Оқушылардың танымдық қызығушылығының теориясы туралы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2
1. ЗЕРТТЕУ.ТАНЫМДЫҚ ӘРЕКЕТ
1.1 Оқушылардың танымдық қызығушылығының теориясы ... ... ... 4
1.2 Бастауыш сынып оқушыларының танымдық процесін дамыту.. 12
2.БАСТАУЫШ МЕКТЕП ОҚУШЫЛАРЫН ҒЫЛЫМИ.ЗЕРТТЕУ ЖҰМЫСЫНА БЕЙІМДЕУДІҢ МАҢЫЗЫ
2.1 Оқушылардың ғылыми.шығармашылық, зерттеушілік ізденісін қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
2.2 Зерттеушілік іс.әрекет . оқушының шығармашылық қабілетін жүзеге асыру құралы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
Қазіргі кезеңдегі білім беру ісінің негізгі нысаны – жас ұрпақтың біліктілігін қалыптастырып қана қоймай, олардың бойында ақпаратты өздері іздеп табатын және талдай алатын, сондай-ақ ұтымды пайдалана білетін, жылдам өзгеріп жатқан бүгінгі дүниеге лайықты өмір сүріп, қызмет жасауға қабілетті тұлғалық қасиеттерді қалыптастыру болып отыр.
Елбасының соңғы жолдауындағы алтыншы міндеті де осы заманғы білім беру мен кәсіптік қайта даярлауды, «парасатты экономиканың» негіздерін қалыптастыруды, жаңа технологияларды, идеялар мен көзқарастарды пайдалануды, инновациялық экономиканы дамытуды қарастырады.
Білім беру реформасы табысының басты өлшемі – тиісті білім мен білік алған еліміздің кез келген азаматы әлемнің кез келген елінде қажетке жарайтын маман болатындай деңгейге көтерілу болып табылады.
Жалпы ұлттық деңгейдегі 12 жылдық жалпы орта білім берудің басты мақсаты – еліміздің әлеуметтік, экономикалық және саяси өміріне белсенді қатысуға дайын, бәсекеге қабілетті жеке тұлғаны дайындау. Бәсекеге қабілетті жеке тұлға деп өмірдің қай саласында болмасын еркін де нақты, жауапкершілікпен ойлайтын, әр түрлі жағдайларға бейімделе білетін, бойында шығармашылық қасиеттері қалыптасқан тұлғаны айтамыз.
Ғылымның жедел түрде дамуы, техникалық прогресс, қазіргі заман талабы бастауыш сынып оқушыларының жан-жақты терең ойлау қабілеттіктерін арттырып отыр. Сондықтан бәсекеге қабілетті шығармашыл тұлғаны қалыптастыру үшін зерттеу- ізденушілік жұмыстарды бастауыш сыныптан бастау қажет. 12 жылдық білім берудің басты мақсатының бірі –
құзыретті тұлғаны дамыту болса, күтілетін нәтиженің бірі – мәдениетттанымдық құзырет.
1. «Бастауыш мектеп», №6, 2008
2. «Қазақстан мектебі» ғылыми- педагогикалық журналы.№5, 2008
3. ҚР 12 жылдық жалпы орта білім беру тұжырымдамасы. Астана, 2005 жыл
4. Работа с одаренными детьми. «Дарын» ақпарат-әдістемелік жинағы, №1
5. Байжұманова Б.И. Бастауыш мектеп оқушыларының танымдық қабілетін дамыту // «Қазақстан мектебі» №2, 1999.
6. Әбенбаев С.Ш. Сынып жетекшісі. Алматы, 2004.
7. Әбенбаев С.Ш. Тәрбие теориясы мен әдістемесі. Алматы, 2004.
8. Жалпы білім беретін мектептің бастауыш сатысындағы білім мазмұны тұжырымдамасы // Бастауыш мектеп. №9-10, 1996.
9. Құдайқұлов М.Ә. Қабілеттілік. Дағды. Шеберлік. Алматы, 2006.
10. Табылдиев Ә., Жарықбаев Қ. Әдеп және жантану. Алматы, 2004.
11. Хайдарова С. Оқушының шығармашылығын дамыту // Бастауыш мектеп. №4, 1997.
12. Тұрғынбаева Б.А. Оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту. // Бастауыш мектеп №7, 1997.
13. Сабиров Т. Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. Алматы, 1998.
14. Құдайқұлов М.Ә. Қабілеттілік. Дағды. Шеберлік. Алматы, 1996.
15. Базымова З. Ой белсенділігін дамыту // Бастауыш мектеп. №9-10, 2007.
        
        МАЗМҰНЫ
|КІРІСПЕ........................................................|2 |
|........................................... | ... ... ... | ... ... ... ... теориясы............ |4 ... ... ... ... ... процесін дамыту.. |12 ... ... ... ... ... | ... МАҢЫЗЫ | ... ... ... ... ... | ... ... | ... ... ...... ... ... | ... асыру |30 ... ... | ... ... | ... |35 ... ... | ... ... ... кезеңдегі білім беру ісінің негізгі
нысаны – жас ... ... ... қана қоймай, олардың
бойында ақпаратты өздері іздеп табатын және талдай алатын, сондай-ақ ... ... ... ... жатқан бүгінгі дүниеге лайықты өмір
сүріп, қызмет жасауға қабілетті ... ... ... ... соңғы жолдауындағы алтыншы міндеті де осы заманғы білім
беру мен кәсіптік ... ... ... ... негіздерін
қалыптастыруды, жаңа технологияларды, ... мен ... ... ... ... ... беру ... табысының басты өлшемі – тиісті білім мен ... ... кез ... ... ... кез келген елінде қажетке
жарайтын ... ... ... ... ... ... ұлттық деңгейдегі 12 жылдық жалпы орта білім берудің басты
мақсаты – еліміздің әлеуметтік, экономикалық және ... ... ... ... ... ... жеке ... дайындау. Бәсекеге
қабілетті жеке тұлға деп өмірдің қай ... ... ... де ... ... әр түрлі жағдайларға бейімделе білетін, ... ... ... тұлғаны айтамыз.
Ғылымның жедел түрде дамуы, техникалық ... ... ... бастауыш сынып оқушыларының жан-жақты терең ... ... ... ... ... ... ... тұлғаны қалыптастыру
үшін зерттеу- ізденушілік жұмыстарды бастауыш сыныптан бастау ... ... ... ... ... ... бірі –
құзыретті тұлғаны дамыту болса, күтілетін ... бірі ... ... Ол дегеніміз – жалпы ... ... ... ... ... және ... дәстүрлер мен
жеке, отбасылық және әлеуметтік өмірдің ... ... ... ... мүмкіндік беретін ұлттық
ерекшеліктерін тани білу. Адам мен ... ... ... ... Өзінің халқының мәдениеті мен әлемнің мәдени көптүрлілігін түсіну.
Зерттеу нысаны: Бастауыш ... ... ... ... жұмысына
даярлау үрдісі
Зерттеу пәні: Оқушылардың ғылыми зерттеушілік біліктерін қалыптасыру
Зерттеу жұмысының мақсаты:
Баланы ізденушілікке баулу, оған зерттеу дағдысы мен ... ... ... беру ... маңызды міндеті болып саналады. Егер ол
оқушының жеке тұлға ретінде қалыптасуын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... үшін зерттеуге дайындау қажет,
яғни  зерттеу жұмысымыздың мақсаты осыны ашып көрсету болып табылады.
Осы мақсатқа жету үшін ... ... алға ... ... ... ... ... процесін дамытуды ашу;
➢ Оқушылардың ғылыми-шығармашылық, ... ... ... ... ... ...... шығармашылық қабілетін жүзеге асыру
құралы екендігін дәлелдеу.
Зерттеу әдістері:
... ... ... ... ... ... әдебиеттерге талдау жасау.
➢ ғылыми, танымдық, ... ... ... ... талдап, қорыту.
➢ бақылау, әңгімелесу, озат тәжірибелерді жинақтау, талдау, қорыту.
Курстық жұмыстың құрылымы: кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан және
пайдаланылған ... ... ... ... ... ... ... қызығушылығының теориясы
Бiлiм беру жүйесi қоғамның әлеуметтiк – экономикалық дамуында жетекшi
роль атқарады, сондай – ақ оны әрi ... ... ... Ал ... ... ... шарттары философияның негiзгi мәселесi – рухтың
материяға, сананың болмысқа ... ... ... iлiм ... деп ... ... теориясының басқа ғылыми теориялардан түбiрлi
айырмашылығы – ол бiлiмнiң қалыптасуы мен негiзделуiнiң жалпы ұстанымдарын,
объективтiк ... ... ...... ... деген өте белсендi ақыл – ой
әрекетi. Ол танымдық қажеттiлiктен, мақсаттан, ... ... ... ... ... ... белсендiлiктерiнен iзденiмпаздық
қалыптасады.
Танымдық iзденiпаздық ұғымы және оны қалыптастыру проблемасын көптеген
педагогтар, психологтар мен әдiскерлер зерттеп, ғылыми еңбектер жазды. ... түп ... ... көне ... ... ... ... құрылыс кезiнде ежелгi Греция мен ... ... ... ... даму ... ... ... Бұл
дәуiрде де өскелең тәрбие беру iсiне ... ... ... ... Құл ... ... ... қорғай алатын, қажет кезiнде
жаугершiлiк ұрыстарға шалымды, ... ... де ... ... қажет
болады. нәтижесiнде ежелгi грек тәрбие теориясы пайда болып, бұл идеялар
Платон, Аристотель, ... – ақ ... Рим ... ... Тацит,
Квинтилиан еңбектерiнде одан ары дами түстi.
Бұл теорияда ақыл – ой ... көп ... ... ... ... ой ... ... ерекше мән берiлдi. Сократтың өзi – ақ ... ... ... ... мен ... ... ... атап көрсеткен – дi. Ол ... ... ... ... ... ...... әңгiмелесудi
алғашқылардың бiрi болып қолданды. Сократ бiлiмдi жай ғана бере ... ... қоя ... олардың ойлау қабiлетiн, қызығушылығын
арттырып, өз ой тұжырымдарын жасай бiлуге ұйретедi. Эвристикалық ... – ала ... ... ... ... ... құралы ретiнде
қарастырады. 
Кейiнiрек осы iзденiмпаздықтың дамуына ежелгi Рим философтары үлес
қосты. Олар ... ... ... ... ... ... роль ... деген пiкiр айтты. Демек, антикалық дәуiрдiң
өзiнде – ақ ... ... ... ой – ... ... оны ... ... және эвристикалық әдiстердi дұрыс қолдану мәселесiне
көңiл бөлген.[1]
Орта ғасырлық тәрбиелеу процессiнде дiннiң ... роль ... ... ... уағыздауы бойынша, адамды алдағы келетiн ... ... ... мәселесiне мән берiлдi. Шiркеу қызметкерлерi
антикалық дәуiрдегi ... және ... ... ... шығарып, оны
таратушыларды аяусыз ... ... ... ҮI ... ... ... I шәкiрттерiн латын грамматикасына үйреткен епископты жазалауға
үкiм шығарған.
Жалпы, орта ғасырдағы оқу жүйесi догмалық ... ... ... ... алу жиi ... Оқылатын материал шындықтан алыс, бұлдыр
тiлде берiлдi. Сондай – ақ бiлiмдi жеткiзу сұрақ – ... ... ... ... мұндай жағдайында танымдық iзденiмпаздық туралы сөз қозғауға
болмайтыны белгiлi.
Оқытудың мұндай догмалық жүйесi ... ... ... ... ... олардың танымдық әрекетiне балта шапты. Бұл жүйе ... ... ... ... ... танымдық iзденiмпаздық туралы құнды
пiкiрлер Ф. Бэкон, Ф. Рабле, М. Монтень, Д. ... Я.А. ... ... К. ... Д. ... А. Лавуазье, И.Г. Песталоцци, И. Кант ... ... ... Қайта өрлеу дәуiрiнiң ұлы ойшылы, ХҮI ғасырда
өмiр сүрген француз ғалымы Мишель ... ... ... ... ... атап көрсеттi: «Тәрбиешi баланы бастан – ақ оның
бойындағы қабiлеттердi еркiн ... ... ... ... дәмi ... ... ... өз бетiнше әрекет етуiн, кейде оған жол
көрсетiп, кейде, керiсiнше, өзiне iздеп отыруын қалаймын». ... ... ... басшылық ролiнiң маңыздылығын түсiндi. Ол: ... ... ... түгел сүзбеден өткiзiп, өз бетiнше талдау ... ... ... оның ... құштарлығы дами түсетiнi сөзсiз», -
деп жазған болатын.
Демек, Монтень пiкiрлерiнде оқушының танымдық iзденiмпаздығын ... ... ... ... ... ұғымы мен ондағы
мұғалiмнiң ролi туралы идеяның ... Я.А. ... Ж.Ж. ... Пестолоцци және т.б. мұраларында жалғасын тапты.
Танымдық iзденiмпаздықты дамытудағы оқыту әдiстемесiнiң ... ... ... Ол: ... ...... бала сезiне бiлмесе,
оның ой – ... ... ... ... ... зат ... сөзбен
емес, сол затты бақылау арқылы шәкiрттiң ойын дамыту керек», - деп жазды.
«Мен өз шәкiртiмнiң әрқашанда өз бетiнше ... ... ... ... дамытуды – бiлiм берудегi негiзгi жетiстiкке жету құралы
ретiнде қарастырамын», - деген болатын. Коменский оқытудың ... ... ... және ... ... ... деп ... Ол «Ұлы дидактика»
еңбегiнде: «Заттың не құбылыстың түп тамырына ... ... ... оны ... ... және ... бiлу қажет», - деп ерекше атап
өттi.Я.А.Коменскийдiң ... ... ... ... Д.Локк одан
әрi дамытып, оқу әрекетiндегi мотив пен ... ... сөз ете ... ... ... ... атап ... тәрбие мақсатын сөз ете отырып, баланың шығармашылық тұлғасын
көрсету керектiгiн ... Ол ... рет ... белсендiлiк пен 
өзбеттiлiк, iзденiмпаздық ұстанымын көрсетiп ... ... ... әрi ... дамытты. Ол баланың iзденiмпаздығын дамытудағы
мұғалiмнiң ролiн ерекше атап көрсеттi.
ХҮIII – ХIХ ... ... ... ... дамуына И.Г.
Песталоцци еңбектерiнiң маңызы зор болды. 
И.Г. Песталоций оқыту әдiстемесiнiң жалпы психологиялық қайнар көзiн
iздедi, сол арқылы ғана ... ... ... ... ... деп ... ... әрбiр жеке тұлғаның құндылық қасиеттерiн дамытып,
қалыптастыруға аса мән ... ... ... ... ...... ... келе жатқан салт – дәстүр, әдет – ғұрыптар, ...... ... ... жеке бас ... дамыту мүмкiндiгiне барынша
көңiл бөлiнгенiн ғылыми – зерттеу еңбектерден аңғарамыз.
Көп жылдық бастауыш сынып мұғалiмi ... ...... ... есте ... мен ... қызығушылық қабiлетi  жақсы болады.
Егер баланың қызығушылығы жайында ... ... ... ... ... ... шапшандайды. Бiз бұл  жерде Л.В. ... ... ... Ол ... ... ... әртүрлi жақтарымен еркiн ... ... ... ... үшiн ... шегiнiстерден қашпауымыз
керек, керiсiнше, баланың дамуына қандай дәрежеде ықпал еткенiн айқындай
отырып, ... ... ... ... ... ... алдық.
Тарихи ескерткiш мұраларға жүргiзiлген саяхат – сабақтар мен ... ... ... ... орын алатынын практика барысында
айқын байқадық. [2]
Әртүрлi жүргiзiлген саяхат ... ... ... ... жетiлдiре түседi. Бұл туралы психолог Л.С.Выготский «Дербес
жұмыс iстегеннен гөрi бала ынтымақтастықта күштiрек әрi ақылдырақ ... ... шеше ... ... ... ... жөнiнен биiкке
көтерiледi…», - дейдi.
Жалпы жеке тұлғаның ... ... ... ... ... ғылыми – зерттеу еңбектерiн зерделеу
барысында бастауыш сынып оқушыларының қалыптасуы, олардың ... ... ... ... ... ... ... С.Төрениязова «Бастауыш мектеп оқушыларын сыныптан тыс оқу –
тәрбие жұмысы арқылы дамытудың педагогикалық негiздерi» атты ... ... ... ... ... бiлiм мен ... негiзгi орын алатынын
атап көрсете келе, дамудың бес жағдайын нақтылайды:
➢ психикалық дамуға – оқушының ...... ерiк – ... ... ... ... – дене бiтiмiнiң өз жасына сай болуы;
➢ рухани ... - ... iшкi жан ... ... әсер ... өзара бiрлiгi;
➢ әлеументтiк дамуға – өздерi өмiр сүрiп отырған қоғамдық ортаға үйлесе
дамуы;
➢ жалпы дамуға – ... жан – ... ... ... - ... ... ... тыс уақытта бастауыш сынып оқушыларын
дамытудың ғылыми – теориялық негiзiн айқындай отырып, бастауыш ... ... ... ... арттыруға, үйiрме
жұмыстары мен мектептегi қоғамдық ұйымдардың құрылымын ... ...... ... ... Л.К.Керимовтiң қиын балаларға арналған еңбегiнде, оларды «қиын
балалар» етiп тәрбиелейтiн ... ... ... ... ... ... шығу жолдарын саралап көрсетедi. Әсiресе, қиын балалардың
мiнез – құлқын түзетуде адамгершiлiк тәрбиесiнiң ... мол ... ... ... ... ... адамгершiлiк тәрбие
мәселесi В.А.Кимнiң еңбегiнде негiз болады. әрбiр этникалық топтың  бiр
ұжымда ... ... ... ... ... салт ... әдет – ... аса мән бере отырып, адами құндылық
қасиеттерiн қалыптастыруда әр ұлт өкiлдерiнiң ... жан – ... ... ... жаңа ... ... ... оқушыларын адамгершiлiкке
тәрбиелеудiң ғылыми – педагогикалық тұрғыда жүйесiн жасаған ... ...... ... ... ... келе жатқан
күрделi мәселенiң бiрi. Жаңа әлеументтiк мәдени жағдайда жеке тұлғаның
адамгершiлiк тұрғыдан ... ... ... ... ... даму ... адамгершiлiк тәрбиесiнiң өзектi болғанын,
екiншiден, философиялық, тарихи, әлеументтiк, психологиялық, педагогикалық
әдебиеттер мен ... ... ... ... ... ... ... ең алдымен  өзiн танып бiлуi, олармен қарым – қатынасы
адамгершiлiк тәрбиенiң бiр қыры, үшiншiден, қазiргi ... жаңа ... ... адамгершiлiк тұлғада қалыптасуы өзi өмiр сүрiп отырған
қоғамның және әлеументтiк ортаның, оның ... ...... алатын
орнының маңызы зор екенiне тоқталады.
ХIХ ... 60 ... мен ХХ ... 90 жылдары аралығында
адамгершiлiк тәрбиенiң даму ... ... ... ... ... дейiн және төнкерiстен кейiн де ... ... ... ... орын ... ... ... ала отырып тұжырымдайды. 
Ал, болашақ мектеп мұғалiмдерiнiң мектепте адамгершiлiк тәрбиесiн
ұйымдастыруға байланысты А.А.Калюжный, ... ... ... ... ... мұралар арқылы оқушыларды ... ... аты ... ... практиктердiң ғылыми
тұжырымдарын басшылыққа алдық. Әсiресе, «Тарих тағылымдары» атты бастауыш
сыныптарға ... ... ... ... оқулықтардың
мүмкiндiктерiн негiзге  алдық.
Бастауыш сынып оқушыларына адамгершiлiк тәрбие берудiң ғылыми –
теориялық ... ... ... зерттеуiмiзге нысана етiп алып ...... ... ... ... мұралардың тәлiмдiк те,
бiлiмдiк те маңызының зор ... ... ... ... ... ... бiлiм беру жүйесiнiң әлемдiк стандартқа сай 12
жылдық бiлiм жүйесiне ... ... бiлiм ... ... ... ерекшелiктердi ескере отырып, тәлiмдiк маңызы мол тарихи мұраларды
оқушылардың бiлiмдiк деңгейiн жетiлдiруге байланысты ... ... ... атап ... ... ... ... жеке тұлғаның адамгершiлiк ... ... әлi өз ... ... ... ... ... Бүгiнгi жас ұрпақтың бойындағы адамгершiлiк құндылықтарды
қалыптастыруда ұрпақтан – ұрпаққа жалғасқан мұралардың маңызының мол екенiн
көп жылдық ұстаздық ... ... ... ... ... ... күнделiктi отбасындағы, қоршаған ортадағы iзгiлiктер адам бойындағы
құндылықтарды дамытудағы ықпалы мол.
Көп жылдық тәжiрибе ... ... ... ... ... қандай ықпалы болатынына зерттеу жүргiздiк.  Зерттеу барысында
әсiресе бастауыш оқушыларының ...... ... ... ... мол болғанын тәжiрибелiк – зерттеу жұмысында айқындадық. Әсiресе,
қоршаған табиғи ортамен тiкелей қарым – ... болу ... ... қыр ... түсiнуге мүмкiндiк алады. [3]
Тәуелсiз Қазақстан мемлекетiнiң қазiргi кезеңiндегi ... ... ... мен тұлғаның белсендiлiгiнiң жоғарылауы арасында
байланыс айқындала түсуде. Осыған байланысты ... ... ... оны ... ... және дамыту, әдiстемелiк,
ұйымдастырушылық және моральдiк – ... ... ... ету
күрделi педагогикалық мәселе ғана емес, ... ... ... ... – педагогикалық әдебиеттердегi талдауда көрсетiлгендей
«танымдық белсендiлiк» терминiнiң негiзiнде белсендiлiк жөнiнде түсiнiк
жатыр. Ол әр ... ... ... талап етушi көп аспектiлi феномен
ретiнде көрiнедi:
➢ биологиялық ... В.М. ... ... А.Илиади,
И.М. Сеченок т.б.);
➢ психологиялық (Б.Г.Ананьев, М.Я.Басов, Л.С.Выготский, ... ... (Ш.А. ... Я.А.Коменский, Д. Локк, Ж.Ж. Руссо,
К.Д. Ушинский, Г.И. Щукина ... ...... ... ... байланысты
белсендi бастама адамда энергияның жиналуының нәтижесi болып табылатындығы
жөнiнде түсiнiкпен ... ... ол өзiн – өзi ... ... ... ... адамның ортаға бейiмделуiн қамтамасыз
ететiн оған тән тұқым қуалау қасиетi. Оны өзара қарым – ... ... мен оның ... ету ... ... ... ...
қайшылықты жоюға бағытталған физиологиялық механизмдер ғана туып ... ... осы ... ... ... ... және ... – құлық құруға
өткен оқиға ... ... ... бағытталған мүмкiндiк беретiн
физиологиялық механизмдер де туып ... (П.К. ... ... ... ... сапа болып табылады, бұл тiрi ... ... iс – ... бiр түрi болып табылады. Адам өзiндiк
табиғи ... ... ... ... күшiмен де белсендi келедi.
Психологиялық аспект - тұрғысынан белсендiлiк С.Л. ... ... ... ... ... ... беру ... бөлiгi ретiнде қарастырылады. Мұнда белсендiлiк iшкi ... ... ... ... ... ... ... шарттардың нәтижесi
және ол iшкi сапаларға тәуелдi. Iшкi мен сыртқының қарым – ... және ... әсер ... беру ... ... ... ... жоғарылауына сай өзгерiп отырады. Белсендiлiк адамның
жаңа қарым – қатынасына айналады, бұл – адам жеке тұлға ... ... ... ... ...... иесi болған жағдайда болады.
С.Л.Рубинштейн адамның белсендiлiгiн былай түсiндiредi: «Сыртқы
себептер мен сыртқы әсерлер әрқашан iшкi ... ... ... ... ... ... ... қарастырады. Ол қатынас мына
сәттердiң болуын қалайды: 
... ... ... ... ... ... ... мақсаты,
➢ тапсырмаларды қою, 
➢ iс – әрекетке объектiнiң қалыптасуы, 
➢ мәселенi шешуге бағытталуы. 
Практикалық әрекеттiң жүру ... ... ... ... әсер
етедi, таниды, өз қажеттiлiктерiмен мақсаттарына сәйкес құрады.
Әлеуметтiк ... ... ... iс – ... ... ... зерттеумен  байланысты. тұлғалық белсендiлiк – адамның тек
табиғи қасиетi ғана емес дегенге сүйенедi.
Бұл ... ... ... ... материалды iшкi психикалық
әрекетi өз қатарына ... iс - ... ... ... ... ... ... В.М. Бехтерев, Л.С. Выготский, С.Л. Рубенштейн). тұлға
белсендiлiктiң өзiне ғана тән ... ие – ... ... ... ... ... ... жетедi. Бұл әрекет өз жеке  тұлғасының өзгеруiмен және
әлеуметтiк ортаның өзгеруiмен байланысты ... ... ... ... сапасы деп қарастырсақ, оны әрекеттiң
қысқа сипаттамасында қарастырып көрген дұрыс. Әрекет бұл адамның қоршаған
ортаның меңгеруiнiң және құрылуының бiр түрi. Жеке ... ... ... дамиды. Тұлғаның әрекетке қарым – қатынасына байланысты,
әрекет ... жете алуы ... ... ... ... Белсендiлiк
болмыстық қоғам формаларын құруға және адамның адамның қоғамдық ... ... ... әрекет болып табылады.[4]
Педагогикалық аспектiдегi белсендiлiк мәселесiн зерттеу берiлген түрлi
түсiндiрумен байланысты:
➢ белсендiлiк баланың таным iс – әрекетiне ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру) деген қатынасын
сипаттайтын тұлғаның бiр белгiсi ретiнде түсiндiредi.
➢ белсендiлiк субъектiнiң iс – ... ... ... ... күшi, ... ... негiзгi белгiлермен қатар тұлғаның
сипаттамасы ретiнде түсiндiрiледi.
➢ Белсендiлiк ... ... ... ... ... ... ... индивидтiң санасындағы бейнемен шектеледi.
Әйтседе, белсендiлiк танымның ерекшелiгi немесе байланысты екенiн
түсiну үшiн, ... ... ... бiр – ... ... ... және ... атты таным шындық әлемiнiң көрiнiсi
ретiнде субъект санасында екi деңгейге ие ... ... ... ... репродуктивтi деңгейден iздеу – орындау арқылы
продуктивтi деңгейге дейiнгi тұлғалық даму процесi ... ... ... таным деңгейiнде объект (оқу материалы) сырттай
қабылдауда сол деңгейде ... ... ... ... ... ... iс – ... ретiнде ашады танымның жоғарғы
деңгейi – өнiмдi келген белсендi ... ... ... ... ... ... үш түрiн бөлiп қарауға
болады: ақыл – ой белсендiлiгi, интелектуалды және таным белсендiлiгi.
Ақыл – ой ... ... iс – ... ... ... түрiне дейiнгi барлық деңгейдегi  нағыз әмбебап iс
– әрекет шарты болып табылады. Ол түрлi модификацияларда көрiнуi мүмкiн:
- ынталандыру жаңалығынан ... ... ... және ... ... iс – әрекетiне бағытталған зерттеу белсендiлiгi ретiнде;
-    интелектуальды ынталандыру түрiндегi (Д.Б. ... ... ... ... – ой белсендiлiгiнiң орталық ядросын когнитивтi ... ... ... ... ... ... әр ... -  белсендiлiк
дамуының өзiндiк сапалы сатысы» деген қорытындыға келдi.
Интелектуальды белсендiлiк өзiндiк шарттарға сай ой ... ... Бұл ... кең өрiс ... жиi ... ... жұмыстарымен байланысты. оның ... ... ... ... және ... емес
факторлардан көрiнетiн жүйенiң интегралды қасиетi болып табылады.
Танымдық белсендiлiк – жалпы танымдық ... ... ... оның негiзi ретiнде адамның ең маңызды қасиетi болып табылады: 
қоршаған ... тек ... ... және ... ... ... емес, сонымен қатар адамның әлемге деген ең мәндi қарым – қатынасымен,
яғни оның алуан түрлiлiгiне енуге ... ... ... ... ...... байланыстар, заңдылықтар, қайшылықтармен
түсiндiрiледi.
Танымдық белсендiлiк адамға өте ... және ... ... ... ... анықтамаларында көптеген тұжырымдарға ие. ... ... ... әр ... таным белсендiлiгiне
анықтама берiледi, оның құрамды белгiлерi бөлшектенiп, ... мен ... ... ... ... – педагогикалық зерттеудiң
терең негiзi ... атап өту ... Оның ... маңызды үлес
қосқандар: М.Н.Скаткин, ... ... ... ... т.б. Маңызды әлеуметтi күшiне байланысты бұл қазiргi диалектикада,
бiлiм беру тәжiрибесi мен ... ... ... ... ...... әдебиеттерге белсендiлiкке төмендегiдей
анықтамалар берiледi:
➢ Адам зейiнiнiң  ... ... ... (Н.Ф. ... ... ... ... ақыл – ой ... ... ... ... ... белсендiргiш (Д. Фрейер).
➢ Адамның iс – әрекетi мен ... ... ... эмоциональды
– ерiктiң және ақыл – ой процессiнiң ерекше қорытпасы (А.Г. ... ... ... ... ... яғни қабiлет пен ұмтылыс (Н.А.
Половников).
➢ Субъектiнiң ... ... мен ... ... ... ... ... (Л.П. Аристова).
➢ Тұлғаның күшейтiлген танымдық жұмысымен сипатталатын ерiктiк жағдай
(Р.А. Низамов).
... ... ... ... (Г.И. ... ... ... жетудегi құлықтық – ерiктiк әрекеттi жиюға ұмтылумен
және бiлiм беру ... ... ... ... ... ... ... (Т.И. Шамова).
Танымдық белсендiлiк көп түрлi тұлғалық қатынастардың қалыптасуымен
тығыз байланысты.  танымдық әрекеттiң ... бiр ... ... қатынасы, танымдық әрекетi, оларға қатысу және қатыскшылармен
танымдық қарым – қатынасы маңызды келедi. Сонымен бiрге, ... ... ... ... өзiнiң даму деңгейiнен
белсендiруде  танымдық белсендiлiк тұлғаның ... ... ... нәтижесiнде ұдайы iзденiске жетелейдi.[5]
Балалардың жеке тұлғасында танымдық белсендiлiгiнiң дамуы бес – ... ... ... ... Бұл ... ... ... тапсырмаларды
белсендi орындауы, жауап кiлтiн табуға ширақ келуi, бiлуге деген ұмтылысы
танымдық ойындар арқылы  оқу ... ... ... ... ... ... сынып оқушыларының танымдық процесін дамыту
Таным теориясы оқу әрекетіне тікелей қатысты. Білім игеру ... ... ... ... ...... ... және оқушының
психикалық процестерінің даму заңдылықтарын оқушы санасына ендіру. Таным
мен оқу арасында ... ... көп. ... ... ... тану ... кемелденеді. Оқу жұмысын таным істерінің өзінше бір ... ... ...... іс - ... – бұл ... оқушының өзі ұйымдастырған
және адамзат баласы жинақтаған мәдени байлықты ... ... ... Оның ... ... ... ... білік, дағды, тәртіп үлгісі ... ... іс - ... ... ... ... – танымдық іс - әрекет педагогикалық процестің құрамды бөлігі. Оқу ... іс - ... ... процеске оқушының әлеуметтік
болмысының ең маңызды, мәнді бөлігін қамтиды, бұл ұғымды көптеген ... ... ... ... білім беру философиясы,
педагогикалық психология т. б. қарастырады. Оқу – танымдық іс - ... ... ... ... ... іскерлік дағдылармен
қаруландыру, ақыл – ой, ерік-күш жігерін, психикалық процестерін: зейінін,
есін, қабілетін ... ... ... ... амал ... ... және жеке ... дамыту жолдарын, қалыптастыру
тәсілдерін зерттейді. 
Танымдық іс – әрекеттің өзге ... ... ең ... ерекшелігі –
оқушының үнемі «жаңа дүниеге енумен», әрбір жаңа әрекеттерді оқушының оның
бірінен екіншісіне ауысып ... ... ... оқу үрдісінде
оқушының білім алуға, өз бетімен әрекет етуге ... ... ... ... ойының дамып, жетілуіне түрткі болатын танымдық 
 іс - әрекетті ұйымдастырудың тиімді әдіс – тәсілдерін іздестіру өзекті
сипат ... ... ... ... біліктердің қалыптасуы оқушылардың
білімді теориялық негізде қорыта алуға ... ... ... ... жандандырып, шығармашылыққа жетелейді, нәтижесінде, оқушы
жеке тұлғасының ... ... ... мен ... ... ... ... – қатынастың маңызы
ерекше. Оқушының ой – ... мен ... ... мен ... ... сөйлеу мәдениеті мен ой тұжырымы, пайымдаулары, талпыныстары мен
ізденістері, қызығушылығы мен ... ... мен ... іске
батыл, сеніммен кірісуі жүзеге асады, мұнда бағыт – бағдар беру, істің
дұрыс – ... ... ... ... болуы шарт. Оқушының танымдық
ынтасын құптау, оған сенімділік таныту – оның ...... өзін - өзі ... ерік ... ... ... ұстамдылық пен сабырлылықты, өзіне - өзі талап қоя білуді, т.б.
үйретеді. 
Оқушының танымдық іс - ... ... ... ... ... ... ізденімпаздық және шығармашылық іс-
әрекеттен тұрады. Оқушы қоғам өмірінде маңызды іс - ... ... оның оқу – ... ... болашақ кәсіби әрекетінің
дидактикалық бейнесі болуы керек. Сондықтан оқушының іс - ... ал оның ... және ... ... оның ... ... ұмтылысы болып табылады. Сонымен қатар, оқушылардың іс -
әрекет ерекшелігіне: өзіндік мақсаты мен нәтижесінің ... ... ... ... игеру, жеке қасиеттерінің дамуы); оқу нысанының ерекше сипаты
(ғылыми білім, ... ... ... ... және т.б.); оқушы іс-
әрекетінің жоспарлы жағдайда өтуі ... ... ... оқыту
құралдарының болуы – кітаптар, лабораториялық құрал – жабдықтар, болашақ
кәсіптік ... ... ... ... т.б. ... жүктеме (емтихан, сынақ тапсыру, ғылыми жұмыс қорғау, т.б.)
жатады. 
Оқушылардың танымдық белсенділігі оқу үрдісінде қалыптасады. Белсенді
оқу-танымдық ... ... ... ... ... ... қоғамға қызмет ету қарқынын үдету қажеттілігі негізінде дамиды.
Белсенділіктің ең ... ... ... ... білімдерін өмірде
пайдалана білу болып табылады. Демек, оқушылардың ... ... – оқу ... ... ... шарты ретінде
қарастыру қажеттілігі туындайды.
Оқушының белсенділігі, негізінен, екі түрлі ... ... ... сыртқы және ішкі белсенділік. Сыртқы белсенділік ... ... ... ... ... (белсенді қимыл-қозғалыстары,
практикалық әрекеттері, мұғалімге зейін қойып қарауы, т.б.). Оқушының ішкі
белсенділігіне оның белсенді ... ... ... ... ... ... тән, ... бір қасиет болып саналады. Бұл қасиетсіз адамның қандай
да болсын жұмысы нәтижелі болуы ... ... ... ... ... ... ... белсенділікті
жеке тұлғаның сипаты деп айқындауға негіз беретінін атап өтеміз, ол адамның
әрекетке қатынасынан көрініс ... бұл ... ... дайын болушылық,
ұмтылушылық, оны жүзеге асыру сапасы, алға қойылған мақсаттарға жету ... ... ... Жеке ... ... ... қол ... білімін
тереңдетуді, қоғамдық рухани мәдениетін ұғынуды, өз қабілетін көрсетуді
қажетсінуі танымдық белсенділіктің қайнар көзі ... ... ... оқып-үйренетін тақырыпқа, пайда болған мәселеге,
міндетке тұрақты ынтаның пайда болуымен, назар мен ой-сана ... ... мен ... ... мен ... т.б.) ... ... түсінумен бейімделінеді. 
Белсенділік адамның әрекетке қатынасын өз бетінше әрекет етуге дайын
болудан ұмтылысынан, алға қойған мақсаттарға жету үшін ... ... ... ... ... жеке ... сипаты ретінде айқындалады. 
 Оқушының танымдық белсенділігі өз кезегінде қабылдау, есте ... ... ... мен ... ... ... қажет етеді. Оқу барысында
оқушының танымдық белсенділігін арттыруда ... өз ... ... ... ... дамытатындай етіп ұйымдастыру қажет. 
Оқушының қабылдауы, негізінен мұғалімнің сабақты ... ... ... ... жаңа ... ... негіз
болатындай етіп даярлық жұмыстары жүргізіледі. Оқушылардың ... ... ... әрі ... әрекеттер негізінде іске асады. Оқушының
өзіндік сезімдік танымы (қалауы, ынтасы, құштарлығы, ... ... ... ... ... әлдеқайда нәтижелі әрі жемісті болады. 
 Оқушылардың оқу-танымдық іс-әрекетін белсендіруде оқу материалының
маңыздылығы дәрежесіне қарай, оның құндылығын ... ... ... беру ... ... ұйымдастыра білудің маңызы зор. Оқытудың ... ... ... ... басқа оқытудың шын мазмұнымен бірге ... ... ... ... алмасу қорын құратын және
оқушылардың осы ... ... және оны ... ... қызмет
ететін мәліметтер қамтылады. 
Қазіргі кезеңгі қоғам талабына сай оқытуда жаңа технологияны пайдалана
отырып, ... ... ... ... ... көтерудің маңызы зор. 
Жаңа технология үрдістерінің талабы – оқушыларға білім беруде
белгіленген ... ... ... іс-әрекеті арқылы ойлау дағдыларын,
оқу- танымдық іс-әрекетін белсендіре отырып, сабақтағы үш біріккен мақсатты
жүзеге асыруға қол жеткізу.[7] 
Белгілі бір дәрежеде ... ... ... ... Мұнда оқыту үрдісіндегі әдістемелік жүйенің (мазмұн, әдіс-
тәсілдер, оқыту формасы, оқыту құралдары) ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылуын талап етіледі. Оны оқу-
тәрбие үрдісінде ... үшін мына ... ... асуы ... Жоғары сынып оқушыларына өзіндік іздену іс-әрекетінің әдістерін
меңгеру талап ... ... ... үйлесімділік,
ынтымақтастық болуы шарт. Оқушының өзіндік жұмыстарының жоғары ... ... ... өз ... жаңа амал-тәсілдер қолданып жасайтын
шығармашылық жұмыстарына басты назар аударылуы тиіс. 
2. Жаңа педагогикалық технологияны қолдану оқушылардың ... ... ... маңыздылығы жоғары. 
Жаңа педагогикалық технологияны қолданудың оқушылардың оқу-танымдық
белсенділігін ... ... ... ... жеке ... ... ... береді. 
Оқыту үрдісінде оқушының оқу-танымдық белсенділігін қалыптастыру ... ... ... ... мен әрекет тәсілдерін алуды, қажетсінуді
қалыптастыратын шарттарды, өзін-өзі бейімдеу шарттарын, проблемаларды
шешудің ... ... ... дағдыларын дамытудың ... ... ... ... деңгейлерінің даму барысы дәл анықталуы,
мүмкіндігінше неғұрлым дәл бақылау өлшемдеріне ие болу үшін ... ... ... ... ... ... арқылы жарыққа шығару
нәтижесінде жүзеге асады. 
Оқушылардың белсенділігін ... жаңа ... епті ... ... ... ... ... жүзеге асырады, онда оқушылар: өз
пікірінде тұра алуы; пікірталастар мен ... ... ... және мұғалімдеріне сұрақ қоя алуы; жолдастарының жауаптарын
түзету; жолдастарының жауаптары мен жазба жұмыстарын ... ... ... ... оқытуы; үлгерімі нашар оқушыларға түсініксіз жерлерді
түсіндіруі; өз ... ... ... тапсырмаларды таңдауы; танымдық
міндетті (мәселені) шешудің бірнеше түрін табуы; өзін-өзі тексеру ... ... және ... ... ... үшін ... танымдық міндеттерді шешімнің өзіне белгілі тәсілдерін жинақтап
қолдануы. 
Көптеген зерттеушілердің пікірінше, өз ... ... ... ... жағдайы ретінде оқу-танымдық белсенділікті қалыптастыру болып
табылады. Алайда, мектептерде оқушының осы қасиеттерін дамытуға ... ... ... жұмысының жүйесі әзірге қалыптасқан жоқ. 
Бiлiм беру жүйесi қоғамның әлеуметтiк – экономикалық дамуында жетекшi
роль атқарады, ... – ақ оны әрi ... ... ... Ал бiлiмнiң
қалыптасып, дамуының жалпы шарттары философияның негiзгi мәселесi – ... ... ... ... ... зерттелетiн iлiм таным
теориясы деп аталады. Таным теориясының басқа ғылыми теориялардан түбiрлi
айырмашылығы – ол ... ... мен ... жалпы ұстанымдарын,
объективтiк қатынастарды қалыптастырады. [8]
Танымдық әрекет – шәкiрттiң бiлiмге деген өте ... ақыл – ... Ол ... қажеттiлiктен, мақсаттан, таным қисындарынан және
әрекеттiң негiзiнде оқушыларда танымдық белсендiлiктерiнен ... ... ... және оны ... проблемасын көптеген
педагогтар, психологтар мен әдiскерлер зерттеп, ғылыми ... ... ... түп ... ... көне замандардан бастау алады. 
 Егер баланың қызығушылығы жайында ... ... ... ... даму ... шапшандайды. Бiз бұл жерде Л.В. ... ... ... Ол ... ... өмiрдiң әртүрлi жақтарымен еркiн
араластыру керек, әртүрлi баланың дамуы үшiн ... ... ... ... ... дамуына қандай дәрежеде ықпал еткенiн
айқындай ... ... ... ... ... ... ... Тарихи ескерткiш мұраларға ... ...... ... ... танымын қалыптастыруда негiзгi орын алатынын практика
барысында айқын байқадық. 
Әртүрлi ... ... ... ... сынып оқушыларының
ынтымақтастығын жетiлдiре түседi. Бұл ... ... ... ... iстегеннен гөрi бала ынтымақтастықта күштiрек әрi ақылдырақ болып, ол
өзi шеше алатын интелектуалды ... ... ... биiкке
көтерiледi…», - дейдi. 
Жалпы жеке тұлғаның бойындағы ... ... ... ... ...... еңбектерiн зерделеу
барысында бастауыш сынып оқушыларының қалыптасуы, олардың психологиялық
дамуына ... ... ... ... жүйеленгенiн байқадық.
Мәселен, С.Төрениязова «Бастауыш мектеп оқушыларын сыныптан тыс оқу ... ... ... дамытудың педагогикалық негiздерi» атты ... ... ... ... ... бiлiм мен тәрбие негiзгi орын алатынын
атап көрсете келе, дамудың бес жағдайын нақтылайды: 
... ...... ... – құлқының, ерiк – жiгерiнiң,
қабiлетiнiң дамуы; 
➢ денелiк дамуға – дене ... өз ... сай ... ... ... - ... iшкi жан дүниесiнiң сырттан әсер ететiн
күшпе өзара бiрлiгi; 
➢ әлеументтiк дамуға – өздерi өмiр сүрiп ... ... ... ... ... ... – оқушының жан – жақты үйлесiмдi дамуы, - ... ... ... тыс ... бастауыш сынып оқушыларын
дамытудың ғылыми – теориялық негiзiн айқындай отырып, ... ... ... жұмыстардың тиiмдiлiгiн арттыруға, үйiрме
жұмыстары мен ... ... ... ... ... тәжiрибелiк – эксперименттiк ... ... ... қиын ... ... ... ... «қиын
балалар» етiп тәрбиелейтiн әлеументтiк жағдайларға ғылыми талдау жасай
келе, тығырықтан шығу ... ... ... ... қиын балалардың
мiнез – құлқын түзетуде адамгершiлiк тәрбиесiнiң ықпалының мол екенiне
тоқталады. 
Көпұлтты Қазақстан жағдайында ... ... ... ... ... еңбегiнде негiз болады. әрбiр этникалық топтың бiр
ұжымда тәрбиелену барысында олардың ... ... салт ... әдет – ғұрыптарына аса мән бере ... ... ... ... әр ұлт өкiлдерiнiң ықпалын жан – ... ... ... жаңа кезеңiнде жоғарғы сынып оқушыларын адамгершiлiкке
тәрбиелеудiң ғылыми – ... ... ... ... ... ... – адамзат қоғамын үнемi толғандырып келе ... ... бiрi. Жаңа ... ... ... жеке ... ... қалыптасуына байланысты, бiрiншiден бүкiл адамзат
қоғамының даму тарихында адамгершiлiк тәрбиесiнiң ... ... ... ... әлеументтiк, психологиялық, педагогикалық
әдебиеттер мен зерттеулерге талдау ... ... ... адамның
тұлғалық құрылымында ең алдымен өзiн танып бiлуi, олармен қарым – қатынасы
адамгершiлiк тәрбиенiң бiр ... ... ... әлеументтiк жаңа орта
жағдайында адамның адамгершiлiк тұлғада қалыптасуы өзi өмiр сүрiп ... және ... ... оның ... саласы – мектептiң алатын
орнының маңызы зор ... ... ... 60 ... мен ХХ ... 90 жылдары аралығында
адамгершiлiк тәрбиенiң даму тарихын ... ... ... төңкерiсiне дейiн және төнкерiстен кейiн де қоғам
дамуында ... ... ... орын ... ... деректерiн
негiзге ала отырып тұжырымдайды. [9]
Ал, болашақ мектеп мұғалiмдерiнiң мектепте адамгершiлiк ... ... ... ... ... арналған. Бiз, тарихи ескерткiш мұралар арқылы оқушыларды
адамгершiлiкке тәрбиелеуде жоғарыда аты ... ... ... тұжырымдарын басшылыққа алдық. Әсiресе, ... ... ... ... ... ... ... құрастыруда
оқулықтардың мүмкiндiктерiн негiзге алдық. 
Бастауыш сынып оқушыларына адамгершiлiк тәрбие берудiң ғылыми ... ... ... ... ... ... етiп алып отырған
ұрпақтан – ұрпаққа жалғасқан ... ... ... ... ... те маңызының зор екенiн зерттеу барысында айқындадық. 
 Сонымен қатар, Қазақстан бiлiм беру жүйесiнiң әлемдiк стандартқа сай ... бiлiм ... ... кезiнде бiлiм берудiң негiзгi компонентi
аймақтық ерекшелiктердi ескере отырып, тәлiмдiк маңызы мол тарихи мұраларды
оқушылардың ... ... ... ... ... ... бар
екенiн атап көрсеткiмiз келедi. 
Тәуелсiз Қазақстан мемлекетiнiң қазiргi кезеңiндегi қоғамның ... ... мен ... ... жоғарылауы арасында
байланыс айқындала түсуде. ... ... ... ... ... оны ... басқару және ... ... және ...... ... ... ету
күрделi педагогикалық мәселе ғана емес, маңызды әлеуметтiк мәселе болып
табылады.[9]
2.БАСТАУЫШ МЕКТЕП ... ... ... ... МАҢЫЗЫ
2.1 Оқушылардың ғылыми-шығармашылық, зерттеушілік ізденісін қалыптастыру
Зерттеу – танымдық әрекеттің мамандандырылған формасы ретінде
ғылым үшін тән жаңа ... ... ... ... ... ... ойлану
және т.б. зерттеу танымның мақсаты мен ... анық ... ... ... өндірудің, олардың дәлелділігі мен шынайылығының
әдістемелік формаларымен бағыт алады.
Зерттеудің ... ... және ... ... ... Эмпиристикалық зерттеу тікелей нысанға ... ... мен ... ... сүйенеді. Теориялық зерттеу ғылымның
ұғымдық аппаратын жетілдірумен және дамытумен байланысты. Оның ... мен ... ... ... жан – ... ... Зерттеудің бұл екі түрі де тығыз өзара байланыста және ғылыми
танымның тұтас ... ... – бірі ... ... зерттеу,
бақылаулар мен тәжірибенің жаңа ... ... ... теориялық
дамуды ынталандырады, олардың алдына жаңа ... ... ... ... теориялық мазмұнын дамыта және ... ... ... мен ... ... жаңа ... ... бағдар береді және бағыттайды.
Ғылым дамуының эмпиристикалық сатысында ... ... ХVІІ, ... ішінара ХІХ ғ.)ғылыми білімді қалыптастыру мен
дамытудың негізгі құралы эмпиристикалық зерттеу және оның ... ... ... ... осы сатыда өзінде танымның
эмпиристикалық материалдарын ретке ... мен ... ... ... ... мен дамуы жүзеге асырылады. Ғылымның ұғымдық
аппаратын одан әрі ... ... ... ... мәліметтерді жалпы
қорытындылау мен ... ... ... ... ... ... ... түсіндірме сызбалар, үлгілер және т.б.) пайда
болуына әкеледі. Іштей дифференциальданған тұтас теориялық ... ... ... ... үлгісінің пайда болуына әкеліп
соқтырады. (мысалы, көздің молекулярлы – кинетикалық үлгісі) (Обухов А.С.).
Танымның мұндай ... ... ... ... ... ойдың қозғалуына себепші болады, оның эвристикалық мүмкіншіліктерін
кеңейтеді. Ғылымының теориялық ... ... және көп ... теориялық
жүйелерді құру ғылыми танымның теориялық аппаратының оның ... ... ... ... бұл сөз ... ... ... қажеттілігін, сондай – ақ эмпирикалық
мәліметтердің ... ... ... жобалау мен ұйымдастырудан айырмасы, нысанға қатынасы
бойынша өте, «сыпайы» қызмет түрі екенін ескереміз, оның басты ... ... ... ... анықтау, мүмкіндігінше оның ішкі өміріне араласпай
нысанды ... ... ... ... ... ... ... бұрын жобалау дағдыларын) ... ... ... ... ... орынды алу қабілетін дамыту өз қызметін, оның
мүмкін болатын зерттеулерін бағалау құралы ретінде білім ... ... деп ... ... ... түрі ретінде зерттеу көзі – адам ... тән ... ... ... ... ... ... туады». (Голицын Г.С).
А. Энгельгард «үздіксіз ізденіс инстинкты, белгісізді кішірейту инстинкты
әрбір адамның санасына салынған» деп атап ... ... ... түрі
ретінде, жануарларда рефлекстенбеген түрінде де ... ... ... де Шарден көптеген жануарлар «қоршаған ортаға деген қызығушылықты,
оны ләззат ала зерттеумен» білдіреді деп көрсетеді.
Сыртқы әсермен ... ... емес ... ... тән, ол ... қуатты құралы бола отырып, оның қабілеті мен әлеуметтік
мәртебесіне ... ... ... қатар жүреді. Бірақ спародикалық,
түйсіктелмеген болып қалады. Тек ғылымның ... ... және ... ... мәдениеттің құбылысы болады, өз ... ... ... ... ... болуымен, қызметінің негізгі түрі зерттеу болып
табылатын адамдардың жеке әлеуметтік тобы – ... ... ... ... ...... жылжу үдерісінің құндылығы
болып табылады. Сондықтанда зерттеу – әлемнің ... ... ... ... ... ... ... құралы. Орыс және әлемдік ғылымның
классигі В.И.Вернадский: «Ғылым әдебиет пен өнерге қарағанда ... ... ... ... ... ... ... ол бүкіләлемдік сипат алып тұр Мемлекеттік және қоғамдық өмірдің
формаларымен әлсіз байланыста. Бұл әлеуметтік жалпы адами ... ... ... ... үшін тең міндетті ғылыми фактілер мен жалпы
қорытындысы жатыр».
Қазіргі ... ... ... тек оқу үдерісі барысында жекелеген
пәндер бойынша алынған білімді ғана ... ... ... шығармашылық
зерттеу қызметі барысында алынған тұтас білім мен шынайы өмір тәжірибесі
негізінде тұжырымдалған тұтастай ... ... мен ... ... ... ... ... білім берудің дағдысының мәнін талдай
келе, білім беру саласының тиімді жұмыс істеуі өте жалпы ... екі ... ... ... осы ... қамтылған әрбір тұлғаны, оның жеке дүниеге көзқарасы мен
ментальдығын қалыптастыру, осы ... ... ... мақсатын қою, мазмұны мен білім беру ... ... және ... ... ... ... немесе
жанамалып қосу жолымен оны қоршаған социум мен адамзат өркениетінің
мәдени құндылықтарына ... ... ... ... ... ... келтірілген және онда өмірлік
өзін – өзі іске асырудағы жоғары басымдылықтарын ... ... ... ... ... қызметі есебінен адами
қауымдастықтың «ментальды кеңістігін», «рухани өрісін» қалыптастырып,
үздіксіз байытқан.
ХХI ғасырдың басында-ақ зерттеулiк ... ... мен ... ... емес, ол барша адамға сөзсiз қажеттiгi айқындалды. Оқытуды
зерттеушiлiк бағытта ұйымдастыру, оның ... ... мен ... ... психологтар мен педагогтардың мiндеттерiне жүктелгендiгiн
байқауға болады. Психология және педагогика ... адам ... ... ... жалпы бiлiм беру үдерiсiндегi зерттеулiк әдiспен
оқытудың бағытын қайта қарастырып, бағалауда. ... бiлiм ... ... ... ... ...... әлемдi тануға
мүмкiндiк беретiн ең тиiмдi әдiстердiң бiрi.[11]
Балалық ... ... ... оның ... тән ... ешкiмге таңсық емес. Зерттеу балаға тән, қалыпты жағдай. Қайсыда
бiр денi сау бала ... ... ... Көз ... жаңадан ойыншық
алған сәбидi елестетiңiзшi! Бала бұл ойыншықты жан-жақты қарайды, упалайды,
умаждайды, жапырады, ... сәл ...... бөлiп
тастайды. Кез келген кезде, белгiсiз обьектiнi немесе құбылысты байқаған
бала, ересектерге “Бұл ... ... ... ... ... ... ... жағдайда жауап беруге өресi жетпеген
ересектер, тынышсыз ... ... ... ... ... ... жаңа ... ұмтылуы, әуестiлiгi, белгелi бiр затты тәжiрибелеуге,
бақылауға ынталылығы, өмiрден өздiгiнен жаңа ... ...... баланың беталысының маңызды ерекшелiктерi ... ... ... ... ... ... ... белсендiлiгi бала
бойына туа бiткен қасиет. Баланың нақ осындай танымдық ынтасынан зерттеулiк
бағыты қалыптасады және ... оқу ... ... ... ... ... және ... бiлiм берудегi маңыздың мәселелелердiң бiрi,
ал оның шешу жолдары – оқушылардың зерттеу ... ... ... ... ... ... әрекеттегi субьектiлiқ
позициясын ұстануына мүмкiндiк бередi. Бұл есiн, ... iске қосу ... ... ... Яғни саналы ойлау арқылы танымдық-
психикалық процесiн ... ... ... ... ... және
теориялық танымының бiрiктiрiлуiмен меңгерiледi. Кез келген зерттеуде
проблеманы анықтау, ... ... қою, ... ... ... ... ... ақпараттар жинақтау, оны саралау, анализдеу
және тұжырым жасау әрекеттерi кiрiстiрiледi. Бұл зерттеулiк оқытудың ... ... ... ... Сол ... зерттеу бiлiктерi мен
дағдыларын меңгерген қазiргi мектеп түлегiнiң, келешекте әр ...... ... ... бейiмделетiндiгiне, өз
көзқарасын өңдей ... көз ... ... ... ... ... теориялардың пайда болуы жөнiнде
көптеген мәлiметтер ... ... «Үй ... ... болса,
ғылым деректерден құралады”, демекшi әр кiрпiштен ... ... ... үй деп ... дәл ... кез келген деректердiң жиынтығы ... бiлiм бола ... ... ... ... сөзiң мағынасы
ежелден “ұйымдастырылған бiлiм» деп түсiндiрiлген. Жас жеткiншек байқау
жүргiзу ... ... ... алынған деректерi, болжамдары,
топтастыру схемалары, тiптi айқындалған заңдары – ... ... жете ... ... Бұларды ғылым ретiнде ұйымдастыратын-теория.
Ендеше мектеп қабырғасында зерттеумен айналысқан бала жаңа ... ... ... ... қадамын жасайды.
Бүгінгі күні мектепте ғылыми зерттеу жұмыстарын ұйымдастырудың қол
жетiмдi түрi – ... ... ... ... ... ... ғылыми
қоғамы (ОҒҚ) жас ерекшелiктерi әр түрлi, жоғары интеллектуалды, шығармашыл
оқушылардан құралады. ОҒҚ-ның атқаратын ... ... - ... ... ... ... зертеулiк оқыту бiлiктерi мен
дағдыларын қалыптастыруға, әдебиеттермен жұмыс жасауды үйретуге және т.б.
бағытталады. ... ... ... ... ... ... оқыту
сабақтарын ұйымдастырады, оқушылардың қызығушылығын ескере отырып ... ... ... қорытындылау жиналыстарын дайындайды,
жас зерттеушiлердiң жұмыстарына мониторинг жүргiзедi. Осындаай ... ... ... балаларды анықтауға және ғылымға жетелеу
арқылы шығармашылық қабiлеттерiн дамытуға мүмкіндік туылады. ... ... ... оқушыларының 10 ғана құрайды, ал қалғаны
ізденістен тыс, ... оқу ... ... ... ... ... білім беру жағдайында жалпы орта мектеп бағдарламасында
«Зерттеу негіздері» курсы қарастырылған. Курстың мақсаты оқушыларды ... ... ... ... ... ... ... өздiгiнен iзденуге ... ... ... ... ... ... ... Клайн). Баланың ойлау тәсiлдерiн
үйрету және зерттеушiлiк мәдениетiн ... үшін ... ... ... бастау керек. Себебi, бастауыш мектеп баланың санасы
қарқынды дамитын маңызды, қайталанбас кезең. ... ... бала ... бiлiм алып қана ... ол ... ... ... оқу, қоршаған орта
жөнiнде дұрыс көзқарас қалыптастыру, жағдайларды обьективтi түрде ... ... ... ... бiлу, сөйлеу мәдениетiне үйренедi.
Зерттеушілік оқытуда дәстүрлi сабақтан дербес арнайы ... ... Бұл ... ... ... мен дағдыларын
меңгертудің тиімді жолы болып табылады.
Зерттеу iзденiсi баланың қызығушылығын арттыратын, ... ... iс. ... ... ... ... әдiсi», «жобалау
әдiсi» деген ұғымдар жиi кездесуде. Зерттеулiк оқыту барысында осы ... ... ... мен ... ... ... әлемiне алғашқы
қадамын басқан кез келген балаға бұл әдiстердi ажырата бiлудiң маңызы ... ... ... және ... ұғымдарының айырмашылығын талдап
көрсетелiк. Зерттеу – риясыз шындықты iздену, ал жобалау туындаған ... ... ... Сондықтан да зерттеу және жобалау жұмыстарының бағыты,
мәнi, ... да әр ... ... ... iзденiс пен шығармашылықты қажет
етедi. Себебi ол - ... тың жол. ... ... ... ... ... ... көптеген кедергiлер кездеседi. Тiптi ... ... жаңа ... ... ... ... зиян ... Кейбiр зерттеулер өкiнiштi әсер де ... ... ... жету ... ... сырын ашу үшiн толығымен
шығармашылықты қажет етедi. Олай ... ... - ... түбiрге жету
қозғалысы. Ал жобалау, керiсiнше, жасалған жұмыстың ... , ... ... жоспарлай бiлуге, көздеген нәтижеге жету секiлдi
өмiрдегi маңызды талаптарды қалыптастырады. Жобалау әдетте шығармашылық iс,
бiрақ ол ... ... ... ... Теориялық жобаны дайын
алгоритмдер бойынша, репродуктивтi әдiспен орындауға ... Яғни ... ... ... ... ... жүргiзу, көрсетiлген межеге
жету. Осы аталған ... ... ... ... ... ... айналыса бастаған балаға, алдын ала жоспар құруын
талап етедi, «зерттемес бұрын мақсат қой, мәнiн бiлiп ал, ... ... ...... ... ... ... Бұл, әрине, үнемi бақылап
әдеттенген мұғалiмнiң құзыреттiлiгi ... ... ... ... ... нәтижесi белгiлi болса, онда оны ... ... ... шығармашылық жұмыстарын жобалау әдiсiмен де,
зерттеу әдiсiмен де ... ... ... ... бiлiм беру ... екi ұғымды жете түсiнудiң маңыздылығы зор. ... ... ... ... оған ... үмiт ... ... жоқ. Егер баланың әрбiр
зерттеу жұмыстары, әр ... ... ... ... ... ... оқу iс-әрекетiнiң мотивациясы соғұрлым жоғары болады. Оқушылардың
зерттеп оқу iс-әрекетiнiң ... ... ... сырт ... ... ... Шын ... - бұл күрделi iс. Алдымен ненi нәтиже
деп санауға болады, соны қарастырған жөн. Зерттеп оқу ... ... ... ... нәтиже – баланың танымдық қажеттiлiктерi мен
қабiлеттерiнiң дамуы екенiн анық ... ... Бұл ... ... ... дамуы емес, психоәлеуметтiк өрiсiн дамыту. ... ... ... ... ...... ... көрнектi, детальды
жасалған мәтiні немесе қағаздан жасалған макеті, ... ... ... ... өзiндiк шығармашылығы, зерттеу жұмысындағы құнсыз тәжiрибесi, жай
орындаушыдан ерекшеленетiн шығармашыл баланың жаңа ... ... ... зерттеу нәтижелерiн табысты қорытындылауға ... көп ... ... ... ... жеке ... ... зерттеулердi талқыласа, конференцияда бiр мәтiнмен бiрiктiрiлген,
проблемасы әр түрлi зерттеулер ... ... әр ... ... ... ... ... үлкен материал жинақталып,
талқыланады. Зерттеу жұмыстарын қорғау немесе шығармашылық жобаны ұсыну ... ... ... бiрi. ... ... ... ... кезеңiн елеусiз қалдыруға болмайды. Онсыз зерттеу
жұмыстарының ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыратын фактор болып табылады.
Жеке шығармашылық iзденiсiнiң ... ... ... ... ... ... «Басқаны оқыта отырып, өзiң де оқисың» деген
Я.А.Коменскийдiң нақты ойы ғасырлар бойы ... Бала осы ... ... ... жеке ... ... нәтижесiнде алған бiлiмiн
әдетте, басқаға жеткiзуге тырысады. Сондықтан да, ... ... ... гөрi, ... ... қажеттiгi мол. Шығармашылық жобаны
дайындау және оны қорғау көптiң алдында ... ... ... ... да
жұмыс авторлары, оқушылар, мұғалiмдер, ата-аналар, мектеп ... ... ... ...... ... ... дағдыларды игеруге
мүмкiндiк туғызады. Қорғау барысында оқушы табылған ақпараттарды ... ... ... өзiнiң көзқарасын дәлелдеуге, басқаны сендiруге
жаттығады.
Қорғауды жоспарлау нақты мерзiмдi қажет етпейдi. Зерттеулiк ... ... да, ... ... да әр ... болатындығын
ескеру керек. Жұмысты даярлау мерзiмi баланың мiнез-құлық ... ... және ... ... байланысты болады. Сондықтан
мерзiмдi баланың жұмыстың аяқтау мүмкіндігіне ... ... ... ... және ғажайып өту үшiн, бiр күнде 5-6 зерттеу жұмыстары
немесе шығармашылық жобалары қорғалғаны дұрыс.
Әдебиеттерге жасалған ... ... ... ... ... ... оған ықпал ететін факторлардың да сан қырлы
болатынын көрсетеді. Бірақ дарындылық пен ... ... ... ішінде баланың өзіндік зерттеу тәжірибесі әлдеқайда тиімді болып
табылады.
Балалардың дарындылығын ... бұл ... ... ең ... ... ... бөлінбейтін құбылыс екендігімен
түсіндіріледі. Білуге деген құштарлық, бақылауға тырысушылық, тәжірибеден
өткізуге ... ... әлем ... жаңа ... ... талпынушылық
қасиеттер балаға тән дәстүрлі мінез болып ... ... ... бала табиғатына тән құбылыс. Бұл ... оның ... ... ... ... игі ықпал етеді.
Педагогикалық процесте балалардың дарынын ашуда оқушы ... ... ... рөл атқарады.[13]
Жеке тұлғаны дамытып қалыптастыру үшін олардың өзгермелі әрекеттерін
айналадағы нақты ... мен ... ... зерттеумен
байланыстырудың маңызы зор.
Зерттеу білігі мен дағдысы ғылыммен ғана айналысатын адамдарға ғана
емес, сондай-ақ әр ... ... ... ... ... ... кез-келген кәсіппен тікелей байланысты. Зерттеу ісі қазіргі
кезде аясы тар мамандандырылған қызмет емес, ғылыми қызметкерлердің ... ғана тән ... ... бүгінгі заман адамының өмір сүру
тәсіліне енген, кәсіби шеберлігін танытуда ... ... ... ... ... ... Абайдың жетінші қара сөзіндегі: «Жас бала анадан
туғанда екі түрлі мінезбен туады. Біріншісі- «ішсем, жесем, ... ... ... ... ... деп, ержетіңкірегенде ит үрсе де, мал
шуласа да «ол неге үйтеді», «бұл неге ... деп көзі ... ... бәрін сұрап, тыныштық көрмейді»,- деген ой-тұжырымы растайды.
Баланы ізденушілікке баулу, оған зерттеу дағдысы мен білігін ... ... беру ... ... міндеті болып саналады. Егер ол
оқушының жеке тұлға ретінде қалыптасуын қамтамасыз ету қажет ... ... ... ... ... көрсету үшін зерттеуге дайындау қажет.
Ғылыми әдебиеттерде оқушылардың ізденушілік әрекетінде қолданылатын
түрлі терминдер ... ... ... ... ... ... т.б. Әлемге жаңалық әкелетін ғалымның ақыл-ой әрекеті мен жаңаны
тануға ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан да жоғарыда аталған терминдердің мәні, ғылым, зерттеу,
ғылыми зерттеу сияқты базалық түсініктерді қалыптастырған. ... ... ... ... және ... ... ойлау, олардың даму
заңдылықтары туралы қоғамдық тәжірибе негізінде үздіксіз ... ... ... ... Ғылыми әлемді өз қажетіне қарай өзгертуге
белсенді адамзат таным ... ... ... ... ... ... «Үлкен кеңес энциклопедиясында» «жаңа білімді
өңдеу процесі және ... ... бір түрі ... ... – деп
түсіндіріледі.
Ғылыми зерттеу- ғылыми әдіс-тәсілдерді қолдана ... ... ... ... жаңа білім қалыптастырумен аяқталатын жүйелі және арнайы
мақсатқа көздеген объектілермен танысу. Оның негізінде адам ... ... түрі – ... ... ... ... ... оқушы үшін еске түсіру
(репродуктивті) мен өзгерту (шығармашылық) бағытында болуы мүмкін. Оқушының
өзгерту таным әрекеті зерттеу деп аталатын тәсіл ... ... ... және ... ... ... өз ... білім алу мүмкіндігі болуы тиіс. Яғни мұндай оқытуды
бала өзі ... өзі ... өзі ... ... балаларды оқытуда зерттеу әдісін қолдану қажеттілігі ... ... ... ... ... деген құштарлығының
басымдылығымен түсіндіріледі. Оқушының өзіндік зерттеу әрекеті оның өзіндік
талабын ... ... ... ... ... ... таныса
отырып, өзіндік зерттеу әрекетінің көмегімен жаңа ... ... ... өзі ... ... ... өмірдің барлық саласында ... ... ... ... жүйесінде де, оның мазмұны мен оқыту
әдістемесін де біршама жаңарулар ... ... ... ... мен практик- ұстаздар арасында кең
өріс алуда. Бірақ мектептегі дәстүрлі оқыту өзінің дайын ... ... ... аса ... отыр. Оқытудың бұл бағыты ең ... ... ... ... келе ... жас ... ... деген ынтасы
мен ізденушілік құлшынысын бәсеңдетуде. Бұл өз кезегінде оқушының өзін-өзі
тәрбиеленуіне, өзін-өзі дамытуына, өз ... ... ... кері ықпал етуі
мүмкін.
Соңғы жылдары зерттеу қызметі мәселесіне «зерттеу тәртібі» деген жаңа
термин ... Бұл ... ... ... ... ... ... адамгершілік мінез, оқушының жүріс-
тұрысы, тәртібі, т.б.). Бұл сөздің ... мәні ... ... ... ... ... Педагогикалық энциклопедияда «тәртіп» сөзі
адамның және жануарлар қоршаған ... ... ... ... ... тәртібі саналы тұлғаның әрекеттер жүйесінен тұрады. Оның
жануарлар әрекетінен айырмашылығы ... орта ... ... ... қызығушылық танытуында. Адамның мінез-құлқы арқасында қоршаған
ортада өзгеріс болып, онымен бірге өзі де дамып жатады. ... өмір ... оның ... ... ... ... талабы мен
талғамы көрінеді. Әсіресе эмоциясы мен сезімі басты рөл атқарады.
Баланың жүріс-тұрысындағы әрекеттер процесінде оның ... ... ... ... жүріс-тұрысы қоғамдық қатынастармен,
жалпыадамзаттық құндылықтармен бірге қарастырылады. ... ... ... ... ... деген көзқарасы мен әрекетіне қарай бір-бірінен
өзгешеленеді. Адамның өмір сүру ... ... ... мен ... ... ... ... тірі жанның белсенді өмір сүру тәртібінен
бөлінбейтін құбылыс. Сондықтан ол ең маңызды ... ... ... ... ... ... арқасында ғана тіршілік
иесі белгілі бір ортаға икемделіп, өмір сүру тәртібін ... ... ... жануарлардан айырмашылығы ортаға
бейімделуінде емес, оған шығармашылықпен қарауында. Шығармашылық- зерттеу
тәртібінің маңызды сипаттамасы. Шығармашылық зерттеушілік ... адам ... ... көзқараспен маңызды: бір жағынан, жаңа өнімге қол ... ... ... ... ... Адам ... ғана ... қоймай, шығармашылық пен зерттеу
ізденушілігінің өзінен де ләззат алуға ... ... ... тұлғаның дамуы мен өзін-өзі дамытуында
маңызды деп көрсетеді. Шынында да ізденушілік белсенділігі төмендеген сайын
адам қолынан еш нәрсе ... ... үрей ... ... тап ... ... ... ізденушілік талабы басылып қалған баланың мінез-құлқы
өзгеріп, айналасындағы жағымсыз қылықтарға бой ... ... ... ... ынтасы басылып, нәтижесінде өзінің қабілетін- мүмкіндігін
әлдеқайда төмендетіп алуы ... ... ... ... ... сырын ұғуға талпыныс
баланың ерте ... ... ... Сондықтан оқушыны ізденушілікке баулу
бастауыш сыныптан басталуы ... ... ... ... оқушысының түрлі
сөздіктер мен қызықты әдебиеттерді іздеп ... ... ... ... ... ... өз бетімен зерттеуге мүмкіндік туғызған сайын одан әрі жақсы
оқи түседі. Питер Клайн.
«Қазақстан Республикасының 2015 ... ... ... ... ... басты мақсаты оқушылардың ... ... ... ... қабілеттерін дамыту, яғни оқушылардың сабақ бойы ой
еңбегімен шұғылдануын ... ету, ... ... өз ... ... үйрету болып отыр.
Білім - ел қазынасы, халқымыздың білімділігі еліміздің байлығының ... ... ... білімнің негізі мектепте, яғни бар ғылымның бастауы –
мектеп, «Елдің келешегі бүгінгі жастардың қолында, ал жас ұрпақтың тағдыры
... ... деп ... ... ... ... ... отыр.Егемен
еліміздің болашағы, оның әлемдік өркениеттегі өз орны, ең алдымен білім мен
тәрбиенің бастауы болатын – ... ... ... да біздің басты
мақсатымыз – білім сапасын жақсарту.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... айналып отыр. Дүние жүзінде білімнің ролі артып, әр елдің өзіндік
білім беру жүйесі тағайындалған. Бірақ, ол әлем ... ... ... ... ... ... қажет. Қазақстан
Республикасындағы үлкен өзгерістердің білім беру ... ... ... ... ... Осы орайда білім беруді дамыту тұжырымдамасы
Қазақстан Республикасының білім беру ... ... ... ... ... беру ... басты міндеті - ... және ... ... мен ... ... ... жеке ... дамытуға және кәсіби шыңдауға бағытталған білім алу үшін
қажетті жағдайлар жасау, оқытудың жаңа ... ... ... ... ... кезеңде білім беру жүйелерінде қайта құру жүріп
жатыр, білім беру жүйелерінің жаңа ұлттық моделі құрылуда.
Дарындылықтың ... ... Осы ... пен ... ... ... ... баланың өзіндік зерттеу тәжірибесі ... ... ... ... ... – бала ... ... Білуге деген құштарлық, бақылауға тырысушылық тәжірибеден өткізуге
дайын тұру, әлем туралы жаңа ... ... ... қасиеттер балаға
тән дәстүрлі мінез. Педагогикалық үрдісте балалардың дарынын ашуда оқушы
мен ... ... ... ... ... мен ... тек
ғылыммен айналысатын адамға ғана емес, сондай-ақ әр адамның түрлі ... ... ... ... ... ... оның өзіндік талабын
қанағаттандыруға ықпал етеді. Оқушылар қоршаған ... ... ... ... ... ... жаңа білімді дайын күйде емес, өзі
ашады. Психологтар «зерттеу тәртібін» тұлғаның дамуы мен өзін-өзі ... деп ... ... да ... ... ... ... қолынан еш нәрсе келмейтін сияқты үрей туғызатын жағдайға тап болуы
мүмкін. Сөйтіп, білімге деген ынтасы басылып, ... ... ... әлдеқайда төмендетіп алуы ғажап емес.
Зерттеу ісі қазіргі кезде ... ... ... ... тән ... ... ... заман адамының өмір сүру тәсіліне енген,
кәсіби шеберлігін ... ... ... ... ... ... ... Абайдың жетінші қара сөзіндегі « Жас бала анадан ... ... ... ... ... – ішсем, жесем, ұйықтасам деп тұрады.
Екіншісі – ... ... деп, ер ... ит үрсе де, мал ... ... неге ... «бұл неге бүйтеді?» деп көзі көрген, құлағы ... ... ... ... - ... ... ... Биік
танымдық қабілет, тұрмыс-тіршіліктің сырын ұғуға талпыныс баланың ... ... ... ... ... ізденушілікке баулу бастауыш
кластан басталуы тиіс.
Өйткені бастауыш класс оқушысының ... ... мен ... ... ... оқып ... деген құштарлығын басым болады.
Баланы ... ... оған ... дағдысы мен білігін игерту бүгінгі
білім беру саласының маңызды міндеті болып саналады.
Дарынды бала қойылған проблеманы тұтастай көре ... оған ... ... ... ... белгісіз нәрселерге зер салып, қызығады,
түсініксіз нәрсені білуге ынтазарлық, түрлі сұрақтарға жауап ... ... ... ... ... оқушының ізденушілік қасиетін қалыптастыру ... ... мен ... ... ... ... Солардың ішіндегі ең
тиімдісі (зерттеуге оқыту) - оқушылардың ғылыми қоғамын ұйымдастыру.
Сондықтан ... ... ... ... ... ... басты мақсат, ғылыми проблема болып табылады.
Жеке тұлғаны дамытып қалыптастыру үшін олардың өзгермелі ... ... ... мен ... объектілерді зерттеумен
байланыстырудың маңызы зор.
Зерттеу жұмысымен айналысу, шығармашылық жоба жазу ... ... ... дамытады, шешім қабылдай алу қабілетін
қалыптастырады. Оқушыны ізденушілікке баули отырып, ғылым мен ... ... ... ... өз ... дәл ... көмектеседі.
Оқушыны ғылыми-зерттеу жұмысына қатыстыру үшін алдымен, оны қызықтыра
отырып, зерттеу талабын қалыптастыру ... Яғни ... ... ала
білуге, оны басқаларға хабарлай білуге талпынуы тиіс. Ең ... ... ... ... ... ... оны басқаларға жеткізе білуге
үйрету қажет.
Қазіргі білім мен тәрбиенің негізгі бағыты-жан-жақты ... ... ... ... ... ... өзін-өзі тану, өзін-
өзі дамыту мәселесінің айналасында болып отыр.
Расында да, тұлғаға дұрыс бағыт беру, даму, қалыптасу аймағына енгізу,
өз ... ... ... тәрбиелеу іс-әрекеттерін ықпал ету-
ұстаздар алдындағы жауапты міндет.
Осы үрдістегі мұғалімнің ролін ... ... ... ... ... арқылы психологпен бірлесе отырып, 
ғылымға икемді, дарынды балаларды анықтау;
➢ тәрбие ... ... ... ... ... ... ... түрткі жасау;
➢ танымдық белсенділіктерін дамыту үрдісінен іздену. ... ... ...... ... ... ... жолы.
Оқушылардың ғылыми қоғамы мұғалімдермен бірлесе ... ... ... ... өз ... жол ... іздену, зерттеу
тақырыптарын алуды ұйымдастыру, ғалымдармен тікелей байланыса ... ... ... ... ... ... ... мақсатында «Мен-зерттеушімін», «Мен
- жобалаушымын» деген дәптер арнату. Дәптерге оқушылар ғылым әлеміне енудің
түрлі жолдарын жазады, ұлы ... ... ... ... береді.
Оның маңызы оқушыларға практикалық та, теориялық та ... бере ... әр ... ... ... ... тақырыбында оқушылармен
«дөңгелек стол», әңгімелер өткізуге болады. Алғашқы әңгімелерде «ғылыми
жұмыстардың түрлері» сөз ... Бұл ... ... ... ғылым
туралы ұғымдарын кеңейтуге ықпал ... ... ... ... таныстырады.
Жалпы айтқанда, педагогикалық ұжым дербес ойлап, кез келген жағдайда
шешім қабылдай алатын, дүниетанымы терең, ... ... ... ... ... ... жұмыс жүргізуге ерекше назар аударылу қажет.
Балаларды ғылыми-ізденіске, ғылыми жоба қорғауға баулу арқылы білімдерін
тереңдету ісі ... Оны - ... ... кеңістігіне ену жолындағы тұлғаны
дамыту аймағына кіргізу мақсатындағы бір қадам деп есептеуге болады.
Оқушымен шығармашылық жұмыс бастамас ... ... ... ... қойғаны дұрыс:
1. Дарынды баланы анықтауда психологпен бірлескен жұмыс жасау;
2. Ата-анасымен педагог ретінде сөйлесе білу;
3. Дарынды балаларға ... ... ... ... ... шығармашылықпен жұмыс істеу үшін жаңа, тың тапсырмалар
беру, орындалуына талап қою;
5. Жаңа технология элементтерін сабақта пайдалану;
6. Тапсырманың ... ... ... ғылыми жоба жарыстарына дайындауда мынадай мәселелерге
ерекше ... бөлу ... ... ... ... Таңдаған тақырыпты ашудағы оқушы еңбегінің сипаты, қосқан үлесі;
❖ Көрнекілігі мен ұсынылған материалдың сапалылығы;
❖ Ойын ... ... ... ... сөйлеу мәнері, өзін
ұстауы, аудиторияны тартуы;
❖ Жұмыстың көркем безендірілуі.
Оқушылардың бойында ... ... ... ... тыс, ... ... ... ұйымдастыруда
шығармашылық ой, пәндік апталықтар мен ... ... ... ... ... оқушылардың қалауы, таңдауы мен
ұсыныстарын ескеру қажет. Мектептегі пәндік сайыстар, түрлі ... ... ... ... ұштап, оң нәтижеге жетуге ықпал етеді.
Жаңа ғасырға қадам басқан жас ... ... ... болу ... Ол ... әр тетігіне үңіліп, тығырықтан шығар
жолға даяр болуы қажет. Дарынды да, қабілетті ... ... ... ... ... ... үлес ... Зерттеушілік іс – әрекет – оқушының шығармашылық қабілетін
жүзеге асыру құралы
Еліміздің болашақта көркейіп өркениетті елдер қатарына қосылуы ... ... ... Қазіргі кездегі білім беру ісінің негізгі нысаны-
жас ұрпақтың біліктілігін ғана қалыптастырып қоймай, олардың ... ... ... ... және ... алатын, сонымен қатар оны ұтымды
пайдалана білетін, жылдам өзгеріп жатқан бүгінгі күнге ... ... ... ... тұлғаны қалыптастыру болып отыр. [15]
Жалпы ұлттық деңгейдегі 12 жылдық жалпы орта білім ... ... ... экономикалық және саяси өміріне белсенді
араласуға дайын, бәсекеге қабілетті жеке тұлғаны дайындау. 
Бәсекеге ... деп ... қай ... ... әр түрлі
жағдайларға бейімделе білетін, бойында шығармашылық ... ... ... Ғылымның жедел түрде қарқынды дамуы, қазіргі заман талабы
бастауыш ... ... да ... ... ... етіп ... ... отыр. Бәсекеге қабілетті жетілген тұлғаны қалыптастыру үшін
оқушыны ізденушілікке, өз ... ... ... ... мен ... ... ... жасай білуге үйрету бастауыш
сыныптан басталуы қажет. ... ...... ... ... міндеттерді шешуге мүмкіндік береді: 
➢ Оқушыны ізденушілікке баулу, оған зерттеу дағдысы мен ... ... ... ... білуге құштарлықтарын арттыру; 
➢ Өзіндік зерттеу әрекетінің көмегімен жаңа білімді ... ... ... ашуға ұмтылу; 
➢ Таңдаған бағыты бойынша өзінің даму деңгейіне шығуына мүмкіндік
жасау; 
... ... ... ... ... істеуге үйрету; 
➢ Басқа адамдармен қарым – ... ... ... осы заманға сай
технологияларды пайдалана білу (ғаламтор, электронды пошта); 
➢ Қоршаған ... өз ... жеке ... ... білу; 
➢ ББД-ын жан-жақты қолдана білуге мүмкіндік туғызу. 
Зерттеушілік қызмет дегеніміз – жаңа ... ... ... ... ... зерттеушілік қызметке үйретуде мұғалімнің өзі
дайын болуы, демек ұстазда ... ... ... ... Ол ... ... ... не,зерттеушілік тапсырмалар,оларды пайдалану
әдістемесі, оқушылардың зерттеушілік қызметі туралы ... ... ... ... жүргізу кезінде жетекші алға қойған мәселені анықтау
үшін зерттеудің мақсатына қарай оқушыларды бағыттап ... ... ... ... және ... тұжырымдауға тікелей де,
жанама түрде де басшылық етеді. Оқушылардың зерттеушілік білігі артқан
сайын ... ... ... ... ... де оқушылардың дербестігі және
жұмысқа ынтасы арта түседі. Бұл оқушыларда зерттеушілік ... ... ... ... игерген зерттеушілік
біліктілік деңгейлері неғұрлым жоғары болған сайын ... ... ... ... ... бейім оқушының төмендегідей сипаттамаларына
көңіл бөліну керек: 
➢ жұмысты орындауға деген жоғары деңгейдегі талпыныс; 
➢ жаңа ... және ... ... ... белсенді ұмтылыс; 
➢ алынған ақпаратты талдауға,жинақтауға,қорытындылауға және өз 
қызметінде пайдалана отырып нәтиже шығаруға деген қабілеттілік; 
➢ өз көзқарасын басқаның ... ... ... де ... ... бір ... түрінде басқа балалармен сайысуға деген ұмтылыс. 
Ғылыми- зерттеу жұмыстарын ... ... ... ... ... ... сақтай отырып жүргізіледі: 
1.1. Бет парақ; 
1.2. Мазмұны: 
• Кіріспе (жобаның мақсаты,міндеттері,өзектілігі,пәні,болжам) 
• Негізгі бөлім (теориялық және зерттеу бөлімі) 
• Қорытынды (зерттеу жұмысының нәтижесі) 
• Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... құжаттамалар қоса тіркеледі: 
• аңдатпа –қазақ,орыс,ағылшын тілдерінде; 
• ғылыми жетекшінің жұмыс туралы пікірі,оның қолымен расталады; 
• оқушының жұмысына тиісті пән бойынша жоғарғы ... ... ... және оқу орнының мөрімен (облыстық турда 
расталады) 
3. Мазмұны бар беттерді ... ... ... ... ... ... сөз ... Мазмұнда ғылыми жоба бөлімдерінің реттілігі көрсетіледі; 
• Бет нөмірі 3 беттен кіріспе бөлімінен ... ...... ... ... ... ... жұмыстарының кезеңдері
Тақырып
Зерттеу жұмысының жоспарын құру
Зерттеу жұмысын жүргізу
Зерттеу нәтижесін жинақтау 
Оқушының қызығушылығына қарай таңдалады,мақсат-міндеттері ... ... ... ... ... ... жол көрсетеді.
Зерттеу нысанымен,әдебиеттермен жұмыс,іздену ... ... ... дайындау.
Зерттеуші-оқушы педагогикалық-психологиялық көзқарас бойынша
интеллектуалдық қабілеті ерекше сипатта болуы шарт. Бұл ... ... ... ... атап ... сақтау: баланың берілген ақпаратты ұзақ уақыт есте сақтай ... бала ... ... бір ... ... айқын
бейнеленуін қамтамасыз етуі. 
Талдау және жинақтауға ... ... ... ... ... арада талдап және керісінше жинақтап өз ... айта ... ... ... ... ... ... бойынша бірнеше
шешімдер таба білуге қабілеттілігі және өз қызметінің ... ... ... ... ... ... талпынысы. 
Ой ерекшелігі: баланың тың идеялар таба білуге қабілеттілігі. 
Сонымен, ғылыми-зерттеу жұмыстары оқушының: 
• Ой-өрісі мен рухани жан дүниесінің ... ... ... Өз ... ... жасауға үйреніп, зерттеулер жүргізуге бейімделеді; 
• Ой жүйелілігі мен шешендік өнері қалыптасады; 
• Танып-білу, ... ... ... бөліп шығару, өмірде
қолдану әдістерін ... ... мен ... ... ... ... деңгейін қамтамасыз етеді. 
ҚОРЫТЫНДЫ
Мектеп оқушыларының ғылыми жұмыспен айналысуы уақытымыздың өзекті
мәселесі. Жалпы ... ... орта ... ... пәндер бойынша
оқушылардың ғылыми- зерттеу ... ... ... ... ... ... ... білу тақырыпқа сәйкес
әдістемелік негізділігі тиянақты ... ... ... ... ... үйрету арқылы мұғалім ... ... Орта ... ... ... ... ... докторы. Бұл қазіргі әлем өркениетіндегі оқу мен ... ... ... ... көрсеткіштер оқушы барлық деңгейдегі оқу
кезеңдерінде іздену, зерттеу қабілеттерін дамытады.
Курстық ... 1 ... ... ... деп ... ... іс – әрекеттің өзге әрекет түрлерінен ең ... ... ... ... «жаңа дүниеге енумен», әрбір жаңа әрекеттерді оқушының оның
бірінен ... ... ... ... ашып ... білімге негізделген танымдық біліктердің қалыптасуы оқушылардың
білімді теориялық негізде қорыта алуға мүмкіндік беріп, интеллектуалдық
белсенді ойлауын ... ... ... нәтижесінде, оқушы
жеке тұлғасының қалыптасуына негіз болaды. 
Курстық жұмыстың 2 ... ... ... ... қалыптастыру жолдары айтылып өтті. ... ... ... ... ... тартып құмартатын iс.
Қазiргi педагогикалық әдебиеттерде «зерттеу әдiсi», «жобалау әдiсi» деген
ұғымдар жиi кездесуде. ... ... ... осы екi ... түсiнiктiң
ұқсастығы мен айырмашылы неде? Зерттеу әлемiне ... ... ... ... ... бұл ... ажырата бiлудiң маңызы зор. Сондықтанда
«зерттеу жұмысы» және ... ... ... ... ... ... оқыту әдістерінің қарастырылуы, бастауыш сынып
оқушыларының білімін ... ... ... ... ... ... жүйеде ғана емес, мадақтау сөздерін қолдануда ... ... Бала ... ... ... ар, намыс
болады. Ол шындыққа ұмтылады. Ол ... ... ... ... ... ... де ... бірақ жақсыға өрлей ... ... ... ... ... жүргізу оқушылардың білім
сапасының артуына ықпалын тигізеді.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. «Бастауыш мектеп», №6, ... ... ... ... ... ... ... ҚР 12 жылдық жалпы орта білім беру тұжырымдамасы. Астана, 2005 ... ... с ... детьми. «Дарын» ақпарат-әдістемелік жинағы, №1
5. Байжұманова Б.И. Бастауыш ... ... ... ... // ... ... №2, ... Әбенбаев С.Ш. Сынып жетекшісі. Алматы, 2004.
7. Әбенбаев С.Ш. Тәрбие теориясы мен әдістемесі. Алматы, 2004.
8. ... ... ... ... ... сатысындағы білім мазмұны
тұжырымдамасы // Бастауыш мектеп. №9-10, 1996.
9. Құдайқұлов М.Ә. Қабілеттілік. Дағды. Шеберлік. ... ... ... Ә., ... Қ. Әдеп және жантану. Алматы, 2004.
11. Хайдарова С. Оқушының шығармашылығын дамыту // Бастауыш мектеп. ... ... Б.А. ... ... ... дамыту. //
Бастауыш мектеп №7, 1997.
13. Сабиров Т. Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. Алматы, 1998.
14. Құдайқұлов М.Ә. Қабілеттілік. ... ... ... ... ... З. Ой ... дамыту // Бастауыш мектеп. №9-10, 2007.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оқушылардың танымдық қызығушылығының теориясы11 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектепте қазақ тілі сабағын оқыту барысында оқушылардың танымдық қызығушылықтары мен қабілеттерін дамыту жолдары45 бет
Бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығушылығын арттыру жолдары44 бет
Бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығушылығын дамыту мен тәрбиелеу мәселесі22 бет
Бастауыш сыныпта ана тілі пәнін оқыту барысында оқушылардың оқу-танымдық қызығушылығын дамыту43 бет
Бастауыш сыныпта бейнелеу өнері сабағы арқылы оқушылардың танымдық қызығушылықтарының қалыптастырудың әдістемесі49 бет
Жоғары сынып оқушысының танымдық қызығулары және кәсіби анықталуының психологиялық ерекшеліктері7 бет
Жоғары сынып оқушысының танымдық қызығулары мен кәсіби анықталуы7 бет
Жоғары сынып оқушысының танымдық қызығулары мен кәсіби анықталуының психологиялық ерекшеліктері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь