Иондаушы сәулелердің бағыттарын анықтау тәсілі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
I . Тарау. Иондаушы бөлшектердің заттармен өзара әсерлесуі.
1. 1. Иондаушы бөлшектердің түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1. 2. Зарядталған ауыр бөлшектердің заттарда жұтылуы ... ... ... ... ... 7
1. 3. β . бөлшектердің заттармен өзара әсерлесуі ... ... ... ... ... ... ... ... .11
1. 4. γ . сәулеленудің заттардан өтуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14

II . Тарау. Ғарыштық сәулелер және оларды зерттеу мәселелері.
2. 1. Ғарыштық сәлелер туралы жалпы мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... .20
2. 2. Галактикалық ғарыштық сәулелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
2. 3. Екінші реттік ғарыштық сәулелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
2. 4. Ғарыштық сәулелерді зерттеу мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29

III . Тарау. Иондаушы сәулелер бағытын анықтау тәсілдері (эксперимент).
3. 1. Гейгер . Мюллер санауышы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32
3. 2. Лабораториялық индикатордың құрылымы және оның жұмыс істеу принципі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33
3. 3. Ғарыштық сәулелердің бағытын телескоп арқылы анықтау. 3.3.1. Ғарыштық сәуле телескопының телеметриядық параметрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38
1 . тәсіл. Ғарыштық сәулелердің таралу бағытан бас телефон көмегімен анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...40
2 . тәсіл. Ғарыштық сәулелердің таралу бағытын осциллограф көмегімен анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...40
3.3.2. Ғарыштық сәулелердің таралу бағытын анықтау ... ... ... ... ...41
Ғарыштық сәуле интенситтілігінің бағытқа тәуелділігі ... ... ... ... ..45

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...47
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48
Иондаушы сәулелердің табиғи көздерінің бірі ғарыштық сәулелер болып табылады. Зарядты бөлшек үдеткіштері жасалғанға дейін ғарыштық сәулелер жоғары энергиялы иондаушы бөлшектердің бірден – бір көзі болды.
Ғарыштық сәулелерді зерттеу арқылы оның құрамындағы бөлшектердің үдетілу жолдары анықталып кейбір атмосфералық процестерді түсіндіруге болады. Сондықтан ғарыштық сәулелерді иондаушы сәулелердің көзі ретінде қарастырып олардың бағытын анықтау көкейкесті мәселелердің бірі болып саналады.
«Ғарыштық сәулелер» термині Гесса жүмысымен байланысты пайда болды, эртүрлі бөліктерде ауаның иондалу деңгейін зерттеген. Осы тәжірибеге дейін бірнеше уақыт бұрын жер бетінде ауа иондалады деп тұжырымдалған. Секунд сайын орташа есеппен 1см3-та 1 жүп ион түзіледі. Бүндай иондалудың себебі жөнінде сұрақ пайда болды. Болжам, ол радиоактивті заттарды сәулелендіріп жасалады, жекелей алғанда радон, оның іздері ауада болады, иондалу өзгертілмей сақталатыны анықталды және құрғақ ауа жабық ыдысқа орналасқанда онда бірнеше уақыт сақталады. Иондалудың азаятыны да анықталған, бірақ толығымен жоғалмайды, тұйық ыдыс 2,5 см жуандықтағы мырыш қабығымен қапталғанда. Бұл иондаушы сәуле көзі жабық ыдыс сыртында болатын болжамды дэлелдеді. Ал сэуленің өзі ү-сәулеге ұқсас, мырыш қабатынан өте алады. Бұл сәуленің көзі радиоактивті зат болады ма, жоқ па анықтау үшін Гюкель және Гесс ауаның иондалу тиімділігіне өлшеу жүргізді, оны 5000 м биіктікке дейінгі ауа шарында көтергенде тұйық ыдыста бекітілген.
1. Корсунский В. Н. «Оптика, атомная и ядерная физика». М. 1970.
2. Абрамов А. И., и др. Осн. «Экспериментальных методов ядерной физики». М. Атомизат. 1980.
3. Зингер С. «Первичные космическое излучение и его временное вариации». М. 1975.
4. В. Л. Гинзбург «Происхождение космических лучей». М. 1969.
5. «Физика экспериментальных частиц и космических лучей». Под. Ред. Дж. Вильсона М. 1969.
6. Дорман В. Ф. «Физика солнечных космических дучей». М. Л. 1985.
7. Сыроватский С. И. «Физика космических лучей». М. Л. 1990.
8. Вернов С. Н. идр. Изв. А Н. СССР., сер. физич. 19, 493 (1985).
9. Логунов А. А., Терлецский Я. П. Изв. А Н. СССР., сер. физич. 17, 19 (1986).
10. Шкловский И. С. ДАН СССР., 91, 475 (1990).
11. Труды международной конференции по космическим лучам. Л. В-1 август 1989г.
12. Пикельнер С. Б., Шкловский И. С. Атомическ. Журнал. СССР., зч, №2 (1989).
13. Демонстрационной эксперимент по физике в средней школе часть 2. под ред. Покровского А. А. М. 1989.
14. Боровой А. А «Как речистригуют частицы». М. 1981.
15. Физика микромира. Маленькая энциклопедия. М. 1980.
16. Гинзбург В. Л., Сыроватский С. И., Происхождение космических лучей, М., 1983.
17. Дорман Л. И., Экспериментальные и теоритеческие основы астофизики космических лучей, М., 1985;
18. Мурзин В. С., Введение в физику космических лучей, М., 1989г.
19. О.С. Нұрсылтанов «Атомдық физика» А. 1986.
        
        Ф-ОБ-001/033
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Қ. А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ – түрік университеті Шымкент
институты
ФИЗИКА – МАТЕМАТИКА ФАКУЛЬТЕТІ
Физика кафедрасы
Д И П Л О М Д Ы Қ Ж Ұ М Ы ... ... ... ... ... 14-14 ... ... Жадыра.
Ғылыми жетекшісі: тех. - ғыл. конд. доцент
Т. Сартбай.
Шымкент 2008 ж.
М а з м ұ н ы
Кіріспе.....................................................................
.........................4
I - ... ... ... ... ... ... 1. ... бөлшектердің
түрлері..................................................6
1. 2. Зарядталған ауыр бөлшектердің заттарда жұтылуы....................7
1. 3. β - бөлшектердің заттармен өзара
әсерлесуі.................................11
1. 4. γ - сәулеленудің ... - ... ... ... және ... ... мәселелері.
2. 1. Ғарыштық сәлелер туралы жалпы
мәліметтер.............................20
2. 2. Галактикалық ғарыштық
сәулелер................................................22
2. 3. ... ... ... ... 4. ... ... ... - Тарау. Иондаушы сәулелер бағытын анықтау ... 1. ...... 2. ... индикатордың құрылымы және оның жұмыс істеу
принципі....................................................................
.......................33
3. 3. Ғарыштық сәулелердің бағытын телескоп арқылы ... ... ... ... ...... ... сәулелердің таралу бағытан бас телефон көмегімен
анықтау...................................................................
............40
2 – тәсіл. Ғарыштық сәулелердің ... ... ... көмегімен
анықтау...................................................................
............40
3.3.2. Ғарыштық сәулелердің таралу бағытын анықтау...................41
Ғарыштық сәуле интенситтілігінің бағытқа тәуелділігі..................45
Қорытынды...................................................................
....................47
Пайдаланылған
әдебиеттер........................................................48
Кіріспе
Иондаушы сәулелердің табиғи көздерінің бірі ғарыштық ... ... ... ... ... ... дейін ғарыштық сәулелер
жоғары энергиялы иондаушы бөлшектердің бірден – бір көзі болды.
Ғарыштық сәулелерді зерттеу арқылы оның ... ... ... анықталып кейбір атмосфералық ... ... ... ... ... ... ... көзі ретінде
қарастырып олардың ... ... ... мәселелердің бірі болып
саналады.
«Ғарыштық сәулелер» термині Гесса жүмысымен байланысты пайда болды,
эртүрлі бөліктерде ауаның иондалу ... ... Осы ... ... ... бұрын жер бетінде ауа иондалады деп ... ... ... есеппен 1см3-та 1 жүп ион түзіледі. ... ... ... ... ... ... Болжам, ол радиоактивті заттарды ... ... ... ... оның ... ... ... иондалу
өзгертілмей сақталатыны анықталды және құрғақ ауа жабық ыдысқа орналасқанда
онда бірнеше уақыт сақталады. ... ... да ... бірақ
толығымен жоғалмайды, тұйық ыдыс 2,5 см жуандықтағы мырыш қабығымен
қапталғанда. Бұл ... ... көзі ... ыдыс ... ... ... Ал сэуленің өзі ү-сәулеге ұқсас, мырыш қабатынан өте алады. Бұл
сәуленің көзі радиоактивті зат болады ма, жоқ па ... үшін ... ... ... ... ... ... жүргізді, оны 5000 м биіктікке
дейінгі ауа шарында көтергенде ... ... ... ... ... ... есебінен жасалған болса, онда жерден
бұл сәуленің тиімділігін жою мөлшері бойынша, ал ... ... ... ... Бірақ та өлшеу нәтижесі кездейсоқ болып шықты.
Иондалу тиімділігінің азаюы бірінші 1000 метрге ... ... эрі ... ... азаю емес, тиімділіктің үлғаюы байқалады
жэне 5000 м биіктікте иондалу үш есе көп ... ... жер ... ... ... жер бетіндегі ауаның иондалуы ... ... ... ... ғана ... ... ... жасалды,
жекелей алғанда ол ғарыштан жерге өтетін жерден тыс түзілістің күші енетін
сәуле әсерімен негізделген. Бұл сәулелер ғарыштық сәулелер ... атау ... ... ... 50 ... ... уақыт өтті, осы уақыт
аралығында ... ... ... зерттеулер жасалынды. Осы
зерттеулердің нәтижесінде табиғатты зерттеудің нәтижесінде табиғаттың мүлде
кездейсоқ қасиеті ... ... ... ... пайда болуы,
олардың жоғалуы, әртүрлі салмақтағы мезонның ... ... және ... өзара
түзілісі сияқты.
Ғарыштық сәулелерді зерттеу және олардың заттармен өзпра әсерлесуі
заманауи ... ең ... ... бірі ... ... Қазіргі таңда
басқада елдерде ғарыштық сәулелер ... кең ... ... - ... ... ... ... өзара әсерлесуі.
1. 1. Иондаушы бөлшектердің түрлері.
Иондаушы сәулелер деп электрон, протон, ... α - ... ... және т.б. ... ... ағынын айтамыз. Бөлшекетердің ... ... ... ядромен өзара ... ... ... күштер арқылы жүзеге асады.
Бұл әсерлесулер нәтижесінде болатын серпімді және ... ... өте көп ... ... көп ... энергия шығыны үлкен болатын процестерді ғана ... ... ... ... ... өзара әсерлесуін төрт топқа –
зарядталған ауыр бөлшектерден зарядталған ... ... ... ... – деп ... болады.
Ионаушы бөлшектердің заттарда бірлік ұзындыққа жүргенде шығындалған
энергиясы тежелу қабілеті деп ... Егер ... ... жүру ... г / см2 – ... ... ... тежелу қабілеті заттың
агрегаттық күйіне тәуелді болмайды. Заттарда жұтылған энергия сол ... ... ... ... Сол ... құбылыстарды иондаушы
бөлшектерді тіркеу үшін пайдалануға болады. Жұтылған энергияның ортада
миграциясы және оның ... ... ... ... ... агрегаттық күйіне тәуелді болады. Мысалы, газдарға зарядталған
бөлшектер енгенде ... ... және ... ... ... ... ... өзгереді.Кейбір кристалдарға иондаушы бөлшектер
түскен кезде жарық фотондарын шығарады. Иондаушы бөлшектердің заттармен
өзара әсерлесуі ... ... ... ... ... ... оларды тіркеуге
болады. [ 1 ]
1. 2. Зарядталған ауыр бөлшектердің заттарда жұтылуы.
Зарядтары аз ... (Z = 1, 2) ауыр ... ... ... ... ... ... негізінен, заттың ... ... ... ... ... ... соқтығысу
нәтижесінде заттың атомы иондалады немесе қозған күйге өтеді. Бұл ... ... ... ... ... да үздіксіз кемиді.
Зарядталған бөлшектердің атом ядросымен серпімді ... ... ... ... кеткен энергиямен салыстырғанда өте
аз болады. Егер ... ... ... ... ... ... ... бөлшектің энергия шығыны да үлкен болады. Мысалы, протон
графитпен ... ... оның ... 30 МэВ - тен, ал α - ... 100 МэВ - тен ... ... атом ... соқтығысу кезіндегі
энергия шығыны ескеретіндей шамаға ие болады.
Сонымен, энергиясы 50 МэВ - тен ... ... ... ... заттармен өзара әсерлесуі кезіндегі энергия шығынын, негізінен
иондау процесімен байланысты деп қарастыруға болады.
Н. Бор ... ... атом ... ... тұрғыдан қарастырып, меншікті энергия шығынын есептеп шықты. х
өсінің бағытымен ... ... ... ... ... у қашықтықтан өтсін. Өзара әсерлесу нәтижесінде электронның
алған импульсі олардың арасындағы кулондық күш (Ze² / y²) - пен ... ... (~у / υ) - ың ... тең ... Олай болса
соқтығысу нәтижесінде электронның алған энергиясы:
Егер ортадағы электронның тығыздығы NZ ... ... ... ... уdу ... ... ... әсерлесуі нәтижесінде,
бірлік жол ұзындығындағы энергия шығыны:
– ке тең болады.
Олай болса зарядталған ... ... ... әсерлесуі
нәтижесінде бірлік жол ұзындығындағы толық энергия шығыны:
- ... ... ... y-тің ... ... ... тұжырым арқылы
анықтауға болады. Бөлшек энергиясының шығыны у-ке кері ... ... ... сәйкес:
Мұндағы Еmax - анықтамасы атомдағы еркін электрон үшін де, байланысқан
электрон үшін де орынды болады. ... ... үшін Еmin – ның ... ... ... ... байланыс энергиясымен анықталады.
Бұл энергиялар әртүрлі қабықтағы электрондар үшін әртүрлі мәнге ие болады.
Нақты атом ... ... ... бір ... үшін ... ... сипаттау үшін орташа иондау потенциялы деген шама
ендіреді. Сонымен:
(2)
Бете квантомеханикалық және релятивисттік эффекттерді ескере ... ... жол ... ... ... үшін ... ... төмендегі өрнекті тағайындады:
(3)
Мұндағы . Көп жағдайда - ты ... ... ... деп
аталады.
Бете формуласы энергиясы өте кіші болмаған бөлшектер үшін дұрыс
нәтиже береді. Егер бөлшек ... өте кіші ... олар ... алуы ... ... ... Бете ескермеген. Сонымен қатар бөлшек
энергиясы өте аз ... ... ішкі ... ... ... орташа иондау потенциялының шамасы бөлшектің жылдамдығына да
тәуелді болады. [2]
Орташа иондау потенциялының шамасы 15,6 эВ - тан ... үшін ) ... - қа ... үшін) дейінгі аралықта өзгереді.
Заряд саны Z > 47 болған элементтер үшін - ке тең.
1 - ... ... ... үшін ауаның тежеу қабілетінің
энергияға тәуелділігі келтірілген. [ 2 ] Суреттен, ... ... ... ... ... мейзрн) энергиялары жүздеген МэВ -
тен жоғары болған ... ... ... ... ... ... тұрақты
болатындығын көреміз.
1 – сурет. Иондаушы бөлшектердің ауада тежелу ... ... – α ... 2 – ... 3 – ... 4 – μ ... 5 ... 3. β - бөлшектердің заттармен өзара әсерлесуі.
Төмен энергиялы электрондар (2 - МэВ) заттардан ... ... ... ... секілді, зат атомдарының электрондарын ионизациялайды
немесе қозған күйге келтіреді. Бірақ ауыр ... ... ... бір рет ... ... ... энергиясының
көп мөлшерін жоғалтып, үлкен бұрышқа ауытқиды. Сондықтан электрондардың
заттардағы жүру ... ... мен оның ... әртүрлі болады. Егер
электрон энергиясы үлен болатын ... оның атом ... ... ... ... ... ... үшін энергия шығыны туындайды.
Сонымен электрондардың заттармен әсерлесуі кезінде оның ... ... және ... ... ... ... ... шығыны.
Электрондардың бірлік ұзындық жол жүргендегі энергия шығыны Бете
анықтаған өрнек бойынша ... Е - ... ... ...
Баяу электрондар үшін:
(4)
Ауадағы электрондар үшін dЕ/dх – тың орташа мәндері 1 - суретте
келтірілген. Ауыр зарядталған бөлшектермен салыстырғанда ... ... ... ... ... ...... - суретте әртүрлі қалыңдықтағы графиттен өткен ... ... ... ... ... радиациялық шығыны.
Зарядталған бөлшектер үдемелі қозғалыс кезінде электромагниттік
сәуле шығарады. Сондықтан электрон заттың ... өріс ... ... ... ... ... Оны ... сәулеленуі деп
атайды. Тежелу сәулеленуінің квантының спектрі тұтас ... оның ... ... ... ... ... Е - ге тең болған электрондық тежелу кезінде шығарған
сәулесінің жиілігі ν - ге тең болған жағдайда, ... ... ... ... σ (Е,ν) ... / атом ... оның ... радиациялық
шығыны:
(5)
Мұндағы N – ортаның бірлік көлеиіндегі атомдар ... ν мах = Е / ... ... ... ... туындау ықтималдығы оның
жиілілігіне кері пропорционал ... ... ... ... энергиасына пропорционал болады.
Радиациялық шығынды эффектифті қима σрад арқылы сипаттау ыңғайлы.
Эффектифті қима σрад энергияға тәуелді ... ... ... ... ... σрад ... ... ... қимасы. Егер Е >> 137 m c ² / Z ... ... қима ... ... болмастатан оның шамасы шамамен:
(7)
Электрон энергиясы кіші болған жағдайда σрад ... ... ... ... ... ... нәтижесінде оның энергия
шығыны ионизацияға және радиациялық сәулеленуге ... ... ... ... энергиясына сәйкес әртүрлі болады: ионизациялық
шығын Z - ке және ... ... ал ... Z² - қа және энергияға сызықты ... ... ... ... үшін ... ... ионизациалық шығыннан үлкен болады.
Радиациялық шығын мен ионизациялық шығын тең болатын ... ... ... энергия деп алайық. Егер электрон энергиясы кризистік
энергиядан кем болса ионизациялық шығын радиациялық шығыннан ... ... ... ... ... керісінше болады. Бете мен Гайтлер осы
шығындардың қатынасының жуық ... ... ... ... ... ... Екр= 800 / Z, МэВ. Мысалы ауыр ... ... ... ... ... 10 МэВ - тен жоғары болған
кезде ионизациялық шығыннан басым болады. [3,6]
1. 4. γ – ... ... ... ... өтуі ... γ – ... ... сияқты үздіксіз кеміп отырмастан, бір соқтығысу кезінде
толығымен ... ... ... оның көп ... ... процесі)
шығындалады.
Шашырау процесінде γ – квант ... ... ... оның ... да
өзгереді.
Осы процестердің нәтижесінде γ – кванттардың параллель ағыны
қалыңдығы h ... ... ... экспонента бойынша кемиді:
(9)
Мұндағы n0 – затқа түскен γ – ... ... n – ... h – ... ... ... өткен γ – кванттар саны, μ – ... ...... заттан өткендегі ағынының кемуі экспонента бойынша
болғандықтан γ – кванттардың ... өте ... ... өту
ықтималдылығы нөлден өзгеше болады. Сондықтан жеке γ – ... ... ... ... мәнінен әлдеқайда өзгеше болуы мүмкін. Заттың жұтылу
коэфицентінің физикалық мағынасы: γ – ... ... 1 / μ жол ... ... е есе ... Сонымен 1/μ шама γ – кванттың заттағы орташа
еркін жүру жолын сипаттайды. Егер γ – ... ... бір ... ... ... ... σ деп ... μ = σ N
болады. Мұндағы N заттың 1 см2 көлеміндегі атомдар саны.
γ – ... ... өтуі ... ... үш ...... туындауы және Комптон эффект нәтижесінде ... ... γ – ... орта ... ... ... толық
қимасы σ фотоэффекттің қимасы σж және комптон эфекттің қимасы σк - лардың
қосындысына тең ... σ = σф + σж + ... γ – ... ... ондаған Мэв – тен ... ... ... ... (γ – кванттың ядромен соқтығысып жұтылуы – ... ... ... Бұл ... ... фотоэффект қимасын да
ескеру қажет. Төмен ... оны ... ... құбылысында квант энергиясы ... ... I мен оның ... энергиясы Ее – ге тең болады. Демек
электронның энергиясы:
(10)
Демек бұл ... ... ... hυ > I ... ... ... ... фотоэффекттің қимасы, K, L, M… ... ... ... ... ... ... мәндері үздікті болды.
Энергиясы hυ ~ mc2 жуық, бірақ К – жолақтың жұтылу шекарасына жуық
болмаған, фотондар үшін К – ... үшін ... ... Z – атом ядросының заряды, (σф)к – ... ... (см2 ... ... ... ... энергиясы hυ >> mc2 болса фотоэффекттің қимасы γ – ... кері ... ... Сол ... ауыр ... ... қорғасын үшін, фотоэффекттің қимасы, фотон энергиясы 5 Мэв – ке тең
болған кезде, өте ... ... ие ... (11) ... ... жолағының
шекарасына жуық болған жағдайда дұсыс нәтиже бермейді. Бірақ бұл ... ... ... ... тәуелділігінің жалпы көрінісін дұрыс
түсіндіреді. Қорғасын және алюминий үшін фотоэффект қимасының ... 3 – ... ... ...... Қорғасын және алюминиден өткен γ – ... ... μф, μк және μж – тың ... тәуелділігі. [2]
Егер γ – квант энергиясы атомдағы электронның байланыс ... ... ... ... олардың соқтығысуын серпімді соқтығысу ретінде
қарастыруға болады. Бұл құбылыс комптон эффектісі деп ... Бұл ... ... және ... ... заңдарын қолдануға болады.
Егер түскен γ – ... ... hυ, ... соң ... ... hυ' , оның шашырау бағытын θ деп, ал атомнан ... ... ... Ее, ... φ деп ...
Бұл өрнектен θ > 900 бұрышқа ауытқыған кванттардың энергиясы
hυ' < m0c2, ал θ =1800 ... ... hυ' ≤ m0c2 / ... ... ... шашыраудың дифференциалдық қимасын Клейн –
Нишин – Тамм төмендегідей өрнек арқылы анықтады:
(13)
Мұндағы r 0 = e 2 / m 0 c 2 – ... ... ... Кванттың кіші бұрышқа ауытқу ықтималдылығы оның энергиясы
артқан ... ... Егер ... ... ... өте өте аз болса (hυ 6) да болады. Ғарыштық
сәулелер ... ... ауыр ... ... де, ... ... ... аралық заттармен әсерлесуі кезінде пайда болады.
Ғарыштық сәулелер құрамында ... мен ... (~1%), ... ... энергиялы (100 Мэв-тан жоғары) фотондар (~ 0,01 %) да бар. ... ... ... (γ - кванттар) ғарыштық сәулелер көздерін анықтауда
елеулі роль ... ... ... магнит өрісінде езінің бағытын
өзгертпейді. Жер ... ... ... пайда
болуында ғарыштық сәулелердің шешуші маңызы бар.
Күн бетінде байқалатын хромосфералық атқылау ... ... ... ... ... ... да артады. [3,6,7,8]
Кейбір хромосфералық атқы-лау кезінде ғарыштық ... ... ... ... ... ... есеге дейін артып кетеді
(мыс, 1956 ж. 23 ақпанда байқалған атқылауда 300 ... ... ... ... ... ... ... келетін ғарыштық
сәулелердің энергиясы аз (энергетикалық спектрі жұмсақ) ... Ол ... ... ... интенспвтіліктің бірнеше процентін ғана құрайды.
Күннен келетін ғарыштық сәулелер жоғарғы ендіктегі ... ... ... ... Бұл ... ... спектрі және олардың
таралуы мен бұрыштық анизотропиясы жөніндегі мәліметтер планета аралың
кеңістіктегі магнит өрісінің ... ... ... ... ... ... ... өзгерісін зерттеу геомагниттік ұйтқу, полярлық жар-қыл
сияқты көптеген геофизикалық құбылыстарды түсіндіруге көмектеседі. Га-
лактпкалық ғарыштық ... ... ... өзгерістер
негізінен Күн активтілігінің 11 ... ... сай ... ... ... ... Күннен шығатын магниттік плазма ағынына
(Күн ... ... және одан ... ... ... сәулелердің шығу тегі жөніндегі гипотезалар ... ... ... ... ... зерттеуге
байланысты шықты. Қазіргі көзқарас бойынша ғарыштық сәулелер аса жаңа
жұлдыздардың ... ... ... ... ... қопарылыстар кезінде
плазмада пайда болған соққы толқыны зарядты бөлшектерді ~ 1015 ... ... одан да ... ... дейін үдете алады.
Радиоастрономиялық тәсілдер арқылы ... ... ... оның ... ... ... ... тыс орналасқан
көздері де (квазарлар) байқалды. ... ... ...... да ... ... жоғары энергиялы (1020—1021
эв) бөлігінің көзі бола ... ... ... ... ... ... ауыр бөлшектер жұлдыз
аралық кеңістікте күрделі траектория бойымен қозғалады. Сондықтан қозғалыс
диффузиялық сипатта ... ... ... эв ... бөлшектер
біздің Галактикада ондаған миллион жыл бойы ұсталып қалуы мүмкін. Ғарыштық
сәулелер құрамындағы бөлшектердің ... ... ... ... ... ... іс жүзінде, толық изотропты болады.
Ғарыштық сәулелер құрамындағы радиоактивті ... ... ... ... ... ... жасы жуықтап анықталады. ... бойы ... ... әсер еткен метеориттік заттардағы тұрақты және
радиоактивтік изотоптардың құрамын зерттеу арқылы және өте ескі ... ... ... сақинасындағы радиоактивті көміртектің мөлшерін анықтау
нәтижесінде ерте замандағы ... ... ... ... жасауға болады. Мұндай зерттеулер ғарыштық сәулелердің орташа
интенсивтілігі миллиондаған жылдар бойы осы ... ... ... ... 3. ... реттік ғарыштық сәулелер.
Бастапқы ғарыштық сәулелер құрамындағы жоғары энергиялы (бірнеше Гэв)
протондар мен басқа ... ... жер ... ... ... азот пен ... ... кезінде тұрақсыз элементар
бөлшектер туады. Негізгі бөлігі зарядты (п+ және п~) және зарядсыз (п°) л-
мезондардан немесе пиондардан тұратын бұл ... өмір сүру ... сек және 0,8*10 -16 сек. ... ... ... аз К-мезондар,
гиперондар мен лезде ыдырап кететін резонанстар да пайда болады.
Бастапқы протондар соқтығысу ... өз ... ... ... ... ... ... нуклондар (нейтрондар мен
протондар) мен жоғары энергиялы зарядты пиондар ... ... Осы ... ... ... атомдары ыдырап пиондар пайда болады.
Ядролық соқтығысулар кезінде ұшып ... ... мен ... ... энергиялы зарядты пиондар екінші реттік ғарыштық ... ... ... Бұл ... ... ... ... дүркін қайта тудыруы нәтижесінде ... ... ... тасқыны пайда болады. Бұл құбылыс салдарынан
бөлшек ... ... мәні ... Жеке бөлшектің энергиясы 1 Гэв-
тен төмендегенде жаңа бөлшектердің пайда болу процесі тоқтайды. Атмосфераға
тереңдеп бойлаған ... ... ... ... ... ... мөлшері азаяды. Ядроактивтік бөлшектердің атом ядроларымен
әсерлесуінен ... ... ... пиондар (п°) лезде екі фотонға (ү)
ыдырап кетеді: п0-2ү. Бұл процесс ғарыштық ... ... ... яғни оңай ... ... ... құрайды. Атом
ядросының күшті электр өрісінде бұл ... ... ... (ү → е - + е+) ... ... сәуле шығару процесінде электрондар мен позитрондардан
жаңа ... ... ... ... сипаты бар мұндай процестер кезінде
жалпы бөлшектің саны тасқындай көбейетіндіктен электронфотондық ... ... ... ... ... ... ... жоғары энергиялы (100 Мэв) электрондар мен ү-кванттардың, β ... ... ... ... өтуі ... ... ... электрондардың) әсерінен де пайда болады. Энергиясы жеткілікті
зарядты пиондар ғана ... ... ... қатысады. Энергиясы
төмендегенде олар ұшып келе ... ... ... ... пион ... ... (ү) ... – сурет. Мыс ... ... ... ... ... ... ... интенсивтілігін бейнелейтін қисық сызық: А – рудалы
зат; I – ... ... ... сызығы; II –
интенсивтіліктің есептеп шығарылған қисық сызығы. [14,16]
Ядролық актив тілігі төмен ... мюон ... аз ... оның ... ... ... (электромагниттік әсерге) ғана
жұмсалады. Сондықтан мюондар ағыны ғарыштық сәулелердің өткір компонентін
құрайды. Өту ... ... және ... ... зат ... ... ... ғарыштық сәулелердің өткір компоненті ... ... ... және ... ... жұмыстарында
кеңінен қолданылады. [15,16]
2. 4. ... ... ... ... мен ғарыштық станциалардағы зерттеулер екі ... ... ... ф и з и к а д а ... жоғары және
аса жоғары энергияға дейін үдететін негізгі процестердің ... ... ... ... ... ... оның құрамдық ерекшеліктері мен бұрыштың және энергиялық
байланыстарын зерттеу арқылы ... ... және ... ... ... анықталады. Ғарыштық сәулелердің шығу көздерін іздеу үшін
рентген және гамма-сәулелер аймағындағы радиоастрономия және ... ... ... ... ... ... ... үдеткіштерде алынбайтын нуклондардың (энергиясы 1012 эв-тан
үлкен) атом ... ... ... ... ... ... болуы,
сонымен қатар мюондардың (п+ және п-мезондардың ыдырауынан пайда болатын
мюондардан басқа) тікелей пайда болуы ... ... ... ... ... бөлшектердің қатысуымен жүретін құбылыстарды
сипаттайтын теориялық модельдерді қолдануды анықтау мәселесі әзірше ... ... ... 30 – 40 – ... ... камерасы газ разряды
санауыштары және яролық фото – эмульсиялар ... ... ... ... қ ұраушылары қарқынды түрде зерттеле бастады. XX ғасырдың
50 – жылдарынан бастап ... ... ... ... ... ... ... Ал 80 – жылдары ғарыштық сәулелердің әр
түрлі құраушыларын, энергияның кең ... ... Жер ... барлық
станцияларда, стратасферада, Жердің жасанды серіктерінде және планетааралық
автоматты станцияларда ... ... ... зерттеу екі бағытта жүргізіледі:
1) Ғарыштық сәулелердің пайда болу мәселесі ... ... ... бастапқы бөлшектердің энергетикалық спектрінің түзілуі және
олардың химиялық құрамы; ғарыштық кеңістік арқылы ... ... ... ... ... әсерлесуі; уақыт бойынша және Күннің
белсенділігіне байланысты олардың қарқындылығының ауытқуын зерттеу;
2) Ғарыштық ... ... ... ... ... ... ... энергиялы бөлшектер көзі ретінде пайдалану.
XX – ғасырлардың 50 – ... бас ... ... ... Физика – техника институтында Ж. С. Тәкібаевтың жетекшілігімен
ғарыштық ... ... ... ... ... ... жөнінде алғашқы тәжірибелер жүргізілді. Арнайы
фотоэмульсиялар тау биіктігінде (Іле ... мен ... және 30 ... ұшатын зонд көмегімен сәулелендіріледі. Олар өңделгеннен кейін,
микроскоптардың көмегімен зерттеліп, ... ... ... (Э. Г. ... Д. Қ. ... И. Я. Часников, т. б.). Әр ... үшін ... ... ... ... ... мен ... бұрышы бойынша таралуының нақты заңдылықтары анықталды. XX ғасырдың ... ... бас ... ... ... ... үшін Алматы қаласының
маңында 3340 м абс. ... биік тау ... ... салынды (1957ж).
Бұл станцияладың ғылыми зерттеу жұмыстарының басты бағыты – аса ... ... ... ... ... ... ... Мұнда жетекші бейтарап мезондар
пайда болу қимасы есептеліп, ... ... ... ... ... ... мезондардың қайыра зарядталуы олардың энергиясына тәуелсіз
екендігі анықталды. Атмосферадағы нөсердің микроқұрылымын, т. б. ... ... ... КСРО ... ... ... ... орырып, баллондар арқылы атмосфераның жоғары ... ... ... камералардың көмегімен, өте жоғары энергиялы
бастапқы бөлшектер ... ... ... ... тобы (нөсерлер)
зерттелді. Физиктердің арнаулы тобы ... Ю. А. ... ... ... ... ... ... 1015 – 1017 эВ
– ке дейінгі бастапқы бөлшектердің әсерінен, атмосферада ... ... ... γ – ... ... ... ... XX ғасырдың 60 –
жылдардың басынан ҚазМу – де (қазіргі ҚазҰУ – де) әр ... ... ... ... ... ... зерттейтін проблемалық
лабараториялық (меңгерушісі Е. В. Коламеец) жұмыс істей бастайды. Мұнда Күн
белсенділігі мен Ғарыштық сәулелердің құтаушылары ағындарының ... ... ... Қазақсытан
Республикасы Білім және ... ... ... ... ... ... болуы, Ғарыштық сәулелердің қарқындылығының
вариациялары және осы вариациялардың ... ... ... ... ...... Иондаушы сәулелердің бағытын анықтау тәсілдері (эксперимент).
3. 1. Гейгер – Мюллер санауышы.
Зарядталған бөлшектерді тіркеу үшін ... ... бірі ...... ... ... 1 – ... берілген. Жұқа, цилиндр
формплы алюмини баллон А (диаметрі – 20 мм), екі ұшы изолятормен ... осы ... ... металл сым В орнатылған. Баллон ішінен ауасы
сорылып, орнына сутегі немесе инертті газдар енгізіледі, қысымы – 100 ... Баг. ... ... қыл сым ... ... Б ток ... ... металл сым мен цилиндр қабырғаларының арсына зарядталған бөлшек енетін
болса, ол газды иондайды.
8 – сурет. Гейгер – ... ... ... ... газ ... қыл мен ... ... күшті
электр өрісінің әсерінен үлкен жылдамдықпен ... ... ... газдың бөлшектерін иондайды. Сөйтіп екінші реттегі иондар пайда
болып, санауыш арқылы токтың ... ... ... Ток импульсі кедергі R –
да кернеу туғызып, ол кернеу К күшейткішіне және Е ... мен қыл ... ... өрісін пайда болған импульсті күшейтуге
жететіндей ... ... ... өз ... ... ... етіп алады. Пайда болған ұзаққа созылмас үшін біраз уақыттан
кейін разрядты сөдіру керек. Ол үшін ... ... этил ... ... ... ... ... молекулалары зарядталған
бөлшектердің әсерінен диссоцация құбылысына ұшырап, ... ... ... жұтады. Нейтрондарды тіркеу, жоғарыда айтылып
кеткендей, олардың екінші реттегі зарядталған бөлшектерді ... ... ... 2. ... индикатордың құрылмы және оның жұмыс істеу принципі.
Қондырғы 9 – сурет ... ... ... ... кірісіне демонстациядық панелге бекітілген есептегіш универсал
түзейткіштен қоректелінеді және де индикаторға 0 – ден 450 В-қа ... ... ... ... ( ... ... ... оларда
350 В-қа тең тұрақты кернеумен реттелетін 0 ± 100 В кернеу түсірілмейтін
болсын), ал күшеткішке ... 250 В ... мен ... 6,3 ...... ... бөлшектердің индикаторының іс - әрекетін
демонстрациалауға ... ... және оның ... ... ... екі ... бар ... формалы немесе метал
балоннан тұрады. ... ... не ... ... не шыны ... ішкі
бетіне жағылған өткізгіш қабат атқарады. Анод қызметін балон осін ... ... ... сым ...... Гейгер – Мюллер есептегіш түтігі ( ... түрі ... ):
1 – ... ... 2 – шыны ... ішіне жалатылған металл қабат; 3
және 4 – изоляциоланған қылсым ұштары; 5 – контактілер; 6 - ... ... ... ішкі ... газ ... ... ... спирт буымен ).
Есептегіш түтіктік электродтарындағы кернеуді әртектес күшті өрісте
жіптің маңында электрондардың соқтығысуынан газ иондалатындай шамада таңдап
алады.
Түтікке ... ... ... түскенде газдың алғашқы иондалуы
болады. Соққы әсерінен әрі қарай иондалу нәтижесінде түтіктегі ток ... Бұл ток ... ... ... ... ... резисторда кернеудің
едәуір импульстарын тудырады, бұлар болса таратқыш конденсатор арқылы төмен
жиілікті күшейткіштің кірісіне беріледі. Онда ... де, олар ... ... ... ... түрінде қайта шығарылады.
Газ құрамын («сөндіруші» қоспа) ... ... ... ... ... өздік разряд тқталады. Пайда болған иондар өте қысқа мерзім
ішінде ( 10-3 – 10-4 с ретті ) ... ... да, ... ... ... дайын болып шығады.
Кернеудің түрлі аймақтардағы индикатордың жұмысы.
Радиактивті препаратын индикатор маңында орналастырады да ... 0 – ден 380 В – қа ... ... баяу ... Лабораториялық
индикатордың құрылымы Гейгер санауышы ... ... ... ... шамасына байланысты индикатордың жұмыс істеу принципін үш
түрлі аймаққа бөлуге болады.
Төменгі кернеулер аймағы. 200 – 300 В ... ... ... ... иондаушы камера ретінде жұмыс істейді. Иондаушы бөлшектің
әсерінен түтікте пайда болған ... ... ... ... ... үшін жеткілікті болмайтындай жылдамдықтармен қозғалады да ... өте ... ... жасайды.
Пропорционал аймақ. Индикатордағы ... өте ... ... ... ... ... ... дейін арттырады. Бұл жағдайда
түтік ішінде жіптің айналасындағы электр өрісінің кернеулігі соққы ... ... ... ... ... ... разряд
көшкін
іспеттес болады. Иондар саны күрт ... да ... соң, ... ... ... ... әр түрлі әлсіз және сирек тырсыл
түрінде тіркеп отырады. Осы ... ... ... ... ... ... ... иондар санына пропорционал болады және бірдей емес
ионизация өндіретін ... ... оңай ... ... ... әрі ... арттырғанда импульстардың жиілігі
мен қаттылығы едәуір ... және ... ... мен ... ... порпорционалдық бұзылады: барлық импульстар бірдей болып шығады.
Кернеу ... ... ... ... ... ... есептеледі және есептеу нәтижелерінің бірдей еместігін байқайды. ... ... ... ... ... деп түсіндіреді.
11 – сурет. Иондаушы сәулелердің лабораториялық индикаторы.[13]
«Газ разрядты ... ... ... ... ... ... лабораториялық жұмысты орындауға дайындау ... ... ... және ... ... (11 –
сурет).
Прибордың қақпағын алып, негізгі бөліктерін көрсетеді: СТС – 5
типтес өзін - өзі ... ... ... ... бар кернеуді
түрлендіргіш және қорек көзі (қалта фонорының батареясы). Импульстарды
жоғары ... бас ... ... ... ... ... ... ток генераторы бар. Шығарып алынған
айнымалы ток кернеуі трансформатордың көмегімен 400 В – қа ... ... ... жартылай өткізгіш екі диодтың көмегімен
түзетіледі де есептегіш түтікке беріледі. Түрлендіргіш ... ... ... ... ... іске қосылады.
Индикатордың атқаратын қызметін ... үшін ... ... оның шығыс ұяларын төменгі жиілікті күшейткіштің кірісімен
жалғастырылады. Кнопканы басады да, түрлендіргіштің генераторы ... 500 – 1000 Гц ... ... ... – 5 с ... кнопканы баспай жеке тырсылдарды тыңдайды. Бұл –
индикатор иондаушы бөлшектерді ... ... ... ... ... ... конденсаторынан қоректенетіндігі түсіндіріледі. Жұмыстың
ұзақтылығы радиоактивті сәуле ... ... ... ... ... минутқа созылады. Ұзақ уақыт бақыланғанда түрлендіргішті ауық
– ауық 2 – 3 с ... ... 3. ... ... ... ... ... Ғарыштық сәуле телескопының телеметриядық параметрлері.
Ғарыштық сәуле телескопы барлық бағыттан түсетін иондаушы
бөлшектердің ішінен тек ... бір ... ... түсетіндерін ғана
тіркейді. Телескоптың тіркеу бағыты оның өлшемдерімен индикаторлардың
өзара ... ... ... ... ... ... негізгі элементі СТС – 5 типті Гейгер санауышы. СТС – 5 санауыш
түтікшесінің радиусы r, ұзындығы l, олардың ... d – ға ... φ (d-2r) ... – сурет 12.б - ... және 12.б – ... ... орналасқан екі индикатордан жасалған
телескоптың ... ... екі ... ...... ... ... тіркеу бағытының түтікше радиусына
тәуелділігі төмендегі өлнекпен анықталады:
12.б – суретке сәкес телескоптың тіркеу бағытының ... ... φ және ψ ... ... ... ... бұрыш:
Мұндағы ∆S = 2rl; болғандықтан
СТС – 5 типті санауыштың радиусы r = 0.5 см, ұзындығы l = 7 см ... тең. ... ... ... бөлшек индикаторының түтікшелерінің
арақашықтығы d = 5 см – ге тең болады.
Демек ... φ = 22036’ = 0.125 π ... ψ = ... = 0.667 π ... жазық бұрыштармен шектелген денелік бұрыш:
Стередиан.
Ғарыштық сәулелердің таралу бағытын екі индикаторды ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі кезде кафедраның
материалдық қордың жоқтығына сәйкес келу схемасын жасау ... ... ... екі индикатордан жасалған теласкоптан өткен дыбасты
түркеудің қарапайым екі тәсілін ...... ... ... таралу бағытан бас телефон көмегімен
анықтау.
Керекті құрал – жабдықтар: 2 – дана ... ... ... ... бас ... ... зениттік бұрышты
өлшегіш құрал.
Телескоп ретінде қолданылатын екі индикаторды олардың түтікшелері
параллель орналасқандай екі ... ... ... ... әр ... ... жұмыс істейтін етіп ажыратып алып, оларды жеке
индикаторларға ... Бұл ... бас ... ... бір – біріне
тәуелсіз жұмыс істейді яғни әрқайсысы өзі қосылған иондаушылардағы СТС –
5 түтікшелерінен ... ... ... ... Егер ... екі индикаторлардың түтікшесінен де өтетін болса, бас ... ... бір ... ... ал иондаушы бөлшек тек түтікшенің
бірінен ғана өтетін ... ... ... ... ... ... санын
анықтаймыз. Зениттік бұрыштың шамасын өзгертіп, дыбыстан санының оған
тәуелділігін байқаймыз.(11-сурет)
2 – ... ... ... ... ... ... көмегімен
анықтау.
Керекті құрал – жабдықтар: 2 – дана лабораториялық иондаушы
сәулелер индикаторы, штатив, осциллограф, ... ... ... ... лабораториялық иондаушы сәуле индикаторын. ... ... ... ... екі ... ... Индикаторлардың шығыс нүктелерін осциллографтың х
және у ауытқушы пластинкаларына ... ... ... ... индикатордан өткенде импульс тудырады. Ол импульс осциллографтың
пластинкасындағы кернеуді өзгертіп, ... ... ... Егер ... ... х ... қосылған индикатор арқылы
өтсе осциллографтың экранда х осі ... ал у ... ... ... өтсе – у осі бағытында сигнал тудырады. Ал егер сигнал
екі индикатор ... ... ... ... х және у ... ... бағытталған болады.
3.3.2. Ғарыштық сәулелердің таралу бағытын анықтау.
Керекті – құрал жабдықтар: Лабораториялық иондаушы бөлшектердің
индикаторы – 2 дана; радиотехникалық жиынтықтың ... ... ... ... орнатылған электрондинамикалық дыбыс зорайтқыш; ВУП
универсал түзеткіші; кедергісі 1-1,5 МОм ... ... ... ... бар жалғағыш проводтар; универсал
штатив.
Ғарыштық сәулелердің таралу бағыттарын екі индикатордың көмегімен
анықтауға болады, ол үшін оларды дәлме-дәл келуі ... ... ... ... Ол үшін ... 13 – сурет бойынша құрамыз. Демострациалық
штативтің тіркеуішіне әр түрлі биіктікке лабораториялық екі ... ... ... қысымдары параллель болатындай етіп,
бекітеміз. Телефондарды қосуға арналған индикаторлардың шығыстағы ұяларын
тізбектей жалғап, ... ... ... ... қысқыштарын
қосады. Күшейткішке дыбыс зорайтқыш және универсал ... ... ... ... тұрақты кернеу түспейтін
түзеткіштің қысқыштарын кедергісі 1 – 1,5 МОм реостат арқылы күшейткіштің
қысқыштарынмен қосады және ... ... ... ... ... ... ал «+» ... бар қысқышын осы лампы катодының
шығысымен қосады.
13 – сурет. Ғарыштық ... ... ... ... екі ... қосу схемасы және
қондырғысы.[13]
Түзеткіші желіге қосады да, ... ... бір ... 2 – 3 с-ке ... ... ... қосады.
Нәтижесінде индикаторлар іске қосылып, өздері арқыры өтетін ғарыштық
сәулелерді тіркей ... ... әр бір ... күшейткіштің
кірісіне кернеудің оң импульстары келіп түсе бастайды. Егер ... ... ... ... онда ... ... күшейткіш
арқылы өтеді де дыбыс зорайтқышы оларды қатты сыртыл түрынде тіркеп
отырады.
Сонан соң ... ... ... ... ... ... Кіріс лампасы бірте - бірте жабылып, келіп жеткен импульстарды
өткізбейтін болады. Сол кезде дыбыс зорайтқыштағы сыртыл басылады.
Ығысу кернеуін келіп жететін импульстар ... ... ... кем ... ... бәрі ... ... сыртылдар
түрінде естілетіндей, лайықтап алады. Алайда, егер ғарыштық сәуленің өзі
екі индикатордан да өтетін боса, импульстар ... да, ... бір ... тіркеледі. Мұнда мынандай тұжырым айтуға болады: сәкес ғарыштфық
сәулелері екі индикатордың есептегіш түтіктері арқылыда ... ... ... бағытпен қабылданады.
14 – сурет. Ғарыштық сәулелерді тіркеу үшін ... бар ... қосу ... және ... тіркеуішін вертикалға әртүрлі бұрыштармен келтіріп қойып,
тәжірибе жолымен «ғарыштық пеленгаторы» күшейткіштің шығысындағы қатты
сыртылдар ең жиі ... ... ... ... телефондарды қосуға арналған индикатрдың шығыс
ұяларын параллель қосады да, 14 – ... ... ... ... ... ... ... ажыратып
тастайды, ал ақшыл дақтың ... ... ... ... ... ... вертикль, біресе горизанталь «шарпуын»
байқайды. ... өзі ... іске әр ... ... ... ... эр ендік ақшыл ... ... ... ... бұл ... бір ... іске ... Ал мұның өзі бұл жағдайларда индикаторлар бір ғана ғарыштық
сәулелерді тіркегенін білдіреді.
Ғарыштық сәуле ... ... ... α = 0
1 – ... |N |t, сек |N0 = N / t |∆N0 |N = |
| | | | | ... |
|1 |2 |30 |0.071 |0.02 |0,09 ± 0,014 |
|2 |3 |30 |0.10 |0.01 | |
|3 |3 |30 |0.10 |0.01 | |
|4 |2 |30 |0.071 |0.02 | |
|5 |3 |30 |0.10 |0.01 | |
|6 |2 |30 |0.071 |0.02 | |
|7 |3 |30 |0.10 |0.01 | |
|8 |3 |30 |0.10 |0.01 | |
|9 |2 |30 |0.071 |0.02 | ... |3 |30 |0.10 |0.01 | ... | | |0.09 |0,014 | ... | | | | | ... α = 450
2 – кесте.
|№ |N |t, сек |N0 = N / t |∆N0 |N = ... |
|1 |2 |30 |0.07 |0.006 |0.076 ± 0.0096 |
|2 |2 |30 |0.07 |0.006 | |
|3 |2 |30 |0.07 |0.006 | |
|4 |2 |30 |0.07 |0.006 | |
|5 |3 |30 |0.10 |0.024 | |
|6 |2 |30 |0.07 |0.006 | |
|7 |2 |30 |0.07 |0.006 | |
|8 |3 |30 |0.10 |0.024 | |
|9 |2 |30 |0.07 |0.006 | ... |2 |30 |0.07 |0.006 | ... | | |0,076 |0,0096 | ... | | | | | ... сәулелердің табиғи көзі ғарыштық сәулелер. Бастапқы
ғарыштық сәулелердің құрамында 90 % - тей протондар, 7 % - ке жуық α ... және 1 % - жуық ... ... ... ... ... ғарыштық
сәулелер құрамындағы жоғары энергиялы бөлшектер жер атмосферасындағы атом
ядроларымен соқтығысуы нәтижесінде тұрақсыз ... ... ... ... ... ... ... анықтау үшін бір
вертикал осьте орналасқан екі Гейгер санауышын телескоп ретінде қолдануға
болады.
Бұл санауыштың әрбірінен шығатын ... бір – ... ... ... ... бақылау арқылы телескоп бағыты ... ... ... ... бақылауға болады.
Телескопта туындаған импульстарды екі тәсіл арқылы тіркеуне болады:
а) құлақ телефоны арқылы;
б) осциллограф көмегімен.
Эксперимент осы аталған екі ... ... ... тәсілге байланысты айырмашылық болмады.
Ғарыштық сәуле ... ... ... аздап
айырмашылығы болды: зениттік бұрыш артқанда интенсивтілік аздап төмендейді.
Зетиттік бұрыш 00 – тен 450 - қа ... ... ... ... 16 % - ке ... кміді.
Пайдаланылған әдебиеттер.
1. Корсунский В. Н. «Оптика, атомная и ... ... М. ... ... А. И., и др. Осн. ... методов ядерной физики».
М. Атомизат. 1980.
3. Зингер С. «Первичные космическое излучение и его временное вариации».
М. ... В. Л. ... ... ... лучей». М. 1969.
5. «Физика экспериментальных частиц и ... ... Под. Ред. ... М. 1969.
6. Дорман В. Ф. «Физика солнечных космических дучей». М. Л. 1985.
7. Сыроватский С. И. «Физика ... ... М. Л. ... ... С. Н. идр. Изв. А Н. СССР., сер. физич. 19, 493 (1985).
9. Логунов А. А., Терлецский Я. П. Изв. А Н. ... сер. ... 17, ... ... И. С. ДАН СССР., 91, 475 (1990).
11. Труды международной конференции по ... ... Л. В-1 ... ... С. Б., ... И. С. Атомическ. Журнал. СССР., зч, №2
(1989).
13. Демонстрационной эксперимент по физике в средней школе часть 2. под
ред. Покровского А. А. М. ... ... А. А «Как ... ... М. ... Физика микромира. Маленькая энциклопедия. М. 1980.
16. Гинзбург В. Л., Сыроватский С. И., Происхождение космических лучей,
М., 1983.
17. ... Л. И., ... и ... ... ... ... М., 1985;
18. Мурзин В. С., Введение в физику космических лучей, М., 1989г.
19. О.С. Нұрсылтанов «Атомдық физика» А. 1986.
20. ... gr – obor. narod. ... ... rambler. ... ... rambler. ... http://www. google. ru.
24. http://www. google. kx.
25. http://www. google. com.
26. http://www. yandex. ... ... yahoo. ... ... maile. ...... ... сәулелердің түрлі компаненттері интенцивтілігінің
биіктікке байланысты өзгеруі (500 С Солтүстік ендігі үшін), 1 - ... - ... 2 - ... ... 3 - - ... 4 - толық интенцивтілік.[18]
5 – сурет. Ғарыштық сәулелердің атмосфра ... өту ... γ - ... е - – ... е+ - ... р – ... n –
нейтрондар.[17]
4 – сурет. Бастапқы ғарыштық сәуле құрамындағы ядролардың
фотоэмульсиядағы іздері ( Z – ... ... ... ...

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экономикадағы дағдарыстық жағдайдағы мемлекеттік бюджеттің ерекшеліктері6 бет
«Қазақстандағы ұжымдастыру: тәсілі мен зардаптары»4 бет
Бағдарламау бағыттарын топтастыру және олардың ерекшеліктері10 бет
Бухгалтерлік есеп тәсілі24 бет
Бүгінгі қазақ телеарналарындағы жаңалықтардың берілу тәсілі (31 телеарна негізінде)51 бет
Дозиметр – иондағыш сәулелердің дозасы мен қуатын өлшеуге арналған құрылғы. Салыстырып тексеру әдістері.23 бет
Ет қоректілердің төлін кесерево тәсілімен жарып алу23 бет
Жерасты шаймалау тәсілімен алынған уран ерітіндісін сорбциялау арқылы десорбат алу55 бет
Жылжымайтын мүлікті бағалаудың табыс тәсілі23 бет
Иондаушы сәулелер10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь