ... ... ішінен
девиантті мінез - құлыққа әсер ететін факторлар.
- әлеуметтік - педагогикалық қараусыздық баланы ... ... ... ... және ... дұрыс берілмеуінен , онда
жағымсыз стеротивтер қалыптасады. Бұл ... , ... және ... ... ... бала ... әсер ететіні ... ... ... ... ... ... ... орнауынан , ата - аналарда мен отбасы мүшелері , мұғалім
арасында өзара ... ... ... ... ... ) ... оқуға деген ынтасын төмендетеді , сондай-ақ құрбы -
құрдастарымен қарым - қатынасқа дұрыс түсе алмайтын болады.
- денсаулық және ... ... ... мен ... , ... ... , ... акцентуация , түрлі физиологиялық және
психоневрологиялық себептер жатады . Сонымен ... ... ... ген ... берілетін қасиеттер. Мысалы, ішкіш ата -аналардан
туған балалар бойындағы дефект және т.б. ... ... ... ... ... Мысалы , конфликтті жағдайлар, қоршаған ортаның химиялық
әсері және т.б физиологиялық дефект бар ... ... ... бар ... өз ... арасында дұрыс қарым - ... ... ... жане ішкі ... ... ... жағдайдың
қарастырылмауы : пайдалы іс - әрекет түрімен ... ... , жеке ... пен жоспардың болмауы .
әлеуметтік-психологиялық бейімделмеу негізгі ... , ... және ... ... ... жағы ... кері әсері.
- Психологиялық факторлар – бұл , балалардың жүйке жүйелерінің
ауру ... ... . ... ... ... ... қажет
болады . Баланың өсу барысында психологиялық дамуында жаңа ... ... ... . Бала екі ... қасиетке дағдыланады : бала өзі өмір сүретін
ортадан біртіндеп аулақтап , бөлектенеді немесе бала ... ... ... ... өзі өмір ... ... сіңіп кеткді.
- Әлеуметтік - экономикалық фактор – бұл ... ... ... . Бұл ... бай мен кедей болып адамдардың бөлінуіне
байланысты .
- ... - ... ... Бұл ... ... адамдардың
құндылықтарының материалдық бағытқа ауысуы арқылы , рухани құндылықтардың
бағынбауының әсер етуі арқылы анықталады.
Меніңше бұл ... , ... ... ... ... ... , ... тәрбиеде немқұрайдылық , қарым -
қатынаста назардан тыс қалу ... ... ... тудырады , өзін
керексіз санайды .Осындай әлеуметтік жағымды тәжірибенің жоқтығы , әлемтану
мен құндылық бағытын , этикалық нормаларды , ... ... ... ... барып балада үлкенді сыйламау, шеттелу, қажетсіз сезіну байқалады.
Қазіргі жеткіншек микроортасы жағымды деп ... ... ... :
қоршаған ортада, аулада және үйде түрлі мінез - құлықтың бұзылу ... , оған ... , ... , экономикалық факторлар әсер ететіні
белгілі. ... ... ... ... ... ... әкелуде.
Күнделікті әңгімеде беделге жету жеке құндылықтар негізінде емес заңсыздық
және құқық бұзу ... ... ... көп ... , ол тек
материалды тұрғыда табысқа жетумен қатар қоршаған орта құрылымына енуі және
қоғамдық ... ... ... ... ... . ... ... әлеуметтік және жекелік құндылық бағыттарына ... ... ... . Кейде адам әлеуметтенудің құрбаны да ... Ол ... ... ... ішкі ... мен жан ... ... орындалады .Өз ойымды білдіре кетсем,мысалы,бала жеткіншек
жасқа дейін сабақты бестікпен оқып жүрген .Ал жоғарғы ... ... ... байланысты басқа сыныпқа ... ... ... оның жаңа ... қиын ... ... ... бәрінен бұрын құрбыларының көзқарасы маңызды рөл атқарады .Сонда бала
“беделді” ... ... ... болғандықтан,ол
сабақты,қызығатын үйірмелерін тастап, “беделді” ... ... ... ... құрбы , сыныптастарының “оқымысты”, “ботаник”, “ақылды”
т.б мазақ , күлкі сөздерге қалады.Ал жеткіншек үшін бұл ... ... ... сөз . Яғни , ол ... ... . ... бала өз
қызығушылықтарынан бас тартуға мәжбүр болады . Яғни , әлеуметтің құрбаны.
Әлеуметтену процесінің тиімді жүзеге ... – бұл , ... өзін ... ... алса , ... ғана ... . Ал , егер адам ... сай пайда болған жаңа талаптарға сәйкес бейімделе алмаса ... ол ... ... ... ... ... , ... уақыттағы
жұмыссыз жүрген адамдарды алайық . Олар өз кезінде ... ... ... . ... , бүгінгі күннің талабына сай келмей қалуына сәйкес ... ... ... сай өз ... ... , ... ... айналып отыр .
Сонымен қатар адам қолайсыз ... да ... ... ... ... ... , ата - ... ішімдікке салынып кеткен
отбасындағы балалар , медициналық қателіктің нәтижесі , ... ... т.б. да ... ... оның ... ... екендігін
көрсетеді .
Мектеп жасына дейінгі кезеңде ауыршаңдық , травма алу ... ... , ... те ... әлеуметтік ауытқуға алып келеді.
Бастауыш мектеп жасындағылар кезінде ата - ... ... ... ... әке мен ... ... , ... дұрыс қамқорлықтың болмауы баланың
дұрыс емес дамуына , тілінің дұрыс ... ... ... ... - ақ , ата - ... ... , мұғалімнің қатал
қарым-қатынасы бала дамуына , яғни әлеуметтенуінде үлкен роль ... адам ... ... ... оның объектісі де ,
субъектісі де және құрбаны да болады екен . ... ... ... ... ... процесінің мәні зор . Әлеуметтенудің тиімділігі көбінесе
тәрбиенің гумандық бағытының негізгі принциптерін ... де ... ... ... болады. Сондықтан қазіргі таңда мектепте еркін ортаны
қарастыру ... ... ... тәжірибе жинауына бар қажетті
мүмкіндіктерді жасау . Бала ... кім ... , ... ... ... ... ... асыру үшін қандай жоғары адамгершілік принциптерімен ізгілік
құндылықтарын ... ... ... ... ... жасау барысында
қалыптастыру қажет.
1.2. Жеткіншек жастағы балалардың девиантты мінез-құлықтарының белгілері.
Жеткіншектік кезең – адамның қалыптасуындағы ең ... ... осы ... ... ... - құлкы және басқа да жеке басының
негіздері қалыптасады. Міне , осы ... ... ... ... ... айқын көріне бастайды .Соңғы кездері жеткіншектер
тәртібінің төмендегенін байқауға болады
. - Ата - ... ... ... ... ... ... пен сәтсіздік
- Тәртібі қиын құрбы-достарымен байланыс орнату .
Отбасындағы жақсы қарым - ... ... , ... сәтсіздік ,
келеңсіз топтағы құрбыларымен жақындық әр түрлі жолдарға итермелейді.
Ендеше осы үш ... : ... , ... , ... - ... тобы – барлық
жеткіншектердің нағыз табиғи ортасы. Олар кәмелеттік жасқа ... ... ... ... ... ... , жас баланың мінез - құлқының қалыптасуына отбасы ерекше әсер ... ... ... оның көп ... , жан - ... ... отбасына
байланысты. Ал педагогикалық әлеуметтік жағынан жіберілетін әлсіздік оқу
жүйесіндегі ... , ... ... - ... ... көзі ... мінез - құлығындағы ауытқулар көбіне туа пайда
болмайды , олар физиологиялық ауытқулардан емес , ... ... ... ... ... ... ... . Осы аталып көрсетілген
ауытқу девиантты ... - ... деп ... ... - ... жеткіншек агрессивтілікпен көзге
түседі. Жеткіншек ... ... ... тікелей
байланысты. Ішімділікке бейімділікпен нашақорлыққа құмарлық жеткіншектің
девиантты түрдегі өмір ... ... ... . ... ... ... болса , онда ол “ қиын ”балалар қатарына жатады.
Қандай ... ... , ... ... қандай сатысында болса
да өзіне ерекше назар аударуды қажет ететін адамдар кездеседі. Олар ... ... ... , ... ... ... бар адамдар
болып табылады . Ондай адамдар қашан да басқада адамдар тобынан ерекшеленіп
тұрады . ... ... ... ... ... мен ... ... сәйкес келмейді деп айтуға болады.
Қалып (норма) ұғымы медицина ғылымында ... ... ... ... оның терминдік түсінігінде ғана емес ... да. ... , ... ... өзі ... болады. Тіпті
адамдардың мінез - құлқының нормалары да ... ... ... ... Олай ... ,” ... ” , ” қалыптанан ауытқу ” ұғымдары өте ... ие . Ол ... ... ... - ... даму процесін сипаттау
үшін қолданылады. Баланың нормадан ... ... оның ... ... ... ... , ... ол талантты болуымен айқындалады.
Әлеуметтік педагогикадағы “ қалып ” және ” ...... ... ... ... ... ... қолданылады.
Кез - келген ауруды таза күйінде қабылдауға ... ... ... ... ... , ... процесінің құрбаны болған
балалар денсаулығын бұзып алады . Ондай жағдйда ... ... мен ... ауытқу бірге жүзеге асып жатыр деген сөз.
“ Қиын бала ” дегеніміз кім ? Осы бір ... ... ата - ... ... , ... ... жиі толғандырады және бір сөзбен жауап
бере салу жеткіліксіз , өйткені баланың “ қиын ” аталуы аз ғана ... ... Қиын бала ” , яғни ... қиын бала - әлеуметтік назардан
тыс қалған бала . Бала ... ... ... әр ... ... ... ... , үлкендермен , кішілермен қалай қарым - ... ... . Ата - ... ... мен ... ... пен ... сырттан іздейді.Осының әсерінен олар көшедегі
жат қылықтарды бойына сіңіріп алады. ... ... ... ... ішімдік ішуге, темекі шегуге , дөрекі сөйлеуге , құмар ... ... . ... қарсы сөйлеу ,ата-анаға бағынбау,
сабақтан қашу сияқты жат ... ... ... ... ... көрсету арқылы жасөспірім ... ... ол ... ... ... көзқарасы
, шешімі дұрыс екеніне келіссе де ... ой ... үшін , ... сұрамағаны үшін қарсы наразылық білдіреді.
Мінез - құлқында ауытқулары бар оқушылар білім деңгейі төмен ,
тәртібі нашар ... көп ... ... ... ... деңгейі төмен , құрбыларымен тіл ... ... , ... ... , ал ... ... ... ,ойлау қабілеті кейін
қалған , ашуланшақ ( әр түрлі жүйке ауруларына шалдыққан , ... ... ) ... қиын ... ... ... ... аурулары ( невроз ) отбасындағы және басқа да әр ... ... ... ... ... . Мәселен , кей оқушылар ата -
ана тарапынан ... ... ... көрмей өсіп , осыған мектептегі өз
сыныбындағы оқушылардың , мұғалімдердің кері ... ... , ... ... , ренжулер болса , осындай жағдайлар ауруларына
шалдықтырып , ... ... , ... ... ... .Ата - ана
тарапынан , мектеп қабырғасынан жылылық сезінген оқушы өмірде өзін ешкімге
қажетсізбін деп есептеп , ... ... , кей ... ... , түнде қорқынышты түстер көріп , иммунитеті төмендейді.
Мінез - құлқында қиыншылығы бар ... ... ... ... мінез-құлықтың бұзылуы
- мүмкіндігі шектеулі отбасындағы мінездің бұзылуы
- әлеуметтендірілмеген мінездің бұзылуы
- ... ... ... ... ... ерте кезден ішімділік қолдану, наркомания
- девиациді сексуалды ... ... ... патологиялық құрылымы
Гиперкинетикалық мінез - құлық , өз дегеніне жете алмау , ... ... , бала бір ... ... ... тез өтуімен көрініс береді .Мұнымен санасыздық , ... ... ... ... қалу , ... нормасына қарсы келетін
көзқарастарды айтқаны .Үшін жазы алуымен байланысты. ... ... ... аралықты сезінбеу , балалар оны ұнатпайды , олармен ойнаудан бас
тартады . Кейде өзін өзі бағалауы төмен болуы да ... ... ... ... мінездің бұзылуы , ... ... ... ... ... ... - ... ( қарсы шығу ,
дөрекілік ) көрсетуі. Мұны тек үйде ата - ... ... - ... ... ... көрсетеді. Кейде үйдегі заттарды ұрлау , заттарды
қирату, бұзумен , яғни ,оларға қатыгездік істей , ... үй ... ... ... , бұл әлеуметтік қоғамда
қалыптасқан нормаларды бұзу , ... ... ... ... ... өз құрбы - құрдастарымен жақсы қарым - ... ... , ... ... , құрдастарының онымен дос болудан бас тартуы , беделінің
болмауы , сонымен қатар достарының болмауы ... ... ... ... болмауы .Әдетте үлкендермен қарым – қатынаста оларға қарсы шығады
, қатыгез , ... ... - ... өте ... болғанымен оларға сенбейді
.Кейде көңіл күйінің бұзылуы қатар жүреді. Әдетте бала мен жеткіншек жалғыз
. Бұл ... - ... ... , төбелес құмарлық , өзгенің затын , ақшасын
тартып алу , қатыгездік зорлық - зомбылық көрсету , тыңдамау , ... ... - ... ... . ... айырмашылығы
антиәлеуметтік тұрақтылық ( үрлау ,өтірік айту,сабақ кезінде қыдыру, үйден
кетіп қалу, дөрекілік ) немесе агрессивті мінез - ... ... ... ... көрінеді. Олар жиі әлеуметтік нормаға қарсы топтар
құрамында болады , ... ... ... емес ... ... ... ... қарым - қатынасы нашар.
Аралас мінез - ... ... , ... басым көпшілігі
ашу-ызақылық , депрессия белгілері көрінеді.Кейде үнемі депрессияда болады
, қатты уайымда болу , қызығулылығының жоғалуы , ... ... ... , ... , өзін - өзі ... ... ... - құлық бұл қылмысқа жатқызуға ,соттауға
болмайтын бұзақылық .Оларға ... ... ... , әлеуметтік норманы
бұзатын топтармен қарым - қатынаста болу , ... ... , ... ... , ақша ... алу , ... , мотоциклдарды ұрлап айдап кету,
үй заттарын ұрлау т.б. жатады. Мұның себебі - тәрбиенің ... % - 80 % ... ... ... толымсыз , 70% жеткіншектердің
мінез - құлқы күрделі ... , 60 % ... . ... 40 % психозсыз делинквентті балалар. Олардың жартысында
психопатияның белгілері көрінеді.Үйден кету , көшеде ... ... ... , 4\1 - ін – үйден кетумен ұсталған. ... ... ... жазалау қорқынышынан кетеді немесе жауап қайтару , өзін көрсету
белгісі ретінде . ... ... ... көтеру ; ата -ананың қатал талабына
қарсы шығу ; ... ... ... ... ... ; жаза
қорқынышынан ; армандап , қиялданып кетуінен ; ата - ана ... ... , ... ... үшін ; ... ... ... - қатынасының
нәтижесінен ; күрделі өзгеріске ,жаңа өмірге ұмтылу мақсатында болады.
Ерте ... ... ... наркомания. Ішкілік
наркоманияның басы ... ... . ... мен наркоманияның
жартысынан көбі жеткіншек жастан басталады . Делинквентті жеткіншектердің
3\ 1 ішімдік ... жане ... де ... . ... салынудың
түрткісі - белгілі топқа сіңісу , қызығушылық , ересек болуға ұмтылу немесе
өзінің психологиялық күйін өзгерту ... ... ... - ... үшін ... ... еркін сезіну үшін , әрі ... ... жиі ... ... .Жеткіншектін бұл іс -әрекетін былайша
түсіндіруге болады : аддиктивті мінез - ... ... ... ... ... ,ал ... кейін физиологиялық тәуелділік
( мұнда организм алкогольге үйренеді , онсыз тіршілік ... ... ) ... тәуелділік - топта пайда болғанда (кез - ... ... ... ) ... ... ... табылады .Жеткіншектің
ішімдік қолдануға себеп іздеуі немесе ... ... , ... құрамында
спирт бар сусынды іздеу ,бұл - ерте жастағы алкоголизмнің белгілері.
Девиацидті сексуалды ...... ... ... қарым
-қатынасқа шектен тыс ұмтылуы , бірақ онда ... ... ... ... ... оның ... ... ауытқиды .Әсіресе бұған
жыныстық жетілуі тез немесе кеш ... ... ... ... ... ... қарым - қатынасқа деген ... ... ... ... ... . Ал ... өзін көрсету үшін , өз
құрдастарының сексуалды жағынан алды болуға шектен тыс ұмтылуы ... ... ... бара ... ... ... , ... қалуы мүмкін
.Жеткіншектердің секуалды девиациясы өмірлік ... ... ... келе және ... ... ... өткеннен
кейін девиация толығымен жойылады . Ал жағымсыз өмірлік жағдайларда ... ... ... , қалыпты жыныстық өмірмен қалыптасып кетеді . ... ... өмір ... ... ... девиация жаңарып отырады.
Физикалық жағынан жынысы жетілмегенге дейін жеткіншек ... - ... ... , оны ... ... ... ( ... ( қызын ) жиі ауыстыру, жыныстық ... - ... ) – ... ... . Бұл ... ішімділікпен қатар жүреді. Кейбір
жеткіншектерде өмірге деген қызығушылығының күрт төмендеуімен көрінсе .
Кейбір ... ... ... ... алып келеді .
Тұлғаның психогенді патологиялық құрылымы . Бұл ... ... ... ... есейуі : ата - ананың дұрыс тәрбие
бермеуінен ; үнем бала психикасын бұзатын ... ; ... ... ... ... кешіру ; ұзаққа созылған невроз ; ... ... ... ... ... аурулар т.б ;
Жеткіншектердің дамуында бұрыс тәрбие үлкен роль атқарады ,
нәтижесінде жеткіншек қиын ... ... ... ... ... ... ... - баланың бастапқы
тұлғалық қалыптасуын қамтамассыз ету , оның ... ... ... ... ... .Өсіп дамып келе жатқан бала бойында ... ... ... .Осы бір көп ... қасиеттердің жағымды , жағымсыз
жақтарымен қатар елеусіз мінез көріністері де бала ... ... . ... жағымды жақтарына қайырымдылық , инабаттылық , сыйлаушылық ,
шынайы адалдық ,жақсы – ... ... ... , алдағы өмір жолына
ұмтылушылық жатса , ал ... ... ... ... , ... ... , ... сияқты қасиеттер жатады .
Бала бойында назар салып бақылағанда байқалатын қасиеттерге : ... - ... ... , мінездегі кемшіліктерді сезіну, әділетті , әділетсіздікті
аңғаруы ойлаған мақсатын ... шығу үшін ... мен ... ... мінезіндегі көріністер өмірімен сабақтасып , тәрбиемен ұштасса , бала
қайырымды , байсалды , бір сөзді, батыл жүректі , табанды ... ер ... ... , бала бойында ынжық мінез қалыптасса , онда сылбырлық , жалқаулық ... , ... , ... ... пайда болады . Бала өскен
сайын көп көріп , естіп білуге ұмтылады . Өз ойын айту , ... , ... ... ... - құлық қалыптасады . Баланың дамып ,
нықталып келе жатқан ... ... ... сала ... маңызы зор.
Бала мінезін тәрбиелеудің сан қырлы жолдары бар . ... “ қиын ” ... ... ... ... . Олардың мұндай
балалармен жұмысы келеңсіз , стимуляция әдісімен ... ... ... ... әңгіме , жазалау , т.б түрінде жүзеге ... ... , ... барлығы оң нәтиже бермейді , керісінше “ қиын ” жеткіншектердің
мұғалімге , ... ... ... ... және ... келуіне әкеліп
соқтырады.
Мұғалімдер “ қиын ” жеткіншектерге деген өзінің кері көзқарасын
жасырмайды , олармен ... де ... . ... ... - құлықта
жеткіншекке қолданылатын тәрбиелік профилактикалық іс - ... ... ету ғана емес , ... іс - ... де ... ... дезадаптациясы кері әсерлі ортада сауықтыруды және әлеуметтік
педагогикалық тузетулерді қажет ... ... ... мінез - құлқындағы
профилактика мен ескерту ... ... , ... ... .Жасыратыны жоқ , бастауыш сынып , жоғарғы сынып
оқушылары арасында да адамгершілік тәрбиені іске асыруда қиындық ... ... және ... ... ... , ... ... жиі кездестіреміз
. “ Қиын ” оқушылар отбасы , ... және ... ... ... ... кемшіліктерден болса керек.
Жоғарғы сыныптарды “ қиын ” ... ... , ... ... деп ... болмайды , ол оқушы бойындағы
бұрынан бар екенін мойындауымыз керек.
Оқушылармен ... ... жан - ... ... , баланың
бойындағы ұнамсыз әрекеттердің шығу ... , ... , ... отбасын ,
мектептегі тәрбие жұмысының деңгейін зертеуді жан - ... ... ... .Өкінішке орай,еліміз егемендік алғалы тәрбие мәселесінде белгілі
бағыт - бағдардың болмауы , мектеп директоры мен ... ... ... ішкі ... ... ... жұмыс жасамау салдарынан “ қиын ... ... ... ... ... ... - ... бөлініп ,
аудандық жерде көшелерге бөлініп ... ... ... ... Қиын ” ... ата - ... мектепке ата - аналар
жиналысына келмейді , баланың ... ... ... ... ата - ... өз ... ... , түсінгендерінің өзі
менің балам “ судан таза , ... ақ ” - деп ... ... қиындық келтірер үлкен кедергі.
“ Қиын ” балаларды тәрбиелеугеде спорттық шаралар мен әскери -
патриоттық тәрбиенің де маңызы өте зор. “ Қиын ” ... ... ... ... ... ұжымның талмай еңбек етуінің арқасында
жүзеге асатын үлкен жұмыстың айғағы екенін ата - ана мен ... ... ... ... Қиын ” ... ... , жаңа топқа бейімделу
мәселесіне тоқталсақ . Жеткіншек мектепке тез бейімделе алмаған ... ... ... ... жарақаттайтын фактор ретінде көрініп ,
жеткіншектің эмоционалды жағдайының өзгеруіне әкеп ... . ... кез - ... ... ... оның ... ... , жүйке - психологиялық денсаулығының төмендеуіне әкеледі .
Баланың мектепке келгенде ерекше өзгешелігі оның ... ... ... . ... ... ... үшін бағытталған бақылау
әдісін қолдану керек ... ... оқу ... , білімді
меңгеруін , сабақтаға , ... ... - ... , ... ... қарым – қатынасын , эмоционалды көріністерін бақылау қажет .
Жеткіншектерді мектепке бейімделуіне қарай үш ... ... ... :
Бірінші топта бейімделуі аз және ... ... ... Олар үшін ... ... ... дамуы мен
мектептік тәртіп нормаларын меңгеруге ... Бұл ... ... тұлға типінің тұрақтылығымен , көпшілдігімен , ... ... бір ... және өзін ... ... ... ... топқа бейімделудің кешуілдігімен бөлінеді.
Психологиялық тексерулер жүргізгенде,оларда жағымсыз тұлғалық ... ... ... ... : ... , шиеленіс , өзін - ... ... ... .Осы ... жартысынан көбінде
интеллектуалды қызметі динамикасының бұзылуы бар ... ... оқу ... ... ... ... бейімделмеген
жеткіншектер.Оларда сабақ үлгерімі төмен , жаман жұмыс жасауы , ... ... , ... , шиеленіс , яғни , эмоционалды
дискомфорт ... .Осы ... бір ... ... ... қозғыштықпен ,
танымдық қызығушылықтың төмендігімен сипатталды.
Негізгі көңіл мектепке бейімделу қиындығының сезінген 2 - ... ... ... .Зерттеулер көрсеткендей , онтогенез процесінде
балаға әсер ететін әлеуметтік және ... ... ... , әр ... қиындықтардың себебі болып көбіне психологиялық
дамудың жетіспеулігі ... ... ... . Жиі ... ... ... пайда болу себебіне әлеуметтік - педагогикалық
бетімен кетушілік факторы жатады . Бұл ... ... ... ... болуы мүмкін және ол отбасындағы психологиялық жағдайға байланысты .
Ата-аналарда білім деңгейі төмен болған ... , ... ... ... ... ... зардап шегеді . Мұндай балалар білім қорының
аздығымен , ой - өрісінің тарлығымен ... . Олар ... ... , ... дағдысын талап ететін , жалпылау , әр ... ... ... , ... мен құбылыстарға дәлме - дәл анықтама беру
сияқтыларды талап ететін ... ... ... . Мұндай
жеткіншектердің негізгі жетіспеушілігі – ... ... ... тұр . ... ... олар талаптанғыш , мектеп
ережелерін жақсы орындайды , ... бір ... .Осы ... ... ... : ... ... жаста интеллектуалды дамуы
үшін стимулдары жеткіліксіз болған .Олардың өмірлерін ... ... ... ... ( ... , үй ... орындауға көмек
) жағымды бағаланды . Ата - ... ... ... ... ... , ... , ... қалыптастырып , бірақ ең маңыздысы –
танымдық сферасы жүзеге аспай қалып қойды ... ... ... ... , баладағы психологиялық
дамудың кешуілдегенінен мұндай балалар мектепке ... ... ... ... . Оқу материалын меңгерудегі пайда болған
қиындықтар олардың толығымен бейімделу жолдарына ... ... . ... ... ... оқу сабақтарына үлкен қызығушылықпен қарап ,
мұғалімді көңіл ... ... , ... білімді меңгеруге тырысады ,
яғни,мектептік мотивацияның жоғарлығымен көрінетіндігін атап ... ... ... ... және сезімді қарым - қатынасы оларды пайда болған
қиындықтарды ... ... , ... ... ... бастайды
,бірақ та басқа сыныптарға қарағанда бейімделу ұзақ мерзімде ... . ... ... кешуілдегендерге , яғни екінші топқа жатады .
Кейбір жағдайларда ата - ... ... ... ... ... қалуы , отбасы ішіндегі дау – ... , ... ... ... ... ... . Мұндай отбасыдағы балалар мінез-
құлықтың ... ... ... , ... ... ... және өз ... дербес ұйымдастыру дағдысы жоқ ,
интеллектуалды кешеуілдікке тұлға ... ... ... .
Осындай отбасынан шыққан қыздарға ... ... ... ... ... өту қызық , олар өздеріне сенімсіз , өзінің міндеттерін
түсінудің болмауына байланысты сәтсіздіктерге қобалжымайды және мектептік
мотивациясының ... ... . ... мына ... ... ... : ” Сен сыныпта кіммен достасасың ? ” , “Үлкейгенде кім ... ? ” және т.б. ... ... ... ... ... ... . Біздің мәліметтер бойынша , бұл қыздарға 1- ші сыныпта
бейімделу ... ... . ... балалардың суреттері орындаудың
ұқыпсыздығымен ерекшеленіп , ұсынылған тақырыптан басқа олар ... ... ... ( ... , ... , ұшақ және т.б ) салады
.Олардың вербалды сферасының динамикасының бұзылулары қосылады . Алғашқы
оқу ... ... олар ... ... мен ... меңгере
алмайды . Біздің зерттеулеріміздің мәліметтері бойынша мұндай ... ... ... ... , яғни , 3 - ші ... ... мектепке бейімделу қиындықтарының пайда болуына әкелетін басқа
факторлар , ... ... ... қалыптасуы бәрінен бұрын
тәрбиелеу амалының дұрыс еместігінен көрінеді . Мұндай балалардың ата ... ... ... ... болуы мүмкін , балаға көп көңіл бөліп ,
баланың танымдық сферасын ... ... ... . ... та ... ... әсер ... ата - аналарының арасындағы дау - дамайлы қарым
- қатынас бар . ... ... ... ... ... ... ... , бір қалыпты емес типінің қалыптасуына әкеліп соғады
: оларға алаңдаушылық , шиеленіс , ... ... , ... ... ... сапалар тән .Оларда жоғары ... бар ... , ... орындағанда , орынсыз асығыстық көрсетіп , көп
қателіктер жіберіп , өз - өзін ... ... . Бұл ... ... ... тікелей әсер етіп , орынсыз асығыстық
жауап беруіне әкеліп соғады . Алдынғы атап өткен тұлғалық ... ... ... ... жасайды . Бұл балалар бейімделуі кешеуілдеген топтың
мүшелері ( екінші ... ... ... ... әсері ата - аналар жағынан
гиперопека түрінде көрінеді . ... ... ... тұлғаның
инфантильді бітістері қалыптасады немесе өзін - өзі жоғары ... ... ... бейімділік пайда болады . ... ... , ... ... , ...... жатады.Социометриялық мәліметтер бойынша , сыныптастары оларды
таңдамайды және олар өздері де қарым - қатынас жасауға ұмтылмайды.
Өзін - өзі ... ... ... жаңа ... ... жағынан ерекше көңіл бөлуді талап етеді , көш бастаушылық
позицияны алуға ұмтылады , сондықтан да құрдастарымен ... ... ... қалады. Басқа жеткіншектерде де көбіне оларды қабылдамайды ... ... ... оларда жағымсыз эмоциялардың ... ... ... - қатынастың агрессивтілігінің ... ... . Бұл ... ... ... ұзақ ... бейімделе алмай ,
ұжыммен қарым - қатынас бекітуде қиындықтар сезінеді .
1.3 Жеткіншек жастағы ... ... ... ... ... құндылықтарды игерту арқылы
сындарлы тәрбие беру ... , ... және ... ... қамтитын белсенді процесс.Ол процесс, жеткіншек
ұрпақтың бойына сапалы адамгершілік қадыр - қасиеттерді ... ... ... ... ... орта ... көрініс табатын жағымсыз , яғни
девиантты мінез - құлықтан арылтуды және оның қалыптасу ... - ... ... да ... етеді .Педагогикалық әлеуметтік сөздіктерде бұл ұғым
былай түсіндіріледі .Девиантты ... бұл ... ... ... ... ... ... әкеп соғатын құқық
бұзушылықтарды үнемі жасауы, ... ... қаса - қана ... немесе балаларды оқыту тәрбиелеу ұйымдарынан үнемі ... - ақ ... ... ... ... ... ... , қоғамға қауіпті әрекеттер жасауы ; Демек , жасөспірімдердің бойын
ауытқымалы ... , ... ) ... - ... нышандарынан арылту арқылы
олардың бойына қоғамымызда қабылданып , орнығып келе ... ... ... ... , ... ... әсіресе ең алдымен , ұлтжандылық ,
азаматтылықты , жоғары моральдық және ... ... - ... ... , өзге ұлт ... ... құрмет пен сыйластықты , қоғамдық
тәртіп ережелері мен ... ... ... мүлтіксіз
орындаушылықты қалыптастыру - орта мектептердегі оқу - ... ... ... бірі саналады.
Отбасы . Бала . Мектеп .
Бала Бұл ... үш ... ... бала ... ... ... ... ... ... ... ... өзін ешкімге
қажетсізбін деп
есептеп,уайымға шалдығады.
Ұзаққа ... ... ... ... ... шалдықтырады.
Мекпеп пен отбасы бала ... ... ... әдіс - тәсілдерді бірге ойлап , іске асырмау салдарынан , яғни
әр түрлі талаптардан оқушы отбасының , мектептің ... ... ... ... - ана баласын еркелеткенде күнге , айға теңейді ... ... ... бір әлем . Бала ... жол ... ғана ... сыры ... қатар , бала жүрегі сезімтал және нәзік . Кез
- келген нәрсені тез қабылдайды , ... ақ пен ... ... ... ... ... ... ақпарат көздерінен
сақтандыру қажет.
Жасөспірімдер арасында маскүнемдік соңғы 4 ... 2,5 ... 14 ... ... ... маскүнемдік саны соңғы 4 жылда 21 есеге
өскен . Спиртті ... ... ... ... және іс -
әрекеттік бұзылыстар бойынша психиатр дәрігерлерде 610 бала тіркелген.
Есірткіге ... 1500 - ге жуық ... 14 - ке ... ... 385 - ке ... ... , 2007
жылы психиатрға алғаш көрінетін ... мен ... саны 30 ... , ал ... ... ... саны 310 мыңға жетеді . Бұл
дегеніміз , әрбір 5 оқушының ... ... ... ... деген
сөз.
Девиантты іс - әрекетке ие балалар мен жасөспірімдер ... - ... мен ... ... , сол ... өз ... мен ата - аналардың және жалпы қоғамның теріс ... ... . Олар өз ... ... зорлық - зомбылық жасайды.
2002 жылды Елбасымыз анықталып , 14 - ке дейінгі балаларда 385
-ке жеткен болса , 2007 жылы ... ... ... ... ... саны 30 ... асады , ал жалпы бақылауға алынғандардың
саны 310 ... ... Бұл ... , әрбір 5 оқушының екеуінің
психикасы өзгеріске ұшырайды деген сөз.
Девиантты іс - әрекетке ие ... мен ... ... - ... мен ... ... , сол ... өз құрбыларының
мұғалімдер мен ата - аналардың және ... ... ... көзқарасына ие
болады . Олар өз құрбы - құрдастары арасында зорлық - зомбылық жасайды .
2002 жылды ... « ... жылы » етіп ... ... ... ... ... мектептерінде 1 млн 700 мың ... , оның 45 әр ... ... ... ... анықталған. Ең көп тараған ауру ол - ... ... , ... ... ... оқушы ауырады. Балалар мен жасөспірімдер арасында
психикалық және ... - ... ... ... ... ... Қазіргі
таңда психикалық аурумен ауыратындардың әрбір төртіншісі -жеткіншек. Ересек
адамдарға ... бұл ... өсу ... екі есе ... ... ғылыми - зерттеу орталығының мәліметі ... , ... ... ... мен ... ... ... әр деңгейлі
патологияға ұшыраған.
Негізі бала тәрбиесін үш топқа бөледі .Мамандар пікірінше ,
сәбиге деген ата - ана ... ол ... ... ... көп ... , ... ... қүннен басталуы керек . Оны – жүрек тәрбиесі деп атайды.
Туылғаннан - 5 ... ... ... ... ...
дүниетану тәрбиесі және адамгершілік әліппесі.
« Тәрбиенің негізі 5 жасқа ... ... , ... ... ... тәрбие ісіңіз - бүкіл тәрбие процесінің 90 ... ... ... « Бес ... ... ... дейінгі қашықтық – он - ақ
қадам. Ал , жаңа туған нәрестеден 5 ... ... ... ... зор ... ... Лев Толстой.
Мектеп жасындағы 5 жастан 16 ... ... ... және
адамдық тәрбие .Дүниеге ұрпақ әкелген соң , оған дұрыс тәлім - тәрбие беру
- әрбір ата - ... ... ... бала – ертеңгі ел болашағы .Оларға
саналы білім , тәлімді тәрбие беру тек ... мен ... ... деп ... - қателік.
Меніңше , мектеп жасындағы баланың адам болып қалыптасуы үшін
мектеп пен отбасының таразы басын тең ұстау қажет .
Бала үшін ата - ... ... адам жоқ . ... бас ... ... Ендеше , әрбір ата - ана өз ... ... ... мол , білімді , ата -салтын , ана тілін қастерлейтін ұлтжанды
адам етіп тәрбиелеу ата - ... ... деп ... ... ... , ... мектептің жұмысы , анау ата – ананың
міндеті етіп ... ... , жас ... келешек өмір , елдігіміз үшін
бірігіп ... не ... Қиын ” ... ... ... мәселесіне тоқталып кетсек .
Ең алдымен тәртіп пен заңды бұзуға бейім тұратын , сабақ үлгерімі ... ... және ... бойынша анықтау керек .Ол үшін , әр тоқсанда
бір немесе екі пәннен ... ... ... ... қажет
.Үлгермейтін оқушылардың барлығының тәртібі нашар болмас , алайда , қиын
оқушылардың басым ... ... ... ... ... ... арқылы “ қиын ” оқушылар мен педагогтардың
қарым - қатынасын анықтап , оны жолға қою мәселесін шешу ... . ... , ... мінезді балалардың басым көпшілігі бір немесе
бірнеше мұғалімдермен шиеліністі жағдайда ... , ... ... - ... ... кері әсер ... оқущылардың өз сыныптастарымен қандай жағдайда екенін
анықтау және соған лайықты іс - шаралар ... . ... ... ...... , ... және өзі сияқты бұзақылардың жетекшісі
болып келеді . ... және ... ... ... ... ... бос ... кімдермен жүріп -тұратынын , ... , ... ... ... . ... дәл сол ... ... арқылы олар темекі шегу , арақ ішу , ... ... ... ... ... , олар өзінен кішілерге әлім - жеттік жасауын ,
жануарларды қаншалықты жәбірлейтінін ... да ... ... ... ... ... төрт көрсеткіштің екеуінің бар болуының
өзі ... ... ... ... қатарына қосуға жеткілікті.
Анықталған тәрбиесі “қиын” оқушылардың тәртібі мен адамгершілік
қасиеттерін дамытудағы ауытқушылықтардың себебін ... және жеке ... ... ... мәселесі бойынша, “қиын” балалардың
“ қиындығы ” неде екенін білу үшін оның себебін табу керек . ... ... ... мен ... ... бар ... анықтап алу қажет .
Мамандардың ... , ... ... бар ... 10 – 15 ... ... психикалық ауру жағдайына байланысты . Мұндай оқушыларды
тәрбиелеуден бұрын ... ... .Сау ... ... қасиеттеріне
қандай факторлар жағымды , ал қандай факторлар жағымсыз әсер ... алу үшін ... ... Ол үшін ... , ... , сауалнама
жүргізу , құжаттарды зерттеу әдістері қолданылады .Олардың бәріне ... ... ...... ... анықтауда қателікке бой ұрмау
жағын қарастыру болып табылады.
“Қиын” оқушылардың отбасылық жағдайын өзгерту . ... ... бала ... кері әсер ... ... да бірнеше рет дәлелденген
ақиқат . Қалыптағы отбасыдан “ қиын ” бала шыға ... ... ... , ... ...... ... отбасылар бір - біріне
ұқсамайтындай әрқилы бақытсыз ” , - ... ... ... ... , ... , ... деңгейіне байланысты балаларының
тәрбиесіне дәл сондай әсер етуде.
Жеткіншектердің девиантты мінез-құлықтар ерекшеліктерінің ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерінің
айқындаудың әдіс тәсілдері.
“Қиын” оқушыларды тәрбиелеу және оқыту қазіргі таңда психологиялық-
педагогикалық проблема ретінде күн ... ... ... ... “қиын оқушылар” санының жылдан-жылға өсіп отыруымен байланысты болып
табылады. ... ... ... ... ерте ... ... бастап қолға алып, олардың сапалы білім мен ... ... ... ... ... ... ... жүйесінде
адамгершілік тәрбиесі аса маңызды орынға ие болады.Мораль нормаларына жауап
беретін айналадағы болмысқа жеке адам көзқарастарының ... ... ... ... жеке тұлғаны қалыптастырудағы ролі өте зор.
Қазіргі кезде жеткіншек жастағы оқушының жалпы және психикалық
дамуының жеткілікті деңгейіне қол ... үшін ең ... , ... ... білім, біліктердің белгілі бір жиынтығымен қаруландыру емес,
оқу әрекетін ... ... жеке бас ... ... мақсаты
қойылып отырғаны белгілі.
Бұл мақсаттың нәтижелі жүзеге асуы үшін ең ... ... ... ... ,Ордабасы ауданы, “Көкарал ” мектебінің педагог
және ата-ана ұжымынан,8 в және 9 в сыныбтарының оқушыларынан ... ... ... ... ... жүргізуді жөн көрдік.Яғни ,
зерттеу жұмысымыздың мақсатымыз - “қиын ” ... ... ... ... ... ,оқушыларға қаншалықты мәлім енін анықтау.
Зерттеу жұмысы екі ... ... ... 8 ... ... топ , ал 9 в ... бақылау тобы етіп алдық.Зерттеу
жұмысына 8 в сынып оқушылары ... 17 ... 12 ... және 14 ... мына ... қамтыды:
1. Девиантты мінез-құлық дегеніміз не?
2. Ол қай жасқа тән және неге ?
3. ... ... ... ... ... мінез-құлықтың пайда болуына әсер етуші факторлар
5. Девиантты мінез-құлыққа тән іс-әрекеттер
6. ... ... ... ... ... ... Педагог ұжымы,мектеп әкімшілігімен қарым-қатынасы
8. Достары мен құрбы-құрдастарымен ... ... ... ... бізді қуанта қойған
жоқ.Ата-аналардың жауабынан көбіне бұл мәселеге аса ... ... ... ... . Ата-ана жауаптары : “Бұл ... ... , ... өте келе өзі ... ... әкесі кезінде
осындай болған дейді ”, “Баланың қанында бар ... мен ... ... ... ... ауру ... білсең тыныш ұйықтайсың” деген
жауаптар берілді.
Нәтиже төмендегідей болды :
Ата-аналар 20 ... ... 43 ... 37 ... ... ... ... ... ... оқушыларға сауттандыру жұмысын жүргізуді жөн көрдік.Сауаттандыру
жұмысында ата-аналар , ... ... және ... ... ... ... ........
Сауаттандыру жұмысы тек баяндамамен ... қана ... ... ... ... ... ... , жоғарғы сынып оқушылар
арасындағы ,әсіресе қыздар арасындағы төбелес мәселесі туралы деректі ... соң осы ... әрі ... талқыға салуды жөн
көрдік.Бұл жердегі өзекті сұрақтар
* Жасөспірімдердің “ қиын ” бала ... ... кім ... ?
* Оған не ... ?
* ... ... ... қате кеткен ?
* “Қиын ” жасөспірімдердің отбасы , ... , ... ... көзқарасын
* “Қиын ”балан қатарына қосылған баланы қайта түзетуге болады ма ?
* Өз ... және ... ... мағынаны қамтыды.
Сонымен қатар сауаттандыру жұмысын біз дана қазақ халқымыздың
мақал-мәтелдері ... ... .Бұл ... ... ұлы ақынымыз Абай атамыздың қара сөздеріне сүйендік.Нақтырақ ... және ... ... қара сөздер.Көбіне “ Адассаң көппен
адас”мақалына көңіл аудардық .Бұл мақалды таңдап алған ... ... ... қиын жеткіншектерге біле тұра қосыла адасатын
жеткіншектердің қателік істеп жатқанына өз ... ... ... ... көз ... бұл жаста көбіне
құрбыларының көзқарасына көп ... ... егер ... ... ... ше ? Мұнда бала көбіне “бедел” , ...... ... ... . Ал бірақ жеткіншек құрбыларының ақымақтық
істеп ... ... өз ... , ... , ... ... бас ... мәжбүр болады.Өйткені ,құрбыларының көзқарасы
маңызды .Ал жеткіншек ... ... ма? Оның ... бұлыңғыр емес пе ?
Талай сөз бұдан бұрын көп айтқанмын,
Түбін ойлап , уайым жеп ... ... ... соң,
Ойланып түзеле ме деп айтқанмын.
Қазақтың өзге жұрттан сөзі ұзын ,
Бірінің бірі шапшаң ұқпас сөзін.
Көздің жасы ,жүректің қаныменен ,
Ерітуге болмайды ішкі ... ... ... ... ... , сыртын қойып сөздің ішін.
Ыржыңдамай тыңдасаң нең кетеді,
Шығарған сөз емес қой әңгіме үшін.
Адасып алаңдама ,жол таба ... ... түзу ... шық ... ... жоқ , ... еңбекте жоқ .
Ең болмаса кеттің ғой мал таба алмай.
Қарап ... бұл ... дәл ... таңда пайда болған
жоқ.Бұл проблема ... бар ... ... ... дәл ... ... қылмыстың 42% 16-17 жас аралығындағы
жеткіншек, дүниежүзілік Денсаулық ... ... ... аймақты бюросының
мәліметтері бойынша дүние жүзі бойынша 14 - 24 жас аралығындағы адамдар
соңғы 15 ... екі есе ... ... қол ... Қазақстан бірінші
орында тұрады екен.Ол ... ,15-18 жас ... қыз ... көп орын ... ... мәліметтер дәлелдейді.Бұл осы
мәселенің осындай дәрежеге ... ... ... ... ... ... бұл шегі ... болады. Жасөспірімдер арасында
маскүнемдік соңғы 4 жылда 2,5 ... ... 14 ... дейінгі балаларда
маскүнемдік саны соңғы 4 жылда 21 ... ... . ... ... ... психикалық және іс - әрекеттік ... ... ... 610 бала ... ... 1500 - ге жуық ... 14 - ке ... ... 385 - ке ... .Содан , 2007
жылы ... ... ... ... мен ... саны 30 ... , ал жалпы бақылауға алынғандардың саны 310 мыңға жетеді . ... , ... 5 ... ... ... өзгеріске ұшырайды деген
сөз.
Сенбе жұрттқа , тұрса да қанша мақтап,
Әуре етеді ... ... ... сен , ... алып ... мен ... екі жақтап.
Өзіңді сенгіштікпен әуре етпе ,
Құмарпаз боп мақтанды қуып кетпе .
Жұртпен бірге өзіңді қоса алдасып,
Салпылдап сағым қуған бойыңа еп пе?
Қайғы ... ... тұр , ... берме,
Қызық келсе ,қызықпа,оңғаққа ерме.
Жүрегіңе сүңгі де , түбін көзде,
Сонан тапқан – шын асыл , таспай көрме.
2.2 ... ... ... ... ... халқымыз “Аурудың алдын ал ” демекші кез-келген мәселенің
пайда болмай тұрып жойған жөн . Дегенмен,қиын оқушының өзі ... ... ... ескеру керек.
Девиантты іс-әрекетті балалар мәселесі
Сондықтан тек мәселені анықтап , талдап қана қоймай жеткіншектерді ... ... жөн ... ... бала ... мына ... есте ... жөн .
- “Қиын” жасөспірімнің жақсы қасиеттерін анықтап арттыру, мадақтау.
Белсенділігін , ... , ... ... Спорт,өнер,техника ,қоғамдық жұмыстарға қызықтыру,қатыстыру.
- ... ... ... ... ... “ қиын ” ... қадағалау ,
ар-намысына тимеу.
- Орынсыз жазаламау керек.
Кездесулер ұйымдастыру.
1.Тегін кеңестер ... ... ... ... барысында төзімді,сабыр салқынды
болған жөн.Қиын баланың саналы түсінгеніне сенім көрсетіп , ... ... ... ... құр ... ... ,мезі етіп , жанын
жараламай , қателігін ... ... ... ... ... ... ... отырып тәрбиеленуі қиындардың
әрқайсысына әр түрлі қатынас жасау,олардың жеке-жеке ... ... ... ... тәрбие жұмысын жүргізу қажет.Тәрбиесі қиын
жасөспірімдерді тәрбиелеу – ділгірлігі мол ... ... оны іс ... ... көмектесу,психологиялық жағынан бақылау педагогтер мен
психологтерге ,заң ... ... , ... ... ... тәрбиені ұйымдастыруға икемі жоқ отбасылардан шығады.
Жеткіншек кезеңнің баланың дамуындағы ... орын ... ... ”, “қиын”, кезең деген атауларында бейнеленген . ... осы ... ... , ... бір дәуірінен екіншісіне өтуімен
байланысты даму даму процестерінің күрделілігі мен ... ... ... ... ересектікке өту осы кезеңдегі дене , ақыл-ой , адамгершілік
, әлеуметтік ... ... ... ... ... мен өіне ... ... табылады .Барлық бағыттарда сапалық жаңа құрылымды ... ... , ... және ... ... ... әлеуметтік өзара іс-әрекет әдістерінің ,мүдделердің ,іс-
әрекет пен ... ... ... ... нормалар
мазмұнының қайта құрылуы нәтижесінде ... ... ... ... маңыздылығы адамның жеке басының моральдық және
әлеуметтік негіздері қолданады және ... ... ... бағыты
белгіленеді . Жасөспірімдік шақта олардың қалыптасуы саналады.Бұлай бағалау
,біріншіден ,осы ... ... ... ... ... ... ... өзгеоістер кейде баланың бұрынғы ерекшеліктерін ,мүдделері мен ... ... ... ... ... ; ... өзі біршама қысқа
мерзімде болуы мүмкін , көбінесе күтпеген жерден болады да , даму ... ... ... алады . Екіншіден , болып жатқан өзгерістер ... , бір ... ... ... әр ... ... болуымен қабаттасады,ал екінші жағынан ,оны
тәрбиелеудегі қиыншылықтармен ұштасады : онда тіл ... ... ... -тың ... ... ... , дөрекілік , қарсылық,
тұйықтық) .
Өтпелі кезеңде балалар сабағы өзгереді, жақсы оқып жүрген балалар
сабағы ... ... ... “ мен ”сезімі пайда болады . Олар
еркін жасауға ... ... .Тым ... ... ... ... өзін - өзі тануға ... ... . ... өз ... ... әрекеттері барысында айқын байқалады. Сонымен қатар бұл ... ... , ... ... , өз құрбыларының ықпалында болады
.Олар әсіресе өздерін еркін сезінетін ортаға орналасуға бейім болып келеді
.Олар спорт секциялары , ... ... ... ... , ... ... ... ішетін орын ретінде үйлердің подвалдары болуы мүмкін. Бұл
кезеңде балаларды ересектермен, әсіресе ... ... ... ... тіл ... алмайды. Балалар ата-аналарының тең құрдастай қарым
- қатынас жасауын қалайды. Бұл кезде балалар көбірек өз бетінше өмір ... Олар ... ... (пір) ... ... да, ... ... Басқа
балалардан ерекшеленуге тырысады.
Қоғамда қалыптасқан мінез - құлықтан ауытқыған ... ...... қиын ” бала деп ... қабылданған тәрбиесі
“қиын” балалардың әрекеті девиация деп ... ... ... ... ... тұрмыс жағдайының қиын әрі төмен болуынан. Жеткіншек
кезеңде бала қалып пен ауытқудың ортасында болғандықтан бұл ... ... ... ... ... ... ... аудару керек.
Жеткіншектік жаста адамның мінез - құлкы және басқа да ... ... ... Міне , осы ... ... ... жұмысында кемшіліктер айқын көріне бастайды ... ... ... ... байқауға болады
. - Ата - ... ... ... болу
- Мектептегі қиындық пен сәтсіздік
- Тәртібі қиын құрбы-достарымен байланыс орнату .
Отбасындағы жақсы қарым - ... ... , ... ... ,
келеңсіз топтағы құрбыларымен жақындық әр түрлі жолдарға итермелейді.
Ендеше осы үш ... : ... , ... , ... - ... тобы – ... нағыз табиғи ортасы. Олар кәмелеттік жасқа толмағандардың
ең маңызды қоғамдық факторы ... ... , жас ... ... - құлқының қалыптасуына отбасы ерекше әсер етеді
, солай ... оның көп ... , жан - ... ... ... Ал педагогикалық әлеуметтік жағынан жіберілетін әлсіздік ... ... , ... ... - ... ... көзі болып
табылады.
Жеткіншектің мінез - құлығындағы ауытқулар ... туа ... , олар ... ... емес , отбасындағы және
мектептегі дұрыс тәрбие бермеуден пайда болады . Осы ... ... ... ... - ... деп аталады.
“Қиын бала”дегеніміз кім?Осы сұрақ көптеген ... ... ... жұртшылықты жиі толғандырады және бір сөзбен жауап бере
салу жеткіліксіз ,өйткені баланың “қиын” аталуы аз ғана ... ... ... ... қосылуына не себеп ? Қазіргі таңдағы
ғалымдардың ойы бойынша негізгі себеп ... ... ... ... ... – бұл дегеніміз
өзіне көңіл аударуға мүмкіндік береді.Көңіл аударған эмоциялық ... ... Өз ... , ... үшін ... ... ,
ережелерге өз қарсылығын ... ... ... ... деген мүмкіндік –бұл деген өзінің өмірлік
тәжірибесінің жинауына мүмкіндік.Қате тәжірибе болса да .
- ... ... ... ... кек ... :
* Оны ... мен ... басына тұрып салыстырғаны үшін
* Отбасы мүшелерінің алдында басынғаны үшін
* Ата-анасының ажырасуы немесе ... жаңа ... ... ... Оның мектептегі,оқуындағы,мұғалім мен ... ... ... ... бағалауының төмендігі.
Менің ойымша, мұндай қиын өтпелі кезеңде ... ... ... ... ... ... ... –қатынас дегеніміз-
дұрыс сөйлей білу.Яғни, “Мен ... ... , ... сені ... ... ... ... біргемін” ,“Сенің жетістігіңе мен сенемін ” т.б.
Ата-ана тарапынан қолдау дегеніміз бұл :
9. Жеткіншектің жақсы қасиеттеріне ... ... ... қателік жасамауға өз ақылын,көзқарасын білдіру
11. Жеткіншектің өзі ... ... ... ... ... ... қолдау көрсетуде ата-ана, өз іс-әрекет , қарым-
қатынас стильін өзгертуіңіз ... ... ... ... ... ... бастан кешу.Жеткіншек өз күшіне
деген сенімділігі пайда болу үшін,ата-ана шыдамды , қайратты әрі ... ... .Бұл ... Өткен сәтсіздіктерді ұмыту үшін
14. Кез-келген тапсырманы орындай алуына сенімділігін арттыру үшін
15. ... ... ... және ол ... ... сену үшін
16. Өткен жетістіктерді ұмытпауға және ... ... ... ... ... ... Ата-ана көп уақыт жеткіншекпен бірге өткізгені жөн
18. Жеткіншектің жақсы қасиеттеріне сүйену
19. Күрделі тапсырмаларды ... етіп ... ... ... ... ... Жеткіншектің барынша мәселені өзі шешуге мүмкіндік беру
22. Шектеулер мен ... ... ... мен ... ... ... ... ең бастысы ата-ана өз баласын қандай болса,солай етіп
қабылдау.Оның жақсы қасиеттер мен кемшіліктерімен қоса. Қарым-қатынаста
Девиантты ... ... ... тәрбиелеу кезеңінде төмендегі
факторларды есепке алмайынша істің табысты болмайтыны белгілі : ... , досы кім , бос ... ... және ... ... , ... оқуды
неден қиналады , сынып ұжымымымен және педагогтармен қарым - қатынысы қалай
, оның ... ... ... . ... ерекшіліктері .Осындай
ерекшіліктерін есепке алу – оған дұрыс диагноз қоюмен ... . ... ... ... ... ем ... оң әсер ... – белгілі
жәйт.
Девиантты балаларға педагогикалық әсер ету жолдарына келсек ,
ойланып жоспарланған түзету шаралар оқу - тәрбие жұмысында “қиын” ... ... ... аса ... болып табылады .
Біріншіден , мектеп жоспарында “қиын” балалардың барлығы үшін
жүргізілетін іс - шаралар белгіленген болуы керек.
Екіншіден , әрбір ... ... ... жеке ... ... ... ... “қиын” балаларға отбасы тәрбиесінің
жағымсыз факторларын болдырмау , кездейсоқ топтарлардың ... ... ... , ... ... арттыру , қандай істерге ... ... ... ... тиіс.
Сондай - ақ “қиын” оқушылардың жағымды жақтарын анықтап , ... өзін ... ... ... ... білу - педагогтың нағыз ... ... . ... , ... ... кезде сабырлы болуы шарт , түзету
жұмыстары өз жемісін тез арада қоймауын біз саналы ұғынуымыз керек.
“Қиын” балалардың ... және ... ... ... ... ... , ... балалардың басым көпшілігі
өздерін өзі оқитын ... ... ... , оларды сыныптың тіршілігі
қызықтырмайды , олардан қашқақтайды . Олар , ... , ... ... ... ... жек көреді , сондықтан оларға ... ... ... ... себептен тәрбиеші , сынып жетекшісі “қиын” баланың өзін
тәуір жағынан көрсете алатындай , сол ... ... ... ие ... ... ... ... мінезді оқушылар өздеріне ұрысқанды ұната бермейді .
Сондықтан мектеп мұғалімдері олармен қарым - ... ... аса ... ... ... ... ... оқушыларды әртүрлі жағымды істерге қатысуға тарту арқылы
оларды табысқа жетелеу мәселесінде , “қиын” оқушыларды ... ... оның ... ... ... ... ... тастау.
Оқу жасындағы балалардың негізгі айналысатын істері – оқу ... ету ... мен ... ... ... , сондықтан “қиын”
оқушыларды мектепке қайтару , оқуға қызығушылығын арттыру - аса ... ... ... де ... іс . ... ... балалардың 90%
сабаққа ықыласы жоқ . Сондықтан , оларды сыныптан тыс іс - ... ... , ... , техникаға , өнерге қызықтыру арқылы оқуға бірте - бірте
тарту педагогтардың қасиетті ісі болып ... ... , ... ... ... болу оларды басқа да істерге жетелейді .
Ол үшін педагогтар адамның өзін - өзі дамытушылық қасиеті ... ... ... ... алуы керек.
Әрбір баланың жақсы болуға тырысатын ... ... . ... ... мен ... қолдау көрсету , демеп жіберу ,
сеніммен қарау ... ... ... , басқаларға деген сенімін ұлғайтады .
“Қиын” оқушыларға ... ... ... ... оның
беделін көтеруге мүмкіндік беру , ұжымдық ... ... ... , оның қабілетін жақсы жағынан көрсете білуіне жәрдемдесу - әсер
ететін бақытты сәттер болып ... қиын ... ... ... ... іске
асыруға міндетті.
Баланың алғашқы адами құндылықтары , ... , ... . ... ... ... ешбір ата-ана өз баласының жаман
болғанын қаламайтыны анық. Егер, әртүрлі себептермен баласы тура ... ... ... , ол ... ... ... , бірлесіп жұмыс
істеу үшін олармен дұрыс қарым-қатынас орнату керек, бұл біріншіден , ал,
екіншіден ол ... ... ... ... ... “қиын” балаға айналу
себептермен әртүрлі жолдармен анықтау, тәрбие жұмысын дұрыс ... ... ... Ол ... ... отбасым ”, “Мен не үшін ата-аналарымды
жақсы көремін (сыйлаймын)”, “Мен бос уақытымды ... ...... ... ... ... көп нәрсені білуге болады.Үшіншіден,
істелген жұмыстың бәрі алдын-ала, терең , жан - ... ... ... ... қиын ... ... жұмыс
сол отбасының жеке ерекшіліктерін ескере отырып жоспарланған болуы керек ... ... ... ... ... отырып тәрбиеленуі
қиындардың әрқайсысына әр түрлі қатынас жасау,оларды жеке-жеке ... ... ... жүйелі тәрбие жұмысын жүргізу қажет.Тәрбиесі
“қиын” жасөспірімдерді тәрбиелеу – ... мол ... ... ... ... ата-анаға көмектесу , психологиялық ... ... мен ... , заң ... ... ... ойымызша , “қиын ” бала тәрбиені ұйымдастыруға ... ... ... ... Қ.Р.Ата заңы .Алматы,1995.Толық тарауларымен 21.05.2007 ж.
2. Қ.Р. Президенті Н.Назарбаевтың жыл сайынғы дәстүрлі Қазақстан ... ;
3. ... Н.Ә. ... Қ.Р Білім беру заңы 7.06.1999 ж.
5. Қ.Р Білім туралы заңы ( толықтыру,өзгерту енгізілген) ... ... ... Т.А. Особенности развития личности подростков в различных типах
семей // Социол.исслед. – М .№ 3. 1996 . С . 81 – 90 .
7. ... И.А., ... В.А ... ... на преступность
несовершеннолетних // СОЦИС № 10 , ... . 1993 . С . 54 - ... ... И .Ф ... ... ... детей в неполной семье
// ... . М ., 2001 . № 11 С. 108 – ... ... А.Е. Психопатии и акцентуация характера у подростков .М.,1982
10. Иванова Л.Ю. Агрессивность,жестокость и ... ... к ... Сб: Проблемы личности ,профилактика отклонений в ... ... В.Г ... ... ... ... Учителям и родителям о психологии подростка. / Под.ред Г.Г Аракелова
.М,.1991
13. Мир ... . / ... А.Г ... ... ... О.И. Самооценка молодежи как индикатор ее социокультурной
идентификаций // Социол . исслед. “ Социс ” М. : 1998 № 12 С . 91 ... ... Т.В. , ... С.Л. , ... Е.Л ... ... подростков в покозателях методик стандартизованного
интервью и листов наблюдения // ... ... 2001 .№ 1 С .107 ... ... Н.С. ... ... ... и дочери как фактор
формиравания аддиктивного поведения в подростковом ... // ... № 2. 1997. С . 48 – 60 ... ... Н.С. О ... ... экспресси и потреблении
психоактивных веществ в диадах ... // ... Т . 17,№ 1 . ... 128 – 137 .
18. Мангутова И.Ю.Психосоциальные аспекты конфликтов в диаде “мать-дочь”В
период становления ... ... ( в ... с ... ... Москаленко В.Д., Милгрэм Г.Г Факты ... ... ... 1993. № 2 С.94-96.
20. Москаленко В.Д. Резенция по книгу Б.Робинсона “Работа с детми ... ” // ... № 3 ... Л.И. ... Личность и ее формирование в детском возросте .
22. А.С.Славина. Трудные дети . Воронеж ,1998.
23. И.М. ... ... ... ... 1991.
24. А.В.Панасюк.
Адаптированный вариант методики Д.Векслера. М. 1973
25. Конфликтология. Под. ред. ... В.П. ... . М , 2002 ... ... ... . М , ... Н.В.Крогиус . Личность в конфликте . Саратов , 1976 .
28. Керимов Л.К. ... В.В ... ... ... .1989. -43с ... ... психодиагностика в спорте : Учебное пособие для ... ... . – М ., 1990. - 256 ... ... Е.В ... “ стратегий личностно ... ” // ... , 2001 № 1 , С . 17 – 24 ... ... В.П ... философские труды . – Ленинград : ... ... , 1988 .- 344 ... ... Бала тәрбиесіндегі халықтық педагогика : әдістемелік
құрал. – Алматы : РБК , 1994 . - 140 ... ... ... ... бір ... іс емес. // Бала тәрбиесі №4,
2005,35-бет.
34. Б.Жолмаханов. ... ... // Бала ... № 5 , 2005, ... Г.Аязбекова. “Қиын ”баланы тәрбиелеу жолдары .// Білімдегі жаңалықтар
№1, 2005, 30-бет.
36. Қалиева Г. “Қиын” оқушы тәрбиесі // ... ... 2007, № 1 ... ... И. “Қиын” оқушы қайдан шығады // ... ... ... Қалиева Г .Тәрбиесі қиын баламен жұмыс // Қазақстан ... 2006,№ ... ... Х. ... ” бала қайдан шығады // Алтын Орда 2006, 21 - ... 23-24 ... ... Е ... ... педагогикалық қарым-қатынастағы
белсенді спорттың рөлі // Бастауыш мектеп 2006 № 11 , 18-20 бет.
41. Қазбеков Ж . “ Қиын ” бала ... // ... 2007 № 3 ... ... Қ. ... оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу // Бастауыш
мектебі 2007 № 3, 3-6 бет ... ... С ... ... қайта тәрбиелеу жолдары.// Болашақ 2007
наурыз.
44. Сұлтанбекова А . , ... А. ... ... ... 2005 №5-6 ... , 27 бет.
45. Қалыбаева Р .Мектеп психологының “ қиын ” балалармен жұмыс әдісі. ... ... 2007 № ... ... А. ... іс-әрекетті балалар мәселесі. // ... 2007 № 3 , 2-9 ... Н. Наши ... дети // ... ... 2007 № 1(7) С
. 35-37
www.bankreferatov.ru
www.referat.ru
www.5ballov.ru
-----------------------
Спирттік ішімдікті
пайдалану және
әуестену
Оқушылардың психикасындағы
өзгеріс (бұзылыс)
ашуланшақ,ызақор,
тұйық
Есірткі қабылдау
және есірткіге тәуелділік
Агрессиялық әрекет.
( топтар ... ... ... үшін ... мен ... өз-өзіне қол салуы
Құқықа қарсы әрекет (құқық бұзушылық және қылмыс жасау)
Бала мектепке
барудан ... ... үйде жоқ ... ... ... үйде ... орта
Ата-ана
Білім беру саласы
Мектеп әкімшілігі: директор оқу тәрбие
ісінің меңгерушілері
Психолог пен социолог
Пән мұғалімдері
Сынып жетекшілері
Денсаулық сақтау саласы
Құқық қорғау
саласы
Девианты іс-әрекетке ие балалардың ата-аналарымен ... ... мен бос ... ... ... ... ... жасау
1.Психологиялық-педагогикалық ағарту жұмыстары
2.Әлеуметтік-психологиялық сауықтыру шаралары
Педагогикалық психологиялық әдістермен білімді
Девиантты оқушылардың диагностикасы.Зерттеу карталарымен жұмыс.
Арнайы оқу бағдарламасын жасап,ата-аналармен жұмыс жүргізу
Салауатты өмір ... ... ... бағдарламаларды біріктіру
Девиантты іс-әрекетке ие балалардың қызығушылығын қорғайтын нормативтік
құқықтық базаны жақсарту
Девиантты мінез-құлықтың алдын-ала ... ... ... ... ... білім беретін оқу орындарында оқу-тәрбие процестерін жетілдіру
Девианттық ... ... және ... ... ... ... қорғау органдарында балалар мен жасөспірімдердің жұмысын жетілдіру
Тәртібі нашар,сабақтан қол үзген қиын балалар үшін ... және ... ... ... ... ... ... балалар мен тұрмысы төмен отбасыларды әлеуметтік
жағынан қорғау мен қолдануға бағытталған кешенді бағдарламаларды жасау.
2.Ата-аналар мен балаларға психолог,психиатр,нарколог тегін консультациялар
беретін әлеуметтік-психологиялық ... ... ... мен ... ... шеңберінде жұмыс жүргізетін
мамандардың,құқық қорғау органдарының статусын көтеру.Олардың жақсы
жақтарын қолдап ... ... ... ... ... мен бөлімдері әлеуметтік-құқықтық қызметті
ұйымдастыру.Қараусыз қалған балаларды сауықтыруға бағытталған бағдарламаны
жасау.
отбасы
Психолог социолог
сынып жетекшілер
достары жолдастары
мектеп
туысқандар
Көрші ... ... ... ие балаларға және олардың отбасыларына көмек
көрсететін әлеуметтік орта
Психолог дәрігер
Психиатр-дәрігер
Облыстық наркология орталығы
Ата-ана мен баланы қорғау орталығы
Аудандық ішкі ... ... ... ... ... ... әртүрлі қарау(Ата-ана қамқорлығы
мен жүрек жылуы);
-Отбасында бала тәрбиесіне әкесі мен шешесінің әр түрлі әдіс қолданылуы
-Ата-аналардың бал тәрбиесінен әртүрлі себептерге
байланыстыаулақтануы:жұмысбасты болуы немесе ... үлгі ... ... ... ... ... ... назар аудармауы;
-Ата-аналардың бала тәрбиесінде педагогикаға қарсы әдістерге
қолдануы:өктемдік(авторитарлы),қаталдық(деспотизм),ымырашылдық(либералды).
-Ата-аналардың жат қылықтарды бала бойына
дарыту:дүниеқорлық,алдау,жалқаулық,өзімшілдік,т.б
-Бала ашуланшақ ,ызақор,тұйық,сенімсіз,өзіне-өзі көңілі толмайтын,келеңсіз
болып қалаптасады.
-Бала бойында әдептілікке жатпайтын жат ... ... ... ... бойында өзімшілдік (эгоизм),дарашылдық(эгоцентризм),жеке басты
ойлау,өзгелердің ойымен санаспау,екіжүзділік сияқты ... ... ісін ... арқылы атқарады.
Осы жоғарыда атап көрсетілген жағдайлардың нәтижесінде бала бойында
қалыптасатын жаман қасиеттер:

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Зоналық және магистральдық байланыс желілеріне арналған тобж цифрлық аппаратуралары7 бет
Кәсіби білім беру психологиясы жайлы3 бет
Қаржылық есеп беру жайлы33 бет
ҚР білім туралы заңы жайында3 бет
Жеткіншектердің девиантты мінез- құлқындағы гендерлік айырмашылықтарды зерттеудің теориялық негіздері36 бет
Macromedia direсtor – да дыбысты, мәтінді, бейнекөріністі, графиктік көріністі және анимацияны (мультипликацияны) біріктіру22 бет
XIX ғасыр қазақ әдебиетіндегі жыраулық дәстүрдің көрінісі38 бет
XVII ғасырдағы ғылыми революцияның механикалық дүние көрінісінің дамуы. И.Ньютон6 бет
«Девиантты мінез – құлқы бар балаларды анықтау және оқыту проблемаларын шешудің болашақ даму жолдары»9 бет
«Түркістан» газетіндегі мәдени мәселелердің көрінісі51 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь