Баланс активінің құрастырылу көздерінің құрамы мен құрылымының динамикасын талдау

Бухгалтерлік баланс жекелеген счеттар қалдығынан туындайды. Баланс қорытынды есеп жасаудың ең негізгі үлгісі болып табылады.
Пайдаланушылар үшін кәсіпорынның қаржы жағдайын белгілі бір мерзімге қарай жинақтап көрсетуді баланс деп атаймыз. Бұл анықтамада :
1) баланс;
2) үлгі;
3) пайдаланушылардың мүддесі;
4) сыртқы сипаты;
5) белгілі бір мерзімі;
6) қаржы жағдайы;
7) кәсіпорындар (ұйымдар) сияқты элементтер қатысады.
"Баланс" - латын сөзі. Бұл сөз екі табақты таразы деген ұғымды білдіреді.
Үлгі - пайдаланушылардың талабына сай кәсіпорынның активті қаражаттары мен меншікті капитал және міндеттемелердің жағдайы мен олардың қозғалысын жинақтап көрсетуші қағаз. Баланстық үлгі қағаз қорытынды есеп жасау қажеттілігінен туындаған. Бұл үлгіге жазылған жазулар жекелеген көрсеткіштер (сызық жолдарға) баланстың белгілі баптары деп аталынады. Балансты тек үлгі қағаз ретінде ғана қарамай, мұның өзі кәсіпорынның шашыранды шаруашылық қызметін жинақтап көрсететін бухгалтерлік есеп объектілерінен туындайтын есеп жүйесінің маңызды категориясы екендігін білген жөн.
Пайдаланушылардың мүддесі - Баланс көрсеткіштеріндегі суммаларды оқып отырып, әрбір пайдаланушылар өз мақсатын шешуге ұмтылады. Бухгалтер баланстағы жекелеген баптарға жазылған соммалардың дұрыстығын тексереді. Бұдан баланстың теңдігі - активтер мен пассивтер соммаларының дәлдігі туындайды. Несиелендірушілер кәсіпорынның төлем өтеушілік қабілетін біліп отырғысы келеді. Сонымен қатар, кәсіпорын басшылары мен қожайындары таза пайда мен жұмыс істеуге ынталы болады. Яғни, есепті жыл ішіндегі кәсіпорынның қаржы қорытындысын шығару үшін капитал қозғалысы көрсеткіштері де бухгалтерлік баласта жазылуы керек. [7, б. 142]
Сыртқы сипаты. Баланс көрсеткіштерін тігінен және көлденеңінен оқып сипаттауға болады. Баланс мазмұнын тігінен қарағанда екі жақты кестеден, сол жағы актив, ал оң жағы пассив болып екіге бөлінеді: сыртқы пайдаланушылардың мүддесін қанағаттандыру мақсатымен активтерді қаражаттар, ал пассивтерді қаражат көздері деп атай келіп, капитал айналысының кезеңдеріне тікелей байланыста көрсетікштерді оқуға болады.
Белгілі бір мерзім. Әдетте бухгалтерлік баланс айдың, тоқсанның және жылдың бір күніне жасалып, кәсіпорынның қаржылық қызметінің жағдайын көрсетеді. Кәсіпорынның қаржылық жағдайы түскен пайданың мөлшерімен сипатталады. Сондықтан пайда айдың, тоқсанның, жылдың біріне ғана жаза салатын көрсетікш емес, пайда өткен шақтағы атқарған кәсіпорынның қаржылық нәтижесін көрсететін ең негізгі нәтиже болып табылады.
Қаржы жағдайы. Кәсіпорынның қаржы жағдайы қойылған мақсаттарға қарай әр түрлі көздерден қалыптасады. Сондықтан баланстың әрбір баптары кәсіпорындардың қаржы шаруашылық қызметін бағалап талдау әдістерін
        
        Баланс активінің құрастырылу көздерінің құрамы мен құрылымының динамикасын
талдау
Бухгалтерлік баланс жекелеген счеттар қалдығынан туындайды. ... есеп ... ең ... ... ... табылады.
Пайдаланушылар үшін кәсіпорынның ... ... ... ... қарай жинақтап көрсетуді баланс деп атаймыз. Бұл анықтамада :
1) баланс;
2) үлгі;
3) пайдаланушылардың ... ... ... ... бір мерзімі;
6) қаржы жағдайы;
7) кәсіпорындар (ұйымдар) сияқты элементтер қатысады.
"Баланс" - латын сөзі. Бұл сөз екі ... ... ... ... - ... талабына сай кәсіпорынның активті қаражаттары
мен меншікті капитал және міндеттемелердің жағдайы мен олардың ... ... ... Баланстық үлгі қағаз қорытынды есеп ... ... Бұл ... ... ... ... (сызық жолдарға) баланстың белгілі ... деп ... тек үлгі ... ... ғана ... ... өзі кәсіпорынның
шашыранды шаруашылық қызметін жинақтап ... ... ... туындайтын есеп жүйесінің маңызды ... ... ... ... - ... ... ... оқып
отырып, әрбір пайдаланушылар өз мақсатын шешуге ... ... ... ... ... соммалардың дұрыстығын тексереді.
Бұдан баланстың теңдігі - ... мен ... ... ... ... кәсіпорынның төлем өтеушілік қабілетін біліп
отырғысы келеді. Сонымен қатар, кәсіпорын басшылары мен ... ... мен ... ... ... болады. Яғни, есепті жыл ішіндегі
кәсіпорынның қаржы қорытындысын шығару үшін ... ... ... ... ... ... ... [7, б. 142]
Сыртқы сипаты. Баланс көрсеткіштерін тігінен және ... ... ... ... мазмұнын тігінен қарағанда екі жақты ... жағы ... ал оң жағы ... ... екіге бөлінеді: сыртқы
пайдаланушылардың ... ... ... ... ... ... ... көздері деп атай келіп, капитал айналысының
кезеңдеріне тікелей ... ... ... болады.
Белгілі бір мерзім. Әдетте бухгалтерлік баланс айдың, тоқсанның және
жылдың бір күніне жасалып, кәсіпорынның ... ... ... ... қаржылық жағдайы түскен пайданың мөлшерімен
сипатталады. Сондықтан пайда айдың, ... ... ... ғана ... ... ... пайда өткен шақтағы атқарған кәсіпорынның қаржылық
нәтижесін көрсететін ең негізгі нәтиже ... ... ... ... ... жағдайы қойылған мақсаттарға қарай әр
түрлі көздерден ... ... ... ... ... ... шаруашылық қызметін бағалап талдау әдістерін қолданып
мүкіндігі жасалған. ... ... ... ... ... жөн. ... кәсіпорынның меншікті активтері әр ... ... ... ... ... шын ... ... отыратын болса, онда бұл кәсіпорынның пайда
мен ... ... ... ... ... (инфляцияға)
байланысты кәсіпорынның активтері көбейіп кеткен жағдайда түскен пайда -
таза пайдаға жатқызылмайды. Мұны шындыққа ... ... деп ... Егер кәсіпорын ақысыз (құнын ... ... ... алған жағдайда, онда мұндай суммалар пайда құрамына жазылмай
тек қана ... ... ... (ұйымдар). Кәсіпорындар деп - кез-келген шаруашылық қызмет
атқарушы субъектілерді ... ... ... ... пайда түсіріп,
пайдамен жұмыс істеу болса, ұйымдар өздерінің қабылдаған ... ... ... ... ... ... ... қарай және есеп саясатының құрылған ... ... ... ... өз ... тән бухгалтерлік есеп
шоттарының тізімін жасап, осыған байланысты бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ... да бухгалтерлік баланс
жасауға міндетті. Егер заңды тұлғалар ... ... ... ... ... ... ... басшыларының рұқсаты бойынша еншілес
кәсіпорындар да баланс жасауына болады.
Екі жақты ... ... ... ... ... белгілі бір
мерзімге көрсететін мәліметтер жинағын ... деп ... Бұл ... Кестенің тақырыбы ретінде кәсіпорынның аты, баланстың ... ... ... ... сол жағы қаражаттар (активтер),
ал оң жағы меншікті капитал және міндеттемелер деп ... ... ... ... ... үшін ... ... қажеттілігі
бар ресурстар қажет. Ресурстар - ақша, жабдықтар, негізгі ... ... ... Бухгалтерлік есепте ресурстарды қаражаттар (активтер)
деп атайды. Барлық ресурстар мен ... ... ... ... есеп баланысына түсіріледі. Баланс кәсіпорындар қаражаттарының
көлемін белгілі бір ... ... ... ... ... жатады.
Капитал және міндеттемелер. Баланстың оң жағы ... ... ... мен ... көздерін көрсетеді.
Нарықтық экономиканың талабына сай және мемлекеттік кәсіпорындардың
жекешеленуіне байланысты әрбір ... ... ... ең ... ... өз ... (бұларды меншікті капитал деп атаймыз) және
қарыз берушілердің капиталынан (бұларды міндеттемелер деп атайды) басқа да
қаражат көздерінен ... [8, б. ... ... ... ... басқа да көзіне қаржы
салымшы инвесторлардың қосқан үлесі жатады. ... ... ... немесе қаржы салымшылардың қаражатын акционерлік капитал деп
атайды. Акционерлер өз ... ... ... ... ... бар
акциялар алуына құқылы.
Капиталдың келісі бір маңызды көзі түскен таза пайда болып табылады.
Халықаралық ... есеп ... ... ... ... ... ... және қорытынды ... ... ... ... бөлінбеген пайда деп атайды.
Сонымен, баланстың оң ... екі ... ... ... мен ... топтастырылады:.
1) міндеттемелер деп аталынатын банктердің немесе несиелендірушілердің
талабы;
2) капитал деп аталынатын қаржы салымшысы - ... ... ... мен ... ... ... ... ресурстарының көздері және ... мен ... ... ... ... талап етушілік құқы болып
табылады. Немесе талап етушіліктің ... ... ... қаражаттарының (активтерінің) сомасынан артпауы керек. Міне
осы ережеден соң біздер бухгалтерлік есептің балансын ... ... екі ... ... ... не кем сома жинақталған жағдайда:
1) қаражаттардың белгілі бір бөлігінің жетіспеушілігі анықталады;
2) бухгалтерлік есептің екі жақты ... ... ... ... айқындалады.
Сонымен қаражаттар (активтер)=міндеттемелер + капитал теңдеуі
туындайды. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... сай брі теңдікті екі жақтылық принцип деп ... ... ... ... ... ең негізгін құрайды. Бұл принцпті ары
қарай салыстырмалы түрде қарайтын ... онда ... ... ... сомасын шегерген жағдайда кәсіпорын капиталының
сомасы анықталады.
Бухгалтерлік баланста қаражаттар, міндеттемелер мен ... ... ... ... бір уақытқа қарай топтастырылады.
Екіншіден, бухгалтерлік баланс қызмет атқарып отырған кәсіпорындар үшін
белгілі бір ... ... ... ... ... ... мәліметтер жекелеген шоттардың
негізінде қалдығына) жинақталады. [9, ... ... сол ... ... оң ... пассив деп те атайды.
Кәсіпорындарда күнделікті ... ... ... ... ең ... ... операциялары өзінің экономикалық маңызы
мен ... ... ... есеп ... ... отырады. Счеттар
жүйесіне жеке тоқталамыз. Баланстың сол ... ... ... ... ... ... тұрғыдағы ресурстар.
Ресурстар пайда болған сәтте есепке ... ... ... ... ... қалыпты жұмыс атқаруы үшін ресурстар тиімді пайдаланылуы
керек. ... ... ... таза ... өлшенеді. ресурстар ақша
айналатын тауарлы-материалды құндылықтардан, негізгі құралдардан, т.б.
материалды емес активтерден ... ... ... оң және сол
жағы әртүрлі тауардан тұрады. Ендігі жерде баланстың шекелеген тауарларына
қысқаша түсінік беру қажеттілігі туындайды.
Айналымдағы ... ... ... Бұған ақша қаражаттары және
агамдағы (бір жыл ішінде) ақшаға айналатын, сатылатын және сатып ... мен ... ... ... ... өз ... ... қаражаттары жатады.
Нарықтық қатынасқа түсетін құнды қағаздар - бұлар ... ... ... ... ... сатуға және айналымға ... ... ... ... ... бір жыл ішінде айналымға түсетін болса, онда
бұларды ағымдағы, ал бір жылдан аса ... ... ... онда бұлар
рақ мерзімді құнды қағаздар деп ... ... ... - сатып алушылар мен ... ... ... ... Кәсіпорындар арасында экономикалық қатынастар
болып тұратындықтан "Күмәнді қарыздар бойынша резервтер" мүмкін" алынбай
қалатын сомаларға жасалады. ... ... ... жасалған резервтік
соманы алынуға тиісті берешектерді қарыздардың жалпы төлемінен шегеріп
жазады. Кәсіпорындарға ... да ... мен ... ... - берешектердің қарызы деп аталады.
Тауарлы-материалды құндылықтар - бұларға сату үшін сақтауда ... сату үшін ... ... ... ... ... ... шикізаттар мен материалдар жатады.
Алдағы кезең шығындары - бұл бапқа жуық арада жұмсалатын материалды
емес активті қаражаттардың ... бір ... ... ... ... мен ... ... жалға алу шығындары мысал бола алады.
Мүліктер, ғимараттар мен жабдықтар - ұзақ уақыт пайдалануға ... ... ... ... өндіруге, өндіріс
үрдісіне ... ... ... ... ... ... мол ... ақша табуға жататындар. [10, б.42]
Басқа да активтер. Ұзақ ... ... ... ... Ұзақ ... ... ... игерудің негізінде пайда табу мақсатымен ... ... ... ... басқа да кәсіпорынның сатып
алғындығы осы бапқа жазылады.
Материалды емес активтер. ... - ... ... авторлық
құқық, тауарлық белгілер, монополиялық құқық, т.б. затқа айналмаған, қолмен
пайдалануға болмайтын материалды емес активтер жатады.
Міндеттемелер. Қысқа және ұзақ ... ... ... ... ... қызмет көрсету және де активтерді беру мен несиелерді қайтару
жөніндегі міндеттемелер жатады. ... ... ... мен ... ресурстарының көлеміне қойылған деп танылған жөн. Міндеттемелерді
өтеу жөнінде қойылған талап дәрежесі өте жоғары болады. Ағымдығы, бір ... ... ... ... ... ... міндеттемелерге ақшасы төленбей алынған тауарлар мен
қызметтер, төленбеген ... ... да ... ... шығындар жатады. Бұл топқа ... ... ... ала ... коммерциялық акцептер, төленетін вексельдер, қысқа мерзімді
несиелер мен ... ... Бір жыл ... ... ... ... ... қарыздар деп атайды. Егер осы
жоғарыда аттары аталған ... бір ... (12 ... артық уақыттан соң
қайтару міндетті қабылданса, онда алашақтардың ... ... ... ... жатқызуға болады.
Бұларға банктерден, сақтандыру компаниясынан алынған ссудалар және
ксельдер жатады. Ұзақ ... ... ... ... ... мерзімі, қойылған конверсиялық ... ... ... мен негізгі құралдар т.б. баланстық құны,
алынған несиенің ару мерзімін ... ... ... ... жатқызылады.
Төленуге тиісті шоттар. Жабдықтаушылардың ... ... мен ... ... ... алушыларға ) бергендігі, ал ақшасы әлі төленбегендігі бухгалтерлік
баланстың оы ... ... ... және ... ... берешегі де осында көрсетіледі. Мұндай берешектер берілген
вексельдер ... де ... ... ... ... ... ... салықтар. Толық сомасы
баланс табысы (алашағы). Мұның мысалына есептелген, ... әлі ... мен ... ... ... ... ... табысы. Фирмаларға немесе кәсіпорындарға тапсырыс
берушілердің алдын-ала аударып ... ... ... ... табысына
жатады. Мұның мысалына газет журналдарға жазылу үшін ... ... ... ... Өз ... ... ... баспахана немесе газет-журнал шығарушы ұйымдар жазылушыларға жыл
бойы таратып отырады.
Ұзақ ... ... ... бөлігі. Ұзақ мерзімге алынған
ссуданың ... бір ... ... жылы ... ... ... баланста
жеке бап ретінде көрсетіледі. ... ... ... ... жеке көрсету мақсатымен қойылған талап.
Басқа да міндеттемелер. Қысқа мерзімді ... ... ... да міндеттемелер көрсетілген осы бапқа түсіріледі.
Меншікті капитал. Кәсіпорын қожайынының өз кәсіпорнына салған қаражатын
капитал деп атайды. Бұл ... ... ... деп те ... ... ... ... және меншік күқылығы акция
қағазымен расталады. Ақционерлік табыс табуға мүдделі болуы керек. [11, ... ... - ... есеп ... бұл бабы ... ... жүргізіледі. Жарғылық капитал кәсіпорынның бастапқы да
кәсіпорынның бастапқы құрылу кезінде ... ... және ... ... ... қаражат көздерінен қалыптасады. ... ... ... құрылып, меншік түрін өзгертіп, жекешеленген кезде, бұрынғы
мемлекет меншігіндегі активті қаражаттар құнын қайта бағалау немесе сатудың
нәтижесінде түскен сомаларды жарғылық ... ... ... ... ... Акционерлік қоғамдар мен басқа да кәсіпорындардың
таза пайда есебінен операциялық қызметтерден төлемдерін өтеу үшін ... ... ... ... деп ... Кәсіпорындар мен қоғамдардың
ағымдығы таза пайдасының сомасы жеткіліксіз болған жағдайда резервтік
капитал құрылады.
Төленген капитал. ... және ... ... ... ... ... ... үлес қосушылардың қаражаттарын төленген
капитал деп атайды.
Бөлінбеген капитал. Таза пайда табудың негізінде капитал көлемі артып
отырады, яғни ... ... ... ... ... ... ... дивиденд сомасын төлеген кезде азаяды. Бөлінбеген
пайда кәсіпорын қызметін бастапқы кезеңнен бастап ... ... ... ... баланс жасаған сәттегі табыстың айырымынан және акционерге
төленген дивиденттік жалпы ... ... ... ... ... деп ... меншігінде қалған және қорытынды есепті құру сәтінде
әлі жұмсалған табысты айтады.
1. Баланс активтерінің ... ... ... ... ... ... ... талдау қаржылық есеп беру актавтерінің
құрамы мен құрылымын талдаудан басталады.
Баланс активтерінің ... мен ... ... ...
кәсіпорынның барлық мүліктерінің және оның жекелеген түрлерінің абсолютті
және салыстырмалы арту немесе кему мөлшерін белгілеуге ... ... ... маңызды элементі болып саналатын активтерді, талдау
барысында, осы активтердің нақты қолда бары, құрамы, ... және ... ... ... ... ... ... және оның жеке
топтарын ,талдау, олардың рационалды таратылуын ... ... өсуі ... кәсіпорынның болашақтағы дамуын
көрсететін: болғандықтан, ол осы ... ... оң ... ... ... ... өсу ... талдағанда, жоғары
деңгейі баланстық есептің номиналды көрсеткіштерінің нақты көрсеткіштерден
айтарлықтай ауытқуына әкеліп соқтыратын инфляция әсерін ... ... ... инфляцияны есепке алу тек ... ... құру ... ... ... ... өндірістік қорлар, дайын өнім
және тауарларды қайта бағалау жүргізілмейді. Сондықтан да олардың ... ... ... ... ... ... [12, ... мәліметтері бойынша активтердің құрамы мен олардың таратылуына
талдау жасау үшін келесі аналитикалық кесте құрылады.
Кесте 4 - 2006 ... басы мен ... ... ЖШС–тің дағы баланс
активтерінің құрамы мен ... ... |Жыл ... |Жыл ... |Жыл ... | |
| | | ... (+,-) |Құрылымын|
| | | | |ың |
| | | | ... |
| | | | |(4гр |
| | | | |-2гр) ... ... | | | | | | | ... ... |551527 |100 |571478 |100 |+19951 |+3,6 |X ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... |275142 |49,89 |250875 |43,9 |-24267 |-8,8 |-5,99 ... |272142 |49,34 |240875 |42,15 |-31267 |-11,5 |-7,19 ... |3000 |0,55 |10000 |1,75 |+7000 |2,3 есе|+ 1,2 ... |276385 |50,11 |320603 |56,10 |+44218 |+16 |+5,99 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... |146508 |26,56 |187458 |32,80 |+40950 |+28 |+6,24 ... |78473 |14,23 |86657 |15,16 |+8184 |+10,4 |+0,93 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... активтердің нақты құнын көрсететін ... ... жылы 19951 мың ... немесе 3,6%-ке артқандығын көруге
болады. Бұл кәсіпорынның әрі қарайғы дамуын көрсететіндіктен, ... оң ... ... ... ... ... отырып, олардың
қалай таратылғанын және есепті жылы неге көбірек көңіл бөлінгенін, сондай-
ақ ... ... ... мен оның ... құралдарының
жағдайын және кәсіпорын мүлкінің мобильділігін (іске тартылу деңгейін)
анықтау қажет. Ол ... ең ... ... ... ... ... қажет, ол туралы арнайы оқулықтарда түрлі көзқарастар
кездеседі. Бірінші әдістеме бойынша оның ... ... ... ... ... ... өсімдегі және бордақылаудағы
малдар құндары қосылады [14, б. 121]
Екінші әдістемеде ... ... ... ... ... ... ... қосымша, аяқталмаған күрделі
қаржылар және қондырылатын ... құны ... Бұл ... ... ... даму ... әлдеқайда дәл сипаттайды.
"Шаруашылық тәжірибесінің мәліметтері ... ... ... ... келесі шегі, яғни Кn > 0,5 қалыпты болып есептеледі"
-деп жазады А.Д.Шеремет пен Р.С.Сайфулин. Көрсеткіштердің мәні ең ... ... аз ... ... ... есепті кезеңдегі
қызметінің қаржылық нәтижелері активтерді меншікті ... ... ... ... ... ... ... мүлікті
арттыру үшін ұзақ мерзімді қарыз қаражаттарын тартқан жөн. [15, б. 112]
Осы көрсеткіштен кейін баланс ... ... ... ... ... ... акгавтер құнының кәсіпорынның барлық мүлкінің
құнның қатынасымен анықталған ... ... іске ... ... ... Ол қарызды өтеуге арналған қаражат үлесін
сипаттайды. Коэффициент мағынасы артқан сайын кәсіпорынның үздіксіз ... және ... есеп ... ... де арта ... ... алғанда оның өсуі актив құрылымындағы жағымды ... ... - яғни ... ... мобильді (іске тартылған) болады, бұл -
оның айналымдылығының ... және оны ... ... ... жүргізіп «отырған кәсіпорындарда бұл коэффициенттің деңгейі жыл
басында 0,50 (276385:551527), ал жыл соңында 0,56 ... ... ... ... ... сипаттайтын келесі көрсеткіш
- мобильді және иммобильді қаражаттар қатынасының коэффициенті. Ол ағымдағы
активтер құнын ұзақ ... ... ... бөлу ... ... ... қолайлы және қауіпті көлемі, кәсіпорынның салалық
ерекшеліктеріне байланысты. ... ... ... ... ... ... болмауы тиіс.
Талданып отырған кәсіпорында бұл көрсеткіш деңгейі жыл басында
-1,005=(276385.-275142), ал жыл ... - ... ... ... деңгейі мобильді қаражаттардың өсу қарқыны ... өсу ... ... ... өсіп ... ... жылы
біріншілер, яғни мобильді қаражаттар 1,16 есеге ... ... - ... ... ғана өскен. Кәсіпорын ең төменгі
қаржылық тұрақтылыққа, кәсіпорын міндеттемелері кепілдендірілген ... ... ... ... қол ... және ... ... осы тұрақтылықтың белгісі болып табылады: ағымдағы және ұзақ
мерзімді ... ... ... ... ... мен ... ... коэффициентінен артық болуы керек.
Әрі қарай кәсіпорынның мүліктік ... ... ... ... зерттеу қажет. Бұл кәсіпорынның материалды-техникалық базасын
құрайтын және негізгі ... ... ... оның ... ... ... жағдайын зерттеу қажет.
Кәсіпорын мүліктерінің жалпы құнындағы негізгі құралдардың нақты құнның
(қалдық) үлес салмағының ... ... ... ... ... ... ... қызметінің көлемін анықтаудағы басты бағыт болып
табылады. Кәсіпорын мүліктерінің ... ... ... ... ... ... ... баланс активтерінің барлық
сомасының 50 ... кем ... ... ... ... ... валютасындағы негізгі құралдардың
қалдық құнының үлесі жыл басында -49,34%-ды, ал жыл соңында -42,15%-ды
құрайды, яғни бұл көрсеткіштің теориялық ... 3,53 ... ... ... ... ... ... оның активті бөлігінің
(жұмыс машиналарының құны, өндірістік жабдықтар мен ... ... ... өте маңызды және де бұл кәсіпорынның материалды-техникалық
базасының ... ... ... ... табылады. Оның үлес
салмағының өсуі қор қайтарымдылығының ... ... [16, ... ... ... жағдайын сипаттайтын маңызды
көрсеткіш - бұл осы негізгі құралдардың тозу сомасының оның ... ... ... ... ... ... ... тозу коэффициенті.
Біздің кәсіпорынымызда негізгі құралдардың тозу коэффициенті жыл
басында - 0,44 ... ал жыл ... - 0,33 ... яғни 0,11 ... ... Бұл ... негізгі құралдардың
сапалық (моральды)
Тозуын айтпай-ақ олардың 2/3-ден көбі ... ... ... ... ... Кейбір экономистердің бағаулары бойынша 50%-
дан жоғары тозу коэффициенті ... ... ... табылады. Осыған
байланысты кәсіпорын басшылығы осы кәсіпорынның материалды-техникалық
базасының нығайтуға және жаңартуға қатаң көңіл аударуы тиіс.
Әрі қарай, келесі 5-аналитикалық ... ... ... ... ... мен ... ... қажет.
Кесте 5 - Кәсіпорынның ағымдағы активтерінің құрамы мен құрылымы
|N | ... |Жыл ... |
| | | ... |(+) |
| | | | ... |
| | | | |(-) |
| | | | |% |
| ... | | | |
| | ... ... |Сомасы, ... |
| | | | ... | |
| | ... ... |Со- |
| | |сы, мың |сал- ... |
| | |тг. ... |мың тг. |
|1 ... ... |471955 |491172 |+19217 |
|2 ... ... активтер |275142 |250875 |-24267 |
|3 ... ... ... бар |196813 |240297 |+43484 |
| ... ... | | | |
|4 ... мерзімді міндеттемелер | |- |- |
|5 ... ... ... |240297 |+43484 |
| ... үзақ ... ... | | | |
| ... бар болуы (Зжол-4жол) | | | |
|6 ... ... ... мен ... |- |- |- |
|7 ... ... ... |240297 |+43484 |
| ... ... ... ... | | | |
| ... ... | | | |
|8 ... қорлар |224981 |274115 |+49134 |
|9 ... ... ... артықтығы|-28168 |-33818 |-5650 |
| |немесе ... ... | | | ... |Тауарлы-материалдық қорлардың |-28168 |-33818 |-5650 |
| ... және ұзақ ... | | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... | | | ... ... ... өнімнің тез өсуінің (1,5 есе) және ... ... қалу ... ... керек. Бірақ бұл ішкі қаржылық
талдаудың жұмысы.
Талдап отырған кәсіпорынның ... ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына төлеу
қабілетсіздігі ... құру ... ... зерттеу жүргізіледі,
оған келесі өзара байланысқан көрсеткіштер топтары кіреді:
1. Төлемеушіліктің жалпы ... ... ... бойынша уақыты өтіп кеткен борыштар;
- жабдықтаушылардың есеп айырысу құжаттары бойынша уақыты өтіп кеткен
борыш;
- ... ... ... ... ... да төлемеу, соның ішінде еңбекақы бойынша да;
2. Төлемеушіліктің себептері:
- ... ... ... ... ... құндылықтардың жоспардан тыс қорлары;
- сатып алушылар уақытында төлемеген, тиеліп жіберілген тауарлар;
- ... бас ... ... ... ... ... айналым қаражатын күрделі ... ... ... ... ... жұмылдыру, сонымен бірге
бөлінген ... ... ... ... ... ... ... бос меншікті қаражаттар;
- қатыстырылған қаражаттар ... ... ... ... асып ... айналым қаражатын уақытша толтыруға алынған банкнесиелері және тағы
басқа қарыз қаражаттары.
Қаржылық ... ... ... пен ... ... ... толық есептегенде, 2-топ бойынша қорытынды 1 және ... ... ... тең ... ... ... жағдайды төлем
тәртіптерін және несиелік қатынастарды талдау үшін ... ... ... ұсынылады (мысалы, тоқсан бойынша).
Таурлы-материалдық қорлардың қалыптасу көздерімен қатар қаржылық жағдай
үшін барлық айналым капиталының, әсіресе тауарлы-материалдық ... ... ... ... ... материалды айналым қаражатының
айналымдағы маңызды орын алады.
Таурлы-материалдық қорлардың жағдайын тереңдетіп талдау ... ішкі ... ... ... ... ... ... қаржылық есеп
беруде жоқ және коммерциялық құпияға жататын тауарлы-материалдық қорлар
жөнінде ақпаратты қолдануды көздейді.
Қорытындылай келе айта кету ... ... ... ... ... жағдайға бұдан да басқаша жіктеу берілген (9,212 бет).
Оларды келесі атаулармен 4 ... ... ... ... жақсы кәсіпорындар;
- қаржылық жағдайы орташа кәсіпорындар;
- қаржылық жағдайы нашар кәсіпорындар;
- банкрот кәсіпорын.
Айталық, егер кәсіпорынның ... ... ... осы ... да орындауға мүмкіндік берсе, онда оның жағдайын жақсы деп
бағалау керек. Егер ... екі ... ... ал ... ... ... онда оның ... орташа болады. Ал егер қаражат
алдыңғы екі функцияны да орындауға жетпесе, онда ... ... ... болуға (құлдырауға) жақын. Тепе-теңдіктің бұзылуы ... ... ... ... ... сомасының тепе-теңдігі
нәтижесіне қарай кәсіпорынның қаржы жағдайын бақылау мен тексеру жұмыстарын
жүйелі жүргізу мүмкіндігі туады.
Сонымен, ... ... ... ... ... ... 4
типтік өзгеріске түстіп, баланстағы сомаларға әсер ететіндігін білдік.
1) баланстың актив ... ... бірі ... (+), бірі азаяды
(-). Жинақ өзгермейді.
2) Баланстың пассив жағындағы баптардың бір көбейіп (+),бір азаяды (-
). Жинақ ... ... ... мен ... де (+) ... ... ... сомасы да
көбейеді.
4) Баланстың активі мен пассиві де (-) азаяды. Жалпы жинақ сомары да
азаяды.
а) Әрбір шаруашылық операцияларының ... ... сома екі ... ... ... ... баланстағы активті қаражаттар мен меншікті капитал
және міндеттемелердің қалыптасуы мен ... ... ... Мұндай өзгеріс не активті қаражаттар, не меншікті капитал ... (не ... не ... ... ... әрбір шаруашылық операциялары бірдей уақытта активті қаражаттар мен
меншікті капитал және ... ... ... ... ... не ... не азайғандығын көрсетеді;
в) баланстың актив жағы мен пассив жағындағы екі жақты жинақ теңдігі ... ... ... кейін міндетті түрде сақталуы
керек.
Нарықтық қатынастар мен халықаралық бухгалтерлік есеп ... сай ... ... ... ... ал ... да ... жыл аяғында шеккен зиян немесе жұмсалған шығындар есебін жүргізуге
арналған счеттармен реттеліп жабылады.
Іс-тәжірибеде бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ... есеп счеттарын қолдану әдісі іске асырылған. Оқушыларды
үйрету үщін "Т" ... үшін ... ... ... ... осы ... үстіне жазылады. Мысалы, ақша қаражаттарының есебін ... ... ... ... болады.
Бастапқы қалдық есепті, жылдың немесе айдың, тоқсанның басындағы
кезеңді көрсетеді. ... есеп ... ... ... ... ... ... және операцияларды дұрыс
орындалуын бақылап отыру үшін ... сол ... ... оң ... ... деп ... ... сөздері - "Дебет" - "ол тиісті", ал "Кредит" - "ол ... ... ... ... береді. "Дебет" және "Кредит" ұғымы Батыс Европа
елдерінде XIII ғасырда пайда ... Ерте ... ... ... және
"Кредит" болып танылған ұғым сату мен ... ... ... ... ... ... ... бұл ұғымдар банк иелері ... ... ... есебін жүргізуге және аралық есеп
айырысудың ара қатынасын ажыратуға ... ... деп ... ... активті қаражаттардың көбеюін, ал кредит деп ... ... ... көбеюін айтады. Басқадай айтқанда, счеттарға жазылған
шаруашылық операциялары ... ... ... ... ... не ... ... болады. Сондықтан "Т" счетының бір жағы
көбейген ... ... ... жағы азайған соманы көрсетеді.
Қаражаттар есебін жүргізуге ... ... ... көбеюі
счеттардың сол жағына жазылып, бұлардың азаюы, ... оң ... Екі ... ... ... ... керек. Яғни тепе-теңділікті сақтау
қажет. Осыған орай қаражаттардың ... оң ... ал ... ... ... керісінше счетардың сол жағына жазылуы керек.
Активті қаражаттардың көбеюін ... ал ... ... ... деп
атауға болады. [6, б.41]
Міндеттемелер мен капиталдың көбеюін кредит, ал бұлардың ... ... ... ... есеп ... баланыстың экономикалық тұрғыдағы топтастыру
талабымен сай келуі керек. Қазіргі нарықтық экономикалық қатынастар талабын
орындау мақсатында бухгалтерлік есеп счеттары пайда жөніндегі қортынды ... үшін ... өте зор. ... ... ... есеп ... ... есепті жыл ішінде салыстырып,айырымын шығарып отыру үшін қажет.
Табыс пен жұмсалған жалпы ... ... ... ... ... ... деп белгілі бір мерзім аралығындағы ... ... деп осы ... ... азаюын айтады.
Төменде бухгалтерлік есеп счеттарына операциялар көрсеткіштерін түсіру
ережесі берілді.
Активті ... ... ... ... мен капиталдың көбеюі-кредит;
Міндеттемелер менкапиталдың азаюы-дебет;
Табыстың көбеюі-кредит;
Табыстың азаюы-дебет.
Бухгалтерлік есеп тәжірибесінде кейбір операциялар тек қана екі счетқа
түсірлмеуі ... Егер ... ... дебеттеліп,бір счет кредиттелген
жағдайда дебеттік жалпы соманың жинағы ... ... ... ... ... жөн.
Сондықтан күрделі жазу арқылы операциялардың санын азайтып,азда ... ... ... жеңілдетеді. Күрделі жазудың дұрыстығы
сонда,егер бір ғана счет ... ... ... ... ... сома мен кредиттік соманың жалпы жинағы бірдей
болуы
керек. Ең ... және ... ... ... ... ... жұмыстарының тәртібі төмендегідей болуы
керек.
Бірінші кезекте - қандай да ... ... ... ... бұл ... қай ... дебеттеп, қай
счетқа ... ... ... ... алу ... Ібр үшін ... ... негізгі ережелерін білу жөн.
Екінші кезекте-журналдарға бұрын түсіріліп ... ... ... ... ... ... журналға тіркеу
қажет. Үшінші кезекте-шаруашылық операциялары ... ... ... ... ... - ... ... мен есеп ... ... ... кері немесе қосымша жазу және бір счеттың
жинағын екінші счетқа түсіру жұмыстары ережелерге сай ... ... ... - ... ... ... жөніндегі қортынды есеп
жасаудың дайындығы. Көрсетілген кезеңді ... ... есеп ... ... ... бір есте ... нәрсе-ол бухгалтерлік баланс
счеттарындағы соңғы ... ... есеп ... бастапқы қалдық болып
жазылады. Тәжірибеде екі жақты жазу ... ... ... ... ең ... журналдарға тіркеу қажет. Тіркеу журналын кесте деп
атайды. Тіркеу журналына түсірілетін сомалар ... жазу деп ... ... ... ... ... ... бойынша журналға жазылатын жазу ең әуелі дебеттелетін шоттар
бойынша жазылады. Яғни бірінші жолға дебеттелетін ... аты ... ... ... ... аты жазылады.
Әрбір счеттар бойынша жорналдардан кітапқа түсірілген сомалардың
Дұрыстығын тексеріліп әрбір ... ... ... ... ... жорнал және бухгалтерлік есеп кітаптары, бұларды
жүргізудің жоғарыда көрсетілген тәртібі, бұған қосымша ... ... ... есеп ... ... есеп ... түсетін ақпараттар мен мәліметтер тиімді
және аз шағын жұмсаумен қатар, өте тез және дәлме-дәл дұрыс ... ... ... ... ... есеп жүйесін кеңінен қолдану арқылы тексеру мен бақылау,
жұмысын жүргізу арқылы ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы кәсіпорындарының басым көпшілігі
бухгалтерлік есеп жүйесін компьютерлік жүйеге ... ... ... ... ... іске ... ... барлық кәсіпорындары бойынша
бухгалтерлік есептің компьютерлеудің маңызы өте ... есеп ... ... да ... ... де, мына
төмендегі сабақтастықтың жолдары сақталынуы керек.
Сурет 1- Бухгалтерлік есептегі сабақтастық
Кәсіпорындарда орын алып ... ... ... ... бастапқы құжаттарға түсіріледі. Бастапқы
құжаттар -жеке құжаттар, счет-фактуралар, накладнойлар, тапсырыс, ... т.б. ... ... іс-әрекет операцияларын ... ... ... есеп ... ... бір ... ... негізінде жинақталған ақпараттарды жүйелеп бөліп, тарату
үшін кітаптар мен жорналдар қолданылады. Журналдарға күнделікті орын ... ... Ал ... есеп ... ... ... операциялар тіркеліп, жеке счеттарының кітабын "Бас кітап" деп атауға
болады. Бас кітапқа ... ... ... бойынша соңғы ... ... ... ... ... ... ... және "Кредит"
бағаналарына түсіріледі. Әрбір бағананың жинағы салыстырылып тексеріледі.
Бұцан соң ... ... ... ... жүргізіледі. Қаржы
қорытындысын сыртқы пайдаланушылар үшін қажет.
Бухгалтерлік баланс пен счеттар арасындағы байланыс. Счеттарға жазылған
мәліметтер мен көрсеткіштер ... ... мен ... ... ... ... капитал және міндеттемелер өрісінде болып
отыратын өзгерістер есебін күнділікті бақылау жұмысын ... ... ... ... анықтауға болатындығын түйіндейік. Әрбір счеттардағы
қалған қалдық сомалары негізінде бухгалтерлік баланс жасалатындығына көз
жеткіздік. Яғни бухгалтерлік ... мен ... бір ... ... арасында тығыз байланыс орнаған. Баланстың бастапқы көрсеткіштері
негізінде ... ... ал ... ... қадлығы негізінде баланс
жасалынады. Счеттар ашу дегеніміз ... ... ... ... ... ... ... дебеті мен кредитіне
түсіру болып ... Бұл ... іске ... ... кәсіпорынның сомаларды
счеттардың бастапқы дебеттік қалдығына жазу, ал баланстың меншікті капиталы
мен міндеттемелері жөніндегі баптарындағы ... ... ... жазу керек. [14, б. 31]
Нарықтық қатыстардың талабына сай бухгалтерлік есеп ұғымына "капитал",
"меншікті капитал", "міндеттемелер", "инвестициялар, "акционерлік капитал",
"резервтік ... ... таза ... ... сияқты
категориялар енгізіліп отыр. Жоғарыда көрсетілген ... ... алу үшін ең ... ... счеттар қолданылады. Алайда
кәсіпорындар мен ұйымдар қызметін ... ... ... ... ... жан-жақты және тиімді басқару үшін тек қана ... ... мен ... ... ... ... ... Бухгалтерлік есеп объектілерін дәйекті түрде ... және ... үшін ... ... ... ... қолдану
қажеттігі туындаған. Яғни, топтастырылып жинақталған активті қаражаттар,
меншікті ... және ... ... мен қозғалысын, бұлардың
жекелеген баптары мен түрлеріне қарай жіктеу, ... үшін ... тек қана ... счеттардың құрамында жүргізіп, бұларға
жазылған көрсеткіштер ... ... ... ... және
аналитикалық счеттар арасында тығыз ... ... ... ... ... ... кеңінен пайдалану арқылы
кәсіпорындардағы әрбір құндылықтардың, мүліктер мен негізгі ... ... есеп ... есеп ... ... ... ... міндеттемелер мен несиелер т.б. жекелеген
түрлері
бойынша мәліметтер алып, ... және ... ... ... жүргізуге болады.
-----------------------
Қаржы қорытындысы
Отчет
Бухгалтерлік кітаптар
Журналдар
Опрациялар
(Фактілер)

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Компанияның баланс өтімділігін талдау65 бет
Кәсіпорын балансы және оны талдау63 бет
Кәсіпорынның технико-экономикалық көрсеткіштері68 бет
Әсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдау55 бет
ДНҚ4 бет
Ландшафттар морфологиясындағы типологиялық проблемалар5 бет
Мемлекетті басқарудың ұйымдастырушылық құрылымы(эссе)3 бет
Автоматты реттеу жүйесінің динамикасын талдау6 бет
Алматы облысының ұлттық құрамының динамикасын картографиялау61 бет
Ауыспалы егістікте органикалық заттардың балансын есептеу14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь