Мектепке дейінгі балаларды ойын арқылы танымдық әрекетін дамыту

І. КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
І ТАРАУ. ОЙЫН ТҮРЛЕРІ 6
1. Іскерлік ойын 6
1.2 Ойын арқылы балалардың ойлау қабілетін арттыру 30
1.3 Ойын арқылы баланың 33
психикалық ерекшеліктерін қалыптастыру 33
ІІ ТАРАУ МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫ ОЙЫН АРҚЫЛЫ ТАНЫМДЫҚ ӘРЕКЕТІН ДАМЫТУ 36
2.1 Ұлттық ойындармен мектепке дейінгі балалардың танымдық әрекетін дамыту. 36
2.2 Ойын . бала білімін берік меңгерту құралы 40
ҚОСЫМШАЛАР: 48
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ: 50
Іс-әрекет дегеніміз түрлі қажеттерді өтеуге байланысты белгілі мақсатқа жетуге бағытталған проце-с. Адам үшін іс-әрекеттің қашан да қоғамдық әлеуметтік мәні зор. Адам әрекеті сан алуан. Оның негізгі түрлері ойын, оқу, еңбек әр уақытта белгілі бір мақсат, міндеттерге бағытталып отырады. Бұлардың барлығына тән ортақ қасиет белгілі қажетке байланысты туып отыратындығы. Сондай-ақ жас мөлшерінің әр кезеңінде түрліше көрінетіндігінде. Осы іс-әрекеттің бірі – ойын.
Ойын - бала әрекетінің бір түрі, адамзат мәдениетінің қазынасы. Ұлы педагогтер, ғалымдар баланы тәрбиелеудегі ойын рөлін жоғары бағалаған. Бала ойын арқылы өмірге енеді, табиғатпен, қоршаған ортамен қарым-қатынасқа түседі, атын – түсінігін арттырады, еңбек ете білу дағдысы қалыптасады.
Психологтар мен педагогтер ежелден-ақ ойын мәселесіне өз назарын аударғанымен, тек ХІХ ғасырдың аяғында ғана арнайы зерттеу пәніне енгізілді.
1. Кішібаева Д. Ұлттық ойындардың пайдасы /УБастауыш
мектеп, 20041. -Б. 52-56
2. Бүркітбаев Ә. Спорттың ұлттық түрлері және оның тәрбиелік мәні.
- Алматы: 1985ж.
3. Тұрыскелдина М.Т. Дене шынықтыру оқыту әдістемесі (3 сынып)
– Алматы: Атамұра, 1999ж.
4. Базарбегі Т. Бастауыш мектептегі дене тәрбиесі. – Алматы: Рауан,
1994ж.
5. Мухина С., «Мектеп жасына дейінгі балалар психологиясы». Алматы, «Мектеп»-1986
6. Жарықбаев Н. «Жалпы психология» Алматы – 2004.
7. Арутюнян Ж.В «Взаимосвязь учебной и игровой деятельности в обучении математике младших школьников». Афтореф.дисс.канд.пед.наук – М,1988 – 15 с
8. Ахметов С. «Бастауыш кластарды білім берудің тиімділігін арттыру жолдары». – Алматы: Рауан, 1994 – 84 с
9. Л.А.Венгер, О.М.Дьяченко. «Игры и упражнения по развитию умственных способностей у детей дашкольного возраста».– М: Просвещения, 1989 – 212
10. Микитинская М.И. «Игровые ситуации как средство повшения эффективности обучения младших школьников математике». Афтореф.Дисс.К.п.н – Киев, 1980 – 25 с
11. Болдырев И. С.Класс жетекшісі.- Алматы :Мектеп, 1980.-Б.

12 Кішібаева Д. Ұлттық ойындардың пайдасы /УБастауыш
мектеп, 2004, №1. -Б. 52-56
13 Нұрғаева Г. Ойын сабақ // Бастауыш мектеп,2001, №7. -Б. 40-
46
14. М.Жайлауова,З.Сексенбаева. Дидактикалық ойындар жэне
оларды пайдалану // Бастауыш мектеп, 2004, №6. -Б. 28-30
15.Қаженбаева А.Е. Бала танымын ойынмен дамыту //Отбасы
және балабақша, 2002, №1.-Б. 9-10
16.Қоянбекова.С. Ойын мақсатын талдау жэне оның мәні //
Қазақстан мектебі, 2002, №1-2.-Б. 45-49
17.Қазақстан мектебі №9. 2002 23-30 6.
18.Байжұманова. Б. Оқушылардың танымдык кабілетін дамыту
//Қазақстан мектебі, 2000, №2.-Б. 29-31
        
        І.
Кіріспе.....................................................................
.............................. 3
І ТАРАУ. ОЙЫН ТҮРЛЕРІ 6
1. Іскерлік ойын 6
1.2 Ойын арқылы балалардың ойлау қабілетін арттыру ... Ойын ... ... ... ... ... ... ТАРАУ МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫ ОЙЫН АРҚЫЛЫ ТАНЫМДЫҚ ӘРЕКЕТІН
ДАМЫТУ 36
2.1 ... ... ... ... ... танымдық әрекетін
дамыту. 36
2.2 Ойын - бала білімін ... ... ... ... 48
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ: 50
Іс-әрекет дегеніміз түрлі қажеттерді өтеуге байланысты белгілі
мақсатқа жетуге бағытталған проце-с. Адам үшін іс-әрекеттің қашан да
қоғамдық ... мәні зор. Адам ... сан ... Оның ... ... оқу, ... әр уақытта белгілі бір мақсат, міндеттерге бағытталып
отырады. Бұлардың барлығына тән ортақ ... ... ... ... отыратындығы. Сондай-ақ жас мөлшерінің әр кезеңінде түрліше
көрінетіндігінде. Осы іс-әрекеттің бірі – ... - бала ... бір ... ... ... ... ... ғалымдар баланы тәрбиелеудегі ойын рөлін жоғары бағалаған. Бала
ойын арқылы өмірге енеді, табиғатпен, қоршаған ... ... атын – ... ... еңбек ете білу дағдысы қалыптасады.
Психологтар мен педагогтер ежелден-ақ ойын мәселесіне өз ... тек ХІХ ... ... ғана ... зерттеу пәніне
енгізілді.
С.А.Шмакова бойынша көптеген ... тән ... ... ... ... ... қана нәтижесінен ғана емес, әрекет үрдісінің өзінен де ләззат алу
үшін баланың тілегімен ғана қабылданатын, еркін ... ... ... ... ... суырып салмалық, шығармашылық, осы әрекеттің белсенді
сипаты («шығармашылық аясы»).
әрекеттің эмоцияналды көтеріңкілігі, ... ... ... мазмұнын, оның дамуын логикалық және мерзімдік, уақыт тұрғысынан
бейнелейтін тікелей және жаңа ... ... ... бағдарламасын зерттеген ғалымдар пікірінше ойын
педагогикалық мәдениет феномені ... ... ... ... ... ойын – баланы күшті қоғамдық қатынастар жүйесіне ... ... ... байлығын игерту құралы.
Ұлтаралық қатынас құралы қызметі.
Себебі, ойын – балаға ... ... ... ... ... мәдениетін игеруге мүмкіндік туғызады. Өйткені ойын - әрі
ұлттық әрі интернационалдық, сонымен ... ... ... бала ... тәжірибесі аясында» өзін-өзі көрсету қызметін
көрсетеді. Өйткені, ойын бір жағынан ... ... ... ... жою ... ... және құруға мүмкіндік берсе, екінші
жағынан тәжірибесінің олқы тұстарын айқындауға мүмкіндік береді.
Ойынның қатысымдық қызметін – ... ... ... ... ... ... ... беретін дерегі айқын көрсетеді.
Ойынның диагностикалық қызметі- педагогқа баланың әр ... ... ... және т.б. ... мүмкіндік береді. Сонымен қатар ойын – баланың өз күшін
нақты сезінетін, өзін-өзі бағалау, еркін әрекеттегі мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... ... – баланың қарым-қатынаста, оқуда, мінез-құлқында
туындайтын әр түрлі қиындықтарды жеңу ... ... ... ... ... қызметін Д.Б.Эльконин аса жоғары бағалайды.
Ойынның түзеу қызметі деп – ... ... ... ... өзгерістер, толықтырулар енгізу түсініледі. Ойын ... ... ... ... гөрі ... ... өтеді.
Ойынның дамытушылық қызметі, оның ең маңызды қызметтерінің бірі.
Сонымен бірге, ойын – баланың ... ... ... ... ... стратегиялық-кеңістігі.
Шығыстың ұлы ойшылы Әбу Насыр әл ... ... ... ... ... ... ... танымын дамыту арқылы ғана ойы бақыт
жолына жетелеуге болатындығына тоқтасақ, ұлы Абай ... ... ... ... ... ... алғашқы күннен бастап дамытпаса, өзінің із-түссіз
жоғалып, жойылып кететінін ... ... ... Ы. ... өзінің
көптеген еңбектерінде таным әрекетінің негізі-оқу, білім деп тұжырымдайды.
Баланың танымын алғашқы ... ... ... ... да, ... ... білімнің, тәрбиенің негізін қалыптастыратында - ойын әрекеті ... ... В. А. ... ... ... ... өмір есігін
ашып, оның шығармашылық қабілетін дамытады, ойынсыз ақыл - ойдың қалыптасуы
мүмкін де ... ... ... Е. А. ... ... ... ... еңбегінде әрбір халықтың ойын туралы ... ... ... ... ... түсінігі балалардың қимылы ... ... ал ... ... ... сөзі ... ... сезімдерін
сипаттайды - деп, барлық халқтың ойын түсінігінің түп - ... ... ... ... жасайды. Ойын - таным процесінің
дамытудың негізгі болғандықтан әрбір тәрбиеші ұстаз ... мен ... ... үнемі ойын элементтерімен толықтырып отыру керек.
Сабақта ойынды дұрыс колдану үшін ұстазға ойындардың мазмұны мен
өткізілу әдістемесін жете білу, әр бір ... ... оқу ... оқу ... ... ... ... және танымдық мақсатын аша
білу, ойын ... ... ... әсер ... даму ... ... ... талаптары қойылады.
Ойын тек баланың іс-әрекеті ғана емес, ойын – еңбек, ойын – оқу, ойын
- әлеуметтік қарым – қатынаста ... орын ... ... ... жатады.
Педагог және психолог ғалымдар ойын іс - әрекетін жан – ... ... ... тәрбиеленуін, танымдық қызығушылығын арттырудың негізгі
құралы ... ... ... ойын, оқу және еңбек түрлеріне бөлінсе, ойын бала ... рет ... ... тану ... ... табылады.
Ойын ұғымына анықтама берсек – бұл адамның мінез – ... ... ... ... ... ... негізгі іс -
әрекеттердің түрі. Ойынсыз ешқандай бала дамымайды, ... ... ... ... ортаны таниды. Әсіресе, баланың өмірінде
іскерлік ойындардың орны ... ... ОЙЫН ... ... ... ойындарды педагогтың кәсіби шеберлігін дамытуда, құзырлылығын
анықтауда пайдалану арқылы оң нәтижелерге қол ... ... ... өзі ... ... ... өзі ... бөлінеді. Олар: иммитациялық, операциялық, рөлдерді орындау, іскерлік
театр, психо және социодрамалар.
Психодраманың туып, ... ... үлес ... ... Леви Морена
болды. Классикалық психодрама – топтық жұмыстың өте ... ең ... ... ... Ол ... ... ... біліктілік пен зор
шығармашылық қабілеттерді талап етеді. Өйткені ол бір ... ... және ... рөлін атқарады. Бұл әдістің мәні жүргізуші режиссер
басқаруымен топ мүшелерінің арнайы ... ... ... ... спектакль қоюында.
Дәстүрлі театрландырылған қойылымдардан оның ерекшелігі- қатысушыларға
бейтаныс жағдай емес, керісінше олардың ... ... ... ... немесе өзіндік әлеуметтік рөлдердің ойналуында болып табылады.
Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... мен топтың басқа мүшелері көмектеседі. Мұнда суырып
салмалық пен аяқ ... ... шын ... ... ... мен пайымдауларға
ерекше мән беріледі, ал қойылымның сәтті ... ... ... де ... ... ... ... актер режиссердің көмекшісі болуы міндетті емес.
Психодрамалық сессияларды ... ... ... ... ... сәті ... ... әрекет фазасы (қойылымның жүзеге асуы)
-кіріктіру фазасы, қатысушылар өз пікірлері мен ... ... ... кульминациялық нүктесіне жеткенде, топтың
эмоционалдық қуаты ... ... ... ... - жан ... ... ... Эмоционалдыққабылдау сәтінде жағдайды басқаша
бағалау, қабылдау жүзеге асқандықтан, тұлға аралық ... ... ... ... Психодрамалық әрекетке режиссер, протогонист (қойылым
негізіне тәжірибесі алынып отырған адам), оның әріптестері және ... жоқ ... ... ... ... түсу барысында ішкі қайшылықтар мен
маза бермейтін ... ... ... ... ... ... қатар
көрермендер де терең эмоцианалдық қоюалжуды бастан кешіретіндіктен, топ
мүшелерінің өзара сезіммен бөлісуі ... ... ... ойын ... өз ... ... қайта кешіп қана қоймайды, оны талдап,
мінез-құлықтың жаңа ... ... ... ... ... ... қарастырылса, әлеуметтік
драмаларда өзара қатынас деңгейіндегі мәселелер қарастырылады.
Интерактивті әдістер – қарым-қатынас пен ... ... ... мен ... ... ... ... негізінде құрылады.
Қатысушылар бірігіп жұмыс жасауға үйренеді; өз ойларын ортаға ... ... ... ... ... қажеттіліктерді анықтап, өзін-
өзі бақылай, ... ... ... Олардың қатарында өзіміз
тәжірибеде қолданып жүрген мынадай әдістерді атап ... ... ... ... ... рольдік және іскерлік ойындар, ... ... ... және т.б. Білімгерлерді кең ойлауға,
шабыттандыруға негізделген тренингтік жаттығулар жеке тұлға ... ... даму ... ... ... ...... және білімгерлерді тәжірибелік бағытта психологиялық дайындауда
мүмкіндік беретін оқыту әдістерінің ең тиімдісі ... ... ... ... ... ойын элементтерін пайдалана отырып, Абайдың он
жетінші қара сөзін ... ... ... ... ... ене ... ... түсіп, ғылымға жүгінеді. Мұнда әрбір
«роль» өзінің ... ... ... үшін ... ... өзін ... тұстан көрсеткілері келеді. Сонда ғылым
жүректің әрі билеуші, әрі ... ... ... ... де ... ... одан асқан бақыттың жоқ ... ... ... ... ... туралы түсінікті тереңдетіп, дамытады.
Сабақтарда осы сияқты пікірталастар ... да ... өтіп ... ... себебі: оқытушы – білімгер, білімгер – ... ... ... ... Жағымды қарым-қатынас - өзін-өзі және
өзгені ... ... ... ерекшеленіп, эгоцентризмнен, ... ... ... ... ... ұстанымға көшуде
көрініс береді. Ол қатысушылардың өзара түсіністігін тереңдетіп, бірінің
жан дүниесін бірі ... ... ... қарым-қатынасты іске асыру үшін қажетті өмірлік шарттар
және қатысушылардың ішкі дайындығы үлкен роль ... ... ... ... байқағанымыз, жағымды қарым-қатынас орната
білетін білімгерлердің психикалық денсаулығы, ... ... ... ... Осы ... ... міндеттердің бірі – қарым-
қатынасты реттеп отыру, қатынас мәдениетіне ... ... ... жеке тұлғаның «өмір театрындағы»
шығармашылық «Менін» дамытуға негізделіп ұйымдастырылды. ... ... ... ғана ... ... да ... ... еніп шығармашылық
тапқырлығын көрсете алатындығы, ойын адам өмірінің ажырамас бөлігі, ... ... ... ... ... екендігі ескертілді.
Топты екі жұпқа бөле отырып «Менің құрбым», ... ... ... ... арқылы көрсетуді ұсындық. Мұнда ойыншылар ішкі ... ... тіл ... кері әсер ... мәселелерге көңіл аударып,
баса көрсетті.
Білімгерлерге ... ... ... ... емес қарым-
қатынасқа негізделген ойын жаттығуларын орындамас бұрын, бір-бірімізбен
сөйлемей-ақ ... ... тіл ... болатындығы, егер бізге мұндай ұғыну
табылса онда тілдік қатынасқа түсу де жеңіл, әрі еркін ... ... Осы ... ... ...... «отырып және
тұрып», «көзбен ұғыну» жаттығулары ... ... күй ... серігітті. Бұл жаттығулар «өзін-өзі тану»пәнінің үш ... ... ... ... ... ... ... технологияны меңгеруге қатысты оқытудың әдістері
төмендегідей болмақшы: ... ... ... ... ... ... сабақ; лекция; семинар; практикалық
сабақтар; педагогикалық оқулар; педагогикалық ринг; педагогикалық ... ... ... өткізу; бейнетаспаға түсірілген сабақтар көру; ашық
сабақтарға кіру, ... ... ... ... ... дидактикалық ойындарға ... ... ... ... ...... ... бір білім беріп,
іскерлік пен дағдыны қалыптастыру мақсатын көздейтін іс - ... ... бұл ... оқытуға арналған.
Бала ерте жастан – ақ қоршаған ортамен танысады. Ол ... ... ... ...... ... ... мен қасиет – сапалары туралы мағлұматтар алады. ... ... ... ... ... ... оның ... нақты болмайтыны сөзсіз.
Сондықтан білімді пысықтау, бекіту үшін ... ... ... ... ... ойындардан ерекшелігі, оның негізгі
мақсаты – баланы оқыту, олардың ... ... ... және ... қасиеттерді тәрбиелеу.
Дидактикалық ойындардың мазмұны – қандай да болмасын ақыл – ой
міндеттерін жүзеге ... ... ... ... ... есті ... ... Дидактикалық ойын арқылы дүниені тану басқаша ... ие ... ... ... ... ... қиял – ... та, жауапты өз бетінше
іздеу де, ... ... пен ... ... көзқарас та, білімді
толықтыру мен кеңейту де,жекеленген құбылыстар арасында өзара байланысты,
ұқсастықты және айырмашылықты тағайындау да бар. Ал ең ... ... ... ... ... бойынша дидактикалық ойын арқылы ... ... ... ... рет ... ... ... Сонымен
бірге дидактикалық ойын өзара жарыстыру мүмкіндігін туғызып, оқушыларға
білімдерін әртүрлі жағдайда қолдануға негіз ... ойын ... ... мен ... сай орындалуы үшін, оның
арнайы ... ... ... құрылмы төмендегідей:
Міндеті.
Әрекет.
Ереже.
Нәтиже, ойынның аяқталуы.
Егер оның әрқайсысына жеке-жеке тоқталайық:
1. Міндеті - әрбір дидактикалық ойынның белгілі міндеті ... ... ... ... ... ... ( ... келіп )
міндеті, оның оқу мазмұнын құрайды. Ойын мазмұны балалардың ... ... ... іс - ... белсендіреді және жаңа білім,
іскерлік, дағдымен байытады.
2. Әрекет – ... ... ... ... ... мақсатын жүзеге
асыру мүмкін емес. Әрбір дидактикалық ойынның міндеті әрбір оқушының мінез
– құлқын анықтап, ұйымдастырып, бір тұтас ұжымға ... ... ... ... Ол ... ... тудырып, олардың ойынға деген
эмоцияналдық қатынасын анықтайды. ... ... ... ... және ... түрде белгіленген. Ол әртүрлі болуы мүмкін, бұл
жағдайда төмендегідей негізгі шарттарға ... ... ... ойын ... бағыну керек, сол арқылы ойын ... ... ... ойынның аяғына дейін тартымды, әрі қызықты болуы шарт.
3. Ереже – дидактикалық ... ... ... ... табылады және
ерекше орн алады, сондықтан кейде дидактикалық ойындарды «ережеге құрылған
ойындар» деп те ... ... ойын ... бағынады. Олар іс - әрекетті
ойынның міндетін жүзеге асыруға бағыттай ұйымдастыруды көздейді. Сондықтан
дидактикалық ойында іс - ... ... ... байланысты. Ережелер бала
ойын үстінде не істеу керек және қалай ... ... ... ... іс - ... ... дамып, дидактикалық міндеттің жүзеге асуына
ықпал ете алмайды, сөйтіп өзінің негізгі сипатынан айырылады. Дидактикалық
ойынның ... іс - ... ... қана қоймайды, сонымен бірге
оның тартымдылығын арттырады.
4. Ойын нәтижесі – бұл міндетті шешу мен ... ... ... ... ... екі ... ... қажет: баланың көзқарасы тұрғысынан
және мұғалімнің немесе тірбиешінің көзқарасы тұрғысынан.
Егер ойын ... ... ... ... бағаласа, онда
мұғалім ойынның балаға моральдық және рухани ләззат беру жағын ... ... ... ... шешу ... белгілі бір күш – жігерді
талап етіп, олардың ойлау іс - ... ... ... ... ойын
барысында ұшқырлық, алғырлық, тапқырлық танытады. Мұның барлығы балаларды
моральдық тұрғыдан қанағаттандырып, олардың өз күштеріне сенімін арттырады,
оларды ... ... ... мен ... ... ... талдау кезінде міндеттің
орындалғанын, әрекеттің жүзеге асырылғандығын, ойынның белгілі бір нәтижеге
әкелгендігін қадағалаудың маңызы зор.
Адам өскен сайын ойын өзінің мәнін, жетекші ... ... ... ол ... ... ... іске ... (шығармашылық, техникалық
және басқа да ... Ойын ... оның ... ... ... ендеше ол адамдар үшін еңбектің түрі болып қала ... ... ойын – ... ... ... оқытудың ақыл – ой
белсенділігін тәрбиелеудің маңызды құралы болып табылады.
Бастауыш сынып оқушыларының білуге деген ынтасы мен ... ... ... оқу ... ... ... ... және сабақ
барысында алған білімдерін практикада қолдану ... ... ... ... ... орны ... пайдаланған дидактикалық ойындар мұғалімнің түсіндіріп отырған
материалын оқушылардың зор ынтамен тыңдап, оны ... ... ... ойын мектепке келген оқушылардың әрекетін белсендіріп,
оларды тәрбиелеп, дамытудың аса маңызды құралы болады. Ойынды педагогикалық
процеске енгізе отырып, ... ... ... яғни ... ... «Жақсы ойын» жасауға үйретеді. Мұндай ойынның өзіне ... бар, ол – ... ...... ... ... толықтығы мен дұрыстығы, белсенділігі мен ... ... ... ойындардың өзіне тән ерекшеліктері бар. Бір жағынан –
ойында ойындық әрекет ... ... оның ... жеке ... ... сапалары: зейін, байқағыштық, ес, ойлау, ізденімпаздық, белсенділік
қалыптасады. Екінші жағынан – ойын ... ... бір ... жаңа ... оқып – ... ... қайталау, іскерлік пен
дағдыны қалыптастыру, білімді іс жүзінде пайдалану міндеттерін ... ... ... оқу іс - ... ... аса ... ... ойындарды пайдалану керек және олар оқытатын,
үйрететін сипатқа ие болуы тиіс. ... ... ... ... мақсатына жетуге көмектесетін жағын ескеру маңызды. Оларды
сабақтың әрбір кезеңіне сәйкес дұрыс пайдалану да өте ... ... ойын ... ... ... оны ұйымдастырады,сабақтың
ортасында ойын тақырыпты меңгертуге бағытталады,сабақтың аяғында ... ... ие ... ... ойын ... ... кезеңінде
ұйымдастырылса да, қызықты, түсінікті болуы, оқушыларды іс - әрекеттің әр
түріне баули алуы тиіс.
Әдіскер – ... ... ... ... ... математиканы
оқытуда ойынды қолдану әдістемесін жасады. Ол «оқытуда ойынды қолдану
әдістемесін компоненттердің белгілі бір ... ... деп ... негізгі компоненті ретінде ойынның мақсатын алады. Оған байланысты
жүйенің басқа компоненттері қарастырылады: мазмұны, ... ... ... ойын ... ... бірге олардың өзара байланысы.
Ойынның нақты мақсаты
Мазмұны
Құралдары
Ұйымдастыру формасы
Түрлері
Бұл жүйені бастауыш мектепте оқыту процесінде ... ... ... ... ... қойылатын бірінші талап – ойынның нақты мақсаттарын түсіну
және білу болып табылады, ... ... ... төмендегідей:
Бастауыш сынып оқушыларына әрбір пән бойынша меңгеруге ... ... ... түрде игеріп, оқушылардың іске икемділігін қалыптастыру;
Бала қабілетінің қырларын жан – ... ... - ... ... ... дене ... жетілдіру, оның өмірге көзқарасын, адамгершілік
қасиеттерін қалыптастыру, эстетикалық талғамын арттыру;
Есте сақтау қабілетін дамыту.
Екінші талап – ойынның мазмұнын анықтау. ... ... шарт – ... ... ... ... ... жас ерекшеліктеріне,
бағдарламалық талаптарға, нақты ... ... дәл білу ... ... мазмұны тек пәндік мақсаттар ғана емес, оқу ... ... ... және ... ... дамыту
мақсаттарын да жүзеге асыруды қамтамасыз етуі ... ... ... ... талаптардың бірі ойынды және оның түрлерін ұйымдастырудың
мүмкін формаларын есепке алу болып табылады.
Дидактикалық ойынды ұйымдастыру ... ... ... топтық және даралық таңдау ) ең алдымен ... ... ... ... ... ( оқу, жазу ), қарым – қатынас
іскерлігін қалыптастыру деңгейін нақты есепке алу негізінде анықталады 6 ... ... ... тән көрнекті - әрекеттік және көрнекті – бейнелік
ойлаудың даму ... ... ... біз ... ... ... пайдалану тиімді деп есептейміз. Мұндай жағдайда мұғалім әрбір
оқушы арқылы ойынның мақсатын жүзеге асыруды қамтамасыз ете ... Ол ... ... ... ... – жабдықтармен қамтамасыз ету маңызды.
Бұл тапсырмалар ... ... ... ... ... тағы
басқа сондай болуы мүмкін. Ойынды ... ... оның ... болу керек
Ойынның құралдарына қойылатын талаптар: ойынның мақсаты, мазмұны және
формасы арқылы анықталады. Бұл ... ... ... ... зат ... ... т.с.с ) ... жақсы таныс болуы керек.
Дидактикалық ойындарды таңдап алу, оларды дұрыс өткізу мен ұйымдастыру
– оның табысты болуының шешуші шарттары. ... оқу ... ... сабақта қолайлы жағдайдың болуы, ... ... ... оқушылардың психологиялық көңіл – ... ... ... ... ... олардың сабақтың кезеңіндегі орны
мен міндетін және мақсатын дәл анықтауға, оны қолданудың теориясы ... ... ... ... ... танытуына, ойынға қажетті
материалдардың жиынтығын алдын – ала ... ... ойын ... ... ... ... ойындардың қайсысын болмасын өткізу барысында оқушылар
түрлі іс - әрекеттерді орындайды. Дегенмен олардың ... да бір іс ... ... ... орай ... ... ... ойын барысында
орындалатын негізгі іс - әрекеттерді анықтап, оның түрлерін іс - әрекетке
орай алмастырып отыруға тура ... ... ... ... ... ... ... үлгіге еліктей отырып),
біршамасында еске түсіруімен, (қайта жаңғыртумен) байланысты, қайсы бірінде
тексеру мен ... ... ... ... ... ... ... іс - әрекеттер орындалады. Ойын ... ... болу үшін осы ... іс - ... ... ... ... өзгермелі болуын да жүзеге асыруымыз керек.
3. Рөлдік-мазмұндық ойын
Қоғам дамуының осы сатысында ойынның жаңа түрі — ... ойын ... Бұл ойын ... ... ... ... ... қажеттілігін -
үлкендермен бірге өмір сүруге ұмтылысын қанағаттандырады, өйткені ... ... ... ... ... қанағаттандырылуы мүмкін
емес. Өзімен-өзі жүрген балалар ... ... ... ... ... мен ... іс-әрекеттерінің негізгі ... ойын ... ... ... ... орындауды алады.
Сөйтіп, өндіріс пен өндірістік қатынастардың күрделіленуіне байланысты
баланың ... ... ... ... үлкендермен ортақ өмірінің ерекше
формасы ретінде біреудің ролін ойнау ... ... ... заттың іс-әрекеттерді жаңғырту екінші кезекке ығысады
да, қоғамдық қатынастар мен еңбек ... ... ... кезекке
шығады. Сол арқылы баланың үлкендермен байланыс жасауы мен ортақ өмірінің
қоғам мүшесі ... ... ... қанағаттандырылады.
Рольдік ойынның алғышарттары ерте балалық шақ ... ... ... пайда болады. Олар заттың ерекше тегінің— ойыншықтардың ... ... ... Ерте ... шақтың өзінде-ақ ... ... ... ... ... ... кейбір
әдістерін үйренеді, ал кейінірек оны өздігінен атқаратын болады. Мұндай іс-
әрекеттерді, әдетте, ойын деп атайды, бірақ дәл мына ... ... ... ... ғана ... ... шақтағы балалар ойындарында кең жайылған рольдер болмаса да
рольдері бар ойындардың біртіндеп ... ... ... ... ... ... баламасының пайда болуына байланысты
балалар белгілі бір кісінің ... ... ... шаштараздың) іс-әрекеттерін бейнелей бастайды.
Рольдік ойын элементтері сәбилік ... ... ... ... біз ... өткенбіз. Рольді ойындарда балалар үлкендермен
бірге болуға ... ... ойын ... ... ... қарым-
қатынастары мен еңбектегі қызметін еске түсіреді.
Рольдік ойындар ... бір ... ... ... ... ... қабілетке де жетектейді.Рольдік ойынның мәні ойын
барысында дәріс алушының ... ... ... ... ... ... үйренсем,тауып айтсам деген ойды да ... ... ғана ... ... ... ие ... ... үйренушінің сөздік қорын молайта түсіп,өз бетінше тілді үйренуге үлкен
септігін тигізеді.
Рольдік ойындар,негізінен,тұрмыстық,қоғамдық-саяси,ғылыми,кәсіптік
қарым-қатынасты ойдағыдай жүзеге ... ... ... ... ... ... ... болмай тұр.Сіз оны бейтаныс замандасыңыздың қолыннан кордіңіз.Енді
осы сәтті пайдаланып сол кісімен ... ... ... ... әдеп ... ... ... қатысты міндеттер — баланың өз басына алған рольді
орындау қажет екендігін сезгендігі. Өзге балалар одан өзіне ... ... ... ... және ... ... Мысалы, сатып алушының ролінде
бала өзінің алғандары үшін ақша төлемей кетуге ... ... ролі оны ... ... және ... ... қоя білу және ... да міндеттейді. Міндеттерді орындай отырып, бала ойынға
қатысушылардық ... ... ... да ... ие ... ... ... роліндегі бала өзіне ойыншықтар сөресінде бар кез
келген товарды жіберуді ... ... және ... ... ... қатынасты талап етуге правосы бар. Дәрігер-өзіне ... ... ... өзі берген нұсқауларды емдеушілердің
орындауларын талап етуге правосы бар. ... ... мәні ... ... ... ... орындауы мен ойынға ... де ... ... іске ... ... ... ойын қиялдың дамуында анықтаушы орын алады. Оиын әрекетінде
бала бір ... ... ... алмастыруға, өзіне түрліше рольдерді алуға
үйренеді. Қиялды дамытудың негізіне осы ... ... ... ... ... ... балама заттардың болуы міндетті емес. Балалар
затты ойша түсінуге және олармен амал ... және өз ... ... ... үйренеді. Мұндай жағдайда ойын баланың ішкі дүниесінде
өтеді. Нәзік ... ... ... ойға шомған кішкентай қыздың
қуыршаққа қарап отырған фотографиясын алты жасар Катюша көріп тұр. ... ... ... ... жанына отырғызылған. Катюшаның айтқаны:
«Кішкентай қыз өзінің ... іс ... отыр деп ... ... Катя
өзінің түсіндіруі бойынша тек оның өзіне тән ойын тәсілін ... ... ... ... ойынның өз ықпалы бар.
Ойын арқылы бала ересек адамдардың мінез-құлқы және қарым-қатынасымен
танысады, ал бұлардың бәрі оның өз ... ... ... ... қарым-қатынас жасауға қажетті қасиет болып саналатын ... ... ... ие болады. Ойын баланы еліктіре және ... ... ... ... ... ... отырып, сезімнің және
мінез-құлықтың ерікті жігерді реттеудің дамуына себепші болады.
Баланың іс әрекетінің ... ... ... сурет салу мен
құрастыру мектепке дейінгі балалық шақтың түрлі кезеңдерінде ойынмен тығыз
байланысты. ... ... сала ... бала ... бір ... ойнайды.
Балалар өзара қырқысып жатқан, бірін-бірі қуып бара жатқан ... бара ... және ... ... келе ... адамдардың, соққан
желден құлап түсіп ... ... т.б. ... ... ... ... ойын барысында ұштасады. Шофер ролін алған бала
блоктарды құрылысқа апарады, сосын осы ... ... ... ... ... ... ол үй тұрғызушы ... ... ... бұл міндеттерді бірнеше бала өзара ... ... ... ... ынталары басында тек ойын мақсатына сәйкес
сурет салуға, құрастыруға бағытталған процесс ретінде болады. Тек мектепке
дейінгі естияр да ... ... ... ынта ... ... ... ауысады да іс ойын ықпалынан азат етіледі.
Ойын іс-әрекеті ішінде оқу ісі де қалыптаса бастайды, ... ... ... басты түріне айналады. Оқу ісің ересек адам енгізеді,
бірақ ол тікелей ойыннан пайда ... ... ... жасына дейінгі бала
ойнай жүріп оқи бастайды. Ол ... ... бір ... бар ... ... түрі ретінде қарайды. Әйтсе де осы ... ... ... оқу ... ... жүргенін баланың өзі де аңғармайды.
Үлкендердің оқуға көзқарасы ... ... ... ... ... ... көзқарасын ақырындап байқаусыз қалыптастырады. Балада оқуға
деген ... пен ... ... ... ... ... ... рольді ойындарында айналасындағы шындықтың көп
жақтылығын көрсетеді. Олар үй тұрмысынан, үлкендердің еңбектегі ... ... ... ... ... көрсетіп, замана
оқиғаларын (космостық ұшулар, арктикалық экспедициялар) және басқаларды
бейнелейді. ... ... ... шындық рольді ойындардың
сюжеті болады. Балалар араласатын өмір ауқымы неғұрлым кең ... ... де ... кең де сан ... ... ... да, ... дейінгі
кішкентайлардың ойын сюжеттері шағын, ал мектепке дейінгі ересектердің ... өте сан ... ... ... ... ... қызы мен анасы,
балабақша ойындарын ғана емес, ... ... ... ... ... кораблін
ұшыру сияқты ойындарды да ойнайды.
Ойын сюжетінің әр алуандылығы артқан сайын ойын ... ... ... ... үш-төрт жастағы балалар ойынының ұзақтығы бар болғаны 10-
15 минут болса, төрт-бес жаста ... ... ... 40-45 ... ... ересектерінің ойыны бірнеше сағатқа, кейде тіпті бірнеше
күнге созыла береді.
Балалар ойынының кейбір ... ... ... кішкентайларда да,
ересектерінде де қызы мен анасы, балабақша ойындары кездеседі. Бірақ ойын
сюжеттері мектепке дейінгі ... ... ... ... болғанымен
ойындардын ойналу сипаты түрліше: бір тақырып ... ... ... ересектер ойыны кішкентайлар ойынына қарағанда анағұрлым алуан
түрлі. Әрбір ... ... ... ... ... ... жақтарынан
көрсете білу тән. Мәселен, челюскиншілер болып ойнауда балалар дамуының
түрлі сатыларын ... ... ... үшін бұл ... ең түйінді жері—
мұзжарғышпен жүзу. Жас сатысы жоғары болғанда ... ... ... ... сыртқы әлеуметтік қарым-қатынастары мен әлеуметтік
сатысы (кімнің жолы үлкен), капитанның, ... ... ... ... ... шығады. Ақырында, моральдық, асқақ сезім
түріндегі ішкі әлеуметтік ... бәрі ... ... ... ... ... кез келген жаста ойнай береді, бірақ
түрліше ... ... ... ... толықтай сипаттамайды. Сюжетпен қатар
рольді ойынның мазмұнын да ажырату ... ... ... бала ... сәт деп ... көрсетсе, ойынның мазмұны. сол болып табылады. Әр
түрлі жастағы балалар тобы ... ... ... ... ... береді.
Айталық, кішкентайлар ересектердің қандай да бір істерін еске түсіре
отырып, тек ... бір ... ... бір ... ... ... ... арқылы үлкен адамдардың шынайы істерін қайталап көрсету
мектепке дейінгі кішкентайлар ойынының ... ... ... ... сәбилер түскі тамақ ішу ойынын ойнағанда ... да бір ... рет ... ... нан тіледі, ботқа пісіреді, ыдыс-аяқ жуады.
Әйтсе де ... ... ... ... ... ... ... пісірілген ботқаны тәрелкеге салмайды, таза тұрған ыдыстар
жуылады. Мұнда ойын мазмұны тек қана ... ... ... ... ... кіші ... ... рольді ойындағы сияқты ойын
сюжетін жоспарламайды, ол қолына іліккен затқа байланысты ... ... ... ... ... түтік болса, ол дәрігер, ал ... онда ол ... ... Балалар арасындағы негізгі талас іс-әрекет
жасайтын заттарды иемденуден ... ... ... да бір ... ... екі ... жүргізіп келе жатады, ауруды бірнеше дәрігер ... ... ... ана ... ... ... да ... бір заттан
екінші затқа ауысуға байланысты жиі ... ... ... мектепке дейінгі кіші жастағы балалар арасында ойынньщ
мазмүны ретінде көбіне адамдар ... ... ... кезінде адамдар арасындағы қарым-қатынасты толығынан бере білу
баланы белгілі ... ... ... Ойын ... ... қоғамдық өмірімен таныса отырып, адамдардың қоғамдық функңиясы
мен олардың арасындағы ... ... ... де ... дейінгі ересектердің рольді ойынының мазмұны өзі қалаған
рольден туындайтын ережелерге бағыну болып табылады. Бұл ... ... ... ... міншіл келеді. Ойында қоғамдық мінез-құлық
ережелерін орындай отырып «не болатынына?» назар аударады. ... ... ... ... ... ... ... таластырып: «Аналар
бұлай істемейді», «Дәрігер ауруларды осылай қарай ма?» - және т. б. ... ... ойын ... мен ... ... ... өмірін баланың барған сайын тереңірек ... ... ... ... шынайы өзара қарым-қатынастары олар тек
өздері келіскенде ғана пайда ... ... ... ... ойын ... өтуі ... Ойын ... пайда болатын шынайы өзара қарым-қатынастар,
біраз кейінірек, ойын сюжетімен анықталатын ... ... ... Бұл ... ... ... формаға айналады да одан
шынайы қарым-қатынастар байқалады.
Балалар арасындағы шынайы өзара қарым-қатынас ... ... ... логикасына сәйкес келуі мүмкін. Мысалы, самолет және ... ... ... ... ... осы ... ұсына отырып, өзі жол
жүрісі тәртібін реттеуші болады. Бұл ... ойын ... ... ... ... ... балаларға жетекші болу мүмкіндігіне ие болады.
Балалар арасындағы шынайы қарым-қатынас сюжетті байланыстың логикасына
сәйкес келмеуі де ... ... ойын ... ... бағыныңқы рольдің
бірін (ол бүкіл эскадрилья самолетінің бірін бейнелейді) алады да, жол
жүрісі ... ... ... алған балаға бағынады.
Егер бастаушы өзіне бағыныңқы рольді алса, бірақ ойынға нақтылы түрде
жетекшілік етіп ... онда ... ... ... ... қарым-
қатынастар болып күрделенуі мүмкін.
Жайылған сюжетті түпкі ойын жасау бірлескен ... ... ... бала ... ... ... арасында тез орнын
табудың қажеттігін, олармен байланыс орнатуды, ... ... ... өз тілегі мен мүмкіндіктерін салыстыра білудің қажеттігін ұғына
бастайды. Мұнда әр бала ойынның ... ... мен осы ... ... ... ... соларға икемдеуге үйренеді. Ойынға ... ... жеке ... ... ... ... Біреуі
талап етіп айқай салады: «Мен бастық боламын! Мен!». Балалардың бірәзы ... ... ... ... ... оның ... ... табылуы ықтимал. Мұндайда ... ... ... қанағаттанбаған бала ойынға қатысудан бас тартуы мүмкін:
«Сендермен ... ... ... ол ... ... ие болғысы келген
баланы ығыстыруы да мүмкін: «Кәне бері келіңдер! Бұйрықты мен беремін!»
Егер балалар өзара ... ойын ... ... деген қызығу, оған
қатысуға деген тілек балаларды өзара келісімге де келтіреді.
Е.С. Слеповичтің «Сюжеттік-ойын» әдістемесі.
Мақсаты: Баланың өз іс-әрекетін ... ... ... ... іріктелген топта жүргізілген. Балаларды ... ... алып ... Онда ... ... сай ... ... «Дүкен», «Отбасы», «Құрылыс». Әдістеме психикалық
дамуы тежелген балалармен жүргізілген.
Е.С.Слепович және оның шәкірттері жүргізген әдістемеде ... ... ... балалар өздігінен ойын бастамайды. Олар кейде
ойыншықтарды алып, оларды қарап ... ... ... ... ... ... ... «машинаны жүргізіп жатырмын», «қуыршақты киіндіремін» деп жауап
берген. Тағы бір жағдайларда ... ... ... ... ... Егер эксперимент жүргізуші ойын шартын ұсынбай жатып,
ойынды бастауға итермелесе бұрынғы көрсеткіштер қайталанып отырды, яғни
өздігінен ойын бастамады. ... ... өте келе ... ... ... арта ... Сонымен бірге топтың бір бөлігі ауыр түрдегі ПДТ ... ... ... ... ... ... жүгіріп жүрді немесе басқа іспен
айналысты. Кейде үлкен адам ... ... ... ... де, балалардың
тек жартысы ғана ұсынылған ... ... ... ... бастаған. Сонымен
қатар жан-жағына қарап қасындағы баланың немен айналысып жатқанымен жұмысы
болмады. Қарастырылып ... ... ... ... ... деген көзқарасы өзгеше. Эмоционалды ... ... ... ... ... Бұл ... зерттеу жүргізгеннен
ғана емес, ата-аналарымен сұхбаттан кейін де мәлім болды. Олардың айтуы
бойынша, балаларының ... ... ... ... ... жүргізу барысында балалардың қоршаған орта ... ... ... туралы білімін, адамдар арасындағы қарым-
қатынасты түсінуін, жинаған білімін ойын шартында қолдана білуін, өз ... және ... ... ... ... ... сонымен қатар,
балалардың өз әрекеттеріне және ... ... ... ... ... тежелген балалардың ойыны ... ... ... ... шығармашылықсыздық, жеткіліксіз эмоция тән. Қалыпты
дамудағы балаларда 6 ... ... ойын ... даму ... қол жеткізеді.
Ал, қарастырылып отырған ПДТ балаларда ойыншылардың өз міндеттерін ... ойын ... ... ... ... ... дамудағы мектепке дейінгі жастағы балаларға тән.
Ойынды дамыту үшін түрлі ережелер мен ... ... да ... мәні бар. ... ... мен ... бұл ... талапқа сәйкес ұйымдастырып отырулары қажет. Балалардың ойынына
үлкендер тарапынан жетекшілік болмайынша, олардың әрекеттік ... ... ... жете ... ... бала ... ... түрлі
заттарды шегелеуді үлкен дәреже кореді. Баланың осы тілегін қолдау ... ойын ... бала ... ... үйрене бастайды. Бұл өзінше «ойын»
болып сақталғанымен, баланың барлық күш-жігерін, зейінін ... ... ... ... ... ... басшылық етіп отыру - ой-орісінің, өмір
тәжірибесінің жан-жақты қалыптасуына байланысты ... ... бір ... ... ... бала ... мазмұны кеңейе бастайды. Мәселен
мектепке дейін тұрмыстық ойындарды (семья, магазинге бару т. б.) ... ... енді ... мәні бар, ... ... сан алуан
жақтарын көрсететін сюжеттік ойындарды ойнауға ауысады. Мәселен, бірінші
сыныптағылар ... ... ... ... сабақ үйрете
бастайды, олардың бірі — мүғалімнің, қалғандары оқушының рөлін атқарады.
Ойында мектеп өмірінің ... ... ... балаларында біртіндеп кеми
бастайды, оның орнын творчестволық ойындар басады. Адамдардың жай ... ... гөрі бала ... ... ... ... ... көрсетуге талаптанады. Енді оқыған кітаптары, көрген
кинолары, үлкендерден естіген өңгімелері баланың ойын ... ... ... мен ... ойындар
Бұл кезеңнің ерекшеленетін себебі: Бала алғаш рет мектеп табалдырығын
аттайды, сабақтардан тез ... ... ... ... ... бұған дейін балалар үнемі қозғалыста болады, ойнайды, ... ... ... ... 6 ... аса қозғалыста болады. Ал мектеп
табалдырығын аттағаннан кейін жүріс-тұрысы, қозғалысы таза ... ... әлде ... ... ... ұйқысы да бұзылады. Бұл олардың ден
саулығының қалыптасуына кері ... ... ... ... оқушыларының 80 пайызының организмінде ақау болатыны - ... ... ... 3-ақ рет болатын дене шынықтыру сабағы организмнің
күнделікті қозғалыс қажеттілігін ... ... ... ... 1 – сынып оқушысы мектеппен қалай ... ... ... де ... ... ... . Ал мектептегі жалпы дене
шынықтыру, сауықтыру жұмыстарының басқа пәндермен салыстырғанда ... бар. ... ... ... ... ... спорттық киіммен
ғана шығуы тиіс десек, бұл – ... ... ... талап. Бастауыш
сыныптарда оқушыларға дене шынықтыру пәні ... ... ... ... ... ... Сауықтыру шаралары ағзадағы физиологиялық
өзгерістерді жақсартумен денені шынықтыруды көздейді. Бұған таң ертеңгі бой
жазу жаттығулары, сабақ үстінде ... ... ... ... ... жаттығулар мен ойналатын ойындар, сабақтан тыс уақыттағы ойындар
мен жаттығулар жатады. Таң ... бой жазу ... ... ... ... ... үйреніп, оларды үйде өз беттерімен қайталап
жаттығады. ... ... ... ... ... ... ... бойынша іріктеп алынған жаттығуларды пайдаланады. Бой ... ... ... неше түрлі спорт құралдарын қолданып өткізсе
оның құндылығы арта түседі. Қазір мектептердің көбінде үзіліс кезінде ... ... бой ... ... мүмкіндік бола бермейді. Сондықтан оқушылар
үзілісте азда болса ойнап, жаттығулар орындау ... ... ... ... ... мақсаты үшін оқулықта шағын ғана орынды ... ... ... тыс ... ... жаттығуларды мұғалім көбінесе әрбір
дене шынықтыру сабағы сайын үйге тапсырма ретінде беріп ... ... ... ... ... ... отыру керек.Таң ертеңгі
бой жазу жаттығулары мазмұнына қарай 4 топқа бөлінеді:
Алғашқы жаттығуларды ұйымдастыру
Керіліп – ... ... алу ... мен ... қан ... әсер ететін
жаттығулар
Аяқ қолдың бір мезетте қозғалуына, денені дұрыс ұстауға арналған
жаттығулар.
Таң ... бой жазу ... ... ... оның
ұйымдастырылуына байланысты. Бастауыш сыныптарда өтетін спорт сағатының
мақсаты – оқушыларды ... ... ... ... ... секіру,т.б.)
спорттық жарыстарға қатысуға дайындау. Таң ... бой жазу ... ... ... ... және т.б. Бала ... кезде далаға шыққан
бетте жаттығулар орындайтын жерге ... тез ... ... одан ... ... ... жылдамдықты үдете беруі ... Ең ... ... мәні қан ... ... ішкі ... ... дайындайды. 5 – 10 минут жүгіріп, одан кейін ... ... ... кере дем алу, иық, ... және ... ... орындап бірте-бірте күрделендіре береді. Бастауыш сыныптарды
дене тәрбиесі сабағында ... дене ... даму ... ... ... ... ... қарай арнайы іріктеліп ... мен ... ... ... алатындай болуы керек. Баланың
өз құрбыларының арасында ... ... бола білу ... ... ... ойын ... ... Әрбір баланың мінез-
құлқы ойын үстінде қалыптасады. Яғни біреуі әділ ... ... ... ... ... ... ... келмейді, енді бірі
жігерсіздік танытады. ... ... ... ... ойын ... ... ... пайдалану керек. Адамның жеке басының қасиеттері
дененің қалыптасуымен байланысты. Денені жүйелі ... ... мен ... ... Адамның ойын өсіріп, шығармашылық қабілетін ... ... ... жаттығуды және дұрыс ұйымдастырылған жұмысты
орындағанда ғана дамып, нығайып жетіледі.
Қазіргі мектептерде бір ... ... ... ... ... ден ... сағаты; өткізіліп жүр. Денсаулық ... 2 ... ... ... ... ... қатысуымен 45 минут бойы өткізіледі.
«Денсаулық сағаты» жергілікті жағдайға және оқушылардың санына ... ... ... бір ... ... де ... үлгі 6 сабақ кестесі бойынша беріліп отыр. «Денсаулық сағатын»
үшінші сабақтан кейін қойғанда да осы ... ... ... бір ... ... 6 ... 14 ... 25 минутта бітетін. Таңертеңгі бой жазу
жаттығуларын ... ... ... ... 8 ... 15 ... келіп, 8
сағат 30 минутқа дейін таңертеңгі бой жазу ... ... ... ... ... Ал ... оқушылар 8 сағат 15 минутта сабаққа отырады.
Сонымен бұрынғы 30 минуттық, болмаса 20 минуттан екі рет ... ... ... денсаулық сағатына пайдаланылады.
Осылайша мектептегі бұрынғы қалыптасқан сабақ кестесі өзгермейді.
Демек таңертеңгі бой жазу ... мен ұзақ ... ... ... ... ... ... шығады. Бұл сабақ тек далада өткізіледі.
Күнделікті «денсаулық сағатын» өткізу балалардың қозғалыс ... ... ... ... ... ... көтереді.
Әсіресе ақыл-ойына, мидың қабылдау процесіне әсер етеді. ... ... бір ... ... ... ... ... үйретіп, меңгертудің мақсаты – ... ... күш – ... өз ... жетілдіруге дайындау, иіліп-
бүгілгіштігін дамытуға жағдай жасау. Сондай-ақ оқушы өз ... ... ... ... ... ... ... гимнастика мен
акробатикалық жаттығулардың элементтерін орындауға дағдыланады.
Ал жеңіл атлетиканың жүгіру, секіру, лақтыру жаттығуларының техникасын
жетілдіргенде нәтижесі жақсарады. ... ... ... ... оқушының шапшаңдылық, күштілік, төзімділік қасиеттерін, қимыл-
қозғалыстарын дамытып жетілуіне, күш-қайратының молаюына ықпал етеді. ... ...... иық, ... арқа және аяқ бұлшық еттерін
дамытуға пайдасын ... ... мен адам ... ... ... ... Балалар
өмірінде оның ой әрекетінен тыс ешбір процесс болмайды. Адамның жан-
дүниесіндегі ... ... ... түрінде білінетіндігі және керісінше
әрбір ... ... ... ... екендігі ғылыми түрде
дәлелденген. Сөйтіп ақыл-ойға қозғау салмайтын ... ... жоқ, ... ... ... көрініс табады.
Ойынға баланың дене мүшелері түгел қатысады, ойын оның ... ... ... ... ... ... және ... дене тәрбиесінің
барлық түрлерінің міндетін атқарады. Осылайша бастауыш мектеп ... ... ... белсенділігін арттыру мақсатында
қолданылатын дене шынықтыру – сауықтыру жұмыстары дұрыс ... ... ... ... ... ... аламыз.
Дене тәрбиесінің негізі – жеке тұлғаның өз қолында. Мысалы, әр күні
дағдылы жаттығулар жасап, тазалықты қастерлеуді ... ... ... қимылдарын міндетті түрде (парыз) жасап, дене қимылдарын
шынықтырса, онда ол денсаулығын, ой парасатын таза сақтай алады.
Дене ... ... ... ... жеке ... бойындағы
қимыл анализаторларын іске қосып, қимыл жүйесін, сымбатын, ... ... оның ... төзімділігін, еңбекке
бейімділігін арттырады. Дене тәрбиесі ... ... ... жарыстар
арқылы, түрлі дене шынықтыру-сауықтыру жұмыстары арқылы жүргізіледі.
1.2 Ойын арқылы балалардың ойлау қабілетін арттыру
Ойын - оқу үрдісіндегі оқытудың әрі ... әрі ... ... ... ... ... ... ойынды мұғалім мен оқушылардың
бірлескен оқу ... ... ... ... ... ... болады. Бастауыш сынып оқушыларының мектепке келгенге дейінгі
негізгі әрекеті - ойын болса, оқу-тәрбие ... олар ... ... оқу ... ... ... ... Ол сабақ барысында
пайдаланылатын дидактикалық ойындар арқылы жүзеге асырылады. Дидактикалық
ойындар арнайы мақсатты ... және ... ... ... Ойын ... ... ... ынтасын арттыратын құрал. Сондықтан да бастауыш,
дайындық сыныптарында оқущылар сабақ үстінде ойынды көп қажет етеді. Оларға
пайдаланатын ... ... жас ... қарай күрделеніп
отырады. Мысалы, дайындық сыныбында қарапайым ғана ойын ... ... ... ... ... жас ... сай болып күрделенген жөн.
Олай болса ойынды пайдаланудың, ... зор. ... ... ... ... ... саналы ойлауға үйретеміз. Нәтижесінде балалардың
қаншалықты білім меңгергенін анықтауға ... ... ... ... бар. ... ойын ... жас ... және өтілетін
сабақтың тақырыбына мазмұнына сай етіліп таңдалып алынғаны дұрыс. Бала ойын
іс-әрекеті үстінде білімді қалай игеріп жатқанын, ал оқу ... ... ... ... ... ... тиіс. Сонда ғана ойын және ... ... ... ... ... ... білік және дағдыны игеруге
толық ықпал жасайды. Мысалы, дайындық ... сан ... ... санап
және олардың екі тобын салыстыруға, өлшеміне, пішініне және түстеріне қарай
ажыратуға үйрету мақсатында ... ... «Өз ... тап», «Сан құрамын
анықта», «Құстарға ... ... ... «Шырша безендіру»
ойындарын ойнатуға болады. Ойын да ... ... ... ... болып келеді. Ұлттық ойындар халықтың ... ... ... дамығанына қазақ халқының ойындарымен таныса
отырып, көзіміз әбден жетеді. Халық ойындарын сабақтарда пайдалану оқушының
алған білімін күнделікті өмірмен бері кұштастыруға қолайлы.
Мысалы: ... ... ... ... ... ... Оның басты ерекшелігі — баланың ойлау қабілетін жетілдіру. Атау
ұйқастарын санау арқылы бала сан ... ... аты ... ... ... ... - білім,
Екі дегенім - егеу т.б.
Оқушылардың ой белсенділігін, саналы ойлана білуін дамыту, жетілдіру
- мұғалімнің негізгі ... Ойын ... ... қабілеті мен сөздік қорын
түрлі ... ... ... ... ... ... сабақта ойынды тиімді пайдалану сол ... ... ... ... ... өз ... ... әкеледі. Дайындық
сыныптарда сауат ашу сабағында әріптермен, дыбыстармен танысу барысында
балалар ... ойын ... ... ... «Сөз ... ... «Сәйлемді жалғастыр», «Жоғалған буынды тап», «Кім тапқыр?», «Кім
көп біледі?» т.б.
Бірнеше ойындар ойнатуға ... «Сөз ... тез ... ... ... ойнатылса, «Балықшы» ойынында аквариумнен балықты, магниттік
кубиктерді қармақпен аулап (қармақ басында,балықтың ... ... ... ... ... ... ... сұраққа жауап беруге болады. Ойын -
адамның өмір ... ... ... ... ән ... өсер бала бола ма?», - деп ... айтылатындай,
бала өміріңде ойын ерекше орын алады. Балалар ойын ... ... ... ... тапқырлық әрекет танытып, түрлі психологиялык
түсінікпен сезім әрекетіне ... Ойын ... бала ... ... пен ... ... болады. Ұлттық ойын ойнау арқылы оқушылардың өз
салт-дәстүріне, әдет-ғұрпына деген сүйіспеншілігі артады. ... мен ... ... ... ойын түрлерін ойнатамын. «Бәйге», «Хан
талапай», «Орамал тастамақ» т.б. ойындар.
Бәйге ойынында екі топтан екі ... ... ... ... сұрақтар
алады, Кім тез жауап берсе, сол ... ... өз ... ... ... ... үш ... бөліп, алдыларына асық шашамыз. Олар
асықтағы нөмірмен сұрақтарға жауап береді.
Орамал тастамақ ойынында ойын ... ... ... алдымен өзім
бастап кез келген өрнекті дауыстап айтып (2+3), орамалды бір оқушының
алдына ... Сол ... ... 2 мен 3-тің ... 5-ке тең ... ... Ары ... балалар ойынды өздері жалғастырады. Міне, осындай
ойындарды өз сабағымда пайдалана ... ... ... ... - баланың алдынан өмірдің есігін ашып, оның шығармашылық қабілетін
оятады. Сонымен қатар, ойын тынысы кең, ... ... ... ... қиял мен ... ... ... нәрсе.
Ойын - тиімді тәсіл.
Жалпы бастауыш сынып оқушыларының мектепке дейінгі ең негізгі ісі ойын
болғандықтан оқып ... ... олар ... ойын әркетінен таным
әрекетіне турлі ойындарды ойнау барысында бейімделуі тиіс.
Я.А.Каменский: «Ойын ... ... ... ... - деп ... ... Осы ... өзінен-ақ балалардың танымдық әрекетін
қалыптастыруда ойынның қаншалықты маңызы бар екенін ... ... ... баланың бойында: ойлау, ұйымдастырушылық қасиет,
тапқырлық, белсенділік, шыдамдылық қалыптасады.
1.3 Ойын арқылы баланың
психикалық ерекшеліктерін қалыптастыру
Адамның жан дүниесінің ... ... ... өмірге бейімделіп
тіршілік етуі әр түрлі іс - ... ... ... ... әрекеттердің бірі - ойын. Баланың психикалық даму үрдісінде ... ... және ... ... осы ... тәлім - тәрбиелік
мыңызы осы заманғы тәлім -тәрбие психологиясында өзекті мәселе ... Ойын ... ... ... мен ақыл - ойы ... ... ... заттары мен құбылыстарын танып біледі.
Ойын - әрекеті тек адамдардың даму үрдісінде ғана емес, ол хайуанаттар
дүниесінің тіршілігінде де ... ... ... ... ойын әрекеті жаттығу мен тіршілік етуге бейімделіп даралық
сипатқа ие болады. Ал жоғарғы ... ... ... сана - ... мен ақыл ... иесі - адам баласының ойын әрекеті, бір жағынан, тіршілік етудің негізгі
формасы болып саналатын болса, екінші жағынан, ұрпақтан - ұрпаққа ... өмір ... ... ... ... ... осы ... адам баласының ойын әрекеті, негізінен балдырған ... ... ... өсіп - жетілуіндегі басты және жетекші факторға айналады.
Білім - тәрбие ... мен ... жан ... сырын зерттейтін
психология пәні ойын әрекетін адамның эволюциялық даму ... ... ... ... ... ... қарастырады
Осы бағытта негізгі бір құрамды білігі және ... ... ... ... ... тану жолы ... ... әрекетін бала психикасының дамуында шешуші қызмет атқаратындығы
Ж.Аймауытов, Т. Тәжібаев, М. ... С. ... ... ... ... бізге мұра болып қалған еңбектерінде айрықша
орын алады.
Қазақ халқының өмір тәжірибесінде баланың әр ... ойын ... ... - ... ептілігі мен бейімділігін, танымы мен
пайымын дамытып, өрістетіп отырады деп санаған.
Осы заманғы педагогикалық ... ... даму ... ... баланың ойыны, ең алдымен, өзінің қатар құрбыларымен, ата - аналары
және өзге адамдармен ... - ... ... ... ... ... ... балалар ересек адамдармен қарым - қатнас жасап, әр түрлі
пайдасы істермен шұғылдануға дағдыланады. Үшіншіден, ойын әрекеті ... ... ... ... ... құралы болып табылады. Дұрыс
ұйымдастырылған ойын әрекеті балалардың өзара қарым - қатнасын дамытумен
бірге мұқтаждықтарын қанағаттандыратын әр ... ... ... асыруға
дағдыландырып, пайдалы және өнімді әрекеттер жасауға ... ... ... ... Т. Тәжібаевтің педагоикалық психология
саласындағы ой - пікірлері қазіргі күннің талабына сай жалғасып ... ... ... ... ... ғылымы саласындағы зерттеулер
нәтижесі балалардың танымдық қызығуын неғұрлым ертерек дамытса, соғұрлым
олардың болашақтағы оқу әрекеті ... ... ... ... жасауға
мүмкіндік береді.
Балалардың танымдық әрекеті - олардың өткен ұрпакқтың ... ... ... жүйесін меңгереді. Осыған байланысты баланың
танымдық белсенділігін арттыруда ... ... орны ... - бала әрекетінің негізгі бір түрі. Ойын арқылы адам баласының
белгілі бір ... ... ... меңгереді, өзінің ... ... Бала ... да қоғамдық ұжымдық сипат
болады. Мысалы: кез - келген бала еш уақытта жалғыз ... ... ... ... ойнайды, ойын арқылы бір - бірімен өзара карым ... ... Ал ... өзі оның ... үшін ... ... бар фактор
екендігі түсінікті. Ойын баланың түрлі қасиеттерін дамытатынын мұнда да
баланың қабілеті, ... бір ... ... А. С. ... өте
жақсы көрсетті. "Үлкендер өмірі үшін жұмыс, қызмет істеу, әрекет ету қандай
орын алатын болса, - деп жазды ол, - балалар өмірінде ойын да ... ... ... бала ... ... ... ... жұмыста көбінесе сондай
болады. Сондықтан келешекке адамды ... ... ... ойын ... ... мінезі -мектеп мінезінің айнасы»-деп атақты ұлы
педагог-психолог, ақын М.Жұмабаев айтқандай, біздің берер ... ... ... ... ... ... болуы керек.Ол үшін бала
ұғымына, қабылдауына сәйкестендіріп, ойын ... ... ... ... ... ақылына лайықтап, талабын шабыттандыратындай, ойын
оятарлык, іскерлігін дамытатындай, ... ... ... ... ... ... керек.
Ойын адам әрекетінің бір түрі болғандықтан, оның да ... ... ... ... қозғаушы күші - баланың нақты тілегі мен кызығуы.
ІІ ТАРАУ МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫ ОЙЫН АРҚЫЛЫ ТАНЫМДЫҚ ӘРЕКЕТІН
ДАМЫТУ
2.1 Ұлттық ойындармен ... ... ... ... ... ... ... жас ұрпақты тәрбиелеуде халық
педагогикасының талаптары терең бейнеленген халық ауыз ... ... ... мен ... ... ... дәстүрлі ұлттық
ойындардың маңызды екенін атап көрсеткен.Ұлттық ойындар ұлт ұлт ... ... ... ... ... бойы ... атадан балағ
мұра ретінде ауысып отырған.Олар ... ... ... ... пен ... бірлесіп қызымет
атқаруға, төзімділікке және т.б. тәрбиелеудң ұтымды құралы болған.Қаз»рде
әртүрлі ұлттар ойындары,соның ішінде қазақтың ұлттық ... ... ... ...... ... құралы. Олай дейтініміз
ұлтойындарының арасында өзара үндестік, тығыз байланыс бар.
Ойынға тек ойын деп қарамай,халықтың ... бойы ... ... ... ... ... ... құралы деп қараған орынды.
Ұлттық ойындар халық педагогикасынаң бір ... ... ... ... бойы ... ... ... оларды өмірге әзірлеу
қажетін өтеуде. Қазақтың ... ... тек ... ғана ... да болып табылады. ¥лт ойындарын тек ойын деп ... ... бойы ... асыл ... бір ... ... тамаша
тәрбие құралы деп караған жөн. Өйткені, ойын баланың дүниені танып білуге
қадам жасар алғашқы басқышы. Егер ... ... өмір ... тікелей
айнала қоршаған ортамен байланысын адамдармен, жолдастарымен карым ... елеп ... өмір ... қол ... ... ... ... мәжбүр етсек, олардың психикалық дамуына кері әсер ... ... Оның ... бүл ... ... ... ... жай нәрседен
күрделіге, жеңілден ауырға, белгіліден белгісізге деген қағидаға да ... ... ұлт ... жеке ... ғана ... құралы емес,
ол бүкіл қоғамдық ортаны өз соңынан ертетін ... ... ... ... әлеуметтік орта моделін жасаушы ретінде ... ... ... ойын ... жеке ... ... шыңдалып халыққа
танылған сол арқылы өмірге жолдама ... ел ... ... ... ... ... ... беретін оқу орындары болмаған кезде
ұлт ойындары халқымыздың өз ұрпағын тек ойын - ... ... ... ... жүлде алу ғана емес, ата ... ... ... ... жалғастырып, өз жұртында бар ... ... ... ... ... ... ел қорғауға жарайтын батыл да өжет,
шапшаң ұрпақтарды тәрбиелеудің өзіндік ... ... ... ұлт ... бүгінгі бала-бақша және бала-бақшадан тыс оқу
- тәрбие ... ... ... ... іс ... ұйымдастыруға
енгізудің әлеуметтік-педагогикалық негіздері белгілі бір ғылыми ... алғы ... ... ... және бала-бақшадан тыс тәрбие үрдісін жетілдірудің алғы
педагогикалық шарттарының бірі - өркениеттің бүгінгі деңгейіне ... - ... ... сай жастарға білім мен тәрбие беру,
адам баласының ... ... қол ... ... бас ... сөз ... ... сол көненің негізінде жаңа мазмұн мен мағыналарға
жеткізілетін түрлерді дүниеге келтіру арқылы бүгінгі күн талаптарына ... ... ... ... ... ойын ... сабақтың барысында пайдалану балалардың
білімді қабылдау қабілетін нақтылап, мазмұнын бала санасына жақындатады. Ал
балалардың табиғи жағдайда өткізетін туристік іс - ... ... ... ұлт ойындарын пайдалану тәрбие жұмысына оларды
қызықтырып, еліктіре ... ... ... іс - ... ... ... нәтижесінде балалардың белсенділігін жетілдіріп, жұмыс
қабілеттерін жақсартады, түрлі ... мен ... ... ... ... ... рефлекстік пиериясына сүйенер болсақ, барлық оқыту,
тәрбие үрдісі байланыс жүйесінің құрылымына негізделеді, ал оның ... ... ми ... ... байланысты болып келеді. Олай болса,
ойын қолданылған сабақ, тәрбие жүмысы балаға өзінің етене жақындығымен,
түсініктілігімен ерекшеленеді.
Ойын ... - ... ... Педагогикада өзіндік жүмыс өз алдында
жеке тұрып оқыту ұсталған бола алмайды. Ал баланың ойын үстіндегі өзін ... ... ... ... ... ... ... шыңдалуы, оның
ақыл - ойын, дене еңбегіндегі белсенділігін ... ... ... ... ... ерік -қайратын шыңдайды, алға ... ... ... Осының нәтижесінде балалардың өз бетімен ізденуі,
білімді қажетсінуі өсіп, нақтылы қажеттілікке ұласады. Атап айтқанда, ... бала ... мен ... ... ... ... ... бала дербестігін туғызып, өздігінен оқу білім алу ... ... ... ... тыс ... ұжым ... айғағынан, ол әрдайым өз алдында дербес тұлға арқылы іске асқанымен,
ойынға қатынасқан әр баланың алдына ... ... ... пайда болады.
Адамның қандай әрекеті болсын коғамдық әлеуметтік қажеттіліктен
туындайды. Бала өзінің қажеттігін өтеу ... ішкі ... ... ... ... жасайды. Баланың ойын әрекеті оның ақыл - ой, дене
дамытуы үшін қажет. Баланың ойын әрекетіндегі белсенділігін ... ... іс - ... оның ... ... ... қажетті оқумен
дағдыны меңгеруге және оларды күнбе - ... ... ... ... ... ... ... істейтін әрекетіне ұластыруы шарт.
Бала белсенділігі негізінен екі түрлі: сыртқы және ішкі белсенділіктен
түрады. Сыртқы белсенділігі көбінесе ойын арқылы, ... ... ... ... ... ... ... Баланың ішкі белсенділігіне оның
ойлау әрекетіндегі белсенділігі жатады.
Баланың ішкі, сыртқы белсенділігін бөле - жара, бір - ... ... ... ... ... ... ... ойы, қабылдауы,
дағдысы ең сақ, баланың ойы, кабылдайы, дағдысы ең алдымен сырттан болатын
әсерлердің ... ішкі ... ... қабылдау белсенділігін
арттырады. Егер сыртқы әсер солғын болса, ішкі әсердің де ... ... ... А. С. Макаренканың бала ойында кандай ... ... ... ... ... ... ... өмірдегі қызметкерлігі,
қайраткершілігі баланың ойынымен тең деген пікірін мындықтан алшақ ... ... ... ... ... жас ... бойына дарытарлық
ұлттық жағымды қасиеттері үшан - теңіз, ... бәрі ... ... ... ... ... талаптарына сай жастарды тәрбиелену ісіне
қосар үлесі мол екені даусыз.
Қазақ халқы материалдық мұраларға қоса ... ... да аса ... бірі. Сондай қомақты дүниелер қатарына ұлт ойындары да ... ... ... бен ... ұрпақтарымыздың оларды оқып үйреніп,
өздерінің кім екендіктеріне барлау жасауына ата - бабаларының ... мен ... ... зер салуларына, көздеген мақсаттарына
саралап,жете білулеріне, ... ... ... ... мен ... ... сөйтіп, мәңгүрттік атаулыға тосқауыл коюларына ұлт
ойындары септігін тигізеді. Балалар ойын арқылы шынығып өзінің бойындағы
табиғи дарынын ... ... ... халық ерекше мән берген сондықтан,
халық оған тек ойын - сауық, көңіл көтеретін орын деп қана ... ... - ел ... ... болашақ қайраткер, өзінің осы қасиетін шаршы
топтың алдында, баршаға тең, ... ... ... алуға тиіс болған.
Ойын тегінде адам баласының ұжымдық шығармашылығының және орындалуы ... ... ... ... ойын ... жолдастық, достық қарым -
қатынасқа әрекеттенуге тәрбиелеуге мүмкіндік мол.
Психолог ғалым Т. Тәжібаев өз ... ұзақ ... ... ... ... мен ... түрлерінің кейбір ерекшеліктерін
ескілікті білдіреді деген теріс ... ... ... ... ... - ... денесін машықтыру мен ақыл - ойын жетілдірудегі жеріне
тоқталады. Ұлттық ойын ... ... ... ... ойын - сауық
түрлерімен шұғылдануымен ғана шектелмей, олар сол халықтың салт санасын,
дәстүрін, ... ... ... ... көрсетеді. Кез келген
ойынның түр сипаты халықтың тіршілік тынысын бейнелейтін құбылыс.
2.2 Ойын - бала ... ... ... ... - ... іс. Егер біз ... тек ... көтеру үшін немесе
дем алу ретінде пайдалансақ, одан ... ... ... ... ... да, ол ... ... жұмысалуы керек, өйіткені ойын баланы
дамытады. Ойын адам жолын ынтымақтығымен бірге, оның бойындағы ... ... ... ... ... ... дарытады. Ойындардың қай -
қайсысы болсада баладан төзімділікті, тапқырлықты, ізденімпаздылықты,
шеберлікті, т.б. толып жатқан қасиеттерді талап етеді.
Қызығу - танымдық іс - әрекеттің ... ... ... ... оқып үйрену барысында қабілеті ашылып, дарыны ұшталады, өз
күшіне, мүмкіншілігіне сенімі ... ... ... дара тұлғалық
сипаттарға ие болады.
Танымды қызығу оқыту мен ... ... ... әдебиеттерде оны қалыптастырудың үш жағдайы туралы жиі
айтылады.
Біріншісі - оқытудың мазмұны мұндағы ... ... ... түрі, жаңалығы, ғылыммен техниканың соңғы табыстары тандандыратын
тарихи деректер, білімінің ғылыми іс жүзінде қолданылуға бұрыннан ... жаңа ... ... - ... ... ... ... формалары, құралдарын және
әдістерін жетілдіру. Бұған жататындар: сабақтың ... емес ... ... ... техникалық және көрнекі құралдардың тиімділігін
арттыру, танымдық ... ... және ... ... ... ... және ... байланыстарды тудыру,
ғылымның өмірмен, өндіріспен, техника және ... ... ... ... ... ... жұмыстарын және өздігінен білім
алуды тиімді ұйымдастыру, шығармашылық және зерттеу жұмыстарын белсенді
қалыптастыру, білімтексеру мен ... ... ... ... ... ... кері байланысты жетілдіру.
Үшінші - тәрбиеші мен ... бала мен бала ... ... ... орнатып, жүрек жылуының болуын қамтамасыз ету. Бала
өзі ұнатпайтын тәрбиешінің пәнінен ешқашан қызықпайды. ... ... ... тәртіп жиі бұзылатын ... ... ... туғызу үшін ойын түрлерін пайдаланудың орны ... ... ойын ... тәрбиешінің түсіндіріп отырған материалын балалар
зор ынтамен тыңдап, берік меңгеруіне көмектеседі. Өйткені балалардың аңсары
сабақтан гөрі ойынға ауыңқырап ... ... ойын ... ... олар тез
сергіп, тапсырманы ықыластана әрі сапалы орындайтын болады. Ойындар барлық
сыныптарда қолданылады.
Әр қашан да тәрбиеші ойынға койылатын ... ... ... ... ... ... Ойынның мақсаты нақты қойылып, керекті көрнекіліктер мен
материалдар күн ілгері дайындалып, оңтайлы жерге қойылуы
керек
2. Ойынға кірісер ... оның ... ... ... ... ... ... сыныптағы балалардың түгел қатысуын қамтамасызетуі керек.
4. Ойынның жүру ... ... ... ... ... қатар, олардың ойын үстінде шешім қабылдай білуіне, ойлана
білуіне ... ... ... ... ... тақырыбы мен мазмұны неғүрлым
сәйкес алынса, соғұрлым оның танымдық, тәрбиелік маңызы да арта ... ... ... ... ... тартымдылығын күшейтеді, балалардың
сабаққа ынтасы мен қызығушылығын арттырады. Еліміздің ертеңі бүгінгі жас
ұрпақтың ... ал жас ... ... ... ... Адам ... ... уақытпен бірге өмір сүреді. Білім туралы заңда тәрбиешілер
бас қосуларында сапалы білім, саналы азамат өсіру туралы ... ... ... ... ... өмір ... бүгінгі балалар. Біз оларды
қалай тәрбиелесек ертеңгі Қазақстан сол ... ... ... ... ... міндет жүгі өте ауыр. Шәкірттерінің ертеңін ойламаған
ұстаз еліміздің болашағына жаны ауырмағаны. ... ... ... ұлттық қасиеттеріміздің асылдарын асқақтата отырып, оқушының
жанына нұр құя білу ұстаз парызы деп ойлаймын. Көп оқушы ... ... ... ... мен ... - оның ... ... болып, ұстаз
сенімін ақтай білуі. Мұндай белеске жету үшін ... ... ... керек. Тәрбиешініңнің беделі оның жеке ... жан ... ... байланысты. Ағартушы Ы. ... ... бір ... түсінбесе оған баланы кінәламау керек. Бұл жерде ұстаз
кінәлі, сондықтан да ұстаз берер білімін ... ... жөн" ... ... мен ... ойын мен ... сабақтарына қызығушылығы
балалар үшін әсерлі де тартымды ойын тәсілі болса,бала үшін бұл оқу үрдісін
түрлендіру. Ойын ... ... ... ... бала-бақшадан шыққаннан
кейінгі өмірге дайындайды. Олар үшін тек қандай да бір жағдайда не істеу
керектігін жаттап, есіне сақтаудан гөрі іс ... ... өзін ... ... ... әлдеқайда қызық. Осындай ойын түрлері имитациялық деп
аталады. Оқытудың имитациялық түрі арқылы оқушылардың білім сапасы мен
белгілі бір пән немесе тақырып бойынша ... ... ... ғылымында ойын әрекетінің оқу үрдісінде алатын орны туралы
зерттеліп жүрген еңбектер аз ... ... ойын - оқу, ... іс ... ... адамның өмір сүруінің маңызды бір түрі. "Ойын " ұғымына
түсініктеме берсек - бұл ... ... - ... өзі ... ... тәжірибені қалыптастыруға арналған жағдаяттар негізіндегі іс -
әрекеттің бір түрі. ... ... ойын ... ... қызметтерді
атқарады:
* Ойын сауық;
* Комумуникативтік немесе қарым - қатынастық;
* Диагностикалық (ойын барысында өзін - өзі ... ... ... - өзі ... ... де ... ойынның адамның дамуына, қалыптасуына, тәрбиесіне
байланысты функциялары ... Ойын - ... ... ... ... ойын ... ... өмірден көптеген мәліметтер алып,
дамиды. Ойынның басты шарты жеңіске жету болса, әр ойыншы өз ... ... бір - ... ... ... ... өзіне тән мотивтері болады. Мысалы: мазмұндық, ... ... ... ... ... қиялын қалыптастыруда зор маңыз
атқарады. Ойын әсері арқылы бала өз қасиетін ... ... ... қабілеті бар екенін байқап көре алады. Ал ақыл - ой ойындарында
белгілі бір ... ... ... Ол ... ... ... зиінділігін арттырумен қатар ерік сезім түрлерінде дамытады.
Ойын түрлері өте көп. ... ... ... сыныптарда
пайдаланылатын: ойын - сабақ, ойын - ... ... ... мақсаттағы ойындар, сөздік ойындар, логикалык ойын есептер,
ұлттық ойындар. Мұндай ойындар баланы жан - жақты ... ... ... ... ... ... қоладынылатын ойынның тағы бір түрі ол -
дамытушы ойындар. ... ... ... ... ынта - ... ала отырып, оқуды қызықты етіп, білім, білік дағдыны қалыптьастыру.
Дамытушы ойындарға қойылатын бірінші ... - ... ... ... ... Бұл талаптар төмендегідей сұраныстарға жауап береді:
А) балаларға өзінің қабілетін көрсете ... ... ... баланы басқалармен жарыса білуге қалыптастыру;
Б) білік пен дағдыны ... үшін ... өзі ... ... ойын барысында балаға жаңа білім, білік дағдылардың қайнар көзіне
жеткізу;
Г) баланың ойын барысында жеткен жеңісі оның жаңа ... ... ... сәйкес келетіндігі.
Ұлы Абайдың: «Ойын ойнап ән салмай өсер бала болама?» деген ... ... ... маңыздылығын көруге болады.Бала-бақша балаларының
психикасының дамуына ойын әрекеті шешуші рөл атқаратындығы ... ... өз ... ... кеткен: Ж. Аймауытұлы, М. Жұмабаев, Ш.
Құдайбердіұлы, С. ... ... ұлы ... Ж. ... мен И. Т. ... ойын арқылы
балаларды болашақ өмірге бейімдеу керек деп түсіндірген. Ойынның теориясы
мен маңыздылығы туралы К. Д. ... мен П. Ф. ... ... және ... ... ... орны ... С. П. Шацкий, В. А. Сухомлинский, Н.
К. Крупская өз пікірлерін білдірген.
Педагогикалык ... ... ... алар ... ... Н. ... зерттеген. Ойын бала үшін еліктеу, инстинкт күнделікті
негізгі іс әрекет және өмірі деп дәлелденген. Н. Құлжанованың айтуы бойынша
ойынды ... ... ... ... болашақ өміріне түзу жол
салу, үлкендерге еліктеу және ... ... сай ... ... ... ... әрекеті - оқу, қарым - қатынас, ойын және
еңбек ... ... ... ... функцияларды атқарып, баланы
дамытады. Оқу білім алу мен білік, дағдысын қалыптастырса, қарым - ... ... ... бірі дұрыс кабылдап, сонымен қатар жаңалық алмасуын
арттырады. Ойын -пәндік әрекеттерді ... ... ... ... ... Ал ... - қолдың қозғалысын жақсартып, практикалық
кеңістік және көрнекі ойлауын жетілдіреді.
Ұлттық психологияның өзіндік ... бар және өте ... ... бірі ... сезім болып есептеледі. Ұлттық сезім
халықтардың ... ... ... орын алады. Әсіресе адамдардың рухани
келбетін қалыптастыруда және дамытуда, интернационалдық тәрбиеде зор ... ... ... даму ... жан - ... ... сауатты,
саналы азамат тәрбиелеу мәселесі жүктеліп отыр. Мұндай мақсаттың баянды
болуы оқу- ... ... ... ... ескерсек, білім негізі
бастауыштан басталғандықтан, жас жеткіншектердің білімді,білікті болуына
ойынның алатын орны ерекше.
Ойындарды ... ... ... оку - ... белгілі
бір жүйемен пайдалану қажет. Ойындардың оқыту мазмұнына, танымдық іс ... ... ойын ... ... ... бар. ... ... жас ерекшеліктеріне, ойын сипатына, дене қасиеттерін,
қимылдық әрекеттерді ... ... ... ... ... Ойындарды оқыту мазмұнына сәйкес түрлері:
1. Ойын - саяхаттар. Олар ертегіге үқсас, фактілер немесе оқиғаларды
бейнелейді. Бірақ олар ... ... ашып ... ... ... ... - оңай ... қажеттілер - қызық жолмен беріледі.
2.Ойын - тапсырмалар. Бұл ойындардың негізін заттар мен
әрекет, сөздік тапсырмалар кұрайды. Ойын ... мен ... ... болжауға негізделеді.
3.Ойын - болжамдар. Бұл ойындар, Не «болар еді...?», «Мен ... ... ... ... ... ... дидактикалық мазмұны балалардың алдына
проблемалық ... пен ... ... ... Мұндай ойындар
білімді нақты жағдайда қалыптастыра байланыс ... ... ... Ойын - ... ... ... ерекшелігі
логикалық
астарын болуында, олар баланың есі әрекетін белсендіреді.
Жұмбақтар ... ... және ... ... ... ... тәрбиелейді, оқушы қиялының
дамуына әсер етеді.
Баршамызға белгілі ойын арқылы ... дене ... ... ... ... ... ... Баланың бойында ... ... ... белсенділік қасиеттер қалыптасады. Сабақтан
тыс уақытта ойналатын ойын ... ... ... ... деген
икемділігін арттырып, шығармашылық қабілетін кеңейтеді. Халық өзін қоршаған
дүниенің қыры мен сырын егжей - тегжейлі ... ... ... ойын
арқылы жастайынан сіңіре беруді көздеген. Ойын бала табиғатымен егіз.
Өйткені бала ойынсыз піспек ... жан - ... ... ... Бұл ... ... бір нәрсе, ойындарды бүгінгі педагогикалық ілім талаптарына сай
іріктеп, ретті қолдана ... онда ол ... ... ... ... сабақтан тыс уақытта жүргізілетін тәрбие жұмыстары
жандандыра түседі.
Қосымшалар:
Ойын
Дидактикалық ойындар – балалардың ... ... ... ойындарды қолданудың түрлі жолдары бар.
Ойын
Ойынның нәтижесі:
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Кішібаева Д. Ұлттық ойындардың пайдасы ... 20041. -Б. ... ... Ә. ... ... ... және оның тәрбиелік
мәні.
- Алматы: 1985ж.
3. Тұрыскелдина М.Т. Дене шынықтыру оқыту әдістемесі (3 сынып)
– Алматы: Атамұра, 1999ж.
4. ... Т. ... ... дене тәрбиесі. – Алматы: Рауан,
1994ж.
5. Мухина С., «Мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... Н. ... ... ... – 2004.
7. Арутюнян Ж.В «Взаимосвязь учебной и игровой деятельности в ... ... ... ...... 15 ... ... С. «Бастауыш кластарды білім берудің тиімділігін арттыру
жолдары». – Алматы: ... 1994 – 84 ... ... ... ... и ... по ... умственных
способностей у детей дашкольного возраста».– М: Просвещения, 1989 ... ... М.И. ... ... как средство повшения
эффективности обучения ... ... ...... 1980 – 25 ... Болдырев И. С.Класс жетекшісі.- Алматы :Мектеп, 1980.-Б.
12 Кішібаева Д. ... ... ... ... 2004, №1. -Б. 52-56
13 Нұрғаева Г. Ойын сабақ // Бастауыш мектеп,2001, №7. -Б. ... ... ... ... ... пайдалану // Бастауыш мектеп, 2004, №6. -Б. 28-30
15.Қаженбаева А.Е. Бала ... ... ... ... ... 2002, ... 9-10
16.Қоянбекова.С. Ойын мақсатын талдау жэне оның мәні //
Қазақстан мектебі, 2002, ... ... ... №9. 2002 23-30 ... Б. ... ... ... дамыту
//Қазақстан мектебі, 2000, №2.-Б. 29-31
-----------------------
Міндеті
Мақсаты
Баланың қызығушылығын ояту, белсенділігін арттыру
Бағдарламада алған білімдерін қалыптастыру, тиянақтау, пысықтау.
Сабақтың соңында
Сабақтың ... ... ... ... ... ... ... мақсатын көздейді.
Көңіл күйін сергітеді, ерік-жігерін дамытады, сабаққа ынтасын арттырады
Өткен ... еске ... ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектеп жасына дейінгі ересек балалардың логикалық танымы үдерісін ойын әрекеті арқылы дамыту.25 бет
Мектепке психологиялық даярлық5 бет
Балалардың дамуы мен тәрбиеленуі21 бет
Мектепке дейінгі дидактика. Мектепке дейінгі жастағылардың оқу-танымдық әрекетінің ерекшеліктері8 бет
Мектептегі оқу процесінің нәтижелі болуына танымдық әрекеттердің психологиялық әсерін зерттеу80 бет
"көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні"12 бет
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
"шжбм жағдайында оқушылардың іс-әрекетін ұйымдастырудың өзіндік ерекшеліктері"5 бет
5-6 жасар балаларды мектепке даярлау әдістері7 бет
6м010100- "мектепке дейінгі оқыту мен тәрбиелеу" мамандығының магистратураға қабылдау емтиханының бағдарламасы28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь