Негізгі құраладардың есебі мен аудиті

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3

І.ТАРАУ. НЕГІЗГІ ҚҰРАЛАДАРДЫҢ ЕСЕБІ МЕН АУДИТІ
1.1. «Халыққа қызмет жасау басқармаларының» экономикалық сипаттамасы мен көрсеткіштерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2. Есеп саясаты және бухгалтерлік есепті жүргiзiлуi ... ... ... ... ... ... ... ... .. 16

ІІ.ТАРАУ. НЕГIЗГI ҚҰРАЛДАРДЫҢ БУХГАЛТЕРЛIК ЕСЕБIНIҢ ҰЙЫМДАСТЫРЫЛУЫ
2.1. Негiзгi құралдардың экономикалық мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
2.2. Негiзгi құралдардың қозғалысын есептеу және жинақтау, талдамалық
есептерiн ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 28
2.3. Негiзгi құралдардың тозуымен амортизациясының
есебiн ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 38
2.4. Негiзгi құралдарды жөндеу есебi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 49

3.ТАРАУ. НЕГIЗГI ҚҰРАЛДАРДЫҢ АУДИТI МЕН ТАЛДАУЫ
3.1. Негiзгi құралдарға аудиторлық тексерудiң маңызы мен мiндетi ... ... ... . 54
3.2. Негiзгi құралдарды түгендеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 56
3.3. Негiзгi құралдардың аудитi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 59
3.4. Негiзгi құралдардың пайдаланылу тиiмдiлiгiн талдау ... ... ... ... ... ... ... 62

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 68
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 70
Экономика салаларында жүргiзiлетiн есептер жүйесiнiң арасында бухгалтерлiк есептiң алатын орны ерекше. Барлық экономикалық ғылымдар iшiнде бухгалтерлiк есеп өз алдына дараланып түратын бөлек ғылыми сала болып табылады. Бұл ғылымды жан-жақты зерттейтiн,экономикалық жағынан талдайтын, өз алдына ғылыми даму жолдарын анықтайтын әдiстермен, бұл ғылымды оқытатын пән бар. Осы орайда қоғамдық өндiрiс процестерiн бухгалтерлiк есеп ғылымының пәнi деп айтуға болады, немесе қоғамдық өндiрiс процестерiн бухгалтерлiк есепке алынатын бiр түтас түлға деп қарауға болады. Өйткенi бухгалтерлiк есеп қоғамдық өндiрiстiң даму жолында қажет болып табылады. Бухгалтерлiк есептiң мәлiметтерi мен көрсеткiштерi қоғамдық өндiрiстiң дамуын экономикалық түрғыдан зерттеуге бiрден-бiр негiз болып табылады. Сондықтанда бухгалтерлiк есептiң негiзгi мiндетi экономика салаларының барлығында нақты, түжырымды мемлекеттiк талаптарға сай есептеу жұмыстарын жүргiзу. Қоғамыздың даму кезеңдерiнiң қай сатыларында болмасын дамудың объективтi экономикалық заңдылықтарын анықтау және сол заңдылықтарды пайдалану шараларын дұрыс белгiлеу үшiн есеп жұмыстарын, соның iшiнде бухгалтерлiк есептi дұрыс үйымдастыра бiлудiң мәнi мен маңызы өте жоғары болып табылады.
Нарықтық экономикаға көшу кезеңінде шағын және орташа кәсiпкерлiктi дамытуға мемлекет тарапынан үлкен көңiл бөлiнуiне байланысты елiмiзде бухгалтер және аудитор мамандарына деген сүраныс артуда. Себебi олардың кәсiпкерлiк шаруашылығын дамытуға қосатын үлесi мен жасайтын қызметi елеулi де әрi тиiмдi.
1. Әбдіманапов. «Бухгалтерлік есеп теориясың. Алматы, 1995ж.
2. Стандарты по аудиту Республики Казахстан, Алматы, 1995ж.
3. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. «Бухгалтерский учет на предприятииң, Изд. «Центраудит -Казахстанң, Алматы, 1998г.
4. Әжібаева З.Н., Укашев Б.Е. «Бухгалтерлік есеп теориясың, «Экономикаң баспасы, Алматы, 1999ж.
5. Тулегенов Е.Т., Бралиева Н.Б.,Стороженко Л.А., Матаеева И.А., «Бухгалтерсккие информационные системың, Алматы, «Экономикаң, 1999г.
6. Дюсембаев К.Ш. «Теория аудитаң, Алматы, 1995г.
7. Дюсембаева К.Ш. «Анализ финансового положения предприятияң, Алматы 1998 г.
8. Тасмаганбетов Т.А., Тлеужанова М.А., Омарова А.Ш., Мурзагалиев Ж.Н., Юсупова Н.П. «Анализ и аудит в системе управления предпринимательской деятельностьюң.Алматы,1999 г.
9. Астахова В.П. «Анализ финансовой устойчивости фирмың. Москва, 1996г.
10. Баканов М.И., Шеремет А.Д. «Теория экономического анализаң, Москва, «Финансы и статистикаң, 1995 г.
11. Кеулімжаев К.К. Қаржылық есеп 2002 г.
12. Радостовец В.К., Радостовец В.В. «Кәсіпорындағы бухгалтерлік есепң, Алматы, 2003г.
13. «Экономика и жизньң № 12,14,15.2005г.
14. Назарова В.Л. «Бухгалтерлік есепң Алматы, 2005ж.
15. Заочная школа аудитора № 1,2,3,10,11. 2004-2005 гг.
16. Абленов Д.О. «Теория аудитаң Алматы,2003 г.
17. Абленов Д.О. Аудит негіздері Экономика 2005ж.
18. Назарова В.Л. Бухгалтерлік есеп. Экономика 2005ж.
19. Кеулимжаев К.К. Бухгалтерлік есеп принциптері. Экономика 2003 ж.
20. Төлегенов Бухгалтерлік ақпарат жүйелері.Оқу құралы.Алматы экономика 2001ж.
21. Сейдахметова Ф.С. Современный бухгатерский учет.
        
        Тақырыбы: «Негізгі құраладардың есебі мен аудиті»
Мазмұны:
Кіріспе.....................................................................
............................................ 3
І-тарау. Негізгі құраладардың есебі мен аудиті
1. «Халыққа қызмет жасау ... ... ... ... ... Есеп ... және бухгалтерлік есепті
жүргiзiлуi.................................. 16
ІІ-тарау. Негiзгi құралдардың бухгалтерлiк есебiнiң ұйымдастырылуы
2.1. Негiзгi құралдардың экономикалық
мазмұны............................................ ... ... ... ... ... және ... талдамалық
есептерiн
ұйымдастыру.................................................................
................ 28
2.3. Негiзгi құралдардың тозуымен амортизациясының
есебiн
ұйымдастыру.................................................................
..................... 38
2.4. Негiзгi құралдарды жөндеу
есебi................................................................ 49
3-тарау. НЕГIЗГI ҚҰРАЛДАРДЫҢ АУДИТI МЕН ТАЛДАУЫ
1. ... ... ... ... ... мен
мiндетi............. 54
3.2. Негiзгi құралдарды
түгендеу....................................................................
.... 56
3.3. Негiзгi құралдардың
аудитi......................................................................
.... ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттер
тізімі.................................................... 70
Кіріспе
Экономика салаларында жүргiзiлетiн ... ... ... есептiң алатын орны ерекше. Барлық экономикалық ғылымдар
iшiнде бухгалтерлiк есеп өз ... ... ... ... ... ... табылады. Бұл ғылымды жан-жақты зерттейтiн,экономикалық жағынан
талдайтын, өз ... ... даму ... ... әдiстермен, бұл
ғылымды оқытатын пән бар. Осы ... ... ... ... есеп ғылымының пәнi деп айтуға болады, немесе қоғамдық өндiрiс
процестерiн бухгалтерлiк ... ... бiр ... түлға деп қарауға
болады. Өйткенi бухгалтерлiк есеп қоғамдық өндiрiстiң даму ... ... ... ... ... ... мен көрсеткiштерi қоғамдық
өндiрiстiң дамуын экономикалық түрғыдан ... ... ... ... Сондықтанда бухгалтерлiк есептiң негiзгi мiндетi экономика
салаларының барлығында нақты, түжырымды мемлекеттiк талаптарға сай ... ... ... даму ... қай ... болмасын
дамудың объективтi экономикалық заңдылықтарын анықтау және ... ... ... ... ... үшiн есеп ... iшiнде бухгалтерлiк есептi дұрыс үйымдастыра бiлудiң мәнi мен маңызы
өте жоғары болып ... ... көшу ... шағын және орташа кәсiпкерлiктi
дамытуға мемлекет тарапынан үлкен көңiл бөлiнуiне ... ... және ... ... ... ... артуда. Себебi олардың
кәсiпкерлiк шаруашылығын дамытуға қосатын үлесi мен ... ... ... әрi ... Сонымен қатар, қазiргi таңда халықаралық стандартқа көшуге
байланысты бухгалтерлiк есеп пен аудит ... ... ... ... және ол өте ... ... шетелдiң тиiмдi тәжiрибесiн қолдана
отырып, бухгалтерлiк есептi жаңа талаптарға сай бiр жүйеге ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлiк
есептiң маңызы ерекше зор. Шаруашылық ұйымдарында бухгалтерлiк есеп жұмысы
''Бухгалтерлiк есеп және қаржылық есептеме туралы'', ... және ... ... ... ... ... ... Заңдарына
сәйкес жасалынған бухгалтерлiк есеп стандарттары мен ... ... ... есебiнiң бас шоттар жоспарына сай бекiтiлген ортақ
принциптер мен ережелерi және Қазақстан Республикасы Қаржы ... есеп ... ... ... мен ... ұсыныстары
негiзiнде ұйымдастырылады. Осыған орай қазiргi кезде ... ... ... есеп ... ... ... есеп
стандарттарына сәйкес жүргiзiлуде.
Бухгалтерлiк есеп және есеп беру ... ... ... және ... ... ... ... басқару,
экономикалық бағдарламалар жасау және оның орындалуын ... ... ... желтоқсан айының 26 жұлдызында Қазақстан ... ... ... ... Заң күшi бар ... Бұл заң қабылданғаннан кейiнгi оны жүзеге ... ... ... атқарылды және атқарылуда. Осы заңға сәйкес 1996 жылғы
қараша айының 18 жұлдызында қаржы шаруашылық қызметi ... ... ... ... ... 1997 жылғы қаңтар айының бiрiншi ... ... ... ... ... ... ... есеп стандарттары бойынша өз жұмыстарын жүргiзе бастады.Осы
қолданылған бухгалтерлiк есептiң жаңа жұйесi ... ... ... ... ... үшiн ... тиiмдi етiп құруға мүмкiндiк бердi.
Экономиканың қай ... ... ... ... мен ... ... пен материалдарды үқыпты жұмсауға, өндiрiс қалдықтарын
азайтуға, ысырапты жоюға, өзiнiң ... ... ... халықаралық
рынокқа бәсекелестiкке, салыстырмалылыққа жеткiзуге, өндiрiсiн ұлғайтуға,
өндiрген өнiмнiң өзiндiк құнын төмендетуге, қоршаған ортаны ... ... зиян ... ... Бұл орайда шаруашылық суъектiнiң материалдық
құндылықтарын, ақша қаражаттарын сондай-ақ басқа да ... ... ... ... ... ... маңызы мен мәнiн айрықша атап
өтуге болады. Жоғарыда айтылғандарды дұрыс жұргiзу үшiн ... ... ... рөлi ... Жаңа ... ... ... жоғары еңбек құралдары ... ... ... ... ... емес. Сондықтан да ''Негiзгi құралдардың есебi және
аудитi'' тақырыбы бұгiнгi күнi актуалды тақырып ... ... ... ... аталған тақырып диплом жұмысын жазу үшiн таңдап алынды.
Дипломдық жұмыстың алға қойған ... ... ... ... ... алу ... ... оның тиiмдiлiгiн арттыру шараларын
көрсету болып табылады. Жұмыстың зерттеу объектiсiне Жамбыл ауданы Ұзынағаш
ауылы Халыққа қызмет жасау ... ... ... ... ... оларға экономикалық, бухгалтерлiк талдау жасалынды.
І-тарау. Негізгі құраладардың есебі мен аудиті
1.1. «Халыққа қызмет жасау басқармаларының» ... ... ... ... ... алу ... ... сәйкес ''Халыққа қызмет жасау басқармасының''
негiзiнде 1998 жылдың ... ... ашық ... ... ... ... ... құрылды.
Қазiргi кезде қоғамның балансында құны 690 мың тенге тұратын сегіз
автокөлiк ... ... ... бұл ... ... акционерлiк қоғам өзін-
өзi толықтай қамтамасыз ете алады және түрғылықты халыққа қызмет етедi.
Яғни ... ... және ... ... ... АҚ ... кiшi цехтармен, қоймалармен, жөндеу орындарымен және қосымша
құрылыстармен қамтамасыз етiлген. АҚ-да 6 цех жұмыс ... және ... ... ... ... ... ... түрде қамтамасыз етiлiп
түрады.
Басқару ақпаратымен оның бөлiмшелерi АҚ-ның территориясындағы, ... ... ... Демек жұмыс iстеуге еңбек ... және ... ... ... ... мүмкiншiлiк бар
деген ұғым. Қоғам қызметкерлерi мен жұмысшыларының 80% жуығы акция иелерi.
Себебi, ауданда жұмыссыздар санының көбеюiне ... ... ... тұрмыстық жағдайын жақсарту үшiн, яғни табыс табу үшiн осы ... ... ... басқармасының'' негiзгi өндiретiн өнiмдерiне мыналар
жатады: мырамордан ескерткiштер, кiрпiштер, жол ... және ... ... ... және басқалай өнiмдердi жасап шығарады. Сонымен
бiрге АҚ-ның қарауынада ''Нан'' зауыты бар.
Бухгалтерлiк ... ... ... бұл ... ... Әрбiр есептi ай сайын қолданылатын шоттар бойынша ведомостар
мен журнал ордерлер осы құжаттардағы ... мен ... ... ... толтырылады. Ал бас кiтаптың мәлiметтерi қоғамның жылдық қаржылық
есебiн жасау үшiн қолданылады. Төменде АҚ-ның ... екi ... ... ... ... ... ... басқармасының'' 2003-2004 жылдардағы техника-экономикалық
көрсеткiштерi
1.1-кесте
|Көрсеткiштер |2003 жыл |2004 жыл ... ... ... ... ... ден |4660,4 |7408,1 |+2747,7 ... ... | | | ... ... ... саны |232 |228 |-4 ... құн ... |789,5 |1416,4 |+626,9 ... тауарлар мен көрсеткiлген| | | ... үшiн ... ... |34916 |5973,3 |+2481,9 ... қоры |31282,6 |42710,7 ... |
|Бiр жұмыскердiң орташа айлық еңбек |11,2 |15,6 |+4,4 ... | | | ... ... ... |379,3 |18,4 |-360,9 ... ... |- |170,7 |+170,7 ... ... |379б3 |189,1 |-190,2 ... табыс |181,7 |101,0 |-80,7 ... ... ... құны |1657,4 |1852,3 |+194,9 ... ... айналымдылығы |2,8 |4,0 |+1,8 ... ... ... ... |129 |90 |-39 ... ... ... жылдық |3666,9 |3896,2 |+229,3 |
|құны | | | ... ... (%) |10,9 |0,3 |-10,6 ... рентабельдiлiгi (%) |7,1 |3,3 |-3,8 ... ... ... ... ... жасау басқармасындағы 2002
жылы өнiмдердi сату едәуiр өскен, яғни 2003 жылмен ... ... ... 2747,7 мың теңгеге артып отыр. Сонымен қатар өнiмдердi сату
бойынша шығындардың да ... ... Бұл ... 2003 ... 2481,3 мың ... (5973,3-3491,6) асып түседi. Соңғы жылдағы
шығындардың ұдайы өсуiне негiзгi себеп: қосалқы ... ... ... ... Осы ... ... ... акционерлiк қоғамда
2004 жылы сатудан алынатын пайда көп ... ... ... Яғни ол бұл
жылы не бары 18,4 мың теңгенi ғана құрады, яғни 2003 ... ... 360,9 мың ... ... ... ... бұл ... жасау
басқармасының'' 2004 жылы 2003 жылмен салыстырғанда өндiрiс рентабельдiлiгi
де 3,8% ... ... ... ... ... ... 2002 жылы өндiрiс рентабельдiлiгi бар болғаны 3,3 пайызға ... ... бұл ... 2002 жылы 7,1 пайызға тең болатын.
379,3: (2657,4+2666,9)=7,1%
''Қызмет жасау басқармасының'' өндiрiс ... ... әсер ... қоғамның осы жылғы баланыстық пайдасының азаюы себеп
болып отыр. Ол 2003 жылмен салыстырғанда 190,2 мың ... ... ... Ал бұл ... ... үшiн ... келетiн
пайданы көбейту қажет етiлiнедi.
АҚ-ның техника-экономикалық көрсеткiштерiнiң ... ... ... ... оны ... ... көрсеткiштерi болып
саналады. Осыған орай қоғамның орташа ... ... ... ... ... ... бiрақ iшкi құрылымдарында әр түрлi өзгерiстердiң
болғандығына байланысты. Оны анық көру үшiн ... ... ... ... басқарманың'' 2003-2004 жылдардағы еңбек ресурстарының
құрылымы, адам.
1.2-кесте
|Көрсеткiштер |2003 жыл |2004 жыл |2004 жыл % |
| | | ... 2003 |
| | | ... |
| ... ... ... ... орташа |232 |228 |98,3 ... саны ... ... | | | ... |188 |180 |95,7 ... ... |44 |48 |109,1 ... |9 |12 |133,3 ... |32 |35 |109,4 ... ... |3 |1 |33,3 ... ... ... ... ... онда ... ... болады:
1. 2004 жылы ''Қызмет ... ... ... ... орташа жылдық тiзiмдiк саны 228 адам болды және оны
2003 жылмен салыстырғанда 1,7% немесе 4 ... ... ... ... ... байланысты жыл сайын жұмыскерлердiң де
құрамы, саны әр түрлi өзгерiп отырған. Мысалы, осы уақыт аралығында
жұмысшылардың саны 8 ... ... 4,3% ... Сол ... де саны 4 ... ... 9,1 % ... Егер еңбек ресурстарының құрылымының ... ... ... ... онда бұл ... де ... көремiз. Мысалы, 2003 жылы барлық жұмыскерлердiң iшiнде
жұмысшылардың үлесi 81%, ал қызметкерлер-19% ... ... ... ол ... саны 78,9% ... азайды, ал қызметкерлер 21,1%
дейiн көбейдi.
3. Жалпы алғанда АҚ-ның еңбек ресурстарымен, яғни жұмыскерлер ... ... және ... ... ... өнiм ... және
сапасын жақсартуға толығымен мұмкiншiлiгi бар деп есептеймiн.
''Қызмет жасау басқармасының'' техника-экономикалық ... ... ... еңбекақы қоры болып табылады. Төменде ''Қызмет
жасау басқармасының'' еңбекақы қоры ... екi ... ... |2003 жыл |2004 жыл |2004 ... 2003 |
| | | ... |
| | | ... % |
| | | ... ... ... қоры мың |31282,6 |42710,7 |136,5 ... ... ... | | | ... |19290,7 |25043,4 |129,8 ... |11991,9 |17667,3 |147,3 ... |7788,2 |9827,6 |2417,2 ... ... |5850 |219,6 |37,5 ... ... ... | | ... ... мың | | | ... |2414137 |15611 |138,9 ... ... | | | ... |10261 |13913 |135,6 ... |22719 |30672 |135,0 ... ... ... ... ... ... 2004 жылғы жалақы қоры 2003 жылмен салыстырғанда 11428 мың теңгеге
немесе 32,5% ... ... ... жұмысшылардың жалақы қоры-5753 мың
теңгеге немесе 30 %, ал қызметкерлердiкi 5675 мың теңгеге, немесе 47%
артқан.
2. Жалақы қорының ... ... орта ... ... ... ... еңбек ақысыда өскен, яғни 2414137 теңгеден 2003
жылы 15611 теңгеге дейiн 2004 жылы ... ... ... жұмыскерге төленетiн еңбекақы алдын ала айға, тоқсанға және
жылға жоспарланады және ҚР ... ... ... ... ... ... көлемiнен төмен болмайды). Еңбекақыны ұжым
мұшелерi ... ... ... ... ... ... жұмысшылардың кәсiби бiлiктiлiгi,
жұмыстың кұрделiлiгi, оның үзақтығы, денсаулыққа зияндылығы және ... ... ... ... ... ... ... iстеуiн және сапалы өнiм
өндiрудiң негiзгi көзi болып, негiзгi құралдармен ... ... ... орай ... ... ... ... негiзгi
құралдармен қамтамасыз етiлуi туралы 2003-2004 жылдардағы көрсерткiштерi
1.4-кестеде көрсетiлген:
2003-2004 жылдардағы ''Қызмет жасау басқармасының'' ... ... ... ... аты |2003 жыл |2004 жыл |2004 ... 2003 |
| | | ... |
| | | ... % |
| | | ... ... |25845 |27365 |105,9 ... ... |779 |583 |74,8 ... мен |3737 |3949 |105,7 ... | | | ... құралдары |6193 |6982 |112,7 ... және | |83 |72,2 ... |115 | | ... | | | |
| |36669 |38962 |106,3 ... | | | ... ... талдау жасайтын болсақ, онда мынандай
жағдайларды көруге болады.
1. 2004 ... ... 2003 ... ... ... 6,3% өскендiгiн көремiз. Бiрақ негiзгi
құралдардың ... ... бұл ... ... ... ал тiптi өндiрiстiк және шаруашылық құрал-саймандар
өсудiң орнына 27,8% кемiген.
2. Егер ... ... ... ... ... ... қарайтын
болсақ онда екi жылда үлкен өзгерiстер болмаған. Бiрақ негiзгi
құралдарда 0,6 ... ... ... ... ... 1,0 пункiтке өскен. Шын мәнiнде мүндай өзгерiстердiң
болуы заңды нәрсе, яғни негiзгi құралдардың тозуына ... ... ... жыл iшiнде қосылуы мүмкiн. Осыған орай,
төменде негiзгi құралдардың екi ... ... ... ... ... ... ... жасайтын болсақ, онда мынаны ... жылы ... ... ... бар ... 960 мың ... 2004 жылы бұл ... 5840 мың теңгеге жеттi. Оның себебi осы
жылы 3500 мың теңгеге жатахана ... ... және оны ... ... ... бiрге 1000 мың теңгеге компьютер және 24290 мың ... ... ... ... ... орай 2004 жылы ... шыққан негiзгi
құралдардың құны өткен жылмен салыстырғанда 250 мың ... ... ... Бұл ... нәрсе. Себебi қолданылып жұрген негiзгi құралдар ... ету ... ... ... ... ... жасау басқармасының'' негiзгi құралдар құрамында
айтарлықтай күрделi өзгерiстер болған жоқ деп айта ... ... ... ... ... жасау басқармасының'' кәсiпорындар мен бiрлестiктердiң техника-
экономикалық көрсеткiштерiне талдау жасау кезiнде оның ... ... ... ... мәнi өте ... ... саналады. Сондықтан
''Қызмет жасау басқармасының'' 2003-2004 жылдардағы қолда бар материалдық
запастар мен оның қозғалысын көрсету және ... ... ... үшiн
1.5 кестенi келтiремiз.
1.5-
кестенi
''Қызмет жасау басқармасының'' 2003-2004 жылдардағы материалдық
запастаы, мың теңге
|2002 жылдың |2002 |2003 ... |2003 |2003 ... |2004 ... ... |жылдың |қозғалысы ... ... ... |
| ... | ... | ... |
| ... | ... | ... |
| | ... ... ... |шыққаны| |
| | ... | | |түс | | ... мен |1914 |128 |1354 |688 |1545 |1795 |438 ... | | | | | | | ... |30 |1105 |1110 |25 |1107 |12427 |- ... ... |732 |712 |46 |743 |764 |25 ... |- |145 |60 |85 |87 |142 |30 |
| |1970 |2110 |3236 |844 |3482 |3833 |493 ... | | | | | | | ... 1.5 ... ... көз ... ... онда ... көруге болады:
1. 2004 жылғы келiп түскен ... ... 2003 ... 1372 мың ... ... (3482-2110=1372) немесе 65%
өскен. Сол сияқты шығынға кеткендерi де 597 ... ... ... ... 8,4% ... Оның себебi сол 2003 ... ... ... ... ... ... ... орай оған жұмсалған және алып ... ... да ... ... Сонымен бiрге матениалдық запастардың келiп түсуi мен оның
шығындық ... ... ... болсақ, оның ... ... шикi ... мен материалдар және отын
(көмiр, жанар май, ... ... ... ''Қызмет жасау басқармасының'' материалдар запастары
әрқашанда, түрақты ... ... ... ... және ... өнiм ... артыру, табыс табу үшiн үлкен көмегiн тигiзедi.
''Қызмет жасау басқармасының'' техника-экономикалық ... ... ... ... ... ... қаржы
ресурстары болып табылады немесе оны ... ... ... қорытындысы
деп атайды. Оны анықтау үшiн жыл iшiнде түскен жалпы ... пен ... ... алады. Төменде ''Қызмет жасау басқармасының''
қаржы ... ... ... үшiн 1.6-кестедегі көрсеткiштердi
келтiремiз.
1.6-кестеде
''Қызмет жасау басқармасының'' 2003-2004 жылдардағы табысы мен ... ... мың ... аты |2003 жыл |2004 жыл |2004 ... 2003 |
| | | ... |
| | | ... % |
| | | ... ... ... және |4660,4 |7408 |159,0 ... ... түскен| | | ... ... | | | ... ... | | | ... өнiмдердi |10600,9 |7010 |162,2 ... | | | ... ... |294,7 |338 |115,0 ... | | | ... |44,8 |58,9 |2421,5 ... ... |3491,6 |5973 |171,1 ... iшiнде: |2873,9 |50206 |178,0 ... ... |588,6 |815 |138,6 ... ... |29,1 |41,6 |143,0 ... ... ... ... ... ... қорытынды
жасаймыз:
1. 2004 жылды 2003 жылмен салыстырғанда ... ... ... 59%
артқан. Ал оның мүндай жағдайға өсуiның негiзгi себебi өткiзуден
болған жағдай және оның өзi 62% ... Егер ... ... ... ... ... жасайтын болсақ,
онда бұл көрсеткiш 2004 жылы 2003 жылмен салыстырғанда 71% ... ... Ал ... үлесi бойынша қарастыратын болсақ онда
екi жылда оның 82 және 86% өндiрiлген өнiмнiң өзiндiк құны содан
кейiн ... ... ... ... ... ... ... түсiм мен жұмсалған шығынды салыстыратын болсақ,
онда қаржы қорының жылдан ... ... ... және ... ... ... үйымдастырғанына байланысы деп
есептеймiз.
1.2. Есеп саясаты және оның жүргiзiлуi
Қазақстан Республикасының нарықтық ... өту ... ... ... ... ... ұғымдар пайда болып жүргiзiле бастады.
Оны жүргiзу халықаралық бухгалтерлiк стандартпен салық ... ... ... ... ... кезiнде үкiмет ... ... ... және ... ... есеп ... ... керек екендiгi туралы нұсқау берiлмейдi және оны ... ... ... ... ... ... нормативтiк құжаттары
болып, яғни есеп саясатын жүргiзудiң ... ... ... ... ... ... оны жазу'' болып саналады. Оны бухгалтерлiк есеп
туралы ... ... ... комиссиясы 1996 жылы 13-қарашада №3
қаулысымен бекiткен. Мұнда әрбiр шаруашылық субъектiлерi өз бетiмен iс
жүзiнде ... ... есеп ... ... ... ... және
олардың атқаратын iстерiне, жұмыс табына сәйкес келуi тиiс.
Есеп саясаты деп- ... есеп ... және ... ... бас ... сәйкестендiрiле отырып, қаржы-
шаруашлығы ... есеп ... ... ... және ... көрсеткiштер шындықты дәлдiктi көрсетулерi тиiс.
Жалпы алғанда бухгалтерлiк есеп стандартына ... есеп ... ... есеп ... ... болып саналады және бұрын
қолданылған инструкциялар мен нұсқауларды алмастырады. Сондықтан, ... ... ... ... өте ... ... ... қарап қана қоймай сонымен бiрге бағалау, инвестициялау ... мен ... ... ... ... қатынасқа байланысты әрбiр шаруашылық субъектiлерi
өздерiнiң ... ... ... ... ... қай ... ... екендiгiн шешiп алады және ол салық кодексi мен бухгалтерлiк
стандартқа ... ... ... ... ... өндiрiске
жұмсалған материалдық шығынды есептеудiң әдiсiн көрсетедi.
''Есеп саясаты және оны жазу'' туралы бухгалтерлiк есеп стандартының
4-пункiтiне сәйкес есеп ... ... ... ... 12 ... және оған мыналар жатады: ... ... ... ... ... ... ... бейтараптылық,
салыстырмалылық, аяқталғандық, сақтық, бiр iздiлiк, шындық пен ... ... ... орындалуы тиiс.
Есеп саясатын жүргiзу нақты мәлiметтердi қолдану, қаржы ... ... ... дер кезiнде толтыру, ондағы көрсеткiштердiң дұрыстығын
қарастыра отырып, бiр жылдан астам уақытқа ... Есеп ... ... сол ... ... ... басшысына жүктелген және бас
бухгалтердiң қатысуы арқылы қолданылады.
Есеп саясатының негiзгi жағдайлары сол ... ... есеп беру ... ... ретiнде түсiндiрме хат түрiнде
берiледi. Егер түрлi себептерге байланысты өзгерiстер енгiзiлетiн ... оны сол ... ... ... бар ... және жеке ... ... Өзгерiстi енгiзу үшiн бұйрық, қаулы шығарылады және ... ... қол қоюы ... бекiтедi.
''Қызмет жасау басқармасының'' есеп саясаты 2003 жылы қаңтар айында
директорлар кеңесiнде қаралған және ... Оның ... ... ... аяғына дейiн ұзартылады.
''Қызмет жасау басқармасының'' қаржы және өндiрiстiк есептi, салық
есебiн, iшкi ... мен ... ... ұшiн ... ... туралы
Қазақстан Республикасы заңынан, ... ... ... есеп стандартына және т.б. заң актiлерiмен нұсқауларына
сүйенедi. Сонымен ... ... есеп ... ... ... ... жасаған ережелерiн басшылыққа алады.
''Қызмет жасау басқармасының'' есеп саясатын жүргiзу ... ... ... ... ...... қызмет көрсеткеннен алынғаен табыс пен шығын пайда
болуына байланысты бухгалтерлiк және салық есебiнде көрсетiледi;
2. Үздiксiз ... ету – ... ... ... атқарып жатқан
iстерiн тоқтатпайды, жұмысшыларды жұмыстан ... ... ... ... ... ... орнын көбейту амалын iздестiру
және өнiм өндiрудi көбейту болып табылады;
3. Түсiнiктiлiк - есеп беру ... ... ... ... ... ... - белгiлi бiр мөлшерде шешiм қабылдау үшiн мәлiметтердiң
дер кезiнде келiп түсуi;
5. Мәндiлiк;
6. Дұрыстылық,нақтылық - қаржы ... есеп беру ... ... ... ... ... ... Сақтық;
9. Бiткендiк, аяқталғандық;
10. Салыстырмалылық - өткен уақыттардағы көрсеткiштермен салыстыра отырып,
оның қаншаға және қалай өзгергендiгiн анықау;
11. ... бiр ... – есеп беру ... ... және оны ... әдiстерi бiр жүйеде жүргiзiлуi тиiс;
12. Ақиқаттылық пен алалсыздық - көрсеткiштердi көрсету ... ... ... барлығына бiрдей көңiл бөлiнуi тиiс және оған
талдау жасалуы қажет.
Негiзгi құралдар туралы есеп ... ... ... оны №6 ... ... ... ... құралдар өндiрiс процесiнде үзақ уақыт бойы пайдаланылады.
Осы уақыттың ... ... ... өзiнiң құнын өндiрiлген өнiмдерге,
жұмыстарға жән көрсетiлген қызметтерге бөлшектеп бере ... ... ... iске асады. Оның қызмет етуiн есептеу кезiнде ... 40 ... ... ... және бұл ... ... ... бухгалтерлiк балансқа алынған күннен бастап есептеледi. Негiзгi
құралдарды ... яғни ... алу ... бiр рет ... және ... мүшесiн бiрiншi басшы бұйрық арқылы тағайындайды.
Негiзгi құралдардың тозуы мен амортизациясын есептеу, оның ... ... ... процентпен анықталады және ол ''Негiзгi
құралдардың тозуы'' атты ... ... ... ... ... есеп ... және ... бастапқы құжаттар арқылы жүргiзiледi.
ІІ-тарау. Негiзгi құралдардың бухгалтерлiк есебiнiң ... ... ... экономикалық мазмұны
Өндiрiс процесi еңбек заттары ... ... ... ... фабрикаттар және еңбек құрал-жабдықтары болып бөлiнетiн өндiрiс құрал
жабдықтарының қатысуымен ... ... ... ... ... - бiр заттарды жатқызуға олардың сыртқы белгiлерiне
қарай емес ... ... ... ... ... ... ... дайындалған бу қазаны ол үшiн дайын өнiм болып саналады; ал ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Негiзгi құралдар материалдық өндiрiс саласында, өндiрiстiк емес
(әлеуметтiк) салада ұзақ уақыт бойы (бiр ... ... ... ... ... - ұзақ ... ... iстейтiн материалдық - заттық
құндылықтар (ғимараттар, өткiзгiш ... ... ... ... ... ... және шаруашылық мүлкi, жұмысқа
пайдаланылатын және өнiм ... мал және ... ... ... арналған негiзгi құралдарды қайта сатуға ... ... ... ... ... оны ... бағамен көрсетедi
және субъектi балансында көрiнiс табады. Негiзгi құралдар үзақ ... ... ... циклы барысында пайдаланылады, олар бiрте-бiрте тозады
және өзiнiң бастапқы физикалық қасиетi мен ... ... ... өз ... ... ... өнiмге аударады (станок немесе автомашина
өндiрiсте ... жыл бойы ... ... ... (машиналар, жабдықтар, көлiк құралдары,
ғимараттар, ... ... ... ... деңгейiне
кәсiпорынның техникалық ... ... ... ... құралдар.
Негiзгi өндiрiстiк құралдардың пайаланылуын сипаттайтын жинақтаушы
экономикалық көрсеткiш қор ... ... ... Оны ... ... ... бiр ... шаққандағы келетiн, өндiрiлетiн заттай
немесе ақшалай түрiндегi өнiм, немесе оның ... қор ... ... емес ...... ... Бiрақ өндiрiс процесiне
қатыспайтындар, олар кәсiпорынның, мекеменiң, ұжымның, мәдени-тұрмыстық
(ғимараттар, түрғын ұй коммуналды шаруашылық, денсаулық сақтау ... ... үшiн үзақ ... бойы ... ... ... ... негiзгi құралдар меншiктi және жалға алынған ... ... ... және оның ... ... ... құралдар. Белгiленген мерзiм бойынша басқа ... ... ... ... ... ... ... болып саналады.
Оларды жалға берушiнiң балансында есептейдi, жалға ... ... ... ... ... ... тыс шотында есептейдi.
Жалға алу ... ... соң ... ... ... ... алушы
келiсiлген бағамен сатып алуына болады. Оларды 12-ші ... ... ... ... ... негiзгi құралдарды жұмыс iстеп түрған,
iстемей түрған (тоқтатылып ... және ... ... ... ... ... ... пайдаланудағы негiзгi құралдарға – жабдықтар жатады. Жұмыс
iстемей тұрғандар – бұл тоқтатып қоюына немесе басқа ... ... ... негiзгi құралдар – ... ... ... ... - ... ... iстеп түрғандарды жоспарлы түрде
ауыстыру үшiн құралған қордағы объектiлер жатады.
Заттық құрамына ... ... ... ... және ... ... бөлiнедi. Мүлiктiкке заттай көрiнiсi бар, санауға және ... ... ... ... ... ... ... пайдаланылатын жер, орман, суға (ғимараттан басқа) күрделi қаржы
салымы, яғни заттық нысаны жоқ шығындары, (жер ... ... ... ... өңдеу, жалға алынған негiзгi құралдарға күрделi қаржы
жұмсау, т.б.) жатады.
Әр субъектiде негiзгi құралдар пайдалану ... және ... ... мыналарға бөлiнедi: жер, үйлер, ғимараттар, ... ... және ... ... күш беретiн машиналар және
жабдықтар, өлшеу және ... ... ... және ... ... ... шаруашылық мүлкi, жұмысшы және өнiм беретiн мал,
көп жылдық екпе ағаштар, жердi ... ... ... ... ... да
негiзгi қорлар.
Негiзгi құралдардың бухгалтериясында негiзгi ... ... ... ... орын ... және шығынның, дұрыс құжаттық
рәсiмделуiн және ... ... ... ... ... оларды материалдық жауапты адамдарға бекiтiлуiн және ... ... ... ... ... ... ... мен тозу соммасын есепте дұрыс көрсетiлуiн ... ... ... ... ... ... ... және қайта бағалаудың мезгiлiнде және ... ... ... шығу ... есепте көрсетудi қамтамасыз етуі тиiстi.
Негiзгi құралдарды есепке алу және ... ... ... атты
бухгалтелiк есеп стандартының №6 ... ... ... ... ... мәселе қабылдау сәтiн, бастапқы құнын, пайдалы
қызмет ету мерзiмiн, амортизацияны есептеу ... және ... ... ... ... ... ... құралдар – деп өндiрiсте ұзақ уақыт бойы (бiр жылдам
астам уақыт) пайдаланылатын, өзiнiң ... ... ... ... ... ... ... шығарылған өнiмге, орындалған жұмысқа,
көрсетiлген қызметке ... ... ... ... ... ауыстыратын еңбек құралдарын, яғни материалдық
активтердi айтады.
Негiзгi құралдарға- ... ... жер ... ... ... ... тетiктер, машиналар мен жабдықтар, өлшеуiш және реттеу
аспаптары, есептеуiш машиналар мен техникалары және ... ... ... ... ... аспаптар өндiрiстiк және шаруашылық
құрал-саймандары, өнiм және ... ... көп ... ... iшкi ... тағы да басқалар жатқызылады.
Көлемінiң үлкендi-кiшiлiгiне, бағасының азды-көптiлiгiне (арзанды-
қымбатылығына) қарамастан пайдалану мерзiмi бiр ... ... ... ... құралдардың қатарына жатқызылмайды.
Сонымен қатар негiзгi құралдардың құрамына шаруашылық субъектiсiнiң
қоймаларындағы дайын бұйымдар (тауарлар) болып ... ... ... ... ... ... есептелетiн монтаждауды (құрастыруды,
орнатуды) қажет ететiн жабдықтар, жасалынып (салынып) бiткен, бiрақ әлi
пайдалануға берiлмей түрған, ... мен ... ... ... ... өзiндiк құнының құрамында қаралған қосымша шығындардың
есебiнен ... ... ... ... ғимараттар мен тетiктер,
сонымен бiрге жас малдар, яғни мал төлдерi де жатқызылмайды.
Барлық ''незгiзгi ... ... ... ... қарай
өндiрiстiк және өндiрiстiк емес болып екi топқа бөлiнедi деп ... ... Ендi сол ... жеке және толық түрiнде қарастырайық.
Өндiрiстiк негiзгi құралдар деп - ... ... ... яғни
пайдаланылатын негiзгi құралдарды айтады. Оларға: өндiрiсiке арналған
үйлер, ғимараттар, өткiзгiш тетiктер, құрылыс машиналары, ... ... әр ... ... ... ... өлшеуiш
аспаптар және тағы басқалары жатқызылады.
Өндiрiстiк емес ... ... ... ... ... ... ... негiзгi құралдар жатқызылады. ... ... ... ... ... ... әлеуметтiк
қамсыздандыру, бiлiм беру және мәдениет салаларында ... ... ... ... ... салаларына және iстейтiн қызметтерiнiң
түрлерiне қарай барлық негiзгi құралдар: өнеркәсiп, ауыл шаруашылығы, орман
(тоғай) ... ... ... ... ... техникалық
жабдықау және сату-өткiзу ұйымдары, қоғамдық тамақтандыру, басқару
органдары, әлеуметтiк ... ... және бiлiм ... ... ... және тағыда басқа салалар бойынша топталынады.
Негiзгi құралдардың ... ... ... ... ... және ... ... белгiлерiн ескере отырып, мынандай ... ... ... үй, ... үйi, қойма т.б.);
ә) ғимараттар (көпiрлер, аспалы жолдар, жасанды су қоймалары, ... ... ... ... ... ... энергия бөлетiн тетiктер, құбырлар,
т.б.);
в) машиналар (бумен жұмыс iстейтiн двигательдер, iштен ... ... ... экскаваторлар, грейдерлер, бульдозерлер,
бетонарластырғыш машина, тиегiш крандар, жұк көтергiм крандар, су өлшегiш
құралдар монометрлер, таразылар, кассалық аппраттар мен тағы ... ... ... ... және жұк ... ... ... көлiкке тiркемелер (прицеп), тракторлар және тағы басқалары;
ғ) құрал-саймандар мен ... ... ... ... ... ... ... - құрал-жабдықтары (диван, креслолар, кiлемдер, сейфтер, тағы
басқалары);
е) жұмыс және өнiм ... көп ... ... мен ... жер ... ... ... алған жер көлемiнiң құны);
и) жердi жақсартуға (өңдеуге) жұмсалған күрделi ... ... ... құралдар (кiтапхана қорлары тағы басқалары).
Негiзгi құралдар кiмнiң меншiгiнде, иелiгiнде ... ... яғни ... ... ... ... және ... жалға
алынған болып екiге бөлiнедi.
Шаруашылық субъектiсi уақытша жалға алған негiзгi ... ... 001-шi ... алынған негiзгi құралдар'' деп аталатын шотта
есептейдi. Қазiргi кезде пайдалану барысына қарай негiзгi ... ... ... ... және сақтауда тұрған деп үш топқа бөлiнедi.
Жұмыс iстейтiндерге өндiрiс ... яғни ... ... ... ... ... ... қатарына тоқтатылып
қойылған, белгiлi себептермен басқа да ... ... ... ... ... түрған негiзгi құралдардың қатарына келешекте, яғни алдыңғы
уақытта тозып немесе басқада жағдайларға байланысты ... ... ... ... ... ... ... жатқызылады.
Негiзгi құралдың есебiн үйымдастыруда оларды бағалаудың ... ... ... ... ... ... құн, баланстық құн, ағымдағы
құнмен, қалдық (жойылу) құнымен және келiсiлген ... ... ... ... құны – ол активтi салуға, ... ... ... ... кеткен (шыққан) шығандардан сондай-ақ ... ... ... ... ... ... салу кезiнде алынғаны
үшiн төлетiн процент (пайыз) сомалары мен бұл ... ... ... үшiн ... ... келтiрумен тiкелей байланысты кез-келген
шығындардың жиынтығынан түрады (құралады). ... ... ... ... ... жөндеуге кеткен және басқа да қажет болып
саналмайтын шығындар активтiң бастапқы ... ... ол ... ... ... есепке алынады.
Негнiзгi құралдың ағымдағы құны – бұл шаруашылық субъектiнiң белгiлi
бiр уақыттағы (мерзiмдегi), яғни бұгiнгi ... ... ... нарықтық
бағасы болып табылады.
Негiзгi құралдардың баланстық құны – бұл ... ... ... ... ... есеп беру ... көрсетiлген
негiзгi құралдың бастапқы құнынан жинақталған тозу ... ... құны ... ... ... қалдық (жойылу) құны – негiзгi құралдың пайдалану
мерзiмi аяқталғаннан кейiн оны ... ... ... iске ... ... металл сынығы, отын тағы да басқа ... ... ... ... ... байланысты болатын
келешектегi (алдағы уақыттағы) шығындарды алып тастау арқылы ... ... ... құны – бұл ... екi жақтың, яғни
негiзгi құралдарды сатушымен алушының арасындағы ... күн ... ... есептелiнген негiзгi құралдардың бастапқы
құндары тек мына жағдайларда ғана өзгертiледi:
а) Негiзгi құралдардың пайдалы қызмет атқаратын мерзiмiн ... ... оның ... ... әсер ететiндей қосымша күрделi
қаржы жұмсағанда (кеңейткенде, жаңартқанда тағыда ... ... ... ... және ... ... қаулысы бойынша негiзгi құралдарды қайта бағалағанда.
Негiзгi құралдардың есебi ... ... ... ... ... сомада
жүргiзiледi. Негiзгi құралдарды пайдалануға берген кезде оның бастапқы
құнымен қалпына ... құны тең ... ... оны ... ... оны ... ... арасындағы айырмашылығы жоқ. Уақыт өткен сайын
негiзгi құралды ... ... ... материалдың бағасы және ол
үшiн қолданылатын техниканың шығыны, ... ... ... ... негiзгi
құралды өндiру,салу жағдайы белгiлi бiр себептермен ... ... ... құны оны ... ... шығаруға, өндiруге, салуға
кеткен, жұмсалынған ... ... ... ... ... байланысты
негiзгi құралдардың оқтын-оқтын уақыт өте қайтадан бағалап түрады. Негiзгi
құралдарды қайта бағалау ... ... ... жерде шаруашылық
субъектiлерiнде белгiлi бiр күнде, мезгiлде жүредi.
Негiзгi құралды қайтадан бағалау кезiнде оның осы ... ... салу ... құны ... Бұл ... ... ... құны деп аталады. Шаруашылық субъектiлерiнде негiзгi құралдардың
тиiстi ... ... ... ... ... баланста қалпына келтiру
құнымен есептейдi.
Негiзгi құралдың бастапқы бағасын бергiлi бiр ... ... ... ... келтiру мақсатында объектiлердi ... ... ... балау нәтижесiнде негiзгi бағасының өсуi 12-шi ... ... 541-шы ... құралдарды қайта бағалаудан түскен
қосымша төленбеген капитал'' шотының кредитiне жазылады.
Қайта бағалау ... күн ... ... ... ... тозу ... ... құралдардың құндарының
өзгеруiне қарай түзетiледi. ... ... ... негiзгi құралдардың
пайдалану мерзiмiне қарай субъектiде ... ... ... есептеу әдiсiне сәйкес анықталған мөлшерде бөлiнбеген табысқа
апарылып ... ... ... ... ... бөлiнбеген табысқа актив
есептен шығарылған сәтте ғана ауыстырылады.
2. Негiзгi құралдардың қозғалысын есептеу және жинақтау, талдамалық
есептерiн ұйымдастыру
Шаруашылық субъектiлерiнде ... ... ... Бас ... 12-шi ... ... ... шот – жер,
2412 шот - үйлер мен ғимараттар,
2413 шот – машиналар,
2414 шот – ... шот – ... шот – ... ... ... шот ... дебетiнде негiзгi құралдарының кiрiсi,
яғни көбеюi, ал кредитiнде негiзгi құралдардың ... яғни ... ... ... ... есебi шаруашылық субъектiсiнiң
орталық бухгалтериясында жүргiзiледi. Оларды аналитикалық ... ... ... ... ... ... жеке ... (үйлер
мен ғимараттарды), өздерiнiң құрылымы (конструкциясы) бойынша жекеленген
немесе бiрiмен-бiрi құрылымы бойынша ... яғни ... бiр ... ... белгiлi бiр қызметтi атқаратын бұйымдарды айтады.
Шаруашылық субъектiлерiнде негiзгi құралдың есебiн дүрыс жүргiзу үшiн
және олардың тиiстi ... ... ... ету үшiн әрбiр негiзгi
құралдарға инвентарлық номер берiледi. Ол түрақты түрде белгiленедi.
Негiзгi құралдар ... ... ... ... мен ... ... тағы ... жағдайларға байланысты есептен
шығарылғанда оның нвентарлық номерi ... ... ... ... ... ... ... Инвентарлық нөмiр негiзгi құралға
бекiтiлген жетонға ... ... ... ... жазылады. Инвентарлық
объектiлердi (заттарды) реттiк сериялық жүйесi мен ... ... ... ... ... тобына кiретiн негiзгi құралдарға бөлек
сериялық ... ... ... олар сериялық реттiк номерi
негiзгi құралдардың қандай жiктелу тобына жататындығын көрсететiндей ... ... ... ... ... инвентарлық номер
оның инвентарлық карточкасында және бiр жерден ... ... орын ... ... ... ... ... тиiс. Шаруашылық
субъектiлерiнiң бухгалтериясында негiзгi ... ... ... ... инвентарлық карточка ашылады. Егер жеке ... ... ете ... ... бүйымдар, саймандар, аспаптар,
тағы басқалары қосылып бiр инвентарлық объектiнi құрайтын ... онда ... ... ... ... бұйымдардың тiзiмi жазылады. Егер
шаруашылық субъектiсiнiң бiр бөлiмшесiне құралдың ... ... ... негiзгi құралдардың бiр ... (аты, ... ... бiрдей болатын) бiрнешеуi бiр уақытта келiп ... онда олар ... ... тобы ... ... бұл ... айтылғандарға қарамастан ол негiзгi құралдардың
әрқайсысына бөлек ... ... ... ... құралдардың барлық
тұрлерiн, сондай-ақ шаруашылық субъектiсiне календарлық бiр ай ... ... бiр ... ... ... бiр
түрiн орындауға арналған жеке техникалық сипаттамасы мен бағасы ... ... ... №6 –НҚ ... ... ведомство аралық
инвентарлық карточкасы қолданылады. ... ... ... ... ... ... бойынша тiркеледi. Негiзгi
құралдары көп емес ... ... мен ... ... ... ... үшiн ... карточкалардың орнына №111–НҚ үлгiлi
санды инвентарлық кiтапшасын пайдалана ... Бұл ... ... ... ... ... ... келедi және онда негiзгi
құралдар жоғарыда айталған топтары бойынша ... ... ... ... ... ... жағдайда инвентарлық тiзiм
жүргiзiлмейдi.
Шаруашылық субъектiлерiнде инвентарлық карточкалар ... ... ... ... ... техиналық
паспорттар және басқада негiзгi құралдарды ... алу, ... ... ... екiншi жерге ауыстыру, есептен шығару актiлерi, тағы басқа осылар
сияқты құжаттар негiзiнде толтырылады. ... ... ... топтық) әдетте әрбiр инвентарлық объектiге бiр данадан толтырылып
шаруашылық субъектiсiнiң бухгалтериясында ... Ол ... ... ... ... ... ... жекелеген топтары
бойынша орналастырылады. Әрбiр топтың iшiнде инвентарлық ... ... ... жерi, яғни ... ... олардың атқаратын
қызметiне және де түрлерiне қарай (үйлер мен ... ... ... ... ... ... ... Шаруашылық
субъектiсiнде шығыс етiлген және өндiрiс орны мен ... ... ... ... ... орын ауыстырған негiзгi құралдардың ивентарлық
карточкалары есептi ... ... ... ... ... ... ... пайдалану үшiн сақтаулы түрған негiзгi ... ... ... тоқталып қойылған негiзгi құралдардың да инвентарлық
карточкалары ... ... ... ... мен ... ... ... негiзгi түрi болып саналады. Олардың негiзгi құралдардың атауы,
инвентарлық номерi, баланста ... ... ... ... мөлшерi зауыттық номерi, келiп кiрiске алынуына және ... ... ... ... ... ... (айы,
күнi, жылы) тағы басқа шартты ... ... ... ... ... ... №10-НҚ үлгiлi санды ведомства
арқылы ... ... ... ... ... ... Бұл тiзiм ... бiр дана етiп толтырылып, ... ... ... ... үшiн пайдаланылады. Шаруашылық
субъектiсi ... ... ... яғни ... шоттары бойынша тiзiмге
жазылады. Негiзгi құралдардың сақталынып және жұмыс ... ... ... ... ... ... ... карточка жүргiзiледi. Инвентарлық
карточкаларға қарағанда бүл карточкада келiп-түсiп, кiрiске ... ... тек қана ... мәлiметтер, яғни объектiнiң аталуы,
бастапқы құны, инвентарлық номерi, ... ... ... ... жазылған номерi, басқада мәлiметтерi жазылады. Ай сайын ... ... бұл ... ... үлгiлi кiрiске алынған және шығыс
етiлген негiзгi құралдар жайлы ... ... ... есептiң
ақпараттарымен салыстырылып, тексерiлiп ... Бүл ... ... мен ... құны ... есептiң мәлiметтерiне
сәйкес келуi керек. Есеп құжаттарын қолмен өңдегенде аралық шоттар бойынша
негiзгi құралдардың қозғалысын, яғни кiрiсi мен ... ... үшiн ... үлгiлi санды карточка ... Олар ... ... ... ... ... ... карточкаларының
мәлiметтерiнiң негiзiнде толтырылады. Бұл карточкада негiзгi ... ... мен ... ... есеп ... айдың бағасындағы құны
бойынша қалдығы олардың кiрiсi мен шығысы көрсетiледi. Карточканың №12-НҚ
санды үлгiлi ... ... ... ... жайлы есеп ... ... ... ... ... ... кiрiсi
мен шығыс етiлуiн есептейтiн №12-НҚ үлгiлi санды карточкадағы қалдығы
айсайын бас ... ... ... ... ... ... субъектiлерiнде инвентарлық карточкалар және инвентарлық
кiтапшалармен қатар iрi машиналара мен механизiмдерге ... ... ... ... ... ... ... олардың
техникалық сипаттамасы және iстейтiн жұмыстарының түрлерi ... ... ... ... қайсысында болмасын өндiрiстiк өнiмнiң өсуi
ондағы негiзгi құралдардың өсуi мен ... ... ... болады.
Сондықтан шаруашылық объектiлерi, соның iшiнде ''Мрамор'' АҚ-да әрдайым
негiзгi құралдарын ... ... ... ... ... отырады. Бұл жөнiнiде ... ... ... көруге болады.
Шаруашылық субъектiлерiне негiзгi құралдар сатып алу, салу,
құралтайшылардың үлес ... ... ... мен ұйымдардың және
адамдардың сыиға, яғни тегiн беру, ... ... ... ... ... ... ... келiп түседi. Бұл келiп ... ... ... құралдарға шаруашылық субъектiсi №1-НҚ үлгiлi ... ... ... Егер ... пайдаланылатын бiр
түрлi, құны тапсыру актысын толтырады. Егер шаруашылықта пайдаланылатын бiр
түрлi, құны бiрдей құрал-саймандардың немесе ... ... ... ... ... яғни ... алынса оларға жоғарыда аталған қабылдау-
тапсыру актiсiнiң бiр данасын ғана толтыруға ... ... ... ... ... ... ... тағайындалған комиссия
оларды iске қосу - ... ... ... ... ... ... ... болып саналады. Сонымен қатар, бұл ... ... ... тиiс:
- объектiнiң аты;
- объектiнi алушы мен тапсырушы субъектiлерi;
- салынып бiткен құрылыстың қабылданған кездегi жағдайы;
- құрлыстың ... ... ... ... ... ... ... құны;
- басқа да шартты белгiлерi.
Негiзгi құралдардың саны ... аса iрi ... ... бас механикалық бөлiм төл ... ... ... төл ... ... олардың есебiн дұрыс ұйымдастырудың негiзгi
шарттарының бiрi болып табылады. Негiзгi құралдарға ... ... ... ... ... ... техникалық сипаттамасы
(көлемi, материалдық өзгешелiгi, ... қуат күшi, тозу ... ... ... тағы ... ... ... Осы төл құжаттардың
негiзгi құралдарға тұгендеу жүргiзiлiп ... ... ... ... актiсi кейiнен
шаруашылық субъектiсiнiң бухгалтериясына тапсырылады. Актiмен ... ... төл ... да берiледi. Бухгалтерия бұл
құжаттардың негiзiнде тиiстi инвентарлық карточкалармен негiзгi ... ... ... ... ... бұл ... ... тиiстi бөлiмдерiне табыс етiледi. Актiне
шаруашылық субъектiсiнiң басшысы ... ... ... үйлер мен
ғимараттарға, орнатылған жабдықтарға және олардың бастапқы құнын өсiретiн
қосымша салынған құрылыстар, орындалған ... ... ... ... ... құрамына өзiндiк құны бойынша кiрiске алынады.
Жоғарыда айтылғандай, негiзгi құралдардың құнына оны ... және ... ... ... да ... ... құралдарды
кiрiске алғанда шаруашылық ... ... ... ... жазылады:
Негiзгi құралдар деп аталатын 12-шi бөлiмшенiң тиiстi шоттары (2411;
2412; 2413, 2414; 2416; 2417) дебиттелiнiп, оған ... 2417; 1050; ... 1010; 1020; 5020; 3320; 3320; 3320; 3310; 3240; 6210; ... ... ... ... ... шаруашылық субъектiсiнде келiп түскен, яғни кiрiске алынған
негiзгi құралдың бұрын ... және ... тозу ... ... онда ... тозу ... ... бухгалтерлiк жазулар жазылады:
- Дебет 2412-шi; 2413-шi; 2414-шi және 2416-шi шоттардың тиiстiсi.
- Кредит 2421-шi; 2427-шi және 2429-шi ... ... ... ... ... яғни ... құралдарын iстен немесе есептен басқа ... ... ... ... ... ... ... жоғалғанда,
табиғи атап, зiлзала жағдайында бұлiнiп жоғалғанда ... ... ... ... ... ... басқаларға айырбастағанда
немесе үзақ мерзiмге жалға берген кезде де ... ... ... негiзгi құралдарды есептен шығара алады.
Негiзгi құралдарды есептен шығару №6-бухгалтерлiк есеп стандартында
қаралған ... ... ... ... ... ... iске жарамсыздығын,
олардың бастапқы қалпына келтiру үшiн жүргiзiлетiн күрделi жөндеудiң
тиiсiздiгiн ... ... ... ... үшiн, ... негiзгi
құралдарды есептен шығару үшiн қажеттi ... ... үшiн ... бұйрығымен тұрақты комиссия құрылады. Бұл комиссияның құрамында
мынандай қызметкерлер ... ... ... ... ... немесе оның орынбасары -
комиссияның төрағасы ретiнде;
- бас бухгалтер ... ... ... ... негiзгi құралдың сақталуына жауапты адам;
- негiзгi құрал қызмет ететiн бөлiм ... цех ... ... ... ... өкiлi ... ... құралын есептен
шағаратын жағдайда);
- тағыда басқа ... ... ... мұмкiн.
Бұл жоғарыда аталған адамдардың ... ... ... ... ... ... мен ... атқарады:
- Есептен шығарылатын негiзгi құралдарды ... ... ... оның ... ... мен төл ... ... есептiң деректермен танысу арқылы объектiнi қалпына
келтiруге болатындығын немесе болмайтындығын, яғни ол ... ... ... пайдалануға жарайтындығын немесе
жарамайтындығын анықтайды;
- Объектiнi есептен шығарудың нақтылы ... ... ... ... тозғандығы, апат болғандығына байланысты, дұрыс
пайдаланбағандықтан, ұрланғандықтан немесе жоғалғандықтан, қайта
құруға байланысты, табиғи апаттар жағдайының, т.б.);
- ... ... ... ... ... яғни тиiстi
белгiленген пайдалану мерзiмiнен ... ... ... ... ... ... ... шығарылуына кiнәлi тұлғаны
(адамдарды) заңдарға сәйкес тиiстi жауапқа ... ... ... ... Есептен шығарылатын негiзгi құралдардың iске жарайтын бөлшектерi,
детальдарын, материалдарын анықтап, олардың бағасын белгiлейдi;
- Осы яғни ... ... ... ... iске ... материалдарының және де сонымен қатар олардың iшiнде
қымбат және түстi металдардың дер кезiнде ... ... ... мен салмағын дұрыс анықтап, тиiстi орындарға (қоймаларға)
тапсырылуын қадағалап отырады.
Шаруашылық ... ... ... есептен шығару үшiн №3-
НҚ үлгiнi ''Негiзгi құралдарды есептен ... ... және ... ... ... ... шығару актiсi'' толтырылады.
Аталған актiлерде негiзгi құралдарды сипаттайтын мынандай деректер
көрсетiледi:
- обектiнiң салынып ... ... ... ... ... ... шаруашылық субъектiсiне келiп түскен кiрiске алынған уақыты;
- пайдалануға берiлген уақыты;
- объектiнiң бастапқы құны ... ... ... ... ... ... бойынша есептеген тозу сомасы;
- жөндеулердiң жүргiзiлген уақыты;
- көлiк құралын есептен шығару, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... iстен шығаруы себебi және оның материалдарының,
бөлшектерiнiң сипаттамасы көрсетiледi;
- аварияға байланысты ... ... ... ... жасалған
актiге, болған аварияға жасалған актiнiң көшiрмесi ... ... осы ... ... ... ... жауапты адамдарға
қолданылатын шараларды актiге жазады.
Комиссия жұмысының нәтижесiнде жасалған негiзгi құралдарды ... ... ... ... ... Акты екi (2) дана ... Актiнiң бiрiншi данасы негiзгi құралдарды есептен шығару үшiн
шаруашылық субъектiсiнiң бухгалтриясына ... ... ал ... ... негiзгi құралдарға жауапты адамға ... ... ... ... iске ... ... детальдарды, металл
сынықтарын тағыда басқаларды қоймаға тапсыру үшiн ... ... ... ... ... ... бекiтiлгенге дейiн негiзгi құралдарды
бұзуға, бөлшектерге рұқсат етiлмейдi. Негiзгi құралдарды ... ... ... iске ... ... ... бағалағаны
бойынша бухгалтерлiк есепке алынады. Шаруашылық субъектiсiнiң ... ... ... ... ... алған сомасынан негiзгi
құралдарды сату және бұзуға байланысты шығындарды алып тастағандағы қалған
қалдығы субъектiнiң ... ... ... субъектiлерiнде есептен
шығарылған негiзгi құралдардың құны 742-шi ''Негiзгi ... ... ... ... дебетiне, 12-шi ''Негiзгi құралдар'' ... ... ... ... ... Ал ... құралдардың
есептен шығарылған күнге дейiнгi жинақталған (есептелiнген) тозу сомасына
13-шi ... ... ... бас шотының тиiстi ... 12-шi ... ... бас ... тиiстi бөлiмшелерi
шоттары кредиттелiнедi. Есептен шығарылған негiзгi құралдарын алынған iске
жарайтын материалдар мен ... ... құны 20-шы ... ... тиiстi бөлiмшелерiне дебетiне, 722-шi ''Негiзгi құралдарды
сатудан алынатын табыс'' шотының кредитiне жазылады.
Шаруашылық субъектiлерiнде ... ... ... ... ... ... және де ... да активтер'' деп аталатын 3-шi бөлiм
және ''Ақшалай қаржылар'' деп аталатын 4-шi ... ... ... 722-шi ... ... ... алынатын табыс'' шотының
кредитiне жазылады. Негiзгi құралдады есептен шығару операциясының ... ... ... мен ... шығындар 571-шi ''Жиынтық табыс '' шотына
апарылады.
Басқа шаруашылық субъектiлерiне, заңды тұлғаларға тегiн берiлетiн
негiзгi құралдарға №1-НҚ ... ... ... ету ... ... дана ... толтырылады. Оның біреуi негiзгi ... ... ал ... данасы негiзгi құралдарды алушыға табыс етiледi.
2.3. ... ... ... ... есебiн ұйымдастыру
Негiзгi құралдар өндiрiс процесiне қатыса отырып, бiрте-бiрте ... яғни ... ... сапасын жоғалтады. Олар белгiлi бiр уақыт
өткеннен кейiн пайдалануға жарамай қалады да, бұл құралдардың орнына ... ... ... тура ... ... тозуын табиғи моралдық тозу деп екiге бөледi.
Негiзгi құралдардың табиғи тозуы олардың ... ... ... ... яғни жұмыс iстеу процесiнде ... мен ... ... ... ... ... мен ғимараттардың тозығы жетiп,
құлайтындай дәрежеге жетуi. ... ... ... ... ... ... бойы пайдаланғанына ғана байланысты емес, сонымен қатар басқа да
табиғи жағдайлар да әсер ... ... Яғни ... ... тот ... металдық ескiруiнен және оларға басқада факторлардың
әсер ету нәтижесiнен пайда ... ... ... тозуы олардың толық табиғи тозуы жетпей-
ақ құнсызданып, өндiрiстiң даму процесiнен ... ... яғни ... мен ... ... ... ... талаптарына сәйкес келмеген
жағдайда болуынан пайда болады. Осыған орай ... ... ... ... ... және ... ... жасалып, өндiрiске
енгiзiлуiне байланысты оны әрi қарай пайдалану экономикамызға ... ... ... әрi ... ... үшiн, жаңа және ... Сонымен бiрге тозудың ықпалына барлық негiзгi құралдар душар
болалы.
Осы жоғарыда айтылғандарды қорыта келе, ... ... ...... ... және ... ... жоғалтуы деп айтуға
болады.
Негiзгi құралдар сапалық тозуының бiрiншi себебi. Ескертетiн ... ... ... мына ... ... ... тозу ... және оларға амортизация есептелiнбейдi:
- жерге ;
- фильм қорларына;
- архитектуралық және өнер ... ... ... ... ... (заттарға);
- жалпылай пайдаланылатын көлiк жолдарына.
Салық салу нәтижесiнде амортизациялық аударымдар 30.01.01 есептелiнедi.
Негiзгi құралдардың тозуы бас ... ... 13-шi ... ... ... 2421 шот - ... мен ... тозу;
- 2427 шот – машиналардың озуы;
- 133 шот – ... ... ... 2429 шот – басқадай негiзгi құралдардың тозуы.
Сонымен бiрге шаруашылық субъектiлердi бүл ... ... ... ... ... ашуларына болады.
Негiзгi құралдар (ұйлер мен ғимараттар, ... ... ... ... ... ... ... өздерiнiң бiрте-бiрте
тозуына байланысты құндарын ... ... ... ... ... ... бiртiндеп ауыстырып отырады. Бұл процесс
''амортизация'' деп ... ... сөзi ... ... ... деген мағынаны бiлдiредi. Амортизация ... бiр ... ... құнына қосылып отырылады. Ал мұны амортизациялық аударым
деп айтады. Амортизациялық аударым әрбiр ... ... ... ... ал
өнiм сатылған кезде қайтарылып отырылады, яғни негiзгi құралдардың тозуына
байланысты ... ... ... ... ... ... ... аударым мөлшерi дегенiмiз негiзгi құралдардың бастапқы
құнынан белгiленген процентпен еспетелiнiп ... бiр ... ... сомасы.
Шаруашылық субъектiлерiнде негiзгi құралдағы ай бойы ... ... ... ай ... ... ... iстелiнген
жұмыстар мен көрсетiлген қызметтердiң өзiндiк құнына қосылады.
Маусыммен жұмыс iстейтiн шаруашылық субъектiлерiнде ... ... бойы ... ... ... ... жыл соңында
субъектiнiң жыл бойы ... ... ... ... ... ... ... жаңадан келiп түскен, кiрiске алынған негiзгi
құралдарға амортизациялық аударым келесi айдың бiрiнен бастап есептелiнедi.
Ал субъектiнiң ... ... ... ... ... ... бiрінен бастап амортизациялық аударым есептелiнбейдi.
Бухгалтерлiк есептiң № 6-шы ''Негiзгi құралдарды (құрал-жабдықтарды)
есепке алу'' – деп ... ... ... құралдарға амортизациялық
аударымды есептеу үшiн мынандай ... ... ... бiр ... ... ... ... шығару әдiсi.
2. Құнды орындалған жұмыстың (өндiрiлген өнiмiнiң) ... ... ... ... әдiсi ... ... Жылдамдатып есептен шығару әдiстерi:
а) қалдық құнының кемуi (қалдықты азайту) әдiсi;
б) сандардың жиынтығы бойынша құнын есептен шығару (коммуляативтiк)
әдiс.
Амортизациялық ... ... ... ... әдiсi ... есеп ... көрсетiлiп, бiр есеп беру кезеңiнен екiнiшi
есеп беру ... ... ... ... ... Егер ... амортизациялық аударым есептеудiң әдiсi өзгертiлген жағдайда
осы өзгерiстiң қандай себептерден болғаны айтылып көрсетiлуi тиiс.
Құнды бiр ... ... ... есептен шығару әдiсi бойынша
объектiнiң амортизацияланатын құны ... ... ... ... ... ... субъектiсiнiң шығындарына бiр қалыпты қосылып
отырады. Бұл әдiс ... ... ... мөлшерi тек қана
объектiнiң жұмыс iстеу мерзiмiнiң үзақтығына байланысты деген ... Бұл әдiс ... әр ... ... ... ... ... аударым сомасы осының негiзгi құралдарының
барлық пайдалану мерзiмiнде амортизацияланатын ... яғни ... ... ... ... объектiнiң пайдалану кезеңiндегi есеп
беретiн жылдардың санына бөлу арқылы есептелiнiп шығарылады. Бұл ... яғни ... бiр ... ... шығару әдiсi қолданылғанда негiзгi
құралдарға есептелiнетiн амортизациялық аударым сомалары жыл сайын ... ... ... ... ... жасайтын станоктың бастапқы құны
1 000 000 тенге, ал қалдық құны 100 000 ... ... Егер ... ... 5 жыл деп ... ... онда ... айтылған әдiс
бойынша жылдық амортизациялық аударымды ... және ол 180 ... ... яғни ... – 100 000 =/5 = 180 000 ... амортизациялық аударым сомасының бес жыл бойы есептелуiн төмендегi
кестеден көруге болады.
2.1кесте.Бiр қалыпты (тура жолды) әдiс ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... сомасы |қалдық құны |
| ... ... ... ... ... |
| | ... | | ... алын ған|1 000 000 |--- |--- |1 000 000 ... | | | | ... жылдың |1 000 000 |180000 |180000 |820000 ... ... |1 000 000 |180000 |360000 |640000 ... | | | | ... жылдың |1 000 000 |180000 |540000 |460000 ... | | | | ... ... |1 000 000 |180000 |720000 |280000 ... | | | | ... ... |1 000 000 |180000 |900000 |100000 ... | | | | ... ... үш ... көруге болады:
а) негiзгi құралдардың пайдалану мерiзiмiнiң iшiнде, яғни бес жыл бойы
оған ... ... ... ... ... тозу сомасы бiр қалыпты өсiп (көбейiп) отырады;
б) негiзгi құралдардың қалдық құны бiр қалыпты азайып отырады.
Құнды орындаған жұмыстың ... ... ... ... әдiсi ... ... әдiс объектiнiң пайдаланылған уақытына емес, оны пайдалану
нәтижесiне ... ... ... ... қарасытырылған станок өзiнiң 5
жыл iшiнде пайдаланылған уақыт аралығында 10 ... дана өнiм ... ... онда осы ... жыл ... ... амортизациялық аударым
сомасын өндiрiстiк әдiс бойынша өндiрiлетiн бiр дана ... ... ... әр ... ... өнiм санына көбейту арқылы
есептеймiз және оны төменде берiлген 2.2-кестеде көрсетемiз.
2.2-кесте
Өндiрiстiк әдiс ... ... ... ... ... тың |Орындал ған|Жылдық |Жианқталған|Станоктың |
| ... ... ... ... құны |
| ... ... |лық ... |(теңге) |
| | | ... | | |
| ... | ... | | ... | | | | | ... |1000000 |- |- |- |1000000 ... | | | | | ... |1000000 |3000000 |270000 |270000 |730000 ... | | | | | ... |1000000 |3000000 |270000 |540000 |460000 ... |1000000 |2000000 |180000 |720000 |280000 ... | | | | | ... | | | | | ... |1000000 |1000000 |90000 |810000 |190000 ... | | | | | ... |1000000 |1000000 |90000 |900000 |100000 ... ... ... әдiс) ... әр ... ... соммасы мен орындалған жұмыс көлемiнiң яғни станок арқылы
өндiрiлген өнiм ... ... ... ... бар. Бұл ... ... жинақталған тозу сомасы жыл сайын орындалған жұмыстың көлемiне,
яғни өндiрiлген өнiмнiң ... ... өсiп, ... ... Ал ... құны ... өндiрiлген өнiмiнiң санына тiкелей пропорционалды
түрде азайып отырады. ... бұл ... ... ... кезiндегi
оның iстейтiн жұмысының көлемiн, ол арқылы өндiрiлетiн өнiмнiң санын
айтарлықтай дәлдiкпен анықтауға ... ... ғана ... ... есептеп шығару әдiсi
Жеделдетiлген амтортизациялық аударым әдiстерi негiзгi құралдарды
өздерiнiң мөлшерленген ... ... ... ... ... ... Бұл ... қолдану барысында негiзiгi құралдарды алғашқы
пайдалану жылдарындағы есептелiнетiн амортизациялық ... ... ... ... жылдарындағы есептелiнетiн амортизациялық аударым
сомасынан ... ... асып ... Өйткенi, негiзгi құралдардың
алғашқы пайдаланылу яғни ... ... ... өнiм ... ... ... ... едәуiр жоғары болып табылады.
Осыларды ... ... ... ... ... жоғарыда
аталған жылдамдатып есептен шығару әдiсi өндiрiлген өнiмнiң ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар техника мен технолгияны мейлiнше жетiлдiруге яғни
жаңартуға орай жабдықтардың, яғни негiзгi құралдардың ... ... тез ... алуына байланысты бұрын сатып алынған, сапалы жағынан
тозған негiзгi құралдарды жаңа өнiмдiлiгi ... да ... ... ... ... ... ... Жылдамдатып есептеп шығару әдiсiн
қолдануға әсер ететiн тағы да бiр ... ... ... құралдарды
жөндеу шығындарына байланысты. Олар яғни жөндеу шығындары ... ... ... ... ... ... пайдаланудың
соңғы уақытына қарай өсе бастайды. Егерде негiзгi ... ... ... деп ... ... ... әдiсiн қолданған
жағдайда амортизациялық аударым мен жөндеу шығындарының қосындысы негiзгi
құралдардың пайдаланылуы барысында ... жыл яғни ұзақ ... бойы ... ... ... Нәтижесiнде негiзгi құралдардың өздерiнiң
пайдаланылуы барысында шаруашылық ... ... ... бiр
қалыпты тең мөлшерде яғни бiрдей шамада ... ... ... ... құнын есептеп шығару әдiсi (коммулятивтiк әдiс)
Бұл әдiстiң коммулативтiк яғни сандардың қосынды жиынтық сомасы деп
айтылуының (аталуының) ... осы әдiс ... ... ... ... ... есептейтiн формуланы негiзгi құралдардың
пайдалану мерзiмiнiң қалған жылдар санына тең болып, ал ... ол ... ... ... сандарының қосындысна тең болуына байланысты.
Бұл формула түрде жазылады:
Қалған жылдар саны
АА = х ... - ... жыл құны ... қосындысы
Станоктың бастапқы құны – 1000000 теңге, қалдық ... ... ... оның амортизацияланатын аударым мөлшерi -900000 теңгенi
құрайды (1000000-100000). Онда оның жылдық амортизациялық аударым ... ... жыл АА = 5/15 х ... =300000 ... жыл АА = 4/15 х (1000000-100000) =240000 тг тағы сол сияқты.
Сандардың қосындысын, яғни коммуляциялық санын ... ... табу үшiн мына ... ... х ... ...... қосындысы
N – негiзгi құралдардың пайдалану мерзiмi (жыл).
Бiздiң мысалымыз бойынша
5 х (5+1) 5 х 6 30
S = = = = 15
2 2 ... ... ... ... ... 10 жыл ... болса,
коммуляциялық сан 55-ке тең болады.
10 х (10+1) 10 х 11
S = = = 55
2 ... ... ... ... сандардың жиынтығы бойынша құнын
есептеп шығару (коммулятивтiк) әдiсiмен негiзгi құралдарға ... ... ... мына ... ... әдiс ... амортизациялық
аударымды есептеу
| ... ... ... ... |
| ... |амортизациялық|сомасы |құралдардың |
| ... құны ... ... ... құны |
| ... | | | |
| | ... | | ... ... |-- |-- |1000000 ... жыл |100000 |5/15х900000=30|300000 |700000 ... | |000 | | ... жыл |1000000 ... |460000 ... | |000 | | ... жыл |1000000 ... |460000 ... | |000 | | ... жыл |1000000 ... |160000 ... | |000 | | ... жыл |1000000 ... |100000 ... | |000 | | ... ... кему (қалдықты азайту) әдiсi
Бұл әдiс бойынша негiзгi құралдарға амортизациялық аударым есептеу
алдымен ... бiр ... ... жолды) есептен шығару әдiсiмен жүргiзiледi.
Ол үшiн негiзгi құралдың бастапқы құны оның жұмыс iстейтiн мерзiмiнен, ... ... жыл ... ... әр есептi жылға ... ... ... Бұл ... бастапқы құнын 100% деп
аламыз. Одан кейiн табылған процент мөлшерi (100% ... ... екi ... ... ... ... құнына емес, әр есептi
жыл басындағы әлi амортизацияланбаған ... ... яғни ... құнына
көбейтiледi.
Осыған дейiнгi әдiстерде мысалға алынған ... ... осы әдiс ... есептейтiн болсақ, төмендегiдей көрсеткiштер
табылады. ... ... ... 5 жыл, сондықтан бiр қалыпты ... ... ... әдiсi ... ... ... аударым мөлшерi
20% болады. Ал қалдық құнының кемуi әдiсi ... ол ... 2 ... яғни 40% ... Бұл ... ... аударым
мөлшерiнiң процентi (пайызы) негiзгi құралдардың әр есептi жылдың соңында
қалған ... ... ... ... ... ... тек
негiзгi құралдардың пайдалану мерзiмiнiң ең соңғы жылында қалдық құнының
сомасы қалатындай мөлшерде шектелiнiп ... ... 29600 ... ... ... Ал ... ... өндiрiс шығындарына қосылатын
амортизациялық аударым сомаларына ешқандай шек қойылмайды және оның ... 2.4 ... ... көруге болады.
2.4 кесте
Қалдық құнының кемуi (қалдықты азайту) әдiсi бойынша
амортизациялық аударымды есептеу
| ... ... ... |
| ... |амортизациялық |тозу сомасы|құралдардың |
| ... құны ... ... |(тенге) |қалдық құны |
| ... ... | | ... |1000000 |-- |-- |1000000 ... | | | | ... жыл |100000 ... |400000 |600000 ... | |400000 | | ... жыл |1000000 ... |360000 ... | ... | | ... жыл |1000000 ... |21600 ... | ... | | ... жыл |1000000 ... |129600 ... | ... | | ... жыл |1000000 ... |900000 |100000 ... | | | | ... ... есеп ... жылы екi ... алынған
амортизациялық аударым сомасының мөлшерi әр уақытта өткен (алдыңғы) жылдың
аяғындағы негiзгi құалдардың қалдық құнының сомасына ... ... тозу ... ... ... ... арқылы табылған сомаға
өсiп отырып, тек соңғы жылы ғана негiзгi құралдардың қалдық құны, ... ... ... шектелiнiп алынады. Негiзгi құралдардың қалдық
құнының мөлшерi 100000 теңге ... бұл ... ... яғни бесiншi
жылы амортизациялық аударым сомасы 29600 теңгемен ғана ... ... ... ... ... құру мен техникалық қайта
жабдықтау кезiнде және ол толық тоқтап ... ... ... ... ... ... ... жылдары негiзгi құралдарды есепке алуда және оған салық
есебiн жүргізуге ... ... ... ... ... және ол ... есепте ұйымдасытырлған:
1) №6-НҚ үлгiсi ... ... ... құралдарға өзiнiң
сәйкестiлiгіне байланысты және ... бөле ... ... ... ... және оны ... отырып,
амортизациялық аударым мен салық салу мөлшерi ... ... ... басқармасының'' салық есебiн дұрыс жұргiзу ... ... ... ... ... ... ... Әрбiр инвентарлық карточкада салықтың мөлшерi мен салықтың номерi
көрсетiлген;
4) Әрбiр инвентарлық ... ... ... ... ... ... құралдарды жөндеу есебi
Шаруашылық субъектiлерiнде негiзгi құралдардың ... ... ... және сапалық жағынан тозатындағы ... сөз ... ... ... яғни табиғи пiшiнiнiң барлық тетiктерi
бiр мезiгiлде, бiр уақытта iске жарамсыз болып қалмағанымен, ... бiр ... ... ... соның себебiнен қосылмай түруы
мүмкiн. Тiптi iске ... ... ... ... ... ... өнiм ... қабiлетiнiң азаюыда ғажеп емес. Сонымен қатар сапалық
жағынан тоза бастаған кейбiр негiзгi құралдарды да ... ... ... пайдаланылып жүруi мүмкiн. ... ... ... құралдарын пайдалану мерзiмi уақытынан бұрын жоғарыда
айтылғандай толық, iстен шығып қалмау үшiн белгiлi бiр ... ... ... ... ... жұргiзiлiетiн жөндеу жұмыстары өзiнiң
ұйымдастырылуына ... жай ... оны ... депте айтады) және
күрделi болып екiге бөлiнедi.
Жай жөндеу дегенiмiз негiзгi құралдардың тозып iстен шыққан бөлшегiн
жұмыс процесi барысында ... ... оны ... келтiру болып табылады.
Бұл жөндеуге: майлау, сырлау тағыда басқа жөндеу жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... алдын-
ала жоспарланып, сапалық және ... ... ... ... ... ауыстырып, оларды түгелдей жаңартуды айтады. Бұндай
жөндеуге жұмсалынған ... тек ... ... ... ... өндiрiстiк қуатындағы басқа көрсеткiштерiн арттырғанда ғана оның
яғни негiзгi құралдың бастапқы құнын өсiредi. Яғни ... ... ... ... үшiн негiзгi құралдардың бастапқы құнына қосылып активтiң
болашақта табыс әкелуi көзделiнедi.
Ал ағымдағы жөндеуге жұмсалған шығындар мен ... ... ... ... ... ... үшiн ... шығындар сомасы
шаруашылық субъектiсiнiң ағымдағы шығыны болып есептелiнедi.
Егер негiзгi құралдарды ... өз ... ... ... ... ... ... жөндеу болып табылады.
Ал шаруашылық субъектiсi өзiнiң негзгi құралдарын жөндеуге арнайы
жабдықталған, яғни осындай ... ... ... ... бұл ... мердiгерлiк әдiсi ... ... ... ... ... ... жөндету барысында шаруашылық
субъектiсi мердiгерлiк субъектiмен келiсiм-шарт жасасады. Ол шартта ... ... ... қай ... қамтамасыз ететiндiгін,
жөндеудің жүргiзiлу мерзiмi, жөндеу жұмысының ... есеп ... ... ... ... ... көрсетiледі).
Жөндеу жүргiзiлген негiзгi құралдарды ... ... ... ... ... қабылдап алады. Ондай негiзгi
құралдарды қабылдау барысында ұлгiлi түрi НҚ-2-шi ''Жөнделген ... және ... ... ... ... ... ... құралдардың төл құжаттарына және
олардың инвентарлық карточкаларына негiзгi құралдарға ... ... ... ... ... мен толықтырулар) жасалуы тиiс. Бұл
толтырылатын актiден басқа да ... ... ... ... Егер ... құралдарды жөндеу мердiгерлiк
әдiспен жұргiзiлетiн болса онда жоғарыда ... ... ... ... ... алу үшiн ... үлгi түрi НҚ-2 ''Жөнделген,
қайта құрылған және жаңартылған объектiлердi қабылдау-тапсыру актiсi'' – 2
дана етiп толтырылады да, екiншi ... ... ... ... ... ... ... субъектiсiнде негiзгi құралдарды жөндеу
шаруашылық әдiспен, яғни субъектiнiң өз күшiмен жұргiзiлетiн болса, онда ол
үшiн жұмсалған, ... ... ... ... ''Тауарларды (жұмыстарды, қызметтердi) сату
жөнiндегi шығындар'',
821-шi ''Жалпы және әкiмшiлiк шығындар'' ,
920-шы ''Қосалқы өндiрiс'',
934-шi ''Негiзгi құралдарды жөндеу'' ... ... ... ... ... сала
шығындары – шоттарының дебетiне, ал мына төмендегi:
20-шы ''Материалдар'',
63-шi ''Бюджетпен есеп айырысу'',
64-шы ''Еншiлес ... ... ... ... ''Бюджеттен тыс төлемдер бойынша есеп айырысу'',
67-шi ''Жабдықтаушылар және медiгерлерменен есеп
айырысу'',
68-шi ''Басқадай ... ... ... ... ... ... жазылады.
Егер жөндеу жұмысын мердiгерлер жүргiзген жағдайда жөндеу ... ... ... ... ... ... (2417-шы, 811-
шы, 821-шы, 934-шi және 945-шi) дебетелiнiп, 3310-шi ''Жабдықтаушылар және
мердiгерлермен есеп айырысу'' – шотты кредиттелiнедi.
Негiзгi ... ... үшiн ... ... ... ... ... өзiндiк құнына бiр қалыпты кiрiстiрудi яғни
қосып отыруды қамтамасыз ету үшiн ... ... ... ... ... ... Әсiресе жөндеу қорын (резервтi) маусыммен
жұмыс iстейтiн шауашылық субъектiлерiнiң жасауы ... ... ... ... ... қоры оның бекiтiлген мөлшердегi сомасын ай сайын өндiрiс
шығындарына қосу арқылы жасалынады. Бүл жағдайда қордың ... ай ... ... құрылыс''; 811-шi ''Тауарларды ... сату ... ... 821-шi ... және ... 934-шi ... құралдарды жөндеу'' үстеме шығындары; ... ... ... жөндеу'' әлеуметтiк сала шығындары деп аталатын
шоттардың ... ... 686-шы ... ... ... ... ... негiзгi құралдарға жөндеу жүргiзiлген уақытынада бұл ... ... ... бухгалтерлiк жазу жазылады. Егер нгiзгi
құралдарды жөндеу шаруашлық әдiспен, яғни ... өз ... ... ... ... шоты ... 686-шы ... шығындар'' шоты дебеттелiнедi. Ал егер негiзгi құралдарды
жөндеу мердiгерлiк әдiспен жұргiзiлсе, 3310-шi ... ... ... есеп ... шоты ... 686-шы ... шығындар'' шоты дебеттелiнедi. Жыл соңында (аяғында) 686-шы
''Басқадай есептелiнген шығындар'' деп ... ... ... ... ... НЕГIЗГI ҚҰРАЛДАРДЫҢ АУДИТI МЕН ТАЛДАУЫ
1. Негiзгi құралдарға аудиторлық тексерудiң ... мен ... ... ... ... тексерудiң негiзгi мақсаты бухгалтерлiк
есептiң дұрыс жүргiзiлуiн және есеп ... ... ... ... ... Есеп ... есеп ... және алғашқы құжаттарды
тексеру келесiдей кезек бойынша жүргiзiледi:
Бухгалтерлiк баланс – номерi 3-шi бухгалтерлiк балансқа қосымша - ...... - ... ... - ... ... (НҚ-1; НҚ-2; НҚ-3;
НҚ-4; НҚ-6; НҚ-10; НҚ-12 тағыда басқалары).
Кәсiпорынның негiзгi құралын тексеру барысында ... ... ... ... ... (сентетикалық) жазуларының бас кiтап және бухгалтерлiк
баланс мәлiметтермен сәйкестiлiгi;
-негiзгi құралдардың ... бары ... ... ... ... құралдардың қозғалысы және тозуы ... ... ... ... сондай-ақ жиындық талдамалық есеп мәлiметтерiнiң
бас кiтап және бухгалтерлiк ... ... ... ... ... ... екi жақты жазулардың дүрыс
жазылғандығы;
-негiзгi құралдар ... ... тыс ... ... ... үйымдарында негiзгi құралдарға аудиторлық
тексеру ... ... ... ... айтылғандарды бақылау болып
табылады:
- негiзгi құралдардың түрлерi және ... ... ... ... ... есептер негiзгi құралдардың дұрыс бағалануын;
- негiзгi құралдардың қозғалысы бойынша дұрыс ... ... ... ... ... амортизациялық аударым мөлшерiнiң дұрыс
есептелiуiн;
- негізгi құралдарды жөндеудiң ... ... ... ... және есеп ... негiзгi құралдардың қолда бары
мен қозғалысының дұрыс көрсетiлiнуiн және т.б.
Аудиторлық тексерудiң басты ... ... ... пайдалануы мен
түгелдiлiгiн бақылау жатқызылады. Сонымен қатар ... ... ... ... ұзақ мерзiмге жалға берiлгендiгiн тексеру және ... үшiн ... ... ... ... аудитордың
негiзгi мақсаты болып табылады. Осы жоғарыда айтылғандарды ... ... ... ... ... ... ... құралдардың сақталынуына және түгелдiлiгiне
жағдай жасалынғандылығын. Бұл үшiн кәсiпорын басшысының бұйрығымен
негiзгi құралға жауап беретiн ... ... ... Осы ... ... ... ... жасалынғандығын;
- Жауапты адамның жұмысты атқаруы яғни негiзгi құралды бақылап
қадағалауы үшiн жағдай ... ... ... ... ... болуы);
-Кәсiпорынның ауласынан материалдық құндылықты алып шығу үшiн белгiленген
тәртiптiң орнатылуы;
3.2. Негiзгi ... ... есеп пен есеп беру ... (ережесi) бойынша барлық
шаруашылық үйымдары ... есеп ... ... ... үшiн ... бiр рет ... мүлiктерiне түгендеу жұмысын жүргiзiп
тұрулары қажет. Бухгалтерлiк есептiң 6-шы ... ... ... ... – деп ... ... негiзгi құралдардың нақты
бар жоғын анықтау және олардың күтiп ... ... ... ... ... нормативтiк құқықтық және өзге де актiлерге
сәйкес негiзгi құралдарды ауық-ауық ... ... ... ... ұйымдарда негiзгi құралдарды түгендеу жылдық қорытынды есеп ... ... ... айының бiрiнен кейiн жүргiзiлуi ... ... ... ... ... ... екi жылда бiр рет, ... ... бес ... бiр рет ... болады.
Негiзгi құралдарды жоғарыда көрсетiлiп жазылған мерзiмдерден бұрын,
яғни жиi түгендеу ... ... ... ... ... ... адам қызметiнен ауысқанда;
- негiзгi құралдар ұрланған, жоғалған жағдайда;
- өрт ... ... ... болған табиғи апат жағдайларына
байланысты;
- шаруашылық субъектiсi бiр ... ... ... ... ... т.б. ... мен ұйымдарда негiзгi құралдарға түгендеу жұмысын жүргiзу
үшiн тағайындалаған комиссия жұмыс жүргiзуден ... ... ... ... ... ... ... кiтапшалардың, инвентарлық
тiзiмнiң бар немесе жоқтығын және олардың жағдайын;
- ... ... ... ... ... ... ... жоқтығын және олардың жағдайын;
- жалға алынған немесе берiлген, уақытша пайдалануға және ... ... ... ... ... тиiстi құжаттарының
бар немесе жоқтығын.
Егер ондай тиiстi құжаттар болмаған жағдайда ... ... ... ол ... ... талап ету қажет. Егер бухгалтерлiк
есептiң регистрларында немесе техникалық құжаттарда қателiктер жiберiлген
болса, онда ол ... ... ... тиiстi өзгерiстер енгiзу
керек. Негiзгi құралдарға түгендеу жүргiзу ... ... ... ... мұқият қарап шығып түгендеу тiзiмiне олардың толық
атын, қандай жұмысқа арналғандығын, ... ... мен ... ... ... құны мен тозу ... тағыда басқа керектi
мәлiметтердi енгiзiп жазулары ... ... ... ... ... ... ... алынбаған, сондай-ақ ... ... ... ... ... немесе тiптi
көрсетiлмеген негiзгi құралдар табылған жағдайда түгендеу тiзiмiне ... ... ... ... және ... керек. Бұрын есепке
алынбаған объектiлер ағымдағы (түгендеу жүргiзілген ... ... ал ... тозу құны ол негiзгi құралдың сол күнгi техникалық
жағдайына қарап анықталып, субъектiнiң ... ... ... ... ... ... ... мен тозу құны тиiстi түгендеу ... ... Егер ... үйдiң ғимараттың жарым жартылайы
бұзылуы немесе оларға қосымша iстелген күрделi ... ... ... ... ... ... т.б) түгендеуге дейiн есепке алынбаған
жағдайда комиссия тиiстi құжаттар бойынша ... ... ... ... ... нақты сомасын анықтау олардың түгендеу тiзiмiне
енгiзуi керек. Сонымен ... ... бұл ... ... ... ... ... есеп регистрлерiне жазылмай қалуына кiнәлi
адамдарды анықтауы керек.
Кәсiпорындар мен ... ... ... ... жұмысы
жүргiзiлетiн уақыттта басқа жақта ... ... ... ... ... жөндеуге жiберiлген негiзгi құралдар т.б) объектiлерге
басқа жаққа жiбермей тұрып, алдын ала ... ... ... енгiзу
керек. Машиналар мен жабдықтар және күш беру ... ... ... ... ... ... тағыда басқа көрсеткiштерi
көрсетiлiп тiркеледi.
Бiртектес, құндар бiрдей, бiр уақытта шаруашылық ... ... ... шаруашылық құралдарының аттарымен қатар сандары да
жазылады. Пайдалануға жарамайтын, жөндеуге, бұрынғы ... ... ... ... түгендеу тiзiмiне енгiзiлмейдi. Ондай негiзгi
құралдарға пайдаланылған уақыты мен ... ... ... бөлек акт
жасалынады.
Кәсiпорындар мен ұйымдардың меншiгiндегi негiзгi құралдармен қатар
жалға алынған ... ... да ... ... Бұл
объектiлерге түгендеу жүргiзу жалға алғандағы тiзiм бойынша ... ... ... жалға берген субъектiнiң аты, ... ... ... ... тiзiмiнiң бiр данасы негiзгi құралдарды
жалға берген иесiне жiберiледi.
Кәсiпорындар мен ... ... ... ... түгендеу
жүргiзудiң нәтижесiн анықау үшiн салыстыру ведомосын жасайды. Бұл ведомосты
түгендеу ... ... ... мен ... және де ... мәлiметтерiне сәйкес келмейтiн, сондай-ақ ... ... ... ... және кем ... негiзгi құралға жасалынады. Түгендеу жүргiзу
комиссиясы өз ... ... ... ... өз шешiмiн шығарады. Бұл
шешiмдi кәсiпорындар мен ұйымдардың басшысы бекiтуi керек.
Түгендеу ... ... ... ... ... ... құралдар
12-шi ''Негiзгi құралдар'' бас шотының тиiстi бөлiмше шоттарының ... ... ... бас ... тиiстi бөлiмше шоттарының дебетiне,
727-шi ''Негiзгi емес ... ... ... ... шотының
кредитiне жазылады. Олардың тозу құны 12-шi бас шоттың ... ... ... 13-шi бас ... ... ... жазылады.
Түгендеу барысында жоғалған, бүлiнген негiзгi құралдарға жауапты
(кiнәлi) адам ... және ол ... ... төленетiн сома 333-шi
''Жұмыскерлер мен басқа да ... ... ... ... ... шоттың тиiстi бөлiмшелерiнiң кредитiне жазылады.
3.3. Негiзгi құралдардың аудитi
Негiзгi құралдардың бухгалтерлiк ... ... ... екi ... ... ... ... құралдардың белгiленген түрлерiнiң сол баптарға қосылып
есептелiнгендегi;
2) Негiзгi құралдардың кiрiс ... ... және ... ... ... ... ... құралдардың түгелдiлiгi мен олардың
қолда барлығын тексеру ... ... ... ол ... ... ... тексередi. Осылардың ... ... ... ... бөледi:
- негiзгi құралдардың жiктелiнуiне, олардың дұрыс жiктелiнуi ... ... ... ... ... ал бұл ... өнiмiнiң өзiндiк құнына ... ... ... ... ... ... қатысуы бойынша жiктелiнуiне, ... ... ... ... ... ... әсер етедi;
- белгiлi бiр мақсатқа арналғандығы бойынша негiзгi
құралдың жiктелiнуi, егер бұл тұрғыдан негiзгi құрал ... ... ... ... ... ... ... дұрыс
есептелiнбеуi мүмкiн.
Сонымен қатар негiзгi құралдардың дұрыс жiктелiнбеуi мен олардың дұрыс
бөлiнбеуi (топталынбауы) бухгалтерлiк ... ... ... ... негiзгi құралдарды қайта бағалағанда қателiктердiң ... ... ... ... ... ... ол ... дұрыс
бағалануына көңiл бөлуi қажет. Бұл нәтиже қор ... ... есеп ... дұрыстығына өз ықпалын тигiзедi. Негiзгi
құралдардың әртүрлiлiгiн ескере отырып аудитор кәсiпорынға кiрiске ... ... ... ... ... дұрыс бағаланғандығын ескерiп қана
қоймай, сонымен қатар мыналарды тексеруi қажет:
- кәсiпорында негiзгi құралды ... алу үшiн және ... ... үшiн ... ... ... кәсiпорынға сатылып алынған негiзгi құралдар үшiн сатып алу-сату
келiсiм шартының бағасы ... ... ... ... ... ... ... алынған жағдайда);
- келiсiлген бағасы бойынша хаттамалардың жасалынғандығын (егер
негiзгi ... үлес ... ... ... ... арттыру
мақсатымен келiп кiрiске алынған жағдайда).
- үлгiлi түрi НҚ-1 санды қабылдау-тапсыру актiсінде негiзгi құралдың
бастапқы бағасының дұрыс көрсетiлгендiгiн;
- жал ... ... ... ... бағасының көрсетiлгендiгiн
(негiзгi қралды ұзақ мерзiмге жалға алған уақытта);
- негiзгi құралды жаңартқаннан, қайта ... ... ... кейiн бастапқы құнының дұрыс көрсетiлгендiгiн;
- салынып бiткен негiзгi құралдың кiрiске ... ... ... ... ... құралдың дұрыс құжатталғандығын және
тағыда басқа.
Негiзгi құралдардың кiрiске алынуы ... қате ... ... аудитор, негiзгi құралдардың ... ... ... ... ... Бұл ... негiзгi құралдардың шығыс
етiлген баланстық құнына 842-шоттың дебителiнiп, ... ... ... кредиттелгендiгi тексерiледi. Негiзгi құралдардың
есептен шығарылуы бойынша қаржылық есептiң ... ... ... әсер етедi. Сондықтанда аудиторларға 722-шi негiзгi құралдарды
сатудан ... ... және 842-шi ... ... стаудан шеккен
зиян шоттарын екжей-текжей оқып бiлу ... ... ... ... ... ... ... бойынша толтырылатын құжатардың
үлгi түрi Қазақстан ... ... ... ... ... осы ... қолда барлығын және олардың ... ... ... ... ... тағы бiр ең ... ... тозу сомасының дұрыс есептелуiн және жөндеу жұмыстаырының дұрыс
құжатталынып ... ... ... ... аудитор негiзгi
есептелiнетiн тозу сомасының мөлшерiн анықтап және ол нәтиженi ... ... ... Негiзгi құралдарға есептелiнген тозу сомалары
өндiрiлген өнiмiнң өзiндiк құнына қосылады. Басқа ... ... ... ... ... ... ... негiзгi құралдарға есептелiнген
тозу сомасын шығындар қатарына, ал ол бойынша ... ақы ... ... Егер ... ... ... ... есептеудiң жылдамдатылған әдiсiн қолданатын болса, онда ... есеп ... ... ... ... негiзгi
құралдарына есептелiнген тозу сомаларын тексеру ... ... тозу ... ... ... ... ... көңiл
аударуы қажет. Себебi бұл ең алғашқы кезектегi қор жинау ... ... ... ... ... ... талдау
Халық шаруашылығының алдына қойған мiндеттердi ... ... ... ... - өндiрiстiк бiрлестiктер мен кәсiпорындарды ... ... зор. Бұл ... негiзгi мақсат болжам жасау мен
шаруашылық жүргiзу деңгейiн ... ... ... ... ... ... ... жетiлдiру және еңбек өнiмдiлiгiн
артыру, өнiм және қызмет сапасын ... ... осы ... ... ... ... Экономикалық талдау кәсiпорын
жұмысының нәтижесiн ... ... ... iшкi ... ғана ... ... сонымен қатар бөлiмшенiң ... ... ... ... ... ұлттық байланыстың бiр бөлiгi
елiмiздiң экономикасын дамытудың ... ... ... ... Сондықтан, өндiрiс тиiмдiлiгiн әрi қарай арттыру негiзгi
құралдарды тиiмдi ... ... ... ... ... ... ... негiзгi құралдардың ұтымды пайдаланылуына
байланысты. Кәсiпорындардағы негiзгi құралдардың ... ... ... ... ... ... ... құрамы мен қозғалысын талдау;
- ұйымның негiзгi құралдармен қамтамасыз етiлуiн және ... ... ... ... ұтымдылығын анықтау;
- пайдалану көрсеткiштерiне әсер ететiн факторлардың ықпалын анықтау;
- негiзгi құралдардың пайдаланылуын жақсарту ... ... ... тиiмдiлiгiн арттыру жөнiндегi шараларды белгiлеу.
Талдау жұмысы негiзгi құралдардың құрамы мен ... ... ... ... ... ... ... негiзгi
құралдарымен қалай қамтамасыз етiлгенiн және олардың қаншалықты ... ... ... керек. Кәсiпорынның өндiрiстiк қуаты
негiзгi құралдардың өнiмдi барынша көп ... ... ... ... қуат ... құралдардың құрамының ... ... ... ... Қорлардың бiр бөлiгi өндiрiс процесiне
тiкелей қатысады, өндiрiлген өнiмнiң ... тура ... ... ... ... қамтамсыз ету үшiн қажет болады. Кәсiпорынның негiзгi
құралдарының көлемiн, құрамын және қозғалысын ... ... ... ... жасау басқармасының'' негiзгi құралдарының
қолда бары мен қозғалысы..........................
| |Жыл басы |Жыл соңы |
| |тг. |% |тг. |% ... мен ... |25845 |70,49 |27365 |70,23 ... мен ... |3737 |10,19 |3949 |10,14 ... құралдары |6193 |16,88 |6982 |17,93 ... |894 |2,44 |666 |1,70 ... |36669 |100 |38962 |100 ... ... ... ... басқармасының'' 2004 жылғы негiзгi
құралдардың көбейгендiгiн көруiмiзге болады. Оның өсу ... 2293 ... ... ... ... ... ... мен ғимараттар 1520 теңгеге,
машиналар мен жабдықтар 212 теңгеге, көлiк құралдары 7900 ... ... ... құралдар 789 теңгеге көбейдi. Егер олардың үлес салмағына
келер болсақ 2004 жылдың басында кәсiпорынның үйлерi мен ... ... ... ... 70,49 ... құраса, жыл соңында бұл
көрсеткiш 70,23 процент болып отыр, яғни 0,23 пайзға азайған. Машиналар мен
жабдықтар 10,19 ... 10,14 ... ... 0,05 ... кемiген.
Кәсiпорын бойынша көлiк құралдарының үлес салмағы жыл ... ... ... жыл ... 17,93 ... ... яғни 1,05 пайызға артқан.
Ал кәсiпорындағы ... ... ... үлес ... 0,74 ... азайып жыл соңында барлық негiзгi құралдардың 1,70 процентiн құраған.
Кәсiпорынның негiзгi қүралдарын талдаудың тағы бiр ... ... ... ... шығыс етiлу, тозу және iске жарамдылық ... ... Бұл ... сәйкесiнше коэффицентімен
анықталады.
Тозу коэффицентiн табу үшiн негiзгi құралдардың тозу сомасын
негiзгi ... ... ... ... Бiз ... ... шектеулi серiктестiгiнде бұл көрсеткiш 2004 жылы 4,19 ғана
пайызды құрап отыр (15,4 : 36669 х ... ... iске ... ... табу үшiн негiзгi
құралдардың қалдық құнын негiзгi құралдардың бастапқы ... ... ... тозу ... ... ... бұл ... пайызды құрайды (100-1,19).
Кәсiпорынның жыл бойы кiрiске алған негiзгi құралдарының бағасының жыл
соңындағы негiзгi қралдардың ... ... ... ... болып
табылады. Бұл көрсеткiш 2002 жылы 0 пайызды құрап отыр. Себебi бұл ... ... ... ... кiрiс ... және сондай-ақ негiзгi
құралдардың ешқайсында шығыс етпеген.
Кәсiпорындағы негiзгi құралдардың ... ... ... жыл ... ... ... құралдардың бағасын жыл басындағы ... ... бөлу ... ... Осы ... ... ... негiзгi құралдарын шығыс етпегендiктен бұл ... ... ... ... ... көрсетiлгенге сүйене отырып жыл бойы ... ... ... жалпы субъективтi бойынша
негiзгi құралдардың жаңа екендiгiн көруiмiзге ... ... ... ... ... ... ешқандай бөлiгенiң есептеп
шығарылмауы кәсiпорынның өнiм өндiру көрсеткiшiне оң әсер ... ... да ... ... негiзгi құралдарды уақытылы есептен
шығару оң фактор болар едi.
Қор қайтымдылығы өнiм өндiру үшiн пайдаланылатын ... ... ... ... өнiм ... ... Ол жыл бойы өндiрiлген өнiм
көлемiнiң ... ... ... ... ... қатынасы ретiнде
анықталады.Бұл жағдайда негiзгi құралдардың құнына кәсiпорын ... ... ... ... ... құны ... де, ... және басқаларға жалға ... ... ... құны
есептелiнбейдi.
Қор қайтарымдылығына керi шама болып табылатын қор сиымдылығы негiзгi
өндiрiстiк негiзгi құралдардың өндiрiлген өнiм ... ... ... Өнiм ... ... ... негiзгi құралдарды пайдаланудың
тиiмдiлiгiне тiкелей байланысты болады. ... ... ... жақсарту қосымша күрделi қаржы жұмсамай, өндiрiстi ұлғайту,
өнiм көлемi болып ... ... ... ... пайдаланылуын
арттыру есебiнен еңбек өнiмдiлiгiн артыруға, өндiрiлген өнiмнiң өзiндiк
құнын ... ... ... ... өндiрiстiң тиiмдiлiгiн
жақсартуға мүмкiндiк бередi.
Қызмет жасау ... ... ... тиiмдiлiгiн талдау
| | | | ... |2003 |2004 ... ... сатудан қызмет |4660 |7408 |+2748 ... ... ... (м.тт) | | | ... ... ... құны ... |3666 |3896 |+230 ... қайтымдылығы, тенге |1,27 |1,90 |+0,53 ... ... ... 2004 ... ... ... көрсетуден түскен табысының мөлшерi 2003 жылға ... ... ... асып ... ал ... ... жылдық құны +230 мың
тенгеге ... ... ... ... ... тиiмдiлiгiн
анықтайтын көрсеткiш қор қайтымдылығы. Бiздiң ... ... ... ол ... ... жылға қарағанда +6,3 тенгеге артып отыр.
Талдау барысында ... ... ... ... ... ... ... (+2748 мың тенге) негiзгi құралдардың құнындағы
және қор қайтымдылары ... ... ... ... қажет.
Талдаудың әдiстемелiк жолын қолдана отырып ... ... ... түскен табыстағы ауытқуға (+2748 тг.) негiзгi құралдардың
құнындағы ... ... ... ... (+2390 х 1,27) = ... ... қор ... көрсеткiшiнiң дейгейiнде болған ... (+9,63 х 3896) ... ... ... құны мен пайдалану ... ... ... ... мөлшерiндегi
болған өзгерiстер факторларының (+230,0 мың тенге және 0,63 ... ... ... ... ... ... табыстың мөлшерiндегi өзгерiс
көлемi (+2748,0 мың тг.) тең болып отыр (+2930,0 + 2454,0) = 2748,0 ... ... ... ... ... жасау басқармасының
негiзi. Құралдардың пайдалану тиiмдiлiгi көрсеткiшiнiң (қор қайтымдылығы)
тек өнiмдердi сату мен ... ... ... ... ... ... барлық өндiрiстiң тиiмдi жүргiзiлуiне әсерi жоғары ... ... ... жасау басқармасының'' негiзгi құралдарының есебi мен
аудитiн және олардың экономикалық тиiмдi пайдалануын зерттей келе теориядан
алған бiлiмiмдi салыстыра отырып, ... ... ... болады.
1. Шаруашылық субъектiде негiзгi құралдардың ... ... ... ... ... сәйкес жүргiзiледi.
2. ''Қызмет жасау басқармасының '' негiзгi құралдардың ұқыпты сақталуына
және тиiмдi пайдалануына толық ... ... Бұл ... ... ... ... жауапты адам тағайындалып олар
кәсiпорын басшысының бұйрығымен бекiтiледi.
3. ... ... ... номерi 6-шы бухгалтерлiк есеп
стандартына сәйкес яғни стандартта ... ... ... ... Жыл ... шаруашылық субъектiсi жылдық есеп ... ... ... ... ... жұмысын жүргiзiп тұрады. Сонымен қатар
әрбiр бөлiм басшылары өздерiнiң жауапкершiлiгiндегі (қарасты) негiзгi
құралдар туралы жыл ... есеп ... яғни жыл ... ... ... болғаны, жыл бойы кiрiске алғандары мен шығыс
етiлгендерi, жыл соңында ... ... Осы есеп ... ... жылға негiзгi қажет болып отырған негiзгi құралдар үшiн
кәсiпорын басшыларының алдында ... ... ... ... ... топтамалық және талдамалық есебi ... ... ... ... ... Олардың
уақтылы толтырылуына жауапты адам белгiленген.
6. 2003 және 2004 ... ұйым өз ... ... ... ... жұмысын жүргiзген.
Әйтседе осы айтылғандармен қатар ''қызмет жасау басқармасының''
негiзгi құралдардың есебiн ... ... ... ... ... ... яғни ... көбiрек пайда
әкелiп тұру үшiн ... ... ... ... ... есебiн жүргiзудi жетiлдiру үшiн автоматтандыру
жүйесiне көшу.
Тозуы жеткен негiзгi құралдарды уақытылы есептеп ... ... ... ... күн ... ... ... жоғары негiзгi
құралдар сатып алу.
Негiзгi құралдарды тез арада ауыстырып отыру үшiн, яғни ... ... ... ... ... негiзi құралдарды өнiмдiлiгi
жоғары жаңаларын алу ... ... ... ... ... ... ұсыныстар ''Қызмет көрсету басқармасының'' жұмыстарын, яғни өнiм
көлемiн арттыруға ... ... деп ... ... ... ... ... нарықтық экономикалық жағдайда бәсекеге төтеп берiп
өз өнiмдерiн халықаралық базарларға шығаруға мүмкiндiк ала алады деп
ойлаймын.
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... есеп ... ... 1995ж.
2. Стандарты по аудиту Республики Казахстан, Алматы, ... ... В.К., ... В.В., ... О.И. «Бухгалтерский учет на
предприятииң, Изд. «Центраудит -Казахстанң, Алматы, 1998г.
4. Әжібаева З.Н., ... Б.Е. ... есеп ... ... ... ... ... Е.Т., Бралиева Н.Б.,Стороженко Л.А., Матаеева И.А.,
«Бухгалтерсккие информационные системың, Алматы, «Экономикаң, 1999г.
6. Дюсембаев К.Ш. «Теория аудитаң, Алматы, 1995г.
7. Дюсембаева К.Ш. ... ... ... ... ... г.
8. Тасмаганбетов Т.А., Тлеужанова М.А., Омарова А.Ш., Мурзагалиев Ж.Н.,
Юсупова Н.П. «Анализ и аудит в ... ... ... г.
9. Астахова В.П. «Анализ финансовой устойчивости фирмың. Москва, 1996г.
10. Баканов М.И., Шеремет А.Д. ... ... ... ... и ... 1995 г.
11. Кеулімжаев К.К. Қаржылық есеп 2002 г.
12. Радостовец В.К., Радостовец В.В. ... ... ... ... «Экономика и жизньң № 12,14,15.2005г.
14. Назарова В.Л. «Бухгалтерлік есепң Алматы, 2005ж.
15. Заочная школа аудитора № 1,2,3,10,11. 2004-2005 гг.
16. ... Д.О. ... ... Алматы,2003 г.
17. Абленов Д.О. Аудит негіздері Экономика ... ... В.Л. ... ... Экономика 2005ж.
19. Кеулимжаев К.К. Бухгалтерлік есеп принциптері. Экономика 2003 ж.
20. Төлегенов Бухгалтерлік ақпарат жүйелері.Оқу құралы.Алматы экономика
2001ж.
21. Сейдахметова Ф.С. ... ... ...

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Негізгі құралдар есебінің аудиті24 бет
Негізгі құралдардың есебін аудиттеу41 бет
"Ай Ер Нур" Жауапкершілігі шектеулі серіктестігін бойынша өндірістік іс-тәжірибе есебі37 бет
"Бухгалтерлік есеп."31 бет
«Metrocom Service» ЖШС40 бет
«TASTOBE RESOURCES» ЖШС42 бет
«Казахцемент» ЖШС-дегі ақша қаражатының есебі мен есеп айырысу есебі79 бет
«Мәдени Мұра» және «Асыл Мұра» бағдарламалары: аудиовизуалды құжаттар мәселелері37 бет
«ОЙЛСТРОЙСЕРВИС» ЖШС-ДЕГІ іс-тәжірибе бойынша есеп беру92 бет
«РПК Бектау» ЖШС-нің шаруашылық - қаржылық қызметі65 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь