Мемлекеттік қаржылық реттеудің экономикадағы құрама бөлігі – салықтық реттеу

Мемлекет тараптарынан экономикалық процестерді реттеу кез келген қоғамдық жүйенің, соның ішінде қаржыны басқарудың ажыраc элементі болып табылады.
Экономиканы реттеу әдістері екі нысанда - өзін-өзі реттеу мен мемлекеттік реттеу нысандарында жүргізіледі. Біріншісі қоғамдық өндірістің түрлі буындарында қаржы базасын қалыптастырудың шаруашылық жүргізуші субъектілердің өздері жасап, пайдаланатың әдістерімен сипаттайды. Екінші нысаны қоғамдық өңдірістің даму процесіне мемлекеттің сан алуан экономикалық тетіктері, соның ішінде қаржы тұтқалары арқылы араласуын бейнелейді. Экономиканы мемлекеттік реттеуге қаржы жүйесінің барлық сфералары мен буындары қатысады, оның үстіне қаржы жүйесіне әр буыны ықпалының өзгешеліктері болады, айталық, ұлттық экономика арақатынастарының сан алуан түрлері реттеледі. /20/
Экономиканы қаржылық реттеу – бұл макроэкономикалық жұмыс істеуінің әрбір нақтылы кезеңінде оның үнемі дамуына әсер ету үшін, сондай-ақ қаржы ресурстарын шебер пайдаланудың күнделікті процесін қамтамасыз ету үшін шаруашылық жүргізуші субъектіге мемлекеттің қаржылық ықпал жасауының нысандары мен әдістерін мақсатты және дәйекті қолдану процесі. Мұндай реттеудің қажеттілігі мемлекет тараптарына қоғамдық өңдірістің сипатымен анықталады. /35/
Мына бастапқы негіздемелер мемлекеттік қаржылық реттеуді жүзеге асырудың алғышарттары болып табылады:
1. Қоғам дамуының объективті экономикалық заңдарының іс-әрекетін есепке алу. Қоғамның барлық мүшелерінің түпкілікті мүдделерін білдіретін қоғам дамуының ғылыми негізделген стратегиялық бағдарламасын әзірлеу. Бағдарлама мамлекет пен оның оның төменгі құрылымдарының нормативтік актілерін қамтамасыз ететін тұтас, ұзақ мерзімді бағыты ретінде анықталады, ойда болмаған жағдайларға байланысты тактикалық сипаттағы түзету жасалуы мүмкін.
        
        I  МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЖЫЛЫҚ РЕТТЕУДІҢ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ҚҰРАМА БӨЛІГІ – САЛЫҚТЫҚ
РЕТТЕУ
1.1 ... ... ... ... ұғымы мен сипаттамасы
Мемлекет тараптарынан экономикалық процестерді реттеу кез ... ... ... ... ... ... ажыраc элементі болып
табылады.
Экономиканы реттеу әдістері екі нысанда - ... ... ... ... ... жүргізіледі. Біріншісі қоғамдық өндірістің
түрлі буындарында қаржы базасын қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... ... Екінші
нысаны қоғамдық өңдірістің даму процесіне ... сан ... ... ... ... ... ... арқылы араласуын
бейнелейді. Экономиканы мемлекеттік реттеуге қаржы жүйесінің ... мен ... ... оның ... қаржы жүйесіне әр буыны
ықпалының өзгешеліктері болады, айталық, ұлттық экономика ... ... ... ... /20/
Экономиканы қаржылық реттеу – бұл макроэкономикалық жұмыс істеуінің
әрбір нақтылы кезеңінде оның ... ... әсер ету ... сондай-ақ қаржы
ресурстарын шебер пайдаланудың күнделікті процесін қамтамасыз ету үшін
шаруашылық жүргізуші ... ... ... ықпал жасауының
нысандары мен әдістерін мақсатты және ... ... ... ... ... ... тараптарына қоғамдық өңдірістің сипатымен
анықталады. /35/
Мына бастапқы негіздемелер мемлекеттік ... ... ... ... ... ... Қоғам дамуының объективті экономикалық заңдарының іс-әрекетін есепке
алу. Қоғамның барлық мүшелерінің ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасын әзірлеу.
Бағдарлама мамлекет пен оның оның төменгі құрылымдарының нормативтік
актілерін қамтамасыз ететін тұтас, ұзақ ... ... ... ойда ... ... ... тактикалық сипаттағы
түзету жасалуы мүмкін.
2. Көзқарастарды білдіретін демократиялық жүйесінің болуы және ... ... ... ... ... ... еркін
білдірудің мүмкіндіктеріне арналған олардың демократиялық
институтарының болуы.
3. Шаруашылық ... ... ... мен ... ... айқын
және жедел сезінетін елде жақсы жолға қойылған заңнамалық жүйенің
болуы. /41/
Қаржылық реттеу көмегімен ... ... ... ... қорланудың қарқынына, тауарлар мен қызметтерді өткізуге, елдер
арасындағы тауарлар мен капиталдардың ... ... және ... құрылымына ықпал етеді. /20/
Сонымен бірге қаржы тұтқаларының көмегімен мынадай негізгі ... ... ... ... ... ... ... жалпы
деңгейін реттеу;
- өндірістік сферадағы монополиялық қызметті экономикалық шектеу;
- кәсіпорындардың, ... ... ... қызметін реттеу, олардың
құқықтық және келісімшарт тәртібін қамтамасыз ету;
- кәсіпорындарда, ұйымдарда, фирмаларда өндірісті дамытуды материалдық
жағынан ... ... ... ... ... ақшалай ресурстарын бөлудің
ішкі өндірістік арақатысын реттеу;
- ел, аймақ, ... ... ... ... ... ... реттеп отыру. /35/
Сөйтіп, өндірісті қаржылық реттеу мен ынталандырып отырудың негізінде
жалпы алғанда елдің экономикалық ... ... ... ... ... ... яғни ... қаржылық реттеудің нақтылы қорытындысына
оны жүзеге асырудың белгілі бір ... ... ... қол ... ... ... ... экономиканы құрылымдық жағынан қайта құру;
• басқарудың барлық деңгейлерінде және меншіктің ... ... ... мен ... ... ... бастамаға, коммерциялық қызметтің, заңдағы ескертпелерден басқа
қызметтің бірдей барлық түрлеріне еркіндік беретін барлық шаруашылық
жүргізуші субъектілер меншігінің ... ... ... тендігін
жасау негізінде бәсекені, кәсіпкерлікті дамыту;
• жоғарыда айтылған шарттардан ... ... ... ... ... мен еңбек бөлінісінің артықшылықтарынан шығатын
ынтымақтастықты дамыту жөніндегі экономикалық ... ... ... ... ... ... ... де салалар,
өндірістер, аумақтар арасында өндірістің ... ... ... ... ... ... реттеу процесі объективті және субъективті ... ... ... ... сан алуандығымен, әр түрлі
категорияларды, ... ... ... ... ... негіздемелер бойынша мемлекеттік реттеудің жүйесін типтерге, түрлерге,
нысандарға және әдістерге сыныптаудың маңызы зор.
Реттеудің екі типі бар: ол ... ... ... ... ... ... ақы ... бөліктерімен) және әкімшілік реттеу.
Қаржылық реттеудің түрлері: салықтық, бюджеттік, ақша-несиелік, ... ... ... ішіндегі (фирма ішіндег,
кәсіпорын, ұйым, корпорация ... және т.т.) ... ... ... осы түрлеріне сәйкес оның мынадай ... ... ... ... ... қаржыландыру, (субвенциялар, субсидиялар,
трансферттер), салықтық ... тура және ... ... ... ... ... инвестициялау, сыртқы қарыздар, сыртқы борыш. Бұлар ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Нарықтық экономика кезінде экономикалық, соның ішінде қаржылық нысандар мен
әдістер арқылы ... ... ... ... ... практика
мынандай реттеуіштерді қолданылады:
- Салық салуда – ... ... ... салу ... мен ... табыстарды, мүлікті, активтерді мағлұмдамалау,
аванс төлемі және ... ... ... ...... ... ... аударымдары, бюджет тапшылығын қаржыландырудың әдістері, бюджет
артығын ... ... ... ... ... қорларына
аударылатын аударымдардың нормативтері, ... ... және ... Бұл ... ақша ... және қолма-
қолсыз ақшалар, эмиссияның көлемі, валюталық бағам), ... ... ... есеп мөлшерлемесі мен ұлттық ... ... ... ... ұлттық банк операцияларының ауқымы), баға (реттемелі
бағалардың ... ... және ... ... арақатынасы,
рентабелділіктің шекті деңгейі) реттеуіштермен толықтырылады./43/
Валюталық-қаржылық реттеудегі негізгі әдістер мыналар ... ... ... ақша ... пайыздық мөлшерлемелері, халықаралық
төлем қаражаттары мен ... ... ... ... ... сан ... ... ішкі шаруашылық түрінде коммерциялық немесе шаруашылық есеп,
қаражаттарды нормалау әдістері, қаржы қорларына аударылатын аударымдардың
нормативтері және ... ... ... ... ... экономика
мемлекеттік қаржылық ықпал жасаудың бәріне толық қамти алмайды. Ол, ... және ... ... ... ... мен ... қажет
етеді. /28/
Мемлекеттік қаржылық реттеу тұтқаларының ішінде салықтарға аса маңызды
орын беріледі. ... пен ... ... мен ... экономикалық
белсенділікті ынталығын қамтамасыз етуге арналған. Салықтардың көмегімен
рентабелділіктің деңгейі мен кәсіпорындардың қарамағында ... ... ... реттеліп отырады. Мемлекеттік қаржылық реттеу
проблемасының екінші жағы бюджеттен қаржыландыруды пайдалану ... ... ... /29/
1.2 Салықтардың экономикалық мәні мен олардың жалпы сипаттамасы
Салықтар барлық ... ... ... ... ... ... іс бағытына қарамастан ұлттық мемлекет кірістерінің ...... ... ... ... ... ... инструменті, мемлекеттің
кірістерін және бюджеттің кірістерін қалыптастырудың шешуші көзі болып
табылады. /39/
Салықтар ...... ... ... және жеке ... пен екі арадағы мемлекеттік орталықтандырылған қаржы ... ... ... ... ... ... ... Салықтар – мемлекеттің, оның бюджеттік саласының (білім берудің,
денсаулық ... ... ... ... және тағы ... ... басты көзі болып табылатын салық төлеуші жеке және заңды
тұлғалардан ... ... ... ... ... Оның ... ... заңмен белгіленген. Салықтар – шаруашылық жүргізуші субъектілердің,
жеке тұлғалардың мемлекетпен екі ... ... ... ... құруға байланысты ... ... ... ... ... /1/
Салықтардың экономикалық мәні мынада:
- біріншіден, салықтар шаруашылық жүргізуші субъектілер мен халық
табысының ... ... ... бір бөлігін көрсетеді;
- екіншіден, шаруашылық жүргізуші субъектілер мен халық табысының белгілі
бір мөлшерін мемлекет ... ... ... қаржылық
қатынастарын көрсетеді.
Салықтар мемлекеттің құрылуымен бірге ... ... және ... сүруі мен дамуының негізгі қаржылық көзі болып табылады. Мемлекет
құрылымының өзгеруі, өркендеуі ... да ... оның ... ... ... ... бірге қалыптасады. Әрбір мемлекетке өзінің ішкі және
сыртқы саясатын жүргізу үшін ... бір ... ... ... ... /34/
Салықтардың экономикалық мәні мемлекеттің заңды және жеке тұлғаларымен
қалыптасатын ақша қарым-қатынастарымен сипатталады, сондықтан салықтар
экономикалық ... ... ... мүмкін. Салықтардың мемлекеттің
экономикалық мазмұны нақты түрде көрінеді, ал ... ... ... олардың түрлері мен рөлі ... ... ... ... және ... ... ... Фрэнис Бэкон «Салықтарды төлеу - әрбір азаматтың қасиетті
борышы» деген еді.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 35-бабында: ... ... ... ... және өзге де ... төлемдерді төлеу
әркімнің борышы әрі міндеті болып табылады» – деп ...... ... ... ... ... ... дамыту, тұрақтандыру барысында ... ... ... пайдаланады. Осы салық салуға байланысты әр ... ... ... ... ... ... еңбектер жазған.
Мысалы: Ф.Аквинский «Салықтарды ұрлаудың рұқсат ... ... ... салық салу теориясының негізін салушылардың бірі А.Смит ... үшін ... ... ... ... ... ... ұғымы әр түрлі экономикалық ... әр ... ... ... ... әдебиеттерде “салық” ұғымы
бюджет қорына белгілі бір көлемде және белгілі бір уақытта ... ... ... ... ... ... ... үшін олардың экономикалық маңызын түсіну
қажет. Ал салықтардың экономикалық маңызы ... ... ... ... ... негізгі қызметтері бар:
1. Фискалдық;
2. Реттеушілік;
3. Бақылаушылық.
Салықтардың бірінші қызметі – фискалдық немесе бюджеттік ... ... ... тән ... ... ... ... Бұл қызмет түрі
мемлекеттің бюджетті толықтыру үшін, кәсіпорындар мен ... ... бір ... ... ... алу ... ... осы қызметі арқасында мемлекеттің ақшалай қоры пайда болады
және мемлекет өмір сүруі мен ары ... ... ... үшін ... ... Себебі, салықтар мемлекеттік ... ... ... ... ... ... тағы ... шаралардың іске асуын қамтамасыз етеді. Фискалдық ... ... ... ... ... ... объективті алғы шарттарын
құрастырады. Ал бұл өз ... ... ... қызметіне
сәйкестендіріледі./19/
Мемлекеттік бюджеттің кіріс көзін ... ... ...... ... кезде қазақстан Республикасының мемлекеттік
бюджетіндегі ... ... ... мына бірінші кестедегі
мәліметтерден көруге болады.
1-кесте
Қазақстан Республикасы 2001 – 2004 жылдарындағы мемлекеттік бюджетінің
жалпы ... ... ... үлес ... ... |2001ж |2002ж |2003ж |2004ж ... бюджет | | | | ... ... ... |807 852 ... ... ... ... | | | | ... ... ... |752 785 |947 251 |1 186 137 ... | | | | ... ... | | | | ... бюджет |86,7 |93,2 |94,3 |92,7 ... үлес | | | | ... (%) | | | | ... ... ... Қаржы министрлігінің стаистикалық
бюллетені. №2(74), 2005жыл.
Кестеде көрсетілген мәліметтерді қарастыра ... ... ... ... ... ... 90 пайыздан аса салықтардан тұратынын
көруге болады, егер базалық 2001 ... ... 6 ... өсіп ... ... ... мемлекеттік бюджеттің кіріс көзі ұлғайған сайын,
салықтық ... де өсіп ... ... ... салықтың
экономикалық табиғаты өндіріске байланысты. Өндіріс бар жерде ... ... ... ... да бар. ... ... өндірістің дамуына барынша
өз ықпалын тигізіп, өндірушілердің ынтасын арттыруға жағдай жасауы қажет.
ХХ ғасырдың ... ... ... ... ... ... ... ең қуатты құралы ретінде, салық салудың реттеу
қызметің пайдалану ... ... ... ... ... ... ... ұлғаюымен байланысты пайда болды. Бұл көз қарастар
А.И.Буковецк, П.П.Гензе, И.М.Кулишер, В.Н.Твердохлебовтың ... ... (1926 ... атты ... ... мемлекеттеріндегі салық салу жүктемесі» (1928 жылғы) атты кітабында,
К.Ф.Шмелевтың ... ... ... мәселелері» (1928 жылғы),
А.А.Тривустың «Салық – ... ... ... ... (1925 жылғы),
В.В.Дитманның «Салық аудару » (1930 ... атты ... ... /9/
Авторлардың пікірінше, салық қызметі – бұл оның қасиетінің ... яғни осы ... ... ... міндеттемесін қалай
жүзеге асыратынын бейнелейтін, салық мәнінің көрінісі. ... ... ... бір – ол, ... ... ... және олардың
бюджет саясатының тиімділігін анықтауы. Салықтың реттеуші ... ... ... ... ... және көлеміне ықпал ... ... ... тура ... ... ... мен
сұранысының, сондай-ақ инвестиция мен жинақты арттыруына немесе қысқартуына
әкеліп соғады. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ортаны қорғау үшін экономикалық жағдайлар
туғызады немесе керісінше жояды. Сондықтан да ... салу – ... ... ... ... белсенді құралы. ... ... ... қайта құрылымды жылдамдатуға немесе
баяулатуға қабілетті.
Реттеушілік қызметі салық механизімі арқылы іске ... Ол ... ... байланысты қабылданған бағдарламаларға сәйкес ықпал
етеді. Оның ... ... ... ... ... мен ... Салықтық реттеудің тетіктері тек қана ... ... қана ... ... қатар ақша және баға саясаты, шетелдік
инвесторларды ынталандыру, шағын және кіші кәсіпкерлікті дамыту ... ... ... ... ... ... тетіктері тиімді қызмет атқару
үшін олардың басқа да ... ... ... ... болуы
керек. /27/
Салықтардың келесі негізгі қызеті ол бақылаушылық ... ... ... ... ... ... арқылы салық
механизмінің қызмет түрінің тиімділігі бағаланады, ... ... ... ісі ... ... ... мен бюджет
саясатын жетілдіру ... ... ... ... ... ... салықтық тәртіпті қатаң сақтау, ... ... ... ... ... мен алымдарын толық және
уақтылы бюджетке төлеп ... ... ... ісін ... ... ... ... белгілі топтарға
бөліп жіктейміз.
Салықтарды мынадай ерекшелік белгілері бойынша жіктейміз:
1. Салық салу ... ... ... қарай;
3. Салық салу органына байланысты;
4. Экономикалық ерекшелігіне байланысты;
5. Салық салу ... ... ... қарай;
Салықтың бірнеше белгілері бойынша жіктелінуі толық сипаттамасын
2 - ... ... ... – кесте
Салықтардың жіктелуі
| Белгісі ... түрі ... ... |
| ... ... бюджеттің басқа |
|Салықтарды пайдалану | ... ... ... ... | | ... | | |
| ... ... шараларды пайдалану үшін |
| | ... |
| ... ... ... ... ... ... төлеуші мен | ... ... ... ... ... | | ... ... | | |
| | ... ... ... көрсетілген |
| ... ... ... ... ... |
| | ... тұтынушылармен төленеді |
|Салықтарды өндіріп |Республикалық |Мемлекет табысы болып саналатын ... ... | ... ... | | |
| | ... ... ... көзі |
| ... ... ... салықтар |
|2 – ... ... |
|1 |2 |3 |
| ... |Ақшалай формада төленетін салықтар |
|Салықтарды төлеу | | ... ... | | |
| | |Жер ... ... |
| ... ... ... кен |
| | ... ... ... ... | ... ... заңды тұлғалар, |
| ... ... ... және ... ... ... бойынша | ... ... ... |
| ... тұлғалар |Жеке тұлғалармен төленетін жеке |
| | ... |
| ... ... ... салу ... ... | ... алынатын салықтар |
|экономикалық | | ... ... | | |
| ... ... мен қызметтерді тұтынғаны |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... көзі|
| | ... ... ... ... |
|Бюджеттік реттеу | ... ... ... | | |
| | |Жыл ... ... бюджет |
| ... ... ... ... ... | ... оны ... мақсатында |
| | ... ... |
| | ... ... және ... алу |
| | |– ... ... тізімдемесі |
| ... ... ... нақты табыстарын |
| | ... ... ... ... |
| | ... жүзеге асырылады |
| | | ... салу ... | ... дәрежесіне | | ... | | |
| | ... ... табыс көлемін, қажетті|
| ... ... мен ... |
| ... ... және салық сомасын |
| | ... |
| | ... ... ... ... |
| ... алу көзінен|төлеушінің жұмыс істейтін заңды |
| | ... ... сол ... |
| | ... ... |
| ... ... |Кәсіпкерлік қызметтің әртүрлі қызмет|
| | ... ... ... |
| ... ... жататын салық; ... ... ... ... қызметтің) сатылу құнына енген; |
|мақсаттарға сай |қаражат нәтижсіне жататын ... ... ... |
| ... ... ... /20 ... жіктеудің бір белгісі болып, олардың экономикаға тікелей немесе
жанама әсер етуі саналады. Осындай белгілері бойынша ... ... ... ... баға ... ... ... инвестицияны
және жұмыспен қамтуды реттейтін салықтар ... ... ... осы ... ... салықтың шаруашылық
қызметтеріне жан-жақты әсер ететіндіктен, шартты сипаттамада болады ... ... ... ... жалпы әсерін тигізеді. Қандай
да бір салық түрінің, ... ... ... бір ... ... оның ... әсері ескеріледі./31/
Салық салу объектісіне қарай салықтар тікелей және ... ... ... ... ... табысқа немесе мүлікке салынады.
Тікелей салықтарға мынандай салықтар жатады:
- корпорациялық табыс салығы;
- жеке табыс салығы;
- жер салығы;
- көлік ... ... ... және ... салықтарды тұтынушы төлейді. Тауар немесе ... ... ала ... ... іс ... оны ... сатушы аударады.
Жанама салықтарға мыналар жатады:
- қосылған құңға салынатың салық;
- акциздер.
Бюджетке түскен соң қолданылатың белгісіне қарай ... ... ... ... жіктеледі:
- Жалпы салықтар бюджетке түскен соң, жалпы мақсатта жұмсалады. Оған
корпорациялық табыс салығы, қосылған құнға ... ... және ... Арнайы салықтар бюджетке түскен соң, алдын-ала белгіленген нақты
шараға жұмсалады. Мысалы; көлік ... ... ... жол ... ... салу ... ... салықтар жалпы мемлекеттік ... ... ... ... белгісіне қарай табысқа салынатын
салық және тұтынуға салынатын салық болып жіктеледі.
- Табысқа ... ... ... ... ... ... ... түсетін табысынан алынады. Олардың ... ... ... ... салығы, пайдаға салынатын салық.
- Тұтынуға салынатын салықты салық төлеуші тауар ... ... ... ... төлейді. Оған қосылған құнға салынатын салық пен акциздер
жатады./35/
Салық салу объектісіне бағалау дәрежесіне ... ... ... ... ... ... Нақтылы салықтар салық төлеушінің салық салынатың
объектісінің сыртқы ... ... ... Оған жер ... ... ... Дербес салықтар салық төлеушінің салық ... ... ... ... ... ... Оған ... табыс
салығы, жеке табыс салығы жатады.
Нарықтық экономиканың қалыптасу кезеңінде салық салу ... ...... ... құру және оның ... ... ... мүмкіншілік
беретін салық механизмін іске асыру./9/
Салық механизімі, оның ішінде салық ... ... ... ... ... ... егер төленетін салық мөлшері салық төлеуші табысының 50%-нан асып
кетсе, онда ол өндірістің ... ... ... ... егер ... ... ... төлеуші табысының 45-50% -ы аралығында
болса, онда жай ұдайы өндіріске әкеледі;
• егер ... ... ... ... ... ... мөлшері
аралығында болса, онда ұлғаймалы ұдайы өндіріске әкеледі./8/
Салық салудың әдістері мен ... ... ... ... ... ... ... салық механизміне жатады. Салық салуды ұйымдастыру
салық қатынастары ... ... яғни ... ... нақты
аттарын, сондай-ақ оларды қолданудың тәртібі мен әдістерін, іс-қимылының
тәсілдерін қамтитын салық механизмін құруға және оның жұмыс ... ... ... ... ... элементтерден тұратын арнаулы
нұсқаулық қолданылады. (1 суреттен көруге болады)./41/
Қандай да бір механизмнің ... ... ... мен ... Сол ... ... ... де белгілі бір салық элементтерінен
тұрады.
Негізгі салық элементтері мыналар жатады:
• субъект;
• объект;
• салық көзі;
... ... ... ... ... салық оклады;
• салық жеңілдіктері;
• салық төлеу мерзімі мен ... ... ... және салық қызметі ... ... ... ... ... ... салықтық жазалау шаралары./24/
Осы элементтердің әр қайсысына жеке-жеке тоқталатың болсақ:
Салық төлеуші (субъект) – ... және ... ... ... ... ... ... жөніндегі заңды міндеті бар тұлға.
Қазақстанда салық төлеушілер:
- резидент және резидент емес ... ... ... ... ... ... ... және азаматтығы
жоқ адамдар болып жіктеледі.
Салық объектісі – заң жүзіндегі негізделген салық салуға негіз болатын
табыс, мүлік, ... ... ... ... және т.б. ... ... көзі – ... салынатың табыс. Салық салынатың табыс жылдық
жиынтық табыс пен шегерімдердің айырмасы ретінде анықталады.
1 – ... ... ... ... ... - ... ... алынатын салық мөлшері. Ставкалар
тұрақты немесе пайыз нысанында белгіленеді.
Пайыздық салық ставкасы прогрессивтік, регрессивті және пропорционалдық
(тұрақты) болып ... ... ... ... ... ... ... ұлғайып
отырады.
Пропорционалдық ставкалар керісінше, салық салынатын табыстың мөлшеріне
байланыссыз тұрақты пайызбен тағайындалады.
Тұрақты салық ставкасы объектісінің көлемінен тәуелсіз бірыңғай ... ... ... ...... үшін берілген салық объектісінің өлшем
бірлігі.
Салық оклады – салық төлеушінің белгілі бір ... ... ... ... – заңға сәйкес салық төлеушіні біртіндеп немесе
салық төлеуден ... ... ... ... ... ... салық салынбайтын минимиум, шегерістер, салық ставкасын
төмендету, салық ... ... ... тағы басқалары жатады.
Салық төлеу мерзімі – салықтар мен ... да ... ... ... уақыты. Салықты төлеу тәртібі белгіленген мерзімде салықты
төлеген кезде алдымен бюджетке қандай салықтар төлеуге керек ... ... ... ... бір ... ... салу ... есепке алу және оларды бағалау тәсілдеріне
қарай салық алудың мынандай төрт әдісі ... ... ... ... ... табысты алу көзінен ұстап қалу, патенттік
негізінде./13/
Бірінші жағдайда салықты есептеу мен оны алу, салық салу объектілерінің
табыстылық нормасын ... ... ... тізімі негізінде жүзеге
асырылады.
Декларацияда ... ... ... ... ... жеңілдіктерді,
шегермелерді көрсетеді және салықтың сомасын есептейді.
Жылдық ... ... пен ... ... туралы декларацияны мына салық
төлеушілер салықты тіркейтін ... ... ... ... ... ... жылдың 31 наурызынан кешіктірмей тапсыруы қажет.
Салық төлеушілерінің Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... төлеушіден себебі мен күні,
декларацияның қашан және қай кезде тапсырылуы тиіс екенін ... ... ... беру ... 12 айдан кем кезеңдегі табыс туралы
декларацияның табыс етуін талап ете ... ... ... және ... ... ... ... Қазақстан Республикасы заңы белгіленген нысан
тәртіп бойынша беріледі. /33/
Үшінші әдіс ... ... ... ... істейтін ұйымның, мекеменің
бухгалтериясы одан салықты табыс алынған жерде есептеп ұстайды.
Төртінші әдіспен ... ... ... ... ... ... негізінде төленеді.
Қазақстан Республикасының салық заңдары салық және бюджетке төленетін
басқа міндетті төлемдерді төлеудің міндеттілігі, салық салудың ... ... ... бір ... және ... ... ... негізделеді.
А.Смитпен қалыптасқан жалпы және әмбебап сипаттағы принциптері
Д.Рикардомен, ... ... ... ... ... ... ... төрт
топқа бекітілген, тоғыз принципі қарастырылған. Ол принциптердің негізне
классикалық қондырғылар мен ... ... ... ... ... Оларға мыналар жатады:
І топқа – салық салу принциптерін ұйымдастыру;
ІІ топқа – шаруашылық принциптері;
ІІІ топқа – этикалық принциптері;
IV топқа – ... ... ... ... салу ... ... ... ал Т.Юткин
«Салық салу жүйелеріне арналған принциптік ... ... ... ... ... Олар: Салық салуды жүзеге асыратын жалпы ұлттық
принциптері. ... ... ... ... ... ... салу жүйесі мынандай
негізгі принциптерге сүйенген:
- салықтардың мүмкіншілігінше минималды болуы;
- минималды немесе, дәлірек айтатын болсақ, ... ... ... да ... ... ... ... кедергі жсамауы, біреудің мүмкіншілігінен
айырмауы;
- салықтардың құрылымдық саясатқа сәйкес болу;
- бұл жүйенің құрылымында жеке адам ... ... ... салу ... адам ... ... жеке өмірін минималды
түрде ашуы керек. Салық қызметтері салық төлеуші жайлы мәліметтерді ешкімге
тарқатуға құқық жоқ. ... ... ... ... ... ... ... осылайша жіктей отырып, салық салудың
мынадай жинақтық ережелеріне ... ... ... ... ... жіктей отырып, салық салудың мынандай жиынтық ... ... ... ... ... әділеттілік, теңдік, ыңғайлылық
және айқындылық;
2. Экономикалық-ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... кері әсер ... жол бермеуі;
- әмбебап салық салуға, яғни ... ... ... ... қайта бөлуге таза салық формаларын енгізу;
- салықты бір рет алу;
- салық салу ... ... ... ... салық құқығындағы барлық шаруашылық субъектілері үшін салық
ауыртпашылығының бірдейлігі;
3. Құқықтық-ұйымдастыру ...... ... жүйесін қалыптастырудың және оны сын көзбен саралау ... ... ... ... ... Оның ойынша: «салық салу
принциптерінің ең маңыздысы болып - өндіргіш ... ... ... ... ... заңдары салық және бюджетке төленетін
басқа міндетті төлемдерді төлеудің міндеттілігі, ... ... ... ... ... біртұтастылығы және салық
заңының жариялылығы принциптеріне ... ... ... ... ... ... салу принциптеріне қайшы келмеуі тиіс. Оларға
жеке-жеке тоқталатын болсақ:
▪ Міндеттілік принципі, яғни салық төлеуші салық ... ... ... ... ... және белгіленген мерзімде
орындауға міндетті;
... ... ... салу айқындылғы салық төлеушінің
салық міндеттемелері туындауының, орындалуының және тоқтатылуының
барлық негіздері мен ... ... ... ... білдіреді;
▪ Әділеттілік принципі, яғни салық салуға жалпыға бірдей және
міндетті болып ... Жеке ... ... ... беруге
тыйым салынады;
▪ Біртұтастылық принципі. Еліміздің салық жүйесі ... ... ... баолық салық төлеушілерге қатысты
біртұтас болып табылады;
▪ Жариялық принципі, яғни ... салу ... ... ... ... ресми басылымдарда міндетті түрде
жариялануға тиіс./42/
Салық салу жүйесінің негізгі принциптерін қалыптастырудың ... ... ... салық жүйесінің жалпы бағыттары
мен талаптарына жауап ... ... ... принциптер мен логикалық
өзара байланысты және салық ... ... ... ... ... тұрақты даму теориясының принциптері мен өзіндік
салық салу принциптеріне сүйенген жөн.
1.3 Қазақстан ... ... ... ... ... ... жүйесі” ұғымы тығыз байланысты. Мемлекетте
алынатын салық төлеушінің, оның құруы мен алудың нысандары мен ... ... ... ... әдетте мемлекеттің салық ... ... ... яғни КСРО ыдырағанға дейін елде көбінесе экономикалық
басқарудың әміршіл-әкімшіл жүйесіне, бағаларға қатаң мемлекеттік реттеуге
сәйкес келетін салық ... ... ... ... ... ... бір ... айналым салығы тіркелген бөлшек сауда және ... алу ... ... және ... ... ... болатын. Қазақстан егемендікке ие ... ... – 1995 ... ... ... ... сәйкес республикада жаңа
салық жүйесі қалыптасты. /11/
Салық жүйесін анағұрлым тиімді пайдалану үшін ... ... ... ... дұрыс түсіну қажеттілігінің маңызы зор. Өйткені ... ... ... ... отырып, олардың салықтарға деген
көзқарастарының қаншалықты зиялы және ... ... ... жетеді.
Салық жүйесінің мәні мен рөлі, оның ... ... ... ... ... дерлік салық жүйесінің негізгі, салық салу теориясының
классигі – Адам Смит еңбектеріне ... ... ... ... «Салық
– бұл жүктеме, сондықтан да мемлекет заң түрінде оның мөлшерлерін және
төлеу тәртібін ... ... ... ... салықты жинау құны,
мемлекеттің өмір сүру ... және оның ... ... мен ... ... ... келіп шығады»./30/
Салық жүйесі мемлекет пен заңды және жеке тұлғалар арасындағы қаржы
қатынастары және осы қатынасты ... ... ... механмзмі яғни,
салық салу әдістері мен ... ... ... ... мен ... ... салық қызметі орындарының жиынтығы құрайды. ... ... ... ... ... ең ... ... болуымен қатар,
ел экономикасын қайта қарауға, өңдірістің ұлғайып дамуына және ... ... ... іске ... ... туғызады. Еліміздің
салық жүйесін төрт кезеңге бөліп қарастыруға болады:
- 1 кезең ... – жаңа ... ... ... ... ... және іске қосылуы;
- 2 кезең (1996-1998жж) – нарықтық ... ... сай ... салық
құрауды аяқтау;
- 3 кезең (1998-2000жж) – барлық қағидалардың ескерілуі арқылы ... ... мен ... еңгізу, салық жүйесін одан әрі
жетілдіру;
- 4 кезең (2001-2002жж) – Жаңа Салық ... ... іске ... ... 1991 жылдың 25 желтоқсанында қабылданған
Қазақстан Республикасындағы Салық жүйесі туралы Заң ... ... ... ең ... бастамасы болып табылады. Бұл еліміздің экономикасын
реформалаудағы ... ... бірі ... ... ... елде ... өзгерістер болады және экономиканың ... ... атап ... ... ... ... дамуы,
шаруашылық жүргізуші субъектілер мен ... ... ... негізде жүргізілді және құбылыстар іске аса бастады.
Осы Заң бойынша алғаш рет ... ... 42 ... түрі
қызмет етті және олар 3 топқа бөлінді:
- жалпы мемлекеттік салықтар;
- міндетті түрде төленетін жергілікті ... мен ... ... ... ... салықтардың негізгі табыс салығы, қосылған ... ... ... ... ... ... ... жер салығы және тағы ... ... ... ... ... ... ... Атап айтқанда,
басқа елдерге қарағанда біздің салық жүйеміздің жинақталған ... ... ... ... ... түрлерінің
көптілігі, халықаралық салық салу қағидаларының назардан тыс ... ... ... ... берілген жеңілдіктердің көптігіне
байланысты. Осыдан келіп еліміздің салық ... ... ... ... ... 1992 ... басында салық
жүйесін кезеңді түрде реформалаудың концепциясын қабылдады.
Аталған концепцияны іске ... ... ... ... ... Президентінің 24.04.1995 жылы қабылдаған “Салық және бюджетке
төленетің басқа да міндетті төлемдер ... Заң күші бар ... Ол 1995 жылы 01-ші ... бастап іске қосылды, нәтижесінде
бұрын қызмет ... 42 ... ... ... 11 ... мен алымдар
енгізілген. Бұл Салық Заңдылығы бойынша еліміздің салық жүйесі нарықтық
қатынастар талабына ... ... ... ... ... жылы ... жүйесі 5 рет күрделі өзгерістерге ұшырады. Осыған орай
2000 жылы 01 қаңтарынан бастап Қазақстан Республикасында 17 түрлі ... ... ... етті. /17/
2001 жылдың 12 маусымында Жаңа ... ... ... жылы 01-ші ... бастап іске қосылады. Салық Кодексінде Қазақстан
Республикаснда қолданылатың салықтар мен бюджетке төленетін басқа ... ... атап ... 9 салық, 13 алым, 9 төлем, мемлекеттік
баж, 4 ... алым ... ... ... 2002 ... 1-ші ... Қазақстан
Республикасында мынандай салықтар енгізілген:
• Корпорациялық табыс салығы;
• Қосылған құн салығы;
• Акциздер;
• Жер қойнауын пайдаланушылардың салықтары мен арнайы ... ... ... Жер ... ... ... ... Мүлік салығы;
• Жеке табыс салығы./1/
Алымдарға келетін болсақ олардың 13 түрі бар. Олар:
- заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркегені үшін алым;
- жеке ... ... ... үшін алым;
- жылжымайтың мүлікке құқықтарды және олармен жасалған мәліметтерді
мемлекеттік тіркегені үшін алым;
- ... ... және ... ... ... және
мемлекеттік тіркегені үшін алым;
- механикалық көлік құралдары мен тіркемелерді мемлекеттік тіркегені үшін
алым;
- теңіз, өзен ... мен ... ... ... ... үшін ... ... әуе кемелерін мемлекеттік тіркегені үшін алым;
- дәрі-дәрмек құралдарын мемлекеттік тіркегені үшін алым;
- автокөлік құралдарының Қазақстан Республикасының ... ... ... ... алынатын алым;
- елтаңбалық алым;
- жекелеген қызмет түрімен айналысу құқығы үшін лицензиялық алымы;
- телевизия және радиожилік спектірін пайдалануға рұқсат беру үшін ... жер ... ... үшін ... жер ... ... су ... пайдаланғаны үшін төлемақы;
- қоршаған ортаны ластағаны үшін төлемақы;
- жануарлар дүниесін пайдаланғаны үшін төлемақы;
- орманды пайдаланғаны үшін ... ... ... ... ... ... үшін ... радиожилік спектірін пайдаланғаны үшін төлемақы;
- кеме жүретін су жолдарын пайдаланғаны үшін төлемақы;
- сыртқы (көрнекті) жарнаманы орналастырғаны үшін ... ... ... ... ... ... бажы;
- кеден алымдары;
- төлемақы;
- алымдар.
Қазақстан Республикасы салық жүйесін басқару Қазақстан Республикасы
Конституциясы ... ... ... Үкіметке, ... ... ... органы Қазақстан Республикасы Қаржы Министрлігі ... және ... ... ... ... ... мен ... салық комитетінен тұрады./
Қаржы Министрлігінің салық комитеті салықтар және ... ... да ... ... ... әрі ... ... мемлекеттік
бақылауды қамтамасыз ететін және салық қызметі органдарын басқаратын
орталық атқарушы ... ... ... ... ... ... салық және
бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің толық түсуін, міндетті
зейнетақы жарналарын толық және дер ... ... ... ... ... ... ... салық министрлігінің орындалуына
салық бақылауына жүзеге асыру жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... қызметі органдарына төменнен жоғары
қарай тікелей бағынады және ... ... ... ... ... салу ... элемент-тері
Ақпарат-тық қамтама-сыз ету
Салықтар-ды алудың әдістері
Салықтық бақылау
Салықтар-дың есеп құралдары
Салық-тарды басқару жүйесі
Салық құқығы мен заңдары
Салықтық болжамдау
Салықтар түрлерінің жиынтығы

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экономикалық ұғымдар168 бет
Мемлекеттің қаржы ресурстарын жұмылдыру мәселелері25 бет
Қазақстан Республикасының экономикасының нақты секторын белсендірудегі бағалы қағаздар нарығы71 бет
Транзиттік экономика166 бет
"Мемлекеттің салықтық қызметінің құқықтық негіздері."13 бет
Salicornia europaea өсімдігінің жер үсті бөлігінен қышқылдық компоненттерді бөлуі71 бет
«ИП Бисенов» кәсіпорының жалпы экономикалық жағдайы. Аудит және салықтық есеп42 бет
«мемлекеттің экономиканы қаржылық реттеу жүйесіндегі салықтық реттеу және оның Қазақстан Республикасының қазіргі жағдайындағы ерекшеліктері»74 бет
«Экологиялық – құқықтық реттеудің түсінігі, мәні. Қоғам мен табиғаттың өзара байланысы.»32 бет
«қазақ әдет-ғұрып құқығы бойынша мүліктік қатынастарды құқықтық реттеудің ерекшеліктері»103 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь