Кеңес – ауған соғысы

Кіріспе

I.тарау.
Сәуір төңкерісі
1. 1978 жыл. Сәуір төңкерісі
2. Кеңес әскерлерін Ауғанстанға кіргізу үшін қиын шешім
3. Б.Кармаевдің Ауғанстан үкімет басына келуі
4. КСРО әскерлері Ауғанстанға енді

II .тарау.
КСРО әскерлерінің Ауғанстаннан шығуы
1. Моджахедтер
2. КСРО әскерлерінің Ауғанстаннан шығарылуының I . кезеңі
3. Женева келімісі біржақты орындалуда
4. КСРО әскерлерінің Ауғанстаннан шығарылуының II. кезеңі

Қорытынды
Библиографиялық көрсеткіштер тізімі
Әдебиеттер
20 жылдан аса уақыт бұрын КСРО Қарулы әскери күші Ауғанстаннан шығарылды. “Ауған соғысы” жөнінде өте көп мақалалар жазылды. Кеңес Одағы тарағаннан кейін бұл соғыс жөнінде шындыққа жақын деректер Ресей баспаларында көп басылғанымен, ақиқат әлі де көпшілік құлағына жеткен емес. Бұл соғыстың жарық түсірілмеген жерлері әлі көп. Көп сұраққа әлі жауап жоқ. “Ауған соғысы” жөнінде бірін бірі жоққа шығаратын деректер де өте көп. Авторлар біріне бірі жарыса бұл соғысты біресе ақтап біресе даттап жатады.
КСРО тарағанға дейінгі басылымдар көбіне бір жақты болып, ауған қасіретіндегі шындық бүркемеленіп, көбіне КСРО позициясы жақталып жазылған деректер көп болды. КСРО тарағаннан кейін де кейбір мәліметтер халыққа ащы шындығымен жете бастағанда, халық қайсысына сенерін білмей қалды. М.Горбачев тұсында демократияға сенген академик А.Сахаровқа ұқсаған батыл тұлғалар бұл соғыс жөнінде бет пердені ашып, кінәлілерді халыққа танытқысы келді. Бірақ кеңестік насихат әбден мойын сұнған, оған қатты сеніп, оның әрбір әрекетін тек қана дұрыс деп түсініп келеген КСРО халқы оларды түсінбеді.
1. Теплинский Л.В. История советско – афганских отношении (1919-1987) М.1988, 217б.
2. Ляховский А.А. Трагедия и доблесть Афгана, М. 1995г. 31б.
3. Сафрончук В.С.Афганистан при Б.Кармале и Наджибулле « Азия и Африка сегодня» М. 1996№6, 11б
4. Ляховский А.А. Забродин В.М. Тайны афганской войны М. 1991, 21б
5. Игнатов Н.В. Революция рождения в апреле М. 1980 13б.
6. Андронов И.И. По волчьему следу М. 1984, 53б.
7. Гайдар Т.А.Под афганским небом Москвы М.1983 13б.
8. Теплинский Л.В. История советско-афганских отношении (1919-1987) М.1988, 199б
9. Беляков В.В. Афганский бумеранг «Азия и Африка сегодня» 1996, №8,23б
10. Бурлацкий Ф.М. Вожди и советники М. 1990, 167б
11. Сафранчук В.С. Бабрак Кармаль и Наджибулла «Азия и Африка сегодня» 1997, №1 36б.
12. Рашидов Р.Т. Советско – афганские отношения и их буржуазные фальцификатары. Ташкент 1983, 78б.
13. Сафранчук В.С. Бабрак Кармаль и Наджибулла «Азия и Африка сегодня» 1997, №1 40б.
14. Ляховский А.А. Забродин В.М. Тайны афганской войны М. 1991, 111б
15. Андронов И.И. По волчьему следу М. 1984, 20б.
16. Ляховский А.А. Трагедия и доблесть Афгана, М. 1995г. 158б.
17. Сафранчук В.С. Вопрос без ответа Азия и Африка сегодня 1997г. №1, 37б.
18. Крипиченко П.Ф. Новые пути Афганстана. Киев 1991, 81б.
19. Золотаревский Л.А. Афганский репортаж М. 1983 117б.
20. Ляховский А.А. Трагедия и доблесть Афгана, М. 1995г. 160б.
21. Игнатов Н.В. Революция рождения в апреле М. 1980 19б.
22. Студеникин П.А.Тараненко И.И., Горячая земля 62 б, М.1986, 27б.
23. Москаленко В.И.Остановить кровопротие «Азия и Африка сегодня» 1998 №3
24. Сикоев Р.Т.Политический облик афганской диаспоры «Азия и Африка сегодня» 1998, №3
25. Давыдов А.А. Таины стермятся к власти Азия и Африка сегодня» 1996№7
26. Коргун В.М. Барак Кармаль «Азия и Африка сегодня» 1998, № 4
27. Ганковский Ю.В. Исламское движение толибов «Азия и Африка сегодня» 1998, № 11
28. Коргун В.М. Исламский экстрелизм у границс СНГ «Азия и Африка сегодня, 1999 №1
29. Кузьмин О.К. Не столь таинственные толибы «Азия и Африка сегодня» 1996, №2
30. Сайман Б.С. Қазақ «ауғаны» Егемен Қазақстан, 1998г. 26.12.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
М.О. ӘУЕЗОВ АТЫНДАҒЫ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
тақырыбы: “ ...... ... ... Г. ... ... ... экономика негіздері»
мамандығының, IV – курс студенті
ҒЫЛЫМИ ЖЕТЕКШІСІ:
т.ғ.к., Абдухаимов Е.Ф.
ҚОРҒАУҒА ЖІБЕРІЛДІ:
КАФЕДРА ... ... ... 2006 жыл
КЕҢЕС – АУҒАН СОҒЫСЫ
ЖОСПАР
Кіріспе …………………………………………………………………..……….
I-тарау.
Сәуір төңкерісі
1. 1978 жыл. Сәуір төңкерісі
2. Кеңес ... ... ... үшін қиын ... ... ... үкімет басына келуі
4. КСРО әскерлері Ауғанстанға енді
II -тарау.
КСРО әскерлерінің Ауғанстаннан шығуы
1. Моджахедтер
2. КСРО әскерлерінің Ауғанстаннан шығарылуының I – кезеңі
3. ... ... ... орындалуда
4. КСРО әскерлерінің Ауғанстаннан шығарылуының II- кезеңі
Қорытынды ……………………………………………………………..…..….
Библиографиялық көрсеткіштер тізімі
Әдебиеттер
КІРІСПЕ
20 жылдан аса уақыт бұрын КСРО ... ... күші ... ... ... ... өте көп мақалалар жазылды. Кеңес Одағы
тарағаннан кейін бұл соғыс ... ... ... ... Ресей
баспаларында көп басылғанымен, ақиқат әлі де көпшілік құлағына жеткен ... ... ... ... ... әлі көп. Көп сұраққа әлі жауап жоқ.
“Ауған соғысы” жөнінде бірін бірі жоққа ... ... де өте ... ... бірі ... бұл соғысты біресе ақтап біресе даттап жатады.
КСРО тарағанға дейінгі басылымдар көбіне бір ... ... ... ... ... ... КСРО ... жақталып жазылған
деректер көп болды. КСРО тарағаннан ... де ... ... ... ... жете бастағанда, халық қайсысына сенерін білмей қалды.
М.Горбачев тұсында ... ... ... ... ұқсаған батыл
тұлғалар бұл соғыс жөнінде бет пердені ... ... ... ... Бірақ кеңестік насихат әбден мойын сұнған, оған қатты сеніп, оның
әрбір әрекетін тек қана ... деп ... ... КСРО ... ... ... ... шындыққа жақын жазылған мақалалар оқиға
шын баға беруге тырысты. 1990 жылы Мәсекуде ... ... ... и советники” деген кітабында автор “ауған соғысына қатысы бар КСРО
басшыларының іс әрекеттерін баяндайды. Кітаптың КСРО ... ... бұл ... ... де ... өз ... негізделіп,
Ю.Андропов, генерал Н.Огарков т.б. сияқты кейбір жоғары лауазымды басшылар
жөніндегі пікірлеріне шығатын сену күмәнді.
1990 жылы ... ... ... ... ... бірнеше
сандарында “ауған мәселелері” жөнінде деректі повестер жарық көріп, халыққа
“ ауған ... ... ... ... ... Өкінішке орай ол жылдары
да нақты шындықты айтуға бола ... кез ... Осы ... ... деп ... КСРО ... Министрінің сыйлығына еге болған
А.А.Ляховскийдің “На ... ... ... ... ... ... Автор мақаласын ресми деректермен толықтырып, ... ол ... өте аз және ... мәлім жайттар болды. Тек
қана арада бірнеше жыл ... ... ... бұл ... ... жеке
кітап етіп бастыра алды.
Генерал – майор А.А. Ляховский тарихшы немесе журналист емес, кәсіби
әскери қызметкер. Ол ... ... ... қатынасып, соғыс
суреттерін өз көзімен көрген адам А.А.Ляховсикй ұзақ ... КСРО ... Бас ... ... ... КСРО әскерінің Ауғанстандағы өткізген
жылдарында ондағы КСРО ... ... ... ... ... ... В.И.Варенниковтың көмекшісі болып қызмет атқарды. В.И.Варенников
өз ... сол ... ...... ... Бас ... әскери кеңесшісі болған. Осы ... ... ... ... ... ... жарық түсіріп,
көпшілікке бұл соғыс жөнінде сенімді көрініс бере алды.
Соңғы уақыттарыда “ауған ... ... ... ... да ... ... шындығының бетін ашуда. Мысалы кезінде ... ... ... Х.Аминнің, Ауғанстан Сыртқы Істер Министрі ... ... ... ... ... кеңес дипломаты
В.С.Садрончуктың 1996 жылдан ... ... и ... ... беттерінде
ұзын уақыт “Афганстан при Б.Кармоле и Наджибулле” деген ... ... ... ... журнал беттерінде В.Москоленко (“Остановить
кровопраштие”), В. ... ... ... ... ... (“Поштический облик афганской диаспоры”) т.б. авторлардың ... ... ... ... мақалалар өкінішке орай авторлары
орыстар болып, ... ... ... ... ... ... ... өте сирек кездеседі.
Қазақ авторларының ішінде 1996 жылдан бері ... ... ... ... ... ... ... жүрген, анда-санда “Егемен Қазақстан”
газеттерінде аз көлемде ғана басылып ... ... ... ... қазақ
авторы “ауған соғысына” жалпы тоқталмай, соғысқа кеңес әскерлері қатарында
қатынасқан азғантай ... ... ... ... сол ... одан ... ... шектеледі. Б.Сайлан әзірше ізденіспен
ғана шектеліп, әлі өз ... ... ... етіп ... емес. Сол себепті
қазақ авторының еңбегі ... ... ... қолдануға жеткіліксіз
болып, жұмыс негізіне көбіне Ресей авторларының еңбектері пайдаланылды.
I-тарау
Сәуір төңкерісі
1978 жыл. Сәуір төңкерісі
1978 жыл, ... ... ... 1357 жыл, 7 – ... бір топ офицерлердің басшылығымен сол ... ... ... шах ... құлады1. Бұл әрекет әлем жұртшылығына –
төңкеріс деп ... ... ... ...... қаруланған Ауғанстан халық демократиялық партиясы ... ... ... ... азғантай топ, бұрын тәжірибесі
болмағанына қарамастан, жәй халықтың ... тек қана өз ... ... пайдалану арқылы ғана өз мақсаттарын іске асыра алды.
1973 жылы Ауғанстанның бұрынғы патшасы Захир ... ... ... ... ... ... АҚШ пен де, КСРО мен де бірдей саяси ... ... ... ... ... «америкалық темекісін ... ... ... ... сөз тарады. Сыртқы саясатты М.Дауд Батыс
пен Шығыстан бірдей ұпай жинауды көздеді. Ішкі ... ол өзін ... ... күштерге уәде еткен әлеуметтік реформаларды жүргізудің
орнына, ... ... ... бас ... ... демократиялық
козғалыстарды басып тастауға әрекет етті. Партия қайраткерлерін қудалау
басталды3.
АХДП басшылары әсіресе ... ... ... Дауд ... ... ... бастады. План бойынша шешуші көтеріліс 1978
жылдың шілде айына белгіленді. Алайда осы ... ... АХДП ... жетекші идеологі саналған А.Хайбардың Дауд үкіметі тарапынан
өлтірілуі бұл планның мезгілінен ... іске ... ... ... өлімі АХДП – ның ашу – ызасын туғызды. АХДП ... ... ... ... және АХДП ... комитеті басшысы
Б.Кармаль бастаған 15 мыңнан аса адам АҚШ ... ... «АҚШ ... ... ... ... ... айтып шеру өткізді.
А.Хайбар жерленгеннен кейін Кабулде демократиялық ... ... ... 24-сәуір күні Кабулдегі АҚШ елшісі Д.Эллиот пен ... ... ... өтіп, АҚШ елшісі Даудке ... ... ... ... ... АХДП ... ... Б.Кармаль, Х.Амин,
Д.Пандишери, А.Сафи т.б. «конститутцияны бұзды» деген айыппен тездетіп
тұтқынға алуды талап етті.
26-сәуірде ... ... ... ... ... ... ... және басқадлардың түрмеге түскенін білген Х.Амин Кабул
мунициполитетінде қызмет етуші ... және ... Әуе ... ... С.М.Гулабзой арқылы көтеріліс ... ... күні ... ... ... әскери бөлімдерде
коммунистердің басып тасталғаны тойланды. Ауғанстан ... ... ... той ... қоса көңілді мерекелік бағдарлама
ұйымдастыруға бұйрық берді. Осы жағдайды ... АХДП ... ... ... ... АХДП ... 4-танкистер бригадасының штаб бастығы
М.Рафи, батальон командирі ... және ... т.б. ... оқ жауды.
Кабульдің әрбір түпкірінде, әуе - әскери күштері арасында АХДП – ... ... ... ... ... ... ... өзінің
жақындарымен қоса өлтірілді7.
Өкімет басына АХДП келді8. Кабул ... және ... ... ... ның өкімет басына келуін жайбарақаттықпен ... ... ... ... ... ... екінші жағынан оқиғаны тек қана
М.Даудты биліктен тайдыру процессі деп қана ... ... ... Қалай
болғанда жалпы халықтың тыныштық әрекеті АХДП ға жақтастық ... ... ... туған құбылыс болды.
1978 жылы 27-сәуірдегі Кабульдегі төңкеріс әскерлер тарапынан да
жағымды қабылданды. ... және ... ... ауған Армиясы
ішіндегі ұйымдары М.Даудке жақтас аға офицерлерді ... ... оңай ... АХДП – ның ... жеңіс
эйфориясын, өздеріне деген сенімділік сезімін туғызды. Популистік ұрандар
көбейді. Көптеген іске асылуы мүмкін емес ... ... ... насихатталды.
Жаңа режим басына келген Н.М.Тараки үкіметі өзінің мемлекеттік саяси
істерінде негізінен КСРО-ға арқа сүйеді9. Өз ... КСРО ... өте ... ... белгіледі. Олардың ішіндегі ең негізгісі
әскери көмек болды.
Ауғанстандағы сәуір төңкерісі «ислам және ... ... үшін ... деп ... іс ... АХДП ... басына
келісімен ақ рухани – діни өкілдердің үстіне қатты бақылау орнатылды. Діни
басшылар, халық, ру, ... ... ... ... ... жаламен
репрессиялау басталды.
1978 жылы шілдеде «демократиялық және антифеодальдық іс-әрекеттерге»
қарсы алғашқы әскери қарсылық басталды10. Бадахшан, Башан, Кундар, ... ... ... ... топ басшылықтарын
елеулі мақсаты айқын алғашқы қарсылықтарды өрістетті.
КСРО аналистиктері Ауғанстандағы сәуір ... ... ... мен
ұсақ буржуазияның азғантай тобының көтеріліс нәтижесінен болған әскери
өзгерісі деп қарағанымен, ауғанстан өкімет ... ... ... АХДП-ның
келуіне қуанғандарын жасыра алмады11.
Батыс эксперттері М.Даудтың құлауын ... ... ... ... КСРО – ның арнайы құпия ... ... ... ... деген
пікірді қолдады. Бұған дәлел ретінде төңкерістің ... ... үнді ... ... ... бұл ... ... болуын
қалады» деген сөзі себеп болды12.
Ауғанстанда АХДП ... ... ... КСРО өз ... ... ... – ның үкімет басына келген алғашқы күнінен бастап, бұл партияның
бір мемлекетті басқарып әкететіндей тәжірибесі де, арнайы ... ... жоқ ... ... болды.
Ауғанстандағы жаңа өкімет халықпен, діни адамдармен, әртүрлі ру, тайпа
көсемдерімен тіл табыса алмады. Ал бұл екі ... ... әсер ... күш ... ... ... жатқан өлшеусіз көмегіне әбден сүйенген АХДП
басшылығы ... ... ... еріксіз таңып, Ауғанстандағы жаңа
режимді тоталитарлық, авторитарлық режим жүйесіне бұрын бара ... ... ... ... ... ... ... тырысты.
Ауғанстан демократиялық Республикасы (АДР) Төңкеріс кеңесінің алғашқы
указдарына сәйкес үкімет және сот ұйымдары ... жаңа ... және ... ... ... ... ... мемлекет
байрағы біртүсті, Кеңес Одағының мемлекеттік байрағындай, қызыл болып,
Ауғанстан мемлекеттік гербі жасалды14.
АДР мемлекет басшысы және ... ... ... ... ... болып Б.Кармали сайланды. Премьер министрдің бірінші орынбасары
және АДР сыртқы істер Министрі (СIM) болып ... ... ... – майор М.А.Ватанжар, подполковник А.Кадыр – Қорғаныс министрі, ... - ... ... министрі болып тағайындалды15.
1978 жылы мамыр айында АДР жаңа өкіметі КСРО мен ... ... ... ... ... олардың саны 400 адам көлемінде болғаны
мен, кейіннен сансыз есе көбейді.
Кеңес Одағынан жіберілген кеңесшілер корпусы ... ... ... тек қана СОКП ... ... келетін жағдайды ғана
баяндап, іс жүзінде ауған жағына ақыл-кеңес беру ... ... ... және ... ... ... міндеттерін өздері атқарды. АХДП –
ның барлық түрі СОКП – ның копиясына айналып бара жатты.
1978 жылы 30- қараша «Жер ... ... ... ... ... жер ... ... күткен нәтиже әкелген жоқ17.
1978 жылы қазақ айында АДР өкіметінің әйелдер үшін арнаулы декреті
шықты18. Әйелдер ер ... тең ... деп ... ... ... үйленуге тыйым салынды. Сауатсыздықпен күрес негізінде әйелдер
күштеп ... ашу ... ... ... бұндай әрекеттер сауатсыз,
қараңғы ауған халқытарапынан олардың жеке өмір заңына қол сұғушылық ... ... ... режимі исламның суннит шиит екі ағымының суннитін жақтап шииттер
(исмаиидтер) қуғынға ұшырады. Шриттердің беделді азаматтары діни ... ... ... өлтірілді.
Діни басшыларға, молдаларға қарсы жаңа режимнің репрессиялық қадамы
олардың қкіметке қарсы күштерді ислам туы ... ... АХДП ға ... ... ... ... оппозицияға қарсы жазалаушылық саясат басқындар санын көбейтті.
Туыстары мен балаларының амандығын ... ... ... ... ... ... ... мемлекетті тастап кетіп жатты. Тек қана 1978 жылы
Пакистанға 110 мың адам ... ал 1979 жылы ... саны 750 ... ... сәуір төңкерісінің пайда болуына себеп болған негізгі
қозғаушы кұш - АХДП 1965 жылы 1- ... ... Оның ... ... ... ... ... істеуші чиновниктер Б.Кармаль,
Ш.М.Дост, офицерлер М.А. Хайбар, ... т.б. ... АХДП ... ... жәрдем етті. Партияның алғашқы құрылтай съезі Н.М.Таракидің
үйінде жасырын түрде өтіп, АХДП ... ... (ОК) ... оның
құрамы, мақсаты, міндеті белгіленді. Партияның бас ... ... АХДП ОК ... ... ... ... АХДП ОК ... адам Н.М.Тараки, Б.Кармаль, С.М. Кештманд, С.М. Зерай, Ғ.Д.Пашери, М.Т.
Бадахши, Ш.Шахпур ... АХДП ... ... ...... газеті
шығарылды. 1966 жылы АХДП бағдарламасы осы газетте ... ... ... оның ... Нур ... ... мен Бабрак
Кармаль арасында басшылыққа талас әрекеттер пайда болды. Н.М.Тараки оқыған
сауатты адам болғанымен, қарапайым, ... ... ... ... топ өкімі саналды, ал Б.Кармаль парламент депутаты, кезінде ... ... ... т.б. жақын қатынаста болған, ауқатты, зиялы
отбасынан шыққан, ... ... ... ... топ өкілі саналып,
бұл екі басшылық партия келешегіне, саясатына көзақарастары әртүрлі ... ... ... іс-әрекетін ашық түрде істер, халықтың сауатын,
білімін, ... ... ... ... үшін ат ... ... ... мәтініндегі әдебиеттер атартуға қарсы болды. Негізіен
көбірек шеру, минингілер ... онда ... ... ... ашып, сөз сөйлеп, халықты соңына ертіп алулары керек еді. ... ... ... ... жолын ұстап, партияны коммунистік деп
жариялап, ... ... ... орталық комитет эмиграцияда жасап ір әрекет
етуін қалады. Себебі ... ... ... ... деп ... жаңа мүшелер қабылдау ... ... ... топтық
түріне қарамай, олардың ниетіне, іс ... ... жөн ... ... ... топ ... алынбауын қалады22.
1966 жылдың кезінже Б.Кармаль мен Н.М.Тараки арасының келіспеуі
негізінде АХДП екі фракцияға ... ... ... топ «Парчон»
(Байрақ) аталып оған АХДП ОК ... ... ... ... ... бастаған топ «Хальк» (Халық) аталып, оған
АХДП ОК ... ... ... ... да ... ... саяси күштермен үтымды келісім
жасай отырып тезірек билікке жетуге ұмтылды. «Хальк» өз ... ... бас ... бітіспес төңкерістік социализмге бет бұрды24.
«Парчалистер» негізінен ауқатты отбасынан шыққан, ... ... ... Олардың басшысы Б.Кармальдің әкесі армия генералы
болған адам «Парчамистердің басым ... ... ... болғанымен,
олардың қатарында басқа да ұлт өкілдері ... ... ... қала
тұрғындары болып, көбі Батысша, АҚШ, ФРГ мемлекеттерінде оқып ... ... ... КСРО да ... ... да көп ... ... іс әрекетті қолдады. Олар өздерін ... ... ... ... деп ... – негізінен пуштундар болып, көбіне кедей отбасынан шыққан,
жартылай пролетариат өкілдері саналған ұсақ ... ... ... ... әскерлер т.б. тобы болды.25
«Парчанистерге» қарағанда бұлар төмен отбасылардың қатарында ... ... ... ... ... ... да өздерінің нағыз
төңкерісшілер санап, ... ... ... қолдаушылар деп
түсінді.
АХДП – ның ... ... аса ... ... Бұл құбылыс
Ауғанстанның демократиялық қозғалысына кері ... ... ОК ... ... 1970 жылдары КСРО да ... ... атты ... ... «Ауғанстанға жөнелтілді»27.
1973 жылы 17- маусымда Ауғанстанда монархия құлатылу процесіне ... екі ... да өз ... ...... офицерлер А.Кадыр, А.Ватанжар, ... ... де ... ... ... ұтымды пайдалана
білген М.Дауд монархияны таратып, өзін Ауғанстан республикасының президенті
деп жариялады29.
1973 жылғы өкіметтің ... ... ... 3 ... 1 адам мүше болып сайланды.
Ауғанстан Республикасының президенті қызметіне кіріскен бойда М.Дауд
АХДП басшыларына өз ... ... ... жүргізетініне,
модернизация бағдарламасын жасайтынына, Кеңес Одағымен тығыз байланыста
болатынына сеніммен уәде берді30. Алайда ... ... ... мен ... ауған қоғамын қайта құру жөніндегі ... жат ... ... ол ... ... адамдардан тезірек құтылуға
асықты. М.Дауд өте айлакерлік тәсілдермен өзінің парчанистік ... ... ... ... 1976 жылы өз ... ... Ал өзінің өкімет басына келуіне тікелей көмектескен офицерлер
ешқандай елеусіз қалды. Кейінірек М.Даудтың бұл әрекеті өзіне өте ... ... ... пен де, ... пен де ... ... ... Ол коллективті қауіпсіздік жөнінде Кеңестік планды қолдай ... ... ... қалыпты арақатынасты қысқартуға тырысып, АҚШ, Ирак,
Пакистан, ... ... Сауд ... т.б. ... ... бастады.
Оның ұстаған саясаты жөнінде «Дауд американдық темекісін Кеңес
оттығымен тұтатып алғанына өте бақытты» деген сөз ... ... ... ... (темір жол құрылысы, уран
кендерін ... т.б.) іске ... ... ... күші ... ... М.Даудқа берілді, оның қарсысына одан солшыл күшті жою талап
етілді33. Көп ... ... ... ... ... ... ... кірісті. Белгілі партия қайраркерлерін аңду, қудалау, кейбір
баспаханаларды жауып тастау ... АХДП ... ... ... ете
бастады.
Бұл кезде халькистердің саны парчанистерден үш есе көбейді. Олар
әсіресе ... ... өте ... ... ... Бұл ... ... басқарды.
1975 жылы тамыз айында биліктен (өкіметтегі биліктен) ... ... ... халькистермен бірігуге салмақты қадам жасады.34 АХДП
фракцияның екі жағы да бір- ... ... ... ... ... қимылдау үшін жағдай туғызуға келісті. Алайда бұл әрекет тек қана
декларация күйінде қалды.
Сәуір төңкерісінен кейін АХДП ... ... ... ... кұшпен жаңғырды. Бұл жолғы алауыздыққа ... жеке ... ... ... ... баға ... ... алшақтығы,
билікке, келешек өмірде қолданатын саяси тактикаларға ... ... ... Сөз ... жікшілдікке қарсы бола отырып, іс жүзінже
тек қана хальктердің мүддесін қорғауды ... ... және ... АХДП
ОК саяси бюрокрасын ерекше постановлениесіне қабылдауына қол жеткізді, яғни
бұл құжат бойынша қандай да бір фракциялық ... ... ... ... ... ... ... Амин, Н.М.Таракидің жеке
басына табынушылық ... ... ... ... Н.М.Тараки
«халық атасы», «халық үшін туылған тұлға» деп қолпашталып, халық ішінде
Н.М.Таракидің жеке басының ... ... ... болды. Н.Таракидің
суреттері жұлдызшалар, медаль ... ... ... ... ... ... түрінде т.б. өте көп ... ... ... ... ... 5-6 бас ... ... Н.М.Таракийдің үлкейтілген суреттері тұрды. Оның туылған үйі
музейге айналды. Өзінің ... орай ... ... ... ... біртіндеп мемлекет ісінен алыстап абар жатты. Іс жүзінде мемлекет
билігі Х.Аминнің қолында болып, ол оны ... ... ... ... ... ... ... да алуан қоғамының халық қабатына
қарсы репрессия жүргізілді. Х.Амин позициясында ... ... тек қана ... ... ... ... ... әкелді.
АХДП- ның ішіндегі жікшілдік армия ішіне де өте кері әсерін тигізді.
Тараки – Амин ... ... ... ... ... ... ... армиядан қуылды, репрессияланды.
1978 жылғы маусымды Б.Кармаль өзінің мемлекет ... ... ... ... ... енші болып кетуге «келіміс
берді». Көп ... ... да ... ... ... қоштасты.
Н.А.Нур – Вашитингтонға, А.Вакиль – Лондонға, Анахита Ратезад – ...... ...... елші болып тағайындалды.
Кабулде қалған М.Рафи т.б. парчанилистерің соңынан бақылау орнатылды.
Жүргізілген тазалау шараларының нәтижесінде ... мен ... ... ... ... халькист пуштундар егеледі37.
|1979 жылғы АДР жоғары ұжымы құрамы ... ... ... |«Хальк» |«Парчан» ... ОК ... ... |7 |7 |- ... ОК |36 |30 |6 ... кеңесі |45 |39 |6 ... |17 |14 |3 ... |105 |90 |15 ... ОК ... ... Ауғанстан ішіндегі жағдай жөнінде мазасыздана
бастады. Кабулге бірнеше рет СОКП ОК ... ... ... КСОР ... оны ... іс ... ... толық сенді. Н.М.Тараки Х.Аминді өзінің «адал, дарынды шәкірті
және ізбасары» деп санады.
1978 сәуір мен 1979 наурзы ... ... мен ... ... 75
экономикалық көмек (АДР ға) келісімшарты жасалды. Нәтижесінде Ауғанстанға
4500 адам КСРО кеңесшілері келді. ... бәрі бір ... ... ... іске ... ... құпия
Ерекше папка
КСРО Министрлер Кеңесі
Бұйрық №41-рс
7-қаңтар 1979 жыл, Мәскеу, Кремль
1. Ауғанстан Демократиялық Республикасының Өкіметінің сұрауы ... ... 1978 ... №2473 КСРО ... ... ... өзгеріс тәртібінде Ауғанстан Демократиялық Республикасы
қорғаныс күштерінде жұмыс істеу үшін ... кеңс ... ... ... ... ... тарапының есебінен
шығарылуына келісім берілсін……
2. Кеңес ... ... ... ... ... ... сәйксе есептелсін; Кеңес саны мен Мемлекеттерге берілетін
қайтарылмайтын ... ... ... ол ... ... (ГКЭС) тің валюталықтан есебінен….
КСРО Министрлер Кеңесі Предидатегі А.Косыгин.
Кеңес Одағыныан осы кезеңде Ауғанстанға жан-жақты көмек пен қоса
саяси қолдау да көп ... ... ... ... ... оның
басшылары арасындағы, АХДП ішіндегі өзгерістерді біліп отырып қана ... ... ... ... ... ... ... отырды.
КСРО «Хальк» пен «Парчанның» қайсысына ... ... АХДП ... ... ... ... ... өткізуге кірісті. Оған оның
толық мүмкіндігі болды39.
2. Кеңес әскерлерін Ауғанстанға кіргізу үшін қиын шешім
Ауғанстанға ... КСРО ... ... ... ... ... ыңғайлас болып, 1979 жылдың басындағы маңызды мәселе
Ауғанстан мен КСРО қарым – қатынасының күшейтілуі төңкегінде ғана болды.
Н.М.Тараки марапатқа сеніп, өзін өзі ... ... ... ... ... ... ... билікті тек өз қолына алуды
ғана көздеді. Іс жүзінде өте тез арада барлық билік оның ... ... ... шектеусіз зұлымдық қарапайым ауған халқы ... мен ... ... ... ... ру ... ауқатты, жер-мүлік
егелері арасында жаңа режимге сенбеушілік, қарсылық туғызды. Халық қуғыннан
қашып, тауға ... ... ... ... бұндай шиеленісуге қарсы жаңа режим басшылары
ешнәрсе істей алмай, КСРО дан ... ... ... қызмет атқарып жатқан беделді КСРО ... ... ... Комитеті өкілі генерал – лейтенант ... ... Б.С. ... Ауғанстандағы КСРО төтенше және өкілетті
елшісі А.М.Пузанов т.б. партия және мемлекет қайраткерлері арқылы КСРО ... ... ... ... ... әскери көмек берулерін сұрады. Ауған үкіметі өздерінің осы
әрекетімен ... ... өз ... ішкі ... ... жылы ... наурыз айларында Ауғанстанның тағдырына елеулі әсер
еткен басқа да маңызды оқиғалар болды. ... ... АҚШ ... ... ... Оны урлап әкеткен маоистік «ұлттық езгі» тобының ... ... ... ... ... үш ... босатуын талап етті.
Х.Амин өкіметі ... ... ... бас ... ... сақталып
тұрған Кабл «қонақ үйіне қауіпіздік ... ... ... ... АҚШ ... өлді. Бұл оқиға кейін АҚШ үкіметі АДР ға көмек беруін
тоқтатып тастады. АҚШ Кабулден өз ... ... ... ... ... ... көтеріліс бұрқ етті. Бұған
20 мыңдай адам ... ... ... ... ... ұсынымен СОКП ОК
саяси бюросы өтіп, АДР дағы соңғы саяси мәселелер ... ... ... бола ... жағдайда әскери бөлімдер дайын ... ... ... КСРО ... ... ... екі ... 1- вариант бойынша бір тәулік ішінде Ауғанстанға 105-әуе
дивизиясы кіргізіліп, олардың ... ... жаяу полк ... ал ... ... ... ... 68- мотоатқыштар
дивизиясы шекараға жақындатылады. Бұл вариант ... КСРО ... үш күн ... ... болады.
II – вариант бойынша Ауғанстанға 2 дивизия кіргізілді:
А.Косыгинге Н.М.Таракимен мәселені сөйлесу тапсырылды. КСРО Қорғаныс
Министрлігі КСРО – ... ... 2 – ... жіберуіне келіміс
берілді.
1979 жылы 19-наурыздағы А.Косыгин мен Н.М.Таракидің арасында телефон
арқылы болған сөйлесу46:
Құжат
Өте құпия
Арнайы папка
А.Н.Косыгин………………………………………………………………
Тараки жолдасқа айтыңызшы, ... ол ... ... ... ... 4 мың жәй киім ... ... адамдар Герат
қаласының әскери бөлімдеріне кірді. Кәзір 17-жая
әскер дивизиясы түгел солардың қолында
…………………………………………
Қалада соғыс ... ... ... ... ... да, Кабул
жағынан да, Кабул жағынан да келсе болар еді…….
Н.М.Тараки ……………………………………………………………….
Машиналарыңызды ... ... ... өзбек,
тәжік жүргізушілерімен қоса жіберіңіз
А.Н.Косыгин ……………………………………………………………..
Өзім де осындай жауап күткен едім. Біздер, жолдастар,
сіздермен соығсты бірге жүргіземіз. Сол ... ... ... жатпайық. Біз әлі қоңырау
шаламыз, өз пікірмізді айтамыз.
Герат оқиғаларынан қорқып қалған АХДП ... КСРО ... ... ... өзі ... ... 20-наурыз күні Н.М.Тараки Мәскеуге жедел
аттанып А.Н.Косыгин, А.А.Громыло, Д.Ф.Устинов, Б.Н.Пономаревтармен
кездесті47.
Н.М.Тараки осы сапарында Л.Брежневпен де кездесіп Ауғанстанға әскери
көмек берілуін сұрады. СОКП ... әлі де бұл ... ... ... ... ... наурыздағы Герат қаласындағы көтеріліс КСРО әскерінсіз,
АДР үкіметі тарапынан күшпен басылды49.
Ауғанстанның ішкі жағдайы осы ... ... ... ... ішінде,армия ішінде тазарту жүргізілді. Әскерилер жүздеп
репрессияланды, қанауға ... ... ... ... ... ... Бунт ... көбейді. КСРО әскери кеңсшілеріне
территориялық әрекеттер басталды. Олар өлтірілді, ... ... ... КСРО әскери кеңесішелері КСРО ның ... ... ... ... мен ... ... «өте құпия» деген бұрыштанамен Х.Аминге оның
әскери көмек, соғыс техникасын сұраған өтініштері КСРО ... ол ... ... ... ... ... ... түрде
берілетін жөнінде құжаттар тез-тез жөнелтіліп тұрды50.
Сәуір айында қаруланған ауған оппазициялар Бадғис, Бадахшан, Тахар,
Кунар, Нангархар, ... ... ... өте ... ... ... ұрысқа шандап кірісті51.
Кабулдегі КСРО қкілдері Пузанов А.М., Л.Н.Горесов т.б. кезіндегі
Кубадағы ... ... ... ... ... ашу ... деген
ұсыныстар айтты51. Іс жүзінде бұндай орталықтар ... ... ... тек қана ... үшін ... ... және СОКП ОК ... бюросының Ауғанстанға жан-жақты
көмекті кеңейту саясатына сәйкес Ауғанстанға КСРО дан соығс ... жаңа ... ... ... ... ... екінші мемлекет арасында қару-жарақ саудасы барлық ... ... деп ... ... ... мен КСРО ... қару-жарақ алыс-
берісінен КСРО ешқандай пайда көрген жоқ, керісінше бұл сауда ... КСРО ... ... ... ... т.б. бәрі Ауғанстанға өте
жеңілдетілген шартпен немесе тегін берілді.
Қару-жарақ, соғыс техникалары Ауғанстанға жедел түрде әуе ... су ... ... ... ... ... ... кемелер
мен ұшақтар қайтуында ... бос ... Екі ... арасындағы бұл
тәрізді қатнас көпе-көрнеу өз экономикасының ... ... ... КСРО ... өз ... экономикалық тұрғыдан емес,
соқыр идеологиялық тұрғыдан қарады. Бұндай үлкен мәні бар ... ... деп ... дағы әскери өндірістік комплекстер өте жылдам жұмыс істеп жатты.
КСРО бірте-бірте ... тыс ... ... ... ... шикізат, материал қорлары жұмсалып кетті53. Соғыс техникасы
мен құралдарын ең ... ... ... үшін ... ... ... және ... ең төменгі айлық жалақымен жұмыс істеп, ... ... ... ... Олар ... өздерінің еңбектерінің
нәтижесінен хабары болмады. Бұл мәселе КСРО ... мен ... ... ... ... техникаларына тапсырыс беріп ... ... жоқ. ... валюталар еңбек еткендерге емес, шетелде істеп
жатқандар мен ... ... ... ... ... ... ... жатты53.
1979 жылдың мамыр айының басынан бастап Орта Азия ... ұлт ... ... арнайы батальон құру жөнінде КСРО
басшыларының шешімі жасалып, әрекет басталды54.
Мамыр ... ... КСРО ... Бас Штабының армия генералы
П.И.Ивашутин, аға офицер полковник В.В.Колесниктерге ... ... ету ... Міне осы ... ... ... әскери көмек
сұрап жатқан Х.Аминді құлатуда үлкен роль атқарды55.
Арнайы тапсырма үшін құрылған бұл батальон (спецназ) ... ... Оның ... ... тек қана ... және Орта ... ... барлаушылар мен соғыс округтеріндегі барлаушылар мен
мотоатқыштар және танк ... ... ... ... ... талап – шығыс тілдерін білуі және дене бітімінің болымды келуі ... Тек қана ... өзі ... 3СУ 23-4 ... ... ... ... алынды56. Себебі бүкіл КСРО Қарулы күштерінде аталмыш
қондырғы игере алатындар тек қана ... ... ... ... ең ... үлгідегі жаңа техникамен қаруландырылды. Батальон 5
рота, 2 ... ... ... Саны 500 адамнан тұрды. Батальон
командирі Х.Т.Халбаев ... ... ... ... ... соңында
құрылып бітті. «Мұсылман» батальоні Ташкенттің ... ... ... ... жаз бойы арнайы дисциплиналық, тактикалық,
атқыштық және дене дайындықтарында болып, қыркүйек айының соңында ... ... ... ... олар КСРО ... ... ... арнайы бөлімінде қызу дайындық көріп, бірнешеуі алдын-ала Кабулге
жіберіліп үлгерілді.
Бұл кезде Ауғанстанжа жағдай әбден ... ... ... ... ... ... уалаяттарында анти үкіметтік шабуылдар
күшейді. АДР үкімет ... ... ... ... ... ... ... КСРО дан әскери көмек сұрауын жиілетті.
1979 ж. 24- мамыр күні СОКП ОК ... ... бұл ... және ... ... ... 150 ... Өте ... ... ... Одағы елшісіне:
Н.М.Таракиге кіріп тапсырманы жиеу етіп оған ауған басшылық ұжымының
АДР – ға ... ... беру ... ... мұқият қаралғанын хабарлаңыз.
Айтыңыз Мәскеу ауған басшыларының Ауғанстанда реакциялық күштердің
контрреволюциялық ... ... ... ... ... КСРО ... АДР ... жағдады қалпына келітру мақсатындағы
өздерінің интернациональдық көмегін әрі қарата ... ... ... ... ... 53 млн. сом мөлшерінде 140 қару және
миномерттер, 90 ... 48 мың ... 100 мың ... ... ... ... ... 1979 жылдың маусым-шілде айларында 50 мың
санға дәрі-дәрмек, дәрігерлік ... ... ... шешім
қабылдады. Алғашқы көмек қатарында осы жылдың мамыр айында 100 ... ... мен 160 ... ... ... жіберіледі. Газды бомбалар
мен токсикалық емес уландырғыш заттар жіберуге мүмкіндік жоқ.
Ауған жағының ... тік ұшақ және ... ... ... ... туралы өтініші және біздің ауа десанттарымыздың Кабулге
түсірілуіне келетін ... ... ... ... жөнінде жолдас
Н.М.Таракидің осы жылдың наурыз айындағы ... ... ... ... ... ... сенуімізше ондай әрекеттер іште ғана емес,
халықаралық планда да саяси қиындықтар тудырып, дұшпандар ... сөз ... ... төңкерістің орнығуына қол жеткізуге зиянын тигізеді.
Орындаалғанын телеграф арқылы хабарлаңыз.
АДР басшылары жеке бастарының қауіпсіздіктері үшін де ... ... ... ... ... өрбігенін мұқият қадағалап
отырды.
1979 маусымның ... ... ... ... мәліметте61 АДР
басшылары контрреволюциясымен соғысуға дайындауда екенін, кризистік жағдай
бола қалса КСРО дан тікелей ... ... ... ... мол ... ... ... ауған-пакистан шекарасында жағдай шиеленісті.
Соғыс зардабынан қашқан ... ... ... ... кете ... ... АИП63 ... Ислам Партиясы), АИҚ (Ауғанстан ... т.б. ... ... ... ... отрядтаға біріктірді.
Жағдайдың өршуіне оппозицияның үгіт-насихат арқылы ... ... ... ... ... ... ... ұрысқа кіргендерге қымбат
сыйлықтар беріп қолпаштаулары да қосымша болды. 1979 ... ... ... 15 ... аса баспашылар дайындықтан өтті63. Батыс мемлекеттері,
АҚШ, Жапония Ауғанстанмен сауда байланыстарын шектеді64.
Оппозиция шабуыл ... ... ... ... ... ... қауіп партия мен үкімет ... ... ... ... Х.Аминге АХДП ның белгілі қайраткерлерінің репрессияға ұшыраулары,
қызметтен қуылып, қудаланулары аз көрінді. Ол өз мақсатының соңғы ... ... ... ... билңктен тайдыру әрекетіне кірісті.
Оны мемлеке басындағы екіншілік қанағанттандырмады. Х.Амин тек ... ... ... ... 1979 жылы ... ... Гаванада өтетін
битарап мемлекеттер сессиясына жөнелтуге тырысты65. Н.М.Тараки жоқта
мемлекет билігін өз қолына тартып ... ... ... ... сапарында Мәскеуде КСРО тарапынан Х.Аминнің
жағымсыз ниеті жөнінде хабарланды66.
Н.М.Тараки Ауғанстанға оралғаннан кейін Х.Амин одан А.Ватанджар,
А.Сарвари, ... ... ... босатуын талап етті.
Ол адамдардың бәрі ... өз ... ... себепті
Н.М.Тараки Х.Аминнің бұл талабын орындамады ... ... жоқ ... өз ... күшейтіп алғандықтан, Н.М.Таракиден көрі күші,
билігі басымырақтығын пайдаланып, ... ... ... ... жылы ... күні ... ауыр ... «қайтыс» болғаны
ресми түрде хабарлады. Негізінде Н.М.Тараки екі күн бұрын Х.Амин бұйрығымен
буындырылып өлтірілді68, оның от-басы түгел ... ... ... ішкі ... жіті ... ... КСРО ... АДР дағы жаңа Х.Амин үкіметімен ара қатынасын өандай жолмен алып
бару сұрағы тұрды.
КСРО үшін ... ... ... қолында тұрғаны емес, Ауғанстанды
қолдан жібермеу, оны қайткен күнде КСРО ықпалының ... ... ... ... бұл ... КСРО ештеңеден тайынған жоқ. Ауғанстан
басшыларының қолғаптай ауысыуына ... әсер ете ... КСРО ... ... ... ... ... келісімен Ауғанстан ішіндегі оқиғалар өте зұлым,
қанды сипат алды. Социалистік лозунгілер мен демогогикалық ... ... ... ... кең ... территорлық, репрессиялық
компанияны іске асырды. ... ... ... ... ... ... ... Жазықсыз жандар жаппай жазаланудан қорқып өз
жерін тастап, көрші мемлекеттерге бұрынғыдан да бетер қашты.
Х.Амин ... ... ... ... ... кеңестер
жағына аударды. Ол ауған басшылығының барлық іс-әрекеті тек қана КСРО ... ... ... ... ... ... түсінік таратты. Алайда
ол қатты қателесті69. КСРО ... бұл ... ... ... Оның ... өз ... басталуынан бастап басқа ... ... ... ... ... КСРО ... себебінен Ауғанстанда
контрреволюцияның жеңуіне немес КСРО ға ... ... ... пайда
болуына жол бере алмады. КСРО алдында не істеу керек проблемасы тұрды.
1979 жылдың аяқ жағында халыкистер мен ... ... ... ... өз ... ... СОКП ... шығып өздерінің
Ауғанстанның режимнің «тағдырына қатты алаңдаушылықта екендерін ... Олар АҚШ пен КСРО ... ... ... ... сол ... КСРО басшыларының ыңғайын түсіне отырып, ... ... ... ... КСРО дос ... ... қалғылары
келетініне КСРО басшыларын сендірді. Шын мәнінде олр да Ауғанстан билігіне
КСРО ... ... ... жетуді армандады. КСРО өз кезегінде оларды
үміттендіре алды71.
Эмиграциядағы АХДП екі фракциясы да ... ... ... ... ... ... кіргізіп, өздерінің жасырын ұйымдасрына
біріктіре бастады Х.Аминді билкітен кетіру үшін дайындық жүргізді. Оның
үстіне 1979 ... ... ... ... ... саяси-соғыс жағдайы
қалыптасып, шын мәніндегі азамат ... ... ... өз режимінің күшті және қуатты сақталып тұруы үшін
қолының астында КСРО әскерлерінің болғанын өте қалады. Бұл ... ... ол ... ... пен ... көрсетті. Өзінің бұл
әрекеттері мен ол тек өзіне ор қазып жатқанын ойлаған жоқ72.
КСРО басшылық шеңбері ... ... ... ... ... ... болды.73 Оның орнына лайықты кандидат ойластырылды. Х.Аминнің орнына
келетін адам КСРО ... ... адам ... ... болғаны үшін,
келешекте қателіктерге жол берілмеуі үшін лайық деп «Парчан» фракциясының
басшысы Б.кармаль таңдап алынды74. Б.Кармальдің ... ... ... ала
жағдай жасалынып, 1978 жылдың тамыз айынан бастап Чехославакяидан кетіп,
Мәскеуде эмигрант хұқында жасап ... КСРО ... ... ... ... көпшілігіне ұнайды, көптеген ру, тайпа,
ақсақалдарымен жақсы тіл ... ... ... ... ... саяси салмағы
ерекше, бұрыннан мемлекет басқару аппаратында тәжірибесі бар, ... ... ... КСРО ... ... ... орнынан тайдыру
үшін күресті басқару тапсырлды. Сол ... ... ... КСРО МКҚ ... ... қараша күндері әбден дайындықтан өткен «мұсылман» батальоны
Ташкент және Шыршық аэродромдарынан әуе трансавациясына түсірілді76.
Батальон офицерлері мен ... ... ... ... ... ... ... болуы көзделді. Олар бір ай бойы сол ... ... ... ... Ал олардың Кабулге түсірілуі уақыты рсеми
құжатта деп көрсетілді77.
Ауғанстандағы КСРО ... ... КСРО ... тапсырмасымен
Х.Аминге кіріп Х.Аминнің өз өтінішіне сәйкес АДР мемлекет басшысының
резиенциясын қорғау үшін КСРО дан 2 ... ... ... келіп
түсірілгенін хабарлады78.
Баргонға түсірілген КСРО әскерлерінің ішінде жасырын түрде ... ... ... Алд ... ... оның ... және оын алдағы уақытта ресми түрде достық сапармен
күтетіні хабарланды79.
КСРО басшылары ... ... үшін КСРО ... ... ... деп
шешті. Оның үстіне өздері өкімет басына қойғалы отырған Б.Кармальді ... ... ... көздері жетпеді. Тағы бір ... ... бұл ... ... ... ... ... өздерінің
қатарын нығайтып өте күшейтіп алды. Ауғанстанның шет ... ... ... ... еріп ... ... ... оқиғалар әсіресе Асмар, Нарай, Кост т.б. ... ... ... полкінде болды80. Кунар, Нангархар, Лаламан, Пактия, Каписа,
Ғазни, Заболь, Кандазар, Ғуп, Бадғис, Баииан, ... ... АИК, ... ... ... пайда болды. Ауғанстан
территориясының 70% көлемінде ... ... ... ... Ал бұл ... 10 млн – нан аса халық жасады81.
1979 жылы 8-желтоқсанда Брежнев кабинетінде СОКП ОК ... ғана ... ... ... ... А.Громыко,
М.Суслов және Д.Устинов қатынасқан бұл ... ... және ... ... ... ... ... Ауғанстанға КСРО әскерінің
кіргізіліуі керек, керек еместігіне ... ... ... Бұл әрекетке
барудың қажеттігіне дәлел ретінде Ю.Андропов және ... ... – тың ... ... ... (ЦРУ) СКРО – ның ... түркі тілді
республикаларын қосып, «Жаңа Ұлы ... ... ... ... егер АҚШ ... ... ... типті ракеталарын
орналастыра қлаған жағдайда, КСРО – ның оңтүстігінде сенімді жаяу әскер
отрядтары системасының ... ... ... өмірлік маңызы бар
объектірлердің қауіп -қатер ... ... ... Ирак ... ... уран ... ... қару жасауға қолданулары мүмкін
екендігі, Ауғанстанның солтүстік райондарының ішінде ... ... ... Пакистанға қосылып кету қаупі т.б. пікірлер айтылды82.
Нәтижеде Х.Аминді құлату планы жасалды83. Ол екі бөлімнен тұрды: 1-
КСРО ... ... ... ... ... тобы (сепцназ)
арқылы Х.Аминді құлатып, орнына Б.Кармальді қою. 2- Бұл мақсатты іске ... ... ... ... КСРО ... ... күні СОКП ОК Саяси Бюросының ... ... ... ... ... ... ... КСРО
әскерінің шектеу бөлігін кіргізу жөнінде ақырғы нақты шешім қабылданды84.
Жиналыс протоколы К.У.Черненконың өз ... ... ұзақ ... ... ... сақталды. Бұл құжат тіпті кейбір мемлекет басшыларына да
көрсетілмей арнайы сейфте сақталды85:
ЕРЕКШЕ ... ... ... ... ... ... Суслов М.А., Гришин В.В.
Криленко А.П., Пельше А.Я.
Устинов Д.Ф., Черненко ... Ю.В., ... ... Н.А., ... ... ОК ... №176/125 12/ХI «А» жағдайына.
1. Андропов Ю.В., Устинов Д.Ф., Громыко А.А. ... ... ... ... іске ... үшін оларға
принципиальды емес түрде корективтер енгізуге рұқсат етілсін.
Орталық Комитетке байланысты мәселедер дер ... ... ... ... ... Ю.В. Устинов Д.Ф., Громыков А.А.
жолдастарға жүктелсін. Оларға тапсырманың орындалу барысын СОКП ... ... ... тапсырылсын.
СОКП ОК хатшысы А.Брежнев
№997 (1л)
КСРО әскерін Ауғанстанға кіргізу жөнінде КСРО ... ... ... ... ... ... ... құпиялық үшін және де
Х.Аминді жағылыстыру үшін ... - ның ... ... ... төңкерісінің тағыдыр ойландырды ма
жоқ па одан ешкім сұраған жоқ. КСРО халқын ауған халқының ішкі мәселесінен
көрі ата-бабалар ... ... КСРО ... ... ... Сондықтан да Ауғанстан турасындағы КСРО ... ... ... олар үшін ... бір дұрыс, батыл шешім саналып, ризашылықпен
қабылданды.
2. Б.Кармаевдің Ауғанстан үкімет басына келуі
1979 жылы 25- желтоқсан күні Мәскеу уақытымен сағат 15.00 – ... ... ... ... КСРО ... шектеулі бөлегі
Ауғанстанға кірді87.
Алғашқы ... ... ... одан ... ... ... 108- мотоатқыштар дивизиясы (МАД) кірді88.
Жеке құралдарын, соғыс техникаларын тосу үшін ... 343 ... ... ... және ... ... бітіргенше 47 сағат уақыт
кетті. Осы уақыт ішінде Кабульдегі Багран ... 7700 ... ... ... 1062 ... ... да жүктер тасылды89.
1979 жылы 27-желтоқсан күні 103 - әре дивизициясыныың ... ... әуе – ... ... ... ... Ауғанстан астанасы Кабул
қаласындағы маңызды объектілер саналған Ауғанстан Хальк Демократилық
Партиясының Орталық ... ... ... Ішкі ... Министрлігі,
Байланыс минситрліктері одан басқа да маңызды жерлерді ... ... күні ... өз резиденциясын бұрынғы Арк сарайынан Тадж – Бек
сарайына көішіріп тойлап жатты89.
Бірінші болып, Тадж - Бек ... ... ... ... өзі
жүретін 3СУ 23-4 «Шилка» зенит қондырғыларынан оқ атылды. Танк батальондағы
автоматты гранатамет АГС – 17 оқ жаудырып экипаждардың жолында ... ... ... ... ... Тадж – Бекке ұмытылды90.
Сарй ішіндегі Х.Аминнің жеке жан қорығыш тобы 100-150 адам берілмей,
ақырына дейін ұрысты91.
Тадж- Бекке ... ... ... ... Бұл операцияға КСРО МКҚ
– нің барлаушы тобы мен арнайы ... ... ... ... өте жылдам, өте сәтті аяқталды92.
Х.Аминнің 300 адамының жартысы өлді, жартысы қолға түсті93. ... ... ... ... ... – Бек ... алынған бойда Кабул радиостанциясынан (пленкаға)
таспаға жазылып асынған Б.Кармальдің Ауғанстан ... ... ... өзі бұл бұл ... Багранда КСРО парашют – десантық
полкімен КСРО МКҚ 9- бөлімі қызметкерінің қорғауында ... ... күні ... ... ... өзі ... жеке өзінің және Л.М.Брежневтің аттарынан құтықтады95.
1980 жылдың 1-қаңтарында Л.И.Брежнев және Косыгин ... ... мен ... басшылық қызметіне «сайлауымен» құттықтап телеграмма
жолдады96. Бұл күн Ауғанстан Сәуір төңкерісінің 2-кезңінің жеңіс күін ... ... ... ... күні ... ... ... Ауғанстар
өкімет билігі халькистердің қолынан енді парчамистерге өтті.
КСРО Армиясының Ауғанстанға ... соң АҚШ ... ... ... ... КСРО - ның ... ... АҚШ – тың өте
жағымсыз деп бағалайтынын келешекте КСРО – ға ... ... ... СОКП ... АҚШ президентіне жолдаған жауабында Х.Аминнің
құлатылуына КСРО – ның ешқандай да қатысы жоқ ... ... ... бір ... ... ішкі мәселесіне қол сұқпайтынын айтып ұзыннан
шұбақ хат жолдады98. КСРО басшылығы өздерінің істерін өте ... ... АҚШ пен тең ... ... өз кезегінде мемлекеттік қауіпсіздік Кеңесі ... ... ... ... ... шара ... ... БҰҰ Қауіпсіздік кеңесіне КСРО – ның егемен мемлекетке қарсы ашық
басқыншылығын айыптап талап ... ... ОСВ - 2 ... ... КСРО ... бас тарту
3. Жоғары деңгейдегі екі жақты ... мен ... ... беруді, мүмкін астық сатуды да уақытша тоқтату.
4. КСРО және оның европадағы жақтастарына АҚШ ... ... ... Ауғанстан жаңа үкіметін АҚШ тарапынан дипломатиялық түрде
мойындамау, өзінің бұл ... НАТО ... ... ... жедел түрде көмек көрсетіп оның қорғанысы күшін күшейту.
7. ... және ... ... ... ... және ... аймақтарына қатер төне қалған жағдайда ... ... ... ... күші тарапынан
қолдану үшін келісім шартқа отыру
8. Ауғанстандағы мұсылман ... КСРО ... ... ... ... ... қамтамасыз ету (мүмкін
Египедтен алынар) үшін құпия бағдарлама жасау.
9. Қытайды ауған көтерілісшілеріне ... ... ... жаяу ... ... миналармен көмектесуге көндіру99
Х.Аминнің өлтірілуі, КСРО Армиясының Ауғанстан жеріне кіруі
Батыста ... акті ... ... КСРО ... бұл ... ... жол ... тырысты. КСРО басшылары тарапынан сол кездегі БҰҰ-
дағы КСРО – ның ... ... ... бұл ... ... ... күнтәртібіне түсірілмеуіне тырысуы, бұл мәселе сөз
бола қалғанда КСРО мен Ауғанстанның өзара келісіміне және ... ... ... ... ... баса назар аудартуына күш салу
жүктелді.100
БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі қалай болғанда бүл ... күн ... жылы 14 ... БҰҰ. Бас ... қатынасқан мемлекеттердің
басым көпшіліг КСРО іс-әрекеттеріне назарышылықтарын білдіріп, ... ... тез ... ... ... ... ... мәселесі» БҰҰ-да үнемі көтеріліп тұрды.
1980 жылдың ... ...... ... ... ... бөлімдері ауған әскери бөлімдерімен бірлікте
өмірлік маңызы бар объектілерді, аэородромдарды негізгі ... ... ... ... ... Кабул – Джелалабод, Пули – Хумири-
Кундуз трассаларының кауіпсіздігін қорғап тұрды102. Кеңес – ауған ... ... ... ... ... КСРО ... ... кәсіби мамандар істейтін жарқұдық, Шұбырған, Суруби, Нағлу, Пули –
Хумри, Кабул газ ... мен ... ... ... ... тоннельдер ерекше бақыланды.
КСРО әскери колонналарының маршы кезінде халық көп орналасқан
аудандарда ... ... ... ... ауған жеріне қыс ... ... ... үшін ауыр ... жағдайды басынан өткізуіне тура киді. Әскери
дәрігерлер өз жұмыстарына ыңғайсыз, суық ... ... ... ... ... ... жетімсіз көрінді. Командирлер өз
жауапкершіліктерін қысқа мерзімді өте жеңіл деп түсінді102.
Б.Кармальды үкіметі ... ... ... алдында тұрған
проблемаларды шеше алатын үміт берді.
Жер реформасы тоқтатылды103. Жер ... ... ... ... ... ... ... қолдау көрсетілді. Террор мен
репрессия тоқтатылды. 15 мыңнан аса адам абақтыдан босатылды104. ... мал – ... ... ... ... егетін
тұқым, тыңайтқыш, ауыл – шаруашылық техникалары берілді. Кедендік тарифтер
төмендеді. Жекеменшік капиталдар иелерінің өндіріс ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері,
әдет ұүрыптарына жол берілді. Діни өкілдерге қолдау жасалды.
Б.Кармаль прогрессивті саяси партиялардың іс-әрекетіне рұқсат беруге
уәде етті.
Ол ... Отан ... (ҰОМ) ... ... ... ... ... АХДП ішіндегі жікшілдікті жоя ... ... ... ... ... ... болса, Б.Кармаль үкіметінің тұсында
олардың тек қана орны ауысты. Енді парчанистер халькистерді ығыстырды.
СОКП ОК ... ... ... оңай шеш ... ... ... ... кіруімен оппозицияның карулы қарсылығы
азаймады. КСРО үміті ақталмады.
Ауғанстанға кіргізілген КРСО мотоатқыштар ... 60% ... ... ... ... олар ... діндегі ауған халқымен ортақ
тіл таба алмады105.
Ауғанстандағы пуштун халқы ондағы көтеріліс әрекетінің негізін құрады.
Пуштундар ежелден өз ... ... аз ... ... дұшпан
болып келді106. КСРО әскерінің кіруімен Ауғанстанда сол ... ... ... ... ... ... ... қосымша фактор
болды.
Ауғанстанға КСРО әскерінің кіруімен антиүкіметтік ... ... ... ... қасиетті соғыс «джихад» майданына шақырды107.
Оппозиция ауған халқының ұлтты, діни сезімінде ойнап, оларды КСРО ... ... ... ... ... процесінде, дер кезінде қарсы қоя
білді.
4. КСРО әскерлері Ауғанстанға енді
КСРО Армиясының Ауғанстанға ... ... ... ... ... үшін тек ... ... ішінде ғана әсер етті. Оппозиция ... ... ... ... ... ... эйфориясында ұзақ тұншықты. Баброк
Кармаль да, оның КСРО тағайындаған көмекшілері де КСРО ... ... ... ... ... жылы ... дер ... пайдалана алмай
қалды.
КСРО әскерлерінің кіруі қарулы көтерілісшілерне белгілі ... ... ... шын мәнінде сескендіре алмады.
Ауғанстан Армиясы ішіндегі партиялық жікшілдік себебінен көптеген
әскерилер АХДП емес, оппозицияға сенді.
1980 жылы ... ... Әуе ... 4- ... ... ... Бұл полк Ауғанстанның солтүстігіндегі Нахрин ... ... Полк ... сол ... КСРО әскери кеңесшісін
байлап алып, кейін өлтіпір ... КСРО ... тірі ... ... қалу үшін ... рет ... кірді110.
Бұл ұрысқа 2- мотоатқыштар батальонының танк ротасы, 1 – батальонның
мотоатқыштар ... танк ... ... ... 186 – мотоатқыштар
полкінің артиллериялық дивизиясы қатынасты111.
1980 жылы 7- қаңтар күні ... ... лау ... ... дер ... елді ... ... тау жолдарына бекінді112.
9. - қаңтар күні сағат 9.00 – де 2 - ... ... ... ... ... ... ... бойынша жолға шықты. 2 ... рота ... Шах ... асуы арқылы Нахринге шықты113.
2 - мотоатқыш батальон 4 шақырым ... 100 адам ... ... ... ... ... ... бара жатқан тік ұшақтар
көтерілісшілерді шегінуге мәжбүр етті114.
Ишакчіде 2 – МАБ 150 адам ... ... ... ... 50 ... 3 соғыс техникасы, 2 автомашина ... етіп ... – МАР Шах ... ... 15 ... ... әрі жылжыды116.
10- қаңтар күні өте қатты, қанды соғыс болды. 100 – ден аса ... 7 ... ... 5 ... ... КСРО ... ... соғыста КСРО әскерлері өздерінің ... ... ... ... ... ... Талуқан, Кишим елді ... ... ... ұрыс ... ... КСРО ... оппозицияның жекелеген қарулы
топтарымен ұрысуына мәжбүр етті. КСРО планы бұлай болмаған. ... КСРО ... ... соғысына тартты118.
1980 жылы ақырап айының аяғында Кабулде антиүкіметтік шабуыл күшейді.
Кабульдегі КСРО елшілігі атқыланды. Бірнеше ... ... ... адам ... ... оппозиция АХДП Бас хатшысы орналасқан АРК
сарайына қарай жылжыды. Б.Кармаль КСРО үкіметінен жедел көмек ... ... ... КСРО ... ... ... ... «АДР Армиясымен бірлікте қарулы оппозицияға қарсы ... ... ... ... ... КСРО Армиясы Кунар уалаятынды ұрысты.
КСРО әсерлері Ауғанстандағы ішкі ... ... КСРО ... ұзақ ... ... ... ... КСРО әскерлерінің қатары
запастағылар, кадр офицерлері, жедел ... ... ... ... 1980 жылдың қарашасында - офицерлер, 1981 ... ... мен ... ... Барлығы 33,5 мың адам,
олардың ішінде 2,2 мыңы – офицерлер, 31,5 мыңы ... мен ... КСРО ... ... ... кіргізілді123.
Ауғанстаннның өз Армиясы АДР ... ... ... ... ... ... бір сенімді күші болып ... ... ... келген уақытында офицерлер мен партия
мүшелерінің 90% ... ... 1979 ... желтоқсанынан кейін
Қорғаныс Министрі болып М.Рафи тағайындалғаннан ... ... ... ... ... ... өз қызметтерін тастап кетті. Партия
ішіндегі жаңадан пайда ... ... ... да ... Армия ішінде
жік пайда болуы, оның істеріне теріс әсерін ... ... ... ... жүргізілді, жаппай дезиртирлік күшейді.
Офицер қатардағы әскерлерге білгенін ... ... ... атқарылуын да КСРО жағы басқарды.
Ауған Армиясы соғысты әрі қарата нәтижесі алып бара ... ... өз басы АДР ... ... арта ... ... нашар ұйымдастырмаған, соғыс әрекеттеріне
нашарлығынан 1980 жылы оппозиция мен ... ... ... ... ... болды127.
1980 жылы КСРО Армиясының осындай батыл қимылдары арқасында оппозиция
әрекеттері едәуір бәсеңдеді. Оппозиция КСРО ... ... ... көбіне партизандық, террорлық, диверсиялық әрекеттерге
көшті. Бұндай әрекеттер әсіресе үлкен жолдарда, тау ... ... ... мина қою арқылы іске асты.
Соғыс техникалары мен жүктер таситын колонна ... ... Олар ... ... ... ... ... әрекеттердің күшеюіне оппозиция басшыларының Пакистан,
АҚШ, Қытай,Сауд ... Иран ... ... ... ... көліктері
әсерін тигізді128.
Ауғанстанға кірген әуелгі күннен бастап КСРО ... ... ... ұсақ –түйек (мылтық, пышақ т.б.) қарумен ... ... ... ... ... ... КСРО әскерлері әсеріне
құрғақ, таулы мекендердегі түнгі ... ... ... ... ... ... ... соғыс кезінде пайда болды.
КСРО соғыс техникасының таулы ... ... ... ... ... ... ... бар жерлерде ғана ыңғайлы
болып, тау ішінде оның ұзын ... ... ... үшін
тетіктері үйлеспеді. БМП – 1 танктері таулы жерде биікке шыға алмады130,
немесе биікке оғы ... ... ... ... болып шықты. Кеңес
машиналары мен ... ... ... болды. Сондықтан көбіне
мотоатқыштар және әуе ... ... ... ... ... Олар ... автоматты гранатамет АГС-17, реактивті атқыш «Шмель»
т.б. қарулардың жаңа түрін қолданды131.
Айбарлы да ... қару ... ... ... КСРО әскери
командованиесі жаңа соғыс техникаларын қолдануға, оны модернизациялауға
ерекше көңіл ... жылы КСРО ... ... ... ... үйрене бастады132.
Мысалы Пандшер шатқалындағы атақты ... ... ... ... Шах
Масуд қарула тобымен ұрысқанда аңдып ұрысу, тосынан шабуыл ... ... т.б. ... жақсы қолдана білді.
1982. жылы мамырда Ауғанстандағы КСРО Армиясының командирі
болып Ермаков В.Ф. тағайындалды133. Оның басшылығымен Паван, ... ... ... ... Иран ... ауыр ... соғыс Ауғанстанның барлық уалаяттарын қамтылды.
II - тарау
КСРО әскерлерінің Ауғанстаннан шығуы
1. Моджахедтер
Кабульдің жаңа режиміне қарсы 70- тен аса ... ... мен ... ... ... ... ... деморкатиялық
құрылымды құлату және Пакистан мен Иран ... ... ... құру ... – ға қарсылық ретінде Америка Құрама Штаттары мен бірге
Пакистан, ... ... Сауд ... және ... ... ... көмектесті135.
Оппозицияға берілген негізгі көмек ақшалай қаржы, қару жарақ, оқ-дәрі,
соғыс құрал – жабдықтары, ... ... мен ... болды.
Соңғыларының міндеті КСРО әскерлеріне қарсы ... ... ... КСРО ... ... шығаруға көмектесу болды.
АХДП режимі мен КСРО Армиясына қарсы күресу үшін ... ... ... соғыс) кірісуші оппозиция мүшелері
«моджахедтер» деп аталды. «Моджахед» - ... ... ... ... ... жалпы мақсаттары ортақ болғанымен көптеген топтар бір-
бірінен бөлек қимыл жасады. Шетелден келген ... ... ... ... келіспеушіліктер болып, кейде бір топтың немесе партияның
екіншісімен қарулы ... ... ... де жиі кездесті136.
Оппозицияда да АХДП - дағы тәрізді ... ... ... ... ... де КСРО ның АДР ға істеген ... ... ... біріктіру үшін түрлі әрекеттерге баруға мәжбүр
болды.
Оппозицияның ең алғашқы бірігу әрекеті 1979 жылы КСРО ... ... ... ... Пакистанда құрылған алғашқы «Ислам
қозғалысы альянсы» құрылған бойда – ақ сәтсәздәкке ұшырады.
АҚШ және Ислам мемлекеттері Пакистандағы ауған оппозиция ... ... ... ... ... ... 1980 жылы оппозиция
«Ауғанстанды азат етуші ислам одағының» құрылғанын ... жылы ... ... ... ... моджахметерінің ислам
одағын» құрды318. Бұл одақ «Альянс – Б» ... ... бұл одақ 1985 жылы ... – 7» аталды.
Контрреволюциялық «Аляньс – 7» одағы. 1985 жылы мамырда АҚШ, ... ... ... ... кіргендер319:
1. Ауғанстан ислам партиясы - АИП бастығы Г.Хекматьяр
2. Ауғанстан ислам қоғамы – АИҚ ... ... ... ислам партиясы
4. Бастығы М.Ю.Хамс
5. Ауғанстанды азат етуші ислам Одағы. ААЕ ИД
6. Ауғанстан ислам ұлттық майданы АИҰМ. Бастығы С.А.Гилани
7. ... ... ... қозғалысы АИТҚ. Бастығы М.Наби
8. Ауғанстанды құтқару ұлттық майданы. АҚҰМ ... ... ... бағдарламасы Ауғанстандағы жаңа режиммен бітіспес
күрес және Ауғанстанда «нағыз ислам мемлекетін құру».
«Альянс –7» құрылысы – ... ... ... кеңес және 6
комитетпен тұрды. Бұл 6 комитет саяси, әскери, халықаралық және ауған
басқындары істерімен ... ... ... 7 ... басшылары кірді.
Аталмыш 7 ұйымның ... ... ... ... территориялары, ұлттық тайпалары болды.
АИП- Кабул қаласы, Кабул уалаяаты, Кундуз, Бағлан, Кунар, ... - ... ... ... ... ... Саманган, Кундуз,
Тахор, Бағлан, Бадахшан, Пандшер
ХИП - Пактия, Пактика, Кунар, Нангархар, ...... және ... шығыс аймақтар.
АИТҚ – Кабул, Логар, Ғазни, Кандағар
АКҰМ – Кабул, Логор, Кандағар, Ғазни, Пактия,Нангархар
АИҰМ – Заболь, Пактика, Пактия, ... - 7» ... ... орналасты Ислам оппозициялық топтары
басшылары туралы:
1. Гульбеддин Хекиатьяр – АИП бастығы320. Пуштун, 1944 жылы Кундуз
уалаяты, ... ... ... ... ірі ... ... келген. 1971 жылы Имансахиютегі ... ... ... ... ... ... 1972 жылы ... атына жаман сөз айтқаны үшін абақтыға түседі.
1973 жылы монархия құлағынан кейін ... ... ... жылы ... ... қорқып Пакистанға кетеді.
Экстремистік фракцияларға қосылады. 1979 жылы ... ... ... ... АҚШ, ... Араб ... түскен көмек
арқасында, өте бай, шетелде үлкен көлемде ... ... бар. ... ... ... ... ... т.б. Өндіріс орындарының
егесі, шетел банктерінде ақшасы өте көп.
2. Бурханаддин Раббани - АИҚ ... 1940 жылы ... ... ... діни көзқарастағы отбасында дүниеге келген, ұлты
тәжік. 1958 жылдан «мұсылман бауырлар» ... ... 1963 жылы ... ... және ... ... бітірген. 1965 ж. Египед
«Аль-Азхар» университетіне түсіп, 1968 жылы ислам философиясы ғалымын
атағын ... ... ... біледі. Ғұлама діндар бола тұра,
алоральді, ... ... адам ... ... ... ... ... дейін негізгі кәсіби кілем экспорты болды. Оппозицияның көрнекті
тұл,асы болуымен контрабанда, (есірткі, асыл тас) ... ... ... ... ... ... Моджаддади. АҚҰМ бастығы322.
1925 жылы Каублде бой отбасында дүниеге келген. ... ... ... ... ... ... Кабул
университетінде ислам хұқығы профессоры ... ... ... жылы ... ... ... ... ұйымдастырушы айыбы
тағынып 4 жыл абақтыға қаналды.
1976 – 77 Пакистана экстрешистік фракциялар ұйымдастырумен айналысты.
1977-79 ... ... ... ... ... тұрады. Сәуір
төңкерісінен кейін оның ... 75 адам ... 30 дан ... - Амин ... ... ... ... шетел көмектерін
пайдаланып өте байып кеткен.
4. Саид Ахмад Гилани, АИҰМ ... жылы ... өте бай ... ... ... араб, шешесі неміс
ұлтыннан. Батыс, Ирак, Египед, Сауд Аварияда білім алған. Сәуір төңкерісі
уақытында оның ... 7 млн. АҚШ ... ... Әйелі – Ауғанстанның
бұрынғы патшасы Захир Шахтың немересі.
5. Мухаммед Наби ... – АИТҚ ... 1937 жылы ... ... Өте бай, діни ... отбасында дүниеге келген.
Пуштун 1973 жылы Логор медресесінде шариғаттан дәріс ... жылы ... ... ... Захир Шахқа тараптастық жасайды.
6.Мохаимад Юус Холес - ХИП бастығы325, Пуштун, өте бай жер
иеленуші отбасында, 1919 ... ... ... ... ... Діни
жоғары білімі жоқ бола тұар өзін «маулави» деп ... ... ... ... ... ... Расул Саяф - ААЕИО бастығы, 1944326 жылы Пагамн ... ... ... ... ... 1967 ... универсиетінің шариғат
(теология) факультетін бітірген. 1970 жылы Каирдегі «Аль – ... ... ... ... 1980 ... ... (Пакистан) оппозицияға берілген шетел көмегін пайдаланып
өте үлкен байлық жасап алған. (Үлкен көлемде жер, 500 адам ден аса ... ... ... ... көлемде ақша т.б.)327.
Иранда ауған оппозициясы 1979 жылдан бастап шоғырланды. 1978 ... ... ... ... ... босқындары оппозицияның бірігуіне себеп
болды328.
1980-87 жылдар арасында ... өте көп ... ... ... ... бірікпей ұзақ жүріп, 1987 жылы желтоқсанда ғана ... ... – 8» ... бірікті. Бұл одақ негізінен Иран діни ықпалымен
құрылды. Оның ресми аты ... ... ... коолициялық кеңесі»
аталды329.
«Одақ – 8» - дің ... ...... шииттік ұжым, 1980 жылы құрылды. Бастығы Абдул Али
Мазари және Шейх Шафақ. Негізгі әрекет ... ... ... ... ... Вардак, Урузған, Бағлан, Саманган, Балх ... ... АҚШ ... ... ... Штаб – квартиарсы Хум
қаласында (Иран)330
2. «Кезбе аллах» – (Алла партиясы) 1982 жылы ... ... ... ... ... ... ... қол). Батыс, оңтүстік аудндар
саналатын – Герат, Фарах, Нимруз, Кандағар ... ... Штба - ... ... ... ... ... ислам төңкеріс қорғаушылар корпусы331, Басшысы – Акбари,
маоистік концепцияны қолдайды, Ғур, ... ... ... Негізгінен қытайдан көмек алады Штаб квартиарасы - Хумда.
4. «Ислам төңкерісінің біріккен майданы».
Басшысы – 4 шииттық ... ... - ... ... ... мектебі, «Ислам ... ... ... ... ... ... Штаб ... Хум да.
5. Ауғанстан ислам қозғалысы332 - Басшысы – Мохаимед Асеф Мохсини.
Штаб –квартирасы ... ... ... ... ... ... ... « Ислам келісім кеңесі»333 – басшысы Али Бехешти. Хазараджат
автономиясын ... ... ... ... ... етеді.
7. «Ислам төңкеріс қозғалысы»334 Бастығы – Насрулла Мансур, Гератта
Туран ... ... ... ... ... ... ... ұжымы үшін күрескерлер» - басшысы – Мосбах-зада335.
Иран үшін ауғандарды өз территориясында сақтаудың үлкен маңызы
болды. Олар ... Иман ... ... ... ... күшейту
мүмкіндігіне еге болды.
Шетелде ұйымдастырылған ауған баспашылар ... ... өте ... ... дала ... ... Олардың ішіндегі ең атақтылары АИК-ның Панджшердегі бөлімі басшысы
«Пашер барысы» - Ахмад Шах ... ... ...... ... Пактия,
Пактикадағы джелалуддин Хакани, Саид ... ... ... ... ... Фатех т.б336.
«Одақ – 8» бағдарламасында ауған шмиттерінің «ұлы көсемі» А.Хаймайни
деп хабарланды.
Оның ... ...... шиит ... ... ... ... саясат масштабын кеңейту, Пакистандық
ықпалдағы Альянс – ... ... ... ... жол ... Иран типіндегі «ислам республикасын» орнату болды.
1980 жылы Ауғанстанда Моджахмедттер қозғалысы оның территориясының
90% қамтыды. ... ... үш ... ... ... ... антирежимдік үгіт-насихат
2- диверсиялық – террористік
3- қарулы соғыс
Моджахмедтердің ... ...... ... ... ... аймақтары: Ағарсай (Мазаре Шариф), Байран Шах ... ... ... ...... – Ғори ... – Хумри) Руха
(Пандшер), Азрау (Кабул), Исламдара (Кандагар) Таганкох (Герат) ... ... ... ... Кармарсар, Манадград, Масехра, Таңги, Ловаралина,
Варсак, Исмаилхи, Камани – Балу, Садр, Татарай, Чмар – ... ... ... ... ... ... ... Тиндох, Шаши, Мираишах,
Мирали, Мардиргар, Ярукарез т.б.
Иранда338:
Мечихед, Тегеран, Берджан, Заболь, Шираз, Захеддин, ... ... ... ... 2-3 аптадан 6 ай аралығына созылды.
Дайындық біткесін моджахедтер Ауғанстандағы қарулы ... ... ... ... ... және ауыр қару жарақпен қаруланды. Атқыш
қару-қытай, Египедтен ... ... ... ... мемлекет
арқылы алынған КСРО автоматтары, Американдық М 16А1 винтовкалары. Батыс
Германия, Израиль, ағылшын, швед ... ... ... мм ірікалибрі ДШК пулеметтері (Қытай) РПГ – 2, РПГ – 7 ... ... ... ... немістің «Альянс – 2»,
американдық М72А2, Француздық ... ... ... 75 және 82 ... ... ... АҚШ қарулары кеңінен қолданылды340.
1984 жылы Моджахедтерге Қытай ... ... ... ... қарсы ірі колибрі зениттік пушкі «Эрикон», жылжымалы «Стрела
–2», «Ред Ай», «Джевемин» зениттік ракеталық ... ... ... ... ... ... ... минолардың
бірнеше түрлері, миноізденгіштерге білінбейтін пластмасса копусі миналар,
радиобасқармалы миналар, фугастар, мина - ... т.б. ... ... ... тәртібі:
Көтерілісшілердің отрядтары көбіне ауылдық жерлерде, қарапайым халық
арасында орналасты. Олар 15-20 адамнан кішкене топ ... ... ... ... ... Ондай отрядтар кейін 500-600 адамдық ... ... ... ірі құрылымдар Пандшерде Ахмад Шах Масуд тобы,
Ауғанстанның солтүстік- шығыс аудандарындағы ... ... ... ... ... ... ... Исмаил тобы, Пактия, Пактика
уалаяттарындағы Джалалддин тобы, Хазарджат аймағындағы Сайед Джагран тобы
т.б. ұзақ ... өмір ... ... ... 15-20 ... тұратын кішкенен топтар жасап,
қажет болғанда 200-250 адамдық үлкен құрылым бірігіп ... ... жеке ... өте ... ... Олар ... өте тез,
батыл әрекет жасап отырды. Алайда баспашылар, ірі еді мекендердегі КСРО
және АДР қарулы гарнизондарымен ... бет ... ... ... ... де олар ... күшпен бетпе бет соғыстан қашты. Олардың негізгі
белсенділігі көбіне ... ... ... ... ... ... ... істен шығрау,
лауазымды адамдарды өлтіру, ұрлау, жолдарды ... ... ... ... ... ... діні- оппозицияның идеологиялық күшті құрамы болды.
Оппозиция ... ... ... ... ... ... ... оралуларына бөгет болды.
КСРО әскері мождахедтерге қарсы соғыстағы негізгі күшке айналды.
1986 ж. Б.Кармаль орнынан алынып, (КСРО ... ... ... Бұл кезде Ауғанстаннның 31-35 мың қыстақ елді мекенінен 8
мыңы ғана үкімет қолы астында болып, ... ... 2700 ... ... алды343.
Соғыс КСРО әскерлері басынан өткізбеген қиын климаттық жағдайда өтті.
Жергілікті жер ерекшеліктерін білмегендіктен соғыс ... ... ... ... ... ... Әскери тактикада дұшпанға қарсы соғыс
айла-тәсілдері аз қолданылды. Тұнгі шабуылдар ұйымдастырылмады. ... олар үшін ... жоқ қиын ... ... ... мен ... басқаларында соғыс кәсіби шеберлік жетіспеді. КСРО – ... жас ... ... әккі де ... ... жердің
өкілдерінен шыққан баспашыларға қарсы тұра ... ... ... тек қана ... қосымша құрбандықтарға себеп болды.
1985 жылы КСРО – ауған оппозицияға ... 80 нен аса ... Осы жылы ғана КСРО 2000 дай ... ... КСРО ... ... қажет болмаған жағдайда тікелей
ұрысқа араласуларына бұйрық берілді.
КСРО – ның ... ... ... ... ... ... ... Ауғанстан басшылары жағымсыз қабылдады. Ауғанстан армиясы ... ... ... өзі ... ... ... жылы ... АХДП ұлттық-татулық саясатын бастады. 1987 жыл 3-
қаңтарда Ауғанстан ... ... ... ... ... ... жариялады. Декларация тәртібі ... 1987 жылы ... ... өкілетті ұжымдарға қарудың барлық түрінен ату, соығс
операциялары тоқтатылып, армияны тұрақты дислокоциялық пункттерге ... күн ... ... ... ... ... шектеу, мемлекеттік
шекараларды, әскери объектілерді ... ... ... ... саясатының әлсіздігінен Наджибулла иницативасы оның қолынан кете
бастады.
АДР үкіметінің күткен үміті ақталмады. Іс жүзінде халық бейбітшілік
ұсынған ... ... ... ... сенбеді. Келісімге келмеген
оппозиция басшылары, “татулық” саясатын Наджибулла үкіметінің шарасыздығы,
оның ... үшін ... ... ... насихаттады. Наджибулла
үкіметімен келісімнен бас тартқан бұндай оппозиция ... ... ... осы ... КСРО және ... ... 18 рет
бірлескен оперцаиялары жасалды. Олар “ Шкавал”, ... ... т.б. деп ... ... ... 1000 ... қару – ... керуендер жойылды, 7000 аса басқыншылық шабуылдарына тойтарыс
берілді.
“Татулас” саясаты нәтижесінде бірқатар уалаят ... ... ... басқа партиядағылардан сайланды, бұрынғы оппозиция мүшелері
де жоғары орындарға тағайындалды. Сыртқы түрі коолоциялыққа ұқсас ... ... ... ... ... оралуына жағдай
туғызды.
1987 жылы 2- маусымда АДР Төңкеріс Кеңесі ... ... ... Бұл ... сәйкес 500 ден кем емес мүшесі бар әрбір партия заңды
құрылым бола ... ... ... ... 1987 қараша айнда
Ауғанстанда заңды түрде:
“Ауғанстан еңбекшілер ұжымы”
“Ауғанстан халық ислам партиясы”
“Ауғанстан диқандар әділеттік партиясы” тіркелді.
Бұл партиялардың бәрі ... ... ... ... жылы ... ... ... жүргізілді. Ешқандай партияда
жоқ (беспаринный) Мохаимед Хасан Шарк АДР премьер министрі болып ... 62 орын ... үшін ... проблеммасын шешу КСРО – ның да, Наджибулла үкіметінің де
қолынан келмейтіні ... ... Бұл ... ... ... тиіс ... туды.
1985 жылы – ақ КСРО ... өз ... ... ... ... жылы 10 ... күні өз Армиясын Ауғанстаннан шығару қарсаңында
СОКП ОК КСРО –ның бүкіл коммунистеріне ... хат ... ... ... ... хатта КСРО – ның Ауғанстандағы іс ... ... ... және оның ... жүргізілген СОКП саясаты түсіндірілді.
Бұл құжат әлі де Наджибулла алаңдап жасалды. Көптеген иллюзиялық,
демогогикалық, іске асуы ... емес ... ... толы бұл ... алыс ... ... ауған аванттюрасы үшін өзінің денсаулығы мен өмірін
берді. КСРО да ... ... ... Сөз ... мен ... құбылыс әкелді. Ауғанстанда болып келген Армия ... ... ... ... КСРО ... бұны ... ... болған офицерлер мен жауынгерлер өздреіне берілген бұндай
бағаға түсінбей, таң қалуда болды. Олар әлі де ... құру ... ... Бұл ... да КСРО да трагикалық сипат алды. Нәтижеде
көптеген қарулы қақтығыстар, өндірістің ... ... ... ... ... өсуі пайда болып алып мемлекет КСРО құлады349. Ал қайта
құрушылар “ештеңеден ұмтылған жоқ” ... ... ... еш ... ... тарихи оқиғаларды ұмытпайды, ешкімге
ешуақытта өз ... ... ... ... КСРО ... Ауғанстаннан шығарылуының I – кезеңі
1988 жылы 7 – сәуірде Ташкент қаласында КСРО басшысы М.С.Горбачев пен
АДР президенті ... ... ... КСРО Қорғаныс министрі
декларацияға қол қойылды. Декларацияда Женева келісіміне қол ... ... мен ... ... ... ... ... КСРО
әскерлерінің шығу тәртібі 1988 жылы 15 ... мен 1989 жылы ... 2 ... ... ... айтылды350. Директивада Бас Штаб және
КСРО Қорғаныс Министрлігін ... ... ... Түркістан
әскери округінің және ... ... ... ... СКРО
Армиясының Ауғанстаннан шығару графигі қоса ... ... СОКП ОК ... ... ... қаралды. Әскерлердің
шығу жолдарындағы қауіпсіздік ұйымдастыру шаралары, әскерлерді тасымалдау,
Ауғанстандағы таулы қатерлі асулар, климаттық, ... ... ... ... ... ... ... оралған әскерлердің ең
соңғы көздеген жерлері – үйлеріне жеткенше ескерілетін шарттары ... ... ... ескерілген комплексті план жасалды351.
1988 жылы сәуір, мамыр айларында 40-Армия ... ... ... ... ... Гульбахор, Баииан, ... ... т.б. ... алып ... ... ... алып келінді.
Женева келісіміне қол қойылған кезде ... КСРО ... 100,3 мың ... ... сәйкес, 1988 жыл 15 мамыр – 15 тамыз аралығында 1- кезең
бойынша Джололабад, Гардез, ... ... ... ... Файзабад,
Шинданд және Кабул қалаларынан КСРО әскерлері ... тиіс ... ... ... сұрауымен әскерлердің шығарылу графигіне
елеусіз өзгерістер енгізілді. Мысалы Шинданд, Герат уалаяттарының орнына, 1-
кезеңнің соңында құндыз қаласындағы әскери бөлімшелер ... ... ... ... ... шығарылып бастаған сәтте, оппозиция
Наджабулла үкіметіне қарсы соғыс әрекеттерін тіпті ... ... ... 1 – ... ... КСРО ... тек қана ... Герат, Парван, Самаган, Болк, Бағлан секілді 6
уалаяттында 51,1 мың адам аралығында қалды.
Қалған КСРО ... ... ... ... көмектесті. КСРО
Армиясының Ауғанстаннан мәлім ... өте ... ... ... ... Бұл
әдіс Ауғанстанда саяси деформация болмауына, ауғандарға өз бетінше, ... ... үшін ... ... ... ... біржақты орындалуда
КСРО және Ауғанстан Женевада алған өз міндеттерін толығымен орындады.
БҰҰ Бас Хатшысының өкімі генерал Р.Хельминен КСРО ... ... 1- ... ... байланысты мәлімдеме жасады.
Генарл Р.Хелбминеннің мәлімдемесі:
БҰҰ Бас хатшысының өкімі төмендегідей мәлімдеме жасауға хұқылы.
1. Ауғанстандағы және Пакистандағы БҰҰ бақылаушы комиссиясы, ... 1988 жылы 15 ... ... ... ... енген
күнінен бастап Ауғанстаннан шетел әскерлерінің шығарылу процессін
бақылады.
2. ... 1988 жылы 14 ... күні ... КСРО ... ... ... саны 100300 адам ... білді.
3. 1988 жылы 15-мамырда шетел әскерлері Ауғанстанның 31 уалаятының 17
– сінде 18 гарнизон болып ... ... ... Фарах,
Ғазни, Гильменд, Герат, Кабул, Кандагар, Кундуз, Логар, Нангархар,
Пактия, Парван, Тахар, Саманган, Заболь353.
4. 1988 жылы 15 – ... ... ... Даулеттабад, Файзабад,
Гардез, Ғазни, Джалалабад, Кандагар, ... ... ... ... ... ... 10 ... гарнизоны көшіріліп,
олардың бақылауындағы ... ... ... күшіне
тапсырылды354.
5. 1988 жыл 15- ... ... ... әскерлері бақылауында барлығы 8
гарнизон қалды. Олар мына уалаяттарда орналасқан: Бағлан, Герат,
Кабул, Парван және ... Болх ... ... ... бір бөлегі қалып, шығарылатын әскерлер пунктіне қызмет
етеді355.
6. БҰҰ комиссиясы әскерлерінің бір бөлегі, офицерлер тобы ... ... ... Кундуз, Шинданд, ... ... ... ... ... ... комиссия бұл
жерлерде өздерінің тұрақты посттарын орналастырды. Комиссия бұған
қоса шетел әскерлері шығып ... ... ... барды356.
7. Бас хатшысы және оның уәкімі ... ... ... ... ... ... ... жатқанына қанағаттанды.
Осыған байланысты олар Ауғанстан Республикасы ... ... және ... ... ... ... ... көмегі
үшін алғысын айтады.
АҚШ пен Пакистан Женева келісімін өздерінше қабылдады. ... ... ... әсері аз болды. БҰҰ ... ... ... ... ... отрядтарын дайындайтын базалар мен
орталықтарға жіберілмеді. Ол үшін БҰҰ ... ... ... ... да ... ... жоқ.
БҰҰ Пакистан мен АҚШ-тың Ауғанстан істеріне аралпауларына, ... ... да ... ... ... ... келісімінің бұлайша
орындалу барысы КСРО мен Ауғнастан басшыларына жаңа пікірлер пайда ... ... ... ... ... ... ... ретінде
БҰҰ келісімімен 600 млн. доллар көлемінде тегін ... ... жылы ... ... сырт көз үшін болса да АҚШ ... ... ... ... ... келісімі бұл құжатқа тікелей қатысы бар үш мемлеке
– КСРО, АҚШ, Пакистан ... ... ... ... ... түрде жасалған құжаттың міндеттеген ... ... ... яғни әр ... ... ... өз ... бұрып сәйкестендіре
алады. Вашинттон мен Исламабадтың талдауынша бұл келісім ... ... ... ... келісім бергені, ал Мәскеу талдауынша ... ... қол ... ... АҚШ Бас ... Шульц
«келісімде АҚШ – тың ауған оппозициясына беретін көмегін шектейтін ешнәрсе
айтылмаған» деп мәлімдеді358.
КСРО жағы бұған ... ... ... ... ... өз ... жаңалап, соғыс әрекетіне өзгерту енгізе
алмады. Оның үстіне бұндай іс-әрекет М.Горбачевтің халықаралық ... келе ... ... ... еді. ... ... салқылдақ саясаты арқасында, оның әлем жұртшылығы алдындағы
рептациясының маңызды саяси факторына айналды359.
Мәскеу бұрынғыша Пакистан – АҚШ әрекеттеріне ... ... ... ... ... ... жалғастыра берді.
КСРО әскери күшінің Ауғанстанда ықпалы азаюына байланысты, оның
территориясында оппозиция ... ... ... ... жылдың соңында Ауғанстаннның ішінде ғана 200 мыңнан аса
Моджахмедтер 4530 ... ... Бұл ... ең ... ... ... ... онда 82,2 мың адам болды.
Жалпы оппозицияда 62 полк құралып, оның 22-сі Пакистанда, қалғандары
неізінен Пакистан мен ... ... ... Пактика, Нангархар,
Кунар, Заболь уалаяттарында топтасты.
1988 жылы Иран мен ... ... 100 ден аса ...... ... ... керуендері кірді.
КСРО Армиясының шығарылған уақыты 15/5, 1988 – бастап, АДР ... ... күрт ... жылы ... ... ірі ... елді ... азық-түлік, жанармай
т.б. жетіспеушілігі басталды. Кабульде ... болу ... ... ... ... ... ... ақпар таратты
КСРО Армиясының шығу процесінің 1- кезеңінде Ауғанстан мемлекеттік
қарулы күшінде 300 мың адам ... Бұл ... ... ... қорғау үшін толық мүмкіншілігі болды. Олар КСРО тарапынан қарудың,
соғыс техникаларының т.б. барлық түрімен жеткіліктіден ... ... ... ... өте көп болғанымен АДР режимін сақтап қалуға АДР қарулы
күші онша тырыса қоймады.
.
4. КСРО әскерлерінің Ауғанстаннан шығарылуының II- ... ... ... ... ... ... жақындады.
КСРО Армиясының Бас Штабында қызу істер жүріп жатты. КСРО ... ... ... ... сәттілікпен шығарып әкету үшін
барлық шаралар ойластырылды. Саяси-соғыс ... ... ... өзінше дайындалды. Ауған Қарулы күштері КСРО тарапынан керекті ... ... ... Ауғанстан халқына алдағы бірнеше ... ... ... ... ... ... Наджибулла үкіметі өз
құрамының моральдық – саяси деңгейін көтеріп, ... ... ... КСРО ... неғұрлым артық көмек алуды ғана ойлады.
1988 жылы қыркүйек айында АДР үкіметінің үш ... Шах ... ... ... ... ... кездесіп, 1,2 млрд. сомға соғыс
қарулары мен техникасын Ауғанстанға ... қол ... ... ... ... да сұраныстарын артығымен қанағаттандыра
отырып, КСРО өз әскерін пландалған ... ... ... ... жағына КСРО әскерлері тұрған ... ... ... ... ... ... ... Армиясы Ауғанстандағы ең соңғы ... ... ... ... қорғады.
1988 жылы, Наджибулла үкіметін тыныштандыру мақсатында, қазан айында
Ауғанстанға Р – 300 «Скад» ракеталық дивизионы түсірілді. Ол ... ... ... Бұл ... ... әуе шабуылын жасап жатұан
оппозиция ... ... ... ... ... ... ... берілді363.
1988 жылы М.Горбачев бұйрығымен Кабулге 2 күндік сапармен СОКП ... О.Д. ... ... ... ... КСРО – ның АДР ... тұрған проблемаларының барлық аспектілерін ойластырып, КСРО
Армиясының ... ... ... ... ... шаралары
туралы кеңесті364.
Делегация жұмысы кезінде де ауған жағы КСРО – дан 2,1 ... ... ... ... ... Шын мәнінде ауған жағы онша қаруды
қолданып ... де ... еді. олар ... КСРО ... ... жатқан
тегін соғыс техникасынан еш уақытта бас тартқан емес. Олардың кез ... КСРО ... ... ... ... жылы қаңтарда сол ... КСРО ... ... ... Кабулге келді365. Ауған жағы АДР – дің КСРО алдындағы үлкен
көлемдегі бересі қарызының өтемін ... ... ... қалдыру,
кредиттер файыздарының бағасын қайта ... ... ... ... және ауыл ... жабдықтарын беру, алғашқы ... ... ... беру ... ... Оның ... ... ең жетік түрлерімен қоса, Р-300 «Скад» реактивті
қондырғылар, Ураган, ... ... ауыр ... ... ... сұралды.
Э.А. Шеварнадзенің Наджибуллаға деген жеке құрметі ескеріліп ... бұл ... ... қанағаттандырылды366.
АДР қарулы күшіне олардың қажетіне толық жететін жағдай жасалды.
Бекітілген план бойынша КСРО Армиясының Ауғанстаннан ... ... 1988 ... ... ... ... керек еді. АДР үкімет
басындағылардың, президент ... ... ... ... ... 1989 жылдың қаңтарына өзгертілді367. Бұндай өзгерістің болуына
және бір ... ... жеке ... де өз ... тигізді.
Э.А. Шеварднадзе өзінің осы қимылымен КСРО ... және ... ... ... қана қоймай, оны келешекте күйреуіне апаратын
жолға итергенін ... үш жыл ... ғана ... жылы ... КСРО ... план ... ... КСРО әскерлері уақытша азық-түлік тасумен айналысып кетті.
Бұдан басқа КСРО ... ... ... ... ... ... бұйрық алды. Шын мәнінде КСРО әскерлері «Пандшер тағысы» А.Ш.Масуд
тобымен соғысқа ... ... ... ... территориясына кірген кезінен бастап,
көбіне А.Ш.Масуд тобымен соғысып келді. А.Ш.Масуд Ауғанстан ... ... ең ... ... ... ақпарат құралдары ол
туралы «Пандшер барысы» деп жазды. А.Ш.Масуд қарапайым ауған халқы ішінде
де қадірлі, өзінше романтикалық ислам ... ... жылы ... ретінде танылды.
КСРО Армиясын Ауғанстаннан шығару кезеңінде кеңес әскери ... пен АДР ... ... ... үшін көп ... ... ресми емес түрде уақытша келсімдер жасалып, Ауғанстан
және КСРО қарулы күшіне қарсы ... ұзақ ... бойы ... әрекеттерін
тоқтатты368. Өкінішке орай бұндай игі бастаманы АДР және КСРО жағы ... ... ... ... ... пайдалану орнына КСРО
басшыларының бұйрығымен 1989 жылы ... ... ... ... ... операциясы жасалды. КСРО Армиясының бұл соңғы
соғысы болды.
1989 жыл 27-қаңтарда КСРО әскерінің ... ... ... жыл ... В.Варенниковтың бұйрығымен «ең соңғы ... ... ... ... ... жыл 14 – ақпанда Кабулдегі КСРО елшілігі ... ... ... ... ... Ауғанстандағы басшысы БҰҰ-ның
өкілі генерал Р.Хельминенмен кездесті. Бір ... ... бұл ... – ның игі ... ... ... КСРО командованиесінің
мәлімдемесі оқылды371.
1989 жыл (15 – ... ... 15 – ... күні КСРО ... ең ... ... өзені үстіндегі «Достық» көпірінен өтті372.
Термездегі күтіп лау митингісінде 40-армия командирі «Біз өзімізге
берілген тапсырманы орындадық, өз ... ... .. ... 10 ... ... ауыр да қиын соғыс КСРО әскерлері үшін
аяқталды. Бұл ... ... ұзақ ... бойы ... ... ... КСРО- ға ешқандай да абырой әкелмеді. КСРО өзі
бастаған соғысты тоқтата алмады.
Қорытынды
КСРО армиясы ... ... ... ... аяқталған жоқ.
1989 жылдың басында КСРО әскерлері шығысымен ... ... ... ... ... әрі ... ... қаласы күні – түні реактивті снарядтамен атқыланды. Мыңдаған
адам өлді. Қарапайым ауған халқы ... ... ... ... қолдарынан ешнәрсе келген жоқ.
КСРО әскері Ауғанстаннан шықты, бірақ КСРО көмегі, оның қару жарақ
беруі тоқтаған жоқ. АҚШ пен КСРО ... ... ... ... Екі алып ... ... ерегісіп есепсіз қаржы төгуі
Ауғанстанның қарапайым халқына қасірет болғанымен, соғысушы күш ... ... жеке бас ... жаратып, соғысты табыс көзіне
айналдырды. Ауғанстандағы соғыс бірнеше адамдардың бизнесіне ... ... ... де, ... басшылығы ішінде де негізгі ... ... ... ... етек ... жылы ... ... орнынан тайдырып, билікті өз қолына өз
қолына алу үшін АДР ... ... ... ... ... жылы ... басшылары С.Гилани, С.Моджаддаи, Б.Раббанилер
мемлекет билігіне саяси жолмен ... ... ... ... ... ... ... шықты.
АДР үкімет басшылығы, оппозиция басшылығы ішінде бірдей «пуштуншылдық»
шовинистік тенденция орын алды.
Наджибулла ... ... ... ... ... тек қана ... ... тағайындады. АДР халқының жартысын құрайтын пуштун емес, тәжік,
хазара, түрікпен, ... ... ... ... т.б. аз санды халықтар
арасында антипуштундық ағым қалыптасты.
Оппозицияда әр ұлт тобы бір-біріне тәуелсіз ететініне байланысты олар
арасындағы жікшілдік тек ... ... ... ... ғана ... ортақ оппозциялық мақсатына кесірін тигізген жоқ. Керісінше, АДР
үкімет басшылығы ішінде ... ... ... ... септігін
тигізді.
1991 жылы 18 – мамырда Тегеранда Б.Раббани, С.Моджаддади, М.Набилердің
т.б. оппозиция топтары басшыларының кездесу өтті.
А.Масуд пен Т.Исмаил Хан арасында ... ... жылы ... БҰҰ ... Перес де Куэльяр Ауғанстанда
бейбітшілік орнатуға септігін тигізеді деп саналған ... ... ... план ... ... ... ... бірітіретін
каолициялық билік түрімен, Ауғанстанда уақытша өкімет орнату әдісін
қарастырды.
Наджибулла ... ... ... ... ... ... ауған патшасы Захир Шахпен байланыс орнатуға әрекет ... ... ... емес оппозиция басшылары кейбір
мәселелер ... КСРО мен ... бара ... ... 1991 ... ... ... моджахмеддин делегациясы КСРО – ға келіп «ауған
жағдайының» қалыптасуы және моджахмедтер ... ... ... КСРО – ға қайтарылуы жөнінде кездесу өтті.
Өз негізінде КСРО - вице президенті А.Руской Иран мен ... ... ... және ауған оппозиция басшыларымен сөйлесті373.
1991 жылы желтоқсан айында КСРО, 1992 ... ... ... ... қару ... ... тоқтататынын жариялады.
АДР үкіметі КСРО бұл әрекет өздеріне жасалған қастандық деп таныды.
Кезінде КСРО ... ... ... үшін күш ... ... КСРО әскерін «дұшпан әскері», ал олардың Ауғанстаннан шыққан 15-ақпан
датасын ... ... ... күн» деп ... ... басында КСРО дан АДР – ге ... ... ... ... ... ... бөлініп кетті.
Ауғансатнның солтүстігіндегі пуштун емес ұлт өкілдері өз ... ... ... ... ... ... қарсы А.Вакиль бастаған топ «уақытша ... ... ... өкімет билігінен аластылуын талап етті.
Наджибулла үйішімен Кабульдегі БҰҰ миссиясына барып паналады.
1992 жылы 28-сәуірде Наджибулла ... ... жылы ... ... өз ... ... өзінің БҰҰ
басшылығы ұсынған каолициялық үкімет жөніндегі бейбіт ... ... ... АИП басшысы Г.Хекматьярдың «ойланбаған іс-
әрекеттерден сақтануын» ... ... ... ... өз күшінің Кабулді
қорғауға дайын екенін мәлімдеді, оған қоса ... ... ... ... ... ... ... штаб құрылып, оған А.Масуд, Р.Достым, С.Надири т.б.
ірі-ірі әскери басшылар қатнасты.
Бұл күндері ... ... ... болып барлық елшіліктер оқ астында
қалды.
1992 жылы 27-сәуір төңкерісіне 14 жыл толған күні Ауғанстан үкіметі
басына ... ... ... ... ... ... ... жаңа өкімет басында оған үлкен орын ... ... ... ... ... жылы ... айында уақытша үкімет Б.Раббанидің қолына өтті.
Ауғанстан ішінде ұрыс тоқтаған жоқ. Пакистаннан Ауғанстанға қару-
жарақ тасымалдау ... ... ... ... ... режимнің күйреуі, КСРО
мемлекеттерінің тарауы Пакистан басқару шеңберінде ... ... т.б. Орта Азия ... ... ... күшейту пікірін
оятты.
Исламабад Орта Азия мемлекеттеріне Араб теңізі және үнді ... ... ... ... ... - Орта Азия ... ... газы мен ... ... электро-энергиясын әкелуі көздеді. Алайда
бұл мақсат ... ... ... орнап, тыныштық болуы керек.
Пакистан үкіметі Ауғанстанда жаңа ... күші ... ... ... ... орналасқан тәжік, өзбек, түрікпен, қазақ
этникалық ұлт өкілдері ТМД елдеріне қаша бастады. Олар ... ... ... Қырғызстан, Қазақстан мемлекеттерін паналды.
Ауған босқындарының ТМД елдеріне таралуы сол елдерге әлеуметтік,
эконмикалық, саяси қиыншылықтар ... ... ... ... 1979 жылы Ираннан басталып,
Алжир, Пакистан мемлекеттерімен өтіп, бүгінде Орта Азия ТМД мемлекеттерін
шарпып, ... ... ... ... ислам радиколизмі авнагарды болып
Ауғанста «талибтері» саналуда. «Талибтер» Ауғанстандағы 20 жылдан астам
жалағасып келе ... ... ... қару ... ... іздеуден көрі соғыс зардабынан әбден ауыр жағдайға жеткен
Ауғанстаннның бикүнә ... үшін ... ... ... ... ... ... де ойлап табу керек. Сонда ғана бүгінгі
әлемге аты шыққан беделді саясаткерлер ... ... ... алды ...... соғысы» атты тақырып бойынша библиографиялық көрсеткіш:
I. Монографиялар:
1. Ляховский А.А, ... и ... ... 750б., М. ... ... ... В.М., ... афганской войны 271б, М.1991
3. Бурлацкий Ф.М., Вожди и совестники, 385б, М. 1990
4. Андронов И.И. По ... ... 302б, М. ... ... Т.А. Под ... небом Москвы, 37б, М 1983
6. Игнатов Н.В. Революция рожденная в апреле 72б, М.1980
7. Кирпиченко П.Ф. Новые пути Афганистана, 150б, Киев ... ... Б.И., 120 дней в ... 64б, М. ... Раишодв Р.Т. Советско – афганские отно и их ... 114б, ... ... ... В.Ф. ...... ... 170 б. М. 1986
11. Студеникин П.А.Тараненко И.И., Горячая земля 62 б, М.1986
12. Теплинский Л.В. История ... ... ... б., М. 1988
13. Золотаревский Л.А., Афганский репортаж, 15 б, М ... ... ... молодость революций, 127б, М. 1982
II. Ұжымдық еңбектер:
1. Кто есть кто в мировой политике словарь справочник, 480б. ... ... ... ... при ... и ... ... и
Африка сегодня» 1996, №6,№8,№10
2. Сафрончук В.С. Вопросы безответа «Азия и ... ... ... ... В.С. Длинный путь до Женевского соглашения ... ... ... 1997г. ... ... В.В. ... бумеранг «Азия и Африка сегодня» 1996, №8
5. Москаленко В.И.Остановить кровопротие «Азия и Африка ... ... ... ... ... афганской диаспоры «Азия и Африка
сегодня» 1998, №3
7. Давыдов А.А. Таины стермятся к власти Азия и ... ... ... В.М. ... ... ... и ... сегодня» 1998, № 4
9. Ганковский Ю.В. ... ... ... «Азия и Африка
сегодня» 1998, № 11
10. Коргун В.М. Исламский экстрелизм у ... СНГ ... и ... 1999 ... ... О.К. Не столь таинственные толибы ... и ... 1996, ... ... Б.С. Қазақ «ауғаны» Егемен Қазақстан, 1998г. 26.12.
IV. Әдебиеттер:
1. Теплинский Л.В. История советско – ... ... ... ... ... А.А. Трагедия и доблесть Афгана, М. 1995г. 31б.
3. Сафрончук В.С.Афганистан при Б.Кармале и Наджибулле « Азия и ... М. ... ... ... А.А. Забродин В.М. Тайны афганской войны М. 1991, 21б
5. Игнатов Н.В. ... ... в ... М. 1980 ... ... И.И. По ... следу М. 1984, 53б.
7. Гайдар Т.А.Под афганским небом Москвы М.1983 ... ... Л.В. ... ... ... (1919-1987)
М.1988, 199б
9. Беляков В.В. Афганский бумеранг «Азия и Африка сегодня» ... ... Ф.М. ... и ... М. 1990, ... ... В.С. ... Кармаль и Наджибулла «Азия и Африка сегодня»
1997, №1 36б.
12. Рашидов Р.Т. Советско – афганские отношения и их буржуазные
фальцификатары. Ташкент 1983, ... ... В.С. ... ... и ... «Азия и Африка сегодня»
1997, №1 40б.
14. Ляховский А.А. Забродин В.М. ... ... ... М. 1991, ... ... И.И. По ... ... М. 1984, 20б.
16. Ляховский А.А. Трагедия и доблесть Афгана, М. 1995г. 158б.
17. Сафранчук В.С. ... без ... Азия и ... ... 1997г. ... ... П.Ф. ... пути Афганстана. Киев 1991, 81б.
19. Золотаревский Л.А. Афганский репортаж М. 1983 117б.
20. Ляховский А.А. Трагедия и доблесть ... М. 1995г. ... ... Н.В. ... ... в апреле М. 1980 19б.
22. Студеникин П.А.Тараненко И.И., Горячая земля 62 б, М.1986, 27б.
23. Москаленко В.И.Остановить кровопротие «Азия и ... ... ... ... ... ... афганской диаспоры «Азия и Африка
сегодня» 1998, №3
25. Давыдов А.А. Таины стермятся к ... Азия и ... ... Коргун В.М. Барак Кармаль «Азия и Африка сегодня» 1998, № ... ... Ю.В. ... движение толибов «Азия и Африка сегодня»
1998, № 11
28. Коргун В.М. Исламский ... у ... СНГ ... и ... 1999 ... ... О.К. Не ... таинственные толибы «Азия и Африка сегодня»
1996, №2
30. Сайман Б.С. Қазақ «ауғаны» Егемен Қазақстан, 1998г. 26.12.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауған дағдарысының сабақтары 5 бет
Ауған соғысы4 бет
Қазақстан 1941-1945ж Ұлы-отан соғысы9 бет
Ауған-Кеңес қақтығысы15 бет
Ақш және халықаралық қатынастар15 бет
1917 жылғы ресейдегі ақпан – қазан ревалюциясы. Азамат соғысы9 бет
1918-1920 жылдардағы азамат соғысы10 бет
1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы5 бет
1941-1945 жылдардағы ұлы отан соғысы жайлы15 бет
Азамат соғысы жылдарындағы Қазақстан7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь