1980-1990 жж. Тунис Республикасының әлеуметтік-экономикалық даму тенденциялары

Кіріспе ... ... ... ... .. 3

1. тарау «Хабиб Бургиба үкіметінің құлауы»
1.1 Тунис Республикасының жағдайы (50 ж. аяғы.80 ж.басы) ... ... ... ... ..7
1.2 Тунис халқының әлеуметтік.экономикалық жағдайының
нашарлауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
1.3 Бургиба орнатқан тәртіптің дағдарысқа ұшырауы. Ереуілдер ... ..25
2.тарау Жаңа үкіметтің билікке келуі және елдің 90 ж. дамуы
2.1 Бен Алидің үкімет басына келуі ... ... .31
2.2 Жаңа саяси барыты, оның жүрісі ... ... .38
2.3 Жаңа үкіметтің әлеуметтік.экономикалық шаралары ... ... .46
2.4 Тунистің шет елдермен байланысы ... ... .53

Корытынды ... ... 61
Сілтеме ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .63
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ...65
Тунис Мағриб елдерінің құрамына кіретін араб мемлекеттерінің бірі болып табылады. Тунис мемлекеті көптен бері араб әлемінің соңғы қатарлы елі болуын тоқтатты. Әлеуметтік-экономикалық және саяси дамулар біртіндеп Батыс Европамен және Араб Шығысымен жақындасуға әкелді. Егерде, Батыс елдерімен арақатынас толық Мағриб интеграциясындағы дүниежүзілік экономикалық байланыстар көпірі қызметін атқарса, онда осы күндері араб-мұсылман дүниесінің әсерін тек қана мәдени өмірдің маңызды үлгісін ғана емес, сондай-ақ, саналы іздену бағытындағы рухани жағдайды да анықтайды. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі жылдары Тунистің саяси тұрақтылығында өзінің рыноктық жекеменшік жолында дамуы күдікті әлеуметтік тәжірибелердің нәтижесін береді.
1981 жылдан бері елде көппартиялық плюрализм енгізілген, бірақ та бұл акт бойынша партиялар билеуші Дустур партиясымен бәсекелес бола алмады. Елде 1969 жылдан бері реформалық процесстер, әсіресе мемлекеттік өнеркәсіпті жекешелендіру процесі бола бастады. Бірақ, партиялар арасындағы ішінара келіспеушіліктер және президент Бургибаның елді басқаруда жіберген қателіктері елдегі жағдайдың нашарлауына әкелді.
1987 жылы үкімет басына келген Бен Алидің негізгі мақсаты болып тәуелсіз Тунис елінің егемендігін сақтап, елдің әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсарту. Осы мақсатта күшіне енбеген, өзінің дұрыс даму жолын таппаған саяси бағыт көппартиялық плюрализм қолға қайтадан алынды.
1.Садок Шаабан.Тунис: путь к политическому плюрализму. М., 1996, с.19.
2. Тунисская Республика. М. 1993. с.111.
З. Румянцев А., Фатис Ф. Тунисская Республика. М.1982.
4. Бұл да сол жерден.
5. Национальное освоботительное движение и идиологическая борьба
М.1982.стр.145-146 .
6. Бұл да сол жерден.
7.Тунисская Республика. М. 1984. С. 233-234.
8.Тунисская Республика. М. 1984. С. 100-102.
9. Новейшая история арабских стран Африки. М., 1990. с. 312.
10. Известия. 1987 15.01. с. 3.
11. Республика Тунис. 1993. с. 141.
12. Григорянц. А Древняя страна меняет облик. Новое время., 1987. N5. с. 28.
13. Румянцев В., Фатис Ф. Тунисская Республика., 1982, с. 15.
14. Социалъное обеспечение., 1990 N3. с. 18.
15. Правда. 1989.28. 03.
16. Азия и Африка сегодня. 1997. с. 9.
17. 17. Капитонов.К. "Бен Али - человек обновления" (Азия и Африка сегодня)
М.1997 г.
18.Садок Шаабан. Тунис: путь к политическому плюрализму. М., 1996. с. 44.
19. Деловоймир. 1993. 16. О2.с. 3.
20.Абд Ар-Рауф Унолтес. В Тунисе не вторая Республика, а просто
своя республика./Азия и Африка сегодня/ N6. 1989. С.28. 21.Азия и Африка сегодня. 1997. С.13 22" Азия и Африка сегодня. 1997. с. 13. 21. Азия и Африка сегодня. 1997. с. 11. 24.Садок Шаабан. Тунис: путь к политическому плюрализму. М., 1996. с. 35.
22.Зарубежный Восток: политика, экономика, идеология. М, 1987.
вып.5 стр.305
23.Садок Шаабан. Тунис: путь к политическому плюрализму. М. 1996 г.с.ЮЗ
24.Известия. 1987. январь, с. 3.
25.Азия и Африка сегодня. 1997. с. 10.
26.Некоторые актуальные вопросы истории и экономики стран зарубежного
Востока. Ашхабад. 1992. с. 75.
27 .Зарубежный Восток: политика, экономика, идеология.
М.1987г. стр. 79
28.М.1982г. вып. 5 стр. 80.
29.Азия и Африка сегодня. N6. 1989. с. 29.
З0.СадокШаабан. Тунис: путь к политическому плюрализму. М. 1996. с. 105.
31. Садок Шаабан. Тунис: путь к политическому плюрализму. М. 1996.
32.Деловой мир. 1993ж. 16.02.
33. Азия и Африка сегодня. 1990. N9.
34.Правда-1989г, 28.03.
35. Социальное обеспечение. 1990. N2. с. 13.
36."Азия и Африка сегодня" N6. 1989. с. 28.
37.Садок Шаабан. Тунис: путь к политическому плюрализму. М., 1996, 109.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Григорьянц А. Древняя страна меняет облик.
2. Румянцев А , Фатис Ф. Тунисская Республика М.1982 г.
3. «Тунисская Республика» М. 1993 г.
4. Арабские страны: История, экономика, политика. М.1986г.
5. Арабский Восток и Магриб (Сб. статей Ан СССР инст. Востоков. Под ред. Е.А.Лебедев) М . 1977 г.
6. Зарубежный Восток: экономика, политика, идеология. (Сб.индикативных рефератов. Инст. вост. ИННОН АН. СССР.)
М.1986г. вып.2.
7. Некоторые актуальные вопросы истории, экономики стран зарубежного Востока. Ашхабад 1987 г.
8. Национально -освободительные движения и идеологическая
борьба.М.1982г.

Мерзімді басылымдар:
1. Капитонов К. «Президент Бен Али -человек обновления» (Азия и Африка сегодня ) М . 1997 г.
2. Жданов С. Елизаров Ю. О туристических впечатлениях и не только о них (Азия и Африка сегодня) N.8.1989 г.
3. Абд Ар- Рауф Унайес. В тунисе не вторая республика, а просто своя республика. (Азия и Африка сегодня) N 6 /1989.
4. Елизаров Ю. Флаги на улице Хайреддина паши (Азия и Африка сегодня) N4 1985 г.
5. Свистунов С. Тунис делает ставку на туристов. Известия 19 июня, 1997.
6.Филатов С. Надежда «Революции жасминов » 1989 г. 28. III.
        
        Ф-ОБ-001/033
Тақырыбы: 1980-1990 жж. Тунис Республикасының әлеуметтік-экономикалық
даму тенденциялары
2008
МАЗМҰНЫ
Кіріспе ... 3
1- ... ... Бургиба үкіметінің құлауы»
1.1 Тунис Республикасының жағдайы (50 ж. аяғы-80
ж.басы)..................7
1.2 Тунис халқының әлеуметтік-экономикалық жағдайының
нашарлауы...................................................................
................ .......20
1.3 ... ... ... ... ... ... Жаңа ... билікке келуі және елдің 90 ж. дамуы
2.1 Бен Алидің үкімет басына келуі ... Жаңа ... ... оның ... .........38
2.3 Жаңа үкіметтің әлеуметтік-экономикалық шаралары .........46
2.4 Тунистің шет елдермен байланысы .........53
Корытынды ... ... ... ... ... ... ... елдерінің құрамына кіретін араб
мемлекеттерінің бірі болып табылады. Тунис мемлекеті ... бері ... ... ... елі болуын тоқтатты. Әлеуметтік-экономикалық және
саяси дамулар біртіндеп ... ... және Араб ... ... ... Батыс елдерімен арақатынас толық Мағриб интеграциясындағы
дүниежүзілік экономикалық байланыстар көпірі қызметін атқарса, онда ... ... ... ... тек қана ... ... маңызды
үлгісін ғана емес, сондай-ақ, саналы іздену бағытындағы рухани жағдайды да
анықтайды. Тәуелсіздік ... ... ... ... ... өзінің рыноктық жекеменшік жолында дамуы күдікті әлеуметтік
тәжірибелердің нәтижесін береді.
1981 жылдан бері елде көппартиялық плюрализм енгізілген, бірақ та ... ... ... ... ... партиясымен бәсекелес бола алмады.
Елде 1969 жылдан бері реформалық ... ... ... ... ... бола бастады. Бірақ, партиялар
арасындағы ішінара келіспеушіліктер және ... ... ... ... ... ... жағдайдың нашарлауына әкелді.
1987 жылы үкімет басына келген Бен ... ... ... болып
тәуелсіз Тунис елінің егемендігін сақтап, елдің әлеуметтік-экономикалық
жағдайын ... Осы ... ... ... ... ... даму жолын
таппаған саяси бағыт көппартиялық плюрализм қолға қайтадан алынды.
Тунисте ... ... ... ... Бен ... ашық ... және ... даму заңдылықтарын көреміз. Оның
саясаты екі бірдей мәселені: плюралистік альтернативаға дайындық ... ... ... ... ... ... ... басының саяси бағытта кезең бойынша дамуын ... алуы - ... даму ... ... көрсетеді. Сауда және финанс
жүйелері либерализацияландырылып, өзін ... ... ... ... ... ... кең ... жая бастады. Тунистегі аз
мөлшерде өңдірілетін ... ... ... экспортқа шығарылуы елді
керекті валютамен қамтамасыз етеді. ... ... ... көзі ... - ... ... ... Карфаген орнын еске түсіреді. Саяси
құрылыс тұрактылығы, экономиканың динамикалық ... және ... ... ... ... Тунистегі Солтүстік Африка ішіндегі
елдердің арасында бай ... да, ... ел ... ... Мағриб елдері арасындағы өте гүлденген ел болып саналмаса да,
европалық стандартқа жақын және ... ... ... ... ... жылдарда дамуын зерттеп, жазудағы мақсат - Тунистің тәуелсіздік
жылдарынан кейінгі даму ... ... ... және ... сахнаға
80-шы жылдың аяғында келген Бен Алидің плюралистік жолмен даму бағыттарын
ашу, осы бағыттың ... ... ... ... ... ... ... шет
елдермен байланыстарын ашып көрсетіп, даму жолындағы ұқсастықтары мен
айырмашылықтарын сипаттап көрсету.
Зерттелу деңгейі. Бұл ... ... ... ... ... Бұл ... жазып шығуда көмектескен дерек Садок ... ... к ... ... атты ... Бұл ... 1996 жылы Москва
каласында өңделіп, аудармасын пайдалана алдық. Бұл ... ... ... ... саяси плюралистік даму бағыттары туралы жазылған. Онда діни
қозғалысқа және экстремизмге қарсы күрестер, елді демократияландыру және
кезең бойынша даму ... ... Бұл ... ... ... ... ... көп көмегін тигізді.
Ал, арнайы зерттеулерге келсек: ... ... ... атты ... ... тәуелсіз 25-жыл ішінде әлеуметтік-саяси
және экономикалық ... ... ... ... ... ... негізгі бағыттары мен Совет-Тунис қатынасы туралы
жазылған. Бұл ... ... ... ... көмегін тигізді. Сондай-ақ,
«Зарубежный Восток: политика, экономика, идеология» атты ... ... ... ... мақалалар. Бұнда ... ... ... Сондаң-ақ, ХХ-ғасырдағы исламистердің
пікірлері және олардың бағыттары туралы көрсетілген.
Сондай-ақ, Тунистің 80-90 жж. дамуын зерттеуде орыс ... ... ... ... орын ... ... ... мир» газетінің 1993
жылдың 16 ақпанында жарияланған «Тунис: ... ... ... ... ... «Азия и Африка сегодня» журналының 1989 ж. №6
санында «В Тунисе не вторая республика, а своя ... атты ... ... ... ... ... мен ... Правда атты
газеттерде Тунис және оның ... ... ... шыққан.
К. Капитоновтың «Президент Бен Али -человек ... атты ... ... ... ... журналына берген мақаласынан (1997 г) ... ... жуық ... Бен ... күш қуатын және ... ... ... ... Жан - ... ... ... саяси
және әлеуметтік қысымнан тәртіпті сақтап қалатын бірден-бір құтқарушы - ... ... (Бұл ... 1984 жылы ... ... ... әңгіме болып
отыр).15
Осы кездері Бен Алиге жаңа тағайындаулар жан - жақтан келе бастады. 1985
жылы 23- ... ол ... ... Министірі, ал бірнеше айдан соң 28-
сәуір 1986 жылы ішкі істер Министірі болып тағайындалды. Сол жылдың ... Бен Али ... ... ... ... ... ... бюросының құрамына кірді. Кейінірек, партияның Бас секретарының
орынбасары болып тағайындалды. 1987 жылы ... Бен ... ... ... дейін өсірді. Ал, 1987 жылы 2-ші карашасында ішкі істер
Министрлігіндегі ... ... ... премьер-министр болып
тағайындалды.
Осы жылы Социалистік Дустур Партиясының (СДП) Бас ... ... Бен Али ... ... ... және
қайырымдылығымен танымал. Жағдайлар шиеленіскен кезде ол ... дау ... алыс ... Бен Али саяси қоғам және кәсіподақтар және адам
құқығын ... ... ... ... ... ... ол
Бургибаға қоғамға неғұрлым жақын болу бағдарламасын ұсынды.
Бірақ та, ол орныққан тәртіптің ... ... ... ... ... ... және барлық қоғамның берекесін
қашырды. Сол уақытта Бен Али заң жүзінде және өркениет жолымен инициативаны
батылдықпен өз ... ... Бен ... ... қазан декларациясының
мазмұны көптеген Тунистіктердің үміт сеніміне бөледі. Олар ... ... ... ... ... бірі және Туниске адал қызмет
атқарған қайраткер ретінде ... ... ... ... ... ... шолу жасауға тырысты.
Диплом жұмысының мақсаттары мен міндеттері.
Мақсаты – 1980-1990 жылдар аралығындағы Тунис мемлекетінің ... ... ... ... ... ... көрсету.
Тақырыптың міндеттері:
• Тунис Республикасының әлеуметтік-экономикалық жағдайына (50 ж. аяғы-
80 ж.басы);
... ... ... ... ... ... ... Бен Алидің саяси билігіне;
• Жаңа үкіметтің әлеуметтік-экономикалық шараларына;
Сыртқы саясаттағы басты бағыттарына сипаттама жасау.
Тақырыптың құрылымы. Осындай дерек пен ... ... ... ... ... ... диплом жұмысы кіріспе, негізгі және
корытынды ... ... ... ... деп ... I тарау 3 бөлімнен тұрады.
Бірінші бөлім «Тәуелсіз Тунис Республикасың жағдайы (50ж. аяғы 80 ж.басы)»
деп ... Бұл ... ... ... ... алған күнінен бастап 80-
шы жылдардың басына дейінгі жағдайды жалпы ... ... ... ... түрлі экономикалық, саяси, әлеуметтік өзгерістер туралы
Конституцияға енген жаңа заңдар туралы да айтылады.
Екінші бөлім «Тунис ... ... ... деп ... Бұл ... негізінен премьер-министр М.Мзалидің
жүргізген реформалары туралы баяндаған. Мзалидің елдегі әлеуметтік-
экономикалық жағдайды жете ... ... ... ... жағдайдың нашарлауына соқтырғанын көрсеткен. Осы ... ... ... ... ... ... бұл ... цифрлар
мен фактілер сөйлейді.
Үшінші бөлім «Бургиба орнатқан тәртіптің ... ... ... Бұл ... ... ... ... қателіктері туралы,
билеуші партияның (СДП) және басқа да партиялардың ішіндегі келіспеушілік,
дау-дамайлары сондай-ақ, елдегі тәртіптің дағдарысқа ... ... ... билікке келуі және елдің 90-шы жылдарда дамуы» деп
аталатын II тарау төрт ... ... ... бөлім «Бен Алидің үкімет
басына келуі» деп аталады. Бұл бөлімде жаңа үкіметтің билікке қалай келуі
және келуіне ... ... және ... ... ... «Жаңа саяси бағыт, оның жүрісі» деп аталатын ... ... ... жаңа ... Бен ... ... алған көппартиялық
плюралисттік бағытының даму кезеңдері, экстремистік және діни фанаттар
туралы, жаңа партиялар олардың ... ... ... ... ... ... нәтижесінде жеткен табыстарға тоқталып, саяси бағыттың даму
кезеңдерін ашып көрсетеді.
Үшінші бөлім «жаңа ... ... ... ... деп
аталды. Бұл бөлімде Бен Алидің ... ... оның даму ... осы ... ... ... Жекешелендіру процессі және оның ... ... ... ... ... ... да
салаларындағы мемлекеттік кіріс пен шығысты, капитал жұмсау фактілері
көрсетілген.
Тунистің шет елдермен байланысы» атты ... ... жаңа ... соң ... шет ... ... ... баяндалған. Сондай-
ақ, көршілес араб елдерімен жасалған ... ... ... ... шет елдермен, бұрынғы КСРО-мен жасалған экономикалық
байланыстары туралы айтылған. Қарым-қатынас арқылы қол ... ... ... даму үшін ... ... баяндалады.
I- ТАРАУ. «ХАБИБ БУРГИБА ҮКІМЕТІНІҢ ҚҰЛАУЫ»
1.1. ... ... ... (50 ж. ... 80 ж. ... ... ... 27.11.1956 жылы Парижде франко-тунистік келіссөздер
басталды. Бұл келіссөздер 20.03.1956 жылы Франция Тунистің тәуелсіздігін
мойындауы туралы протоколға қол қоюмен ... ... жылы ... 75 жыл бойы ... ... ... ... 1881 жылы Бардостік
шарт алынып тасталды. Тунис ішкі және сыртқы ... ... ... мемлекет болды.
25.03.1956 жылы Тунистің ұлттық құрылтай жиналысына сайлау өткізілді.
Оның міндеті - елдің жаңа Конституциясына жете үңіліп, оны ... ... ... Жаңа ... ТЕЖО ... еңбекшілерінің жалпы одағы),
қолөнершілер мен саудагерлердің Тунистік ... және ... ... ... ... ... (¥М) ... бірігіп шықты. ¥М тізімі 98
орынға ие болды.2 ... ... ... ... 69 ... біреуі құрылтай жиналысына сайланбады.
14 сәуір күні жаңа Дустур партиясының председателі ... ... ... ... негізін қалады. 17 сәуірде ... ... ол өзі ... отырған кабинеттің ұлттық суверинитетінің негізін
нығайтуға бел байлағандығын мәлімдеді. ... ... осы ... ... ... ала отырып, саяси, әлеуметтік, экономикалық
салаларда кезең-кезеңді өзгеріс жасауға кірісті. Бұл өзгерістер Жаңа Дустур
басшылары мен ... ... жеке ... ... ... әлеуметтік бағыттағы нақты стратегиясымен сәйкестендіріле
жасалды. 31 мамыр бейлік әулеттердің бар артықшылықтары мен жеңілдіктерін
жоятын декрет қабылдана отырып, оның ... ... ... 19-21] ... жылы заңға сәйкес жаңа әкімшілік-территориялық бөлініс
енгізілді. 1957 жылы ... ... ... ... ... ... Осы жылдың мамыр айында жалпы және теңдей сайлау құқығы негізінде
муниципальдік кеңеске сайлау өтті. ... ... ... ... және ұлттық гвардиясын құру жүріп жатты. Мемлекеттік аппаратты
қайта құру сот реформасын өткізуді жеңілдетті. 10.07. 1956 жылы мен 3 ... ... ... соты ... ... зиялы сот ісін жүргізу
жүйесі тағайындалды.
13.08.1956 жылы Жаңа ... ... ең ... ... ... ... Азаматтық хал ахуал Кодексі қабылданды. Жаңа ... жеке ... ... түп ... ... ... (көп некелік) рұқсат
берілмеді, азаматтық некеге тұруды ұйымдастыру, ажырасарда екі ... ... ... тең ... енгізді. Ары қарайғы әйел эмансипациясының тағы
бір қадамы, ол әйелдерге саяси құқық беру, оның ... ... және ... берілді. 1957 жылы 5 мамырда елдің тарихында бірінші рет әйелдер
сайлауға катысты.
Сот істерін жүргізу реформаларымен қатар ... діни ... ... ... ... ... ... шаралар
іске асты. Діни институт аз-Зитуна және ... ... ... ... ... ... жылы 11 мамырда үкімет қоғамдық хабустерді национализациалау
және секуляризациалау ... ... ... ал ... ... және ... хабустерін секуляризациялау (қоғамның, жеке
адамның дін ықпалынан арылу, шіркеу меншіктерінің мемлекет меншігіне
аусуы) туралы декрет қабылданды. 1957-1958 жж. ... жер ... жою ісі ... ... ... ... бейлік әулеттінің жер
меншігін және протекторат өкіметімен ауыз жаласқан ... және де ... ... ... жылы ... ауыл ... пайдаланылатын жердің
көлемін 50-га мен шектеген Меджерда өзенінің төменгі ағысының далалы
аймағында ... ... ... заң ... ... ... үкімет
европалық колонистердің жерлерін бірте-бірте сатып алу саясатын жүргізді.
Осы реформа нәтижесінде ... ... бір ... ... ... енді бірі ... ... қалды. Жаңа Дустур басшылары мен
1952-1954 жж. көтерілісшілер ... ... ... үшін ... ... үлкен учаскелерін сыйға алды. Олардың көбі
кейіннен аграрлық кәсіпкерлікпен айналысып ... ... ... экономикалық тәуелділіктен арылу өкіметтің басты мақсаты ... ... ... жж. ... жолдар, ал 1961 жылы ... мен ... ... ... ... кәсіпорындардың үстінен мемлекеттік
бақылау жүргізіп отырды. 1959 жылы ... ... ... одақтан
шығады, ал одан бір жыл бұрын ұлттық валюта ретінде динар енгізілген ... ... ... да ... ... бостандығын жариялаған
экономикалық либерализм саясатының ... ... ... ... ... деген үмітпен негізгі назарды ұлттық ... ... Бұл үшін ... ... шараларды іске асырды.
1959 жылы ... ... және ... ... туралы франко-
тунистік конвенцияға қол қойылды және де ... ... ... ... алуы ... келісімге де қол қсйылды.
Бірақ, өндіріс пен аграрлық аумактарға ... ... ... ... жылы ... ... сыртқа шығару 25 млрд. франкті құрап,
рекордтық деңгейге ... ... ... ... өз ... мен ... көрсету аймақтарына салды.
Жаңа Дустур басшыларының Тунис шаруашылығын дамытудың ... және ... ... ... ... декреттері бургибистік
басшылар мен енді ғана құрылған кәсіпкерлер тобы арасындағы ... ... ... ... ... ... алғы ... етудегі ұйымдастырушылық міндетті өзіне алуға талпынды [2; 111-
120].
Жаңа дустурлік ... ... ... ... правосын шектеді. 1956 жылы
6 тамыз үкімет өздігімен бейдің атынан заң шығаруға рұқсат беретін ... ... жылы Жаңа ... ... ... ... жойылуы туралы шешім қабылдады. Хусейнидтік династияның соңғы
бейі Сиди Ламин тақтан ... ... жылы ... құрылтай жиналысы
салтанатты түрде Тунисті Республика деп ... ... ... ... президенті болып тағайындалды.
1959 жылы 1 маусымда Тунисте республикалық сипаттағы өкіметті бекіткен,
негізгі сяаси және азаматтық ... ... ... және ... ... ... қатынасының принциптерін тағайындаған
Конституция халыққа жарияланды. Атқарушы өкімет билігі ... ... ... ол ... пен үкіметтің басшысы болып сайланды. ... заң ... ... мен ... ... тікелей және жасырын
сайлау жолымен 5 жылға тағайындаған Бірпалаталы Ұлттық жиын ... жылы 2-5 ... ... Жаңа ... 4-ші ... ... ... 41 партияның федерациясы жойылып, олардың орнына жергілікті
жүйе мен партияның орталық басқармасы арасындағы негізгі топ ретінде ... ... ... қоғамының барлық топтары мен топтарына сіңе
білген партия орталықтандырудың ... ... ... отырып
партиялардың ішінде кландар мен фракциялардың идеяларының таралуына ... ... ... және де мемлекеттік аппараттың ... ... ... ... мен қала және ауылдардың орташа топтарының
мүдделерін ... ... ... ... ... қозғалысы күрестің экономикалық түрін саяси
түрмен белсенді түрде үйлестірді. Елде кәсіподақтың ... ... ... партиясы өзінің тұтас өкілдікке (единовластие) қолы
жетпейтіндігін көріп, ¥М шеңберінде ... ... ... ... сол ... Ахмет бен Салах басқарған ЖТЕО ... ... ... ... ... ... ... үкіметінің
жекеменшік кәсіпкерліктерге қолдау көрсетіп отыратындығын сынға алды. Олар
оның орнына мемлекеттің ... ... ... ең ... ... ... ... енгізуді сұрады. Ағылшындық лейборизм
моделіне еліктеген Бен Салах кәсіподақтардың коллективті түрде партияға
өтуін ... Бұл ... ... ... қайшы келді: олар Бен
Салахтың кәсіподақтарды автономиялау талпынысына бірден қарсы ... ... ... Жаңа ... ... ... ... халыққа саяси әсерін
пайдаланды.
Олар мемлекетті басқару ... ... ... ... 1956 жылы ... ... жіктелуін арандатып, Бен Салахты алып
тастады. 1957 жылы ... ... ... ... А. ... ... ... келді. Олар Бургиба мен Жаңа Дустурдың "таптық серіктестік"
принципіне ант берген еді. Келесі жылдары ... ... ... ... өз ... ... алды.
1950 ж. аяғы - 1960ж. басында Тунистің сыртқы саясатындағы негізгі мәселе
елдің ішіндегі шетелдік ... ... ... ... аудандарда тұрып
тунистік үкіметтің сүйемелдеуінде болған алжирлік ... мен ... ... ... ... ... әскери қақтығыстар
болып тұрды. Тәуелсіздік алғаннан кейін Француз әскерлерін шығару ... ұзақ ... бойы ... ... ... Франция өз позициясын
осы елде сақтап қалу үшін түрлі экономикалық бопсаларға барды, саяси және
әскери ... та ... 1958 жылы 8 ... ... ... елді ... бомбылады. Нәтижесінде 180 адамнан астамы
жарақаттанды, қаза болды.
Елде ... ... ... ... ... ... ... түсті. 1958
жылы ақпанда Тунис үкіметі ... ... ... шағым айтты, елде
болған француз әскерлерін қоршап алды. Францияда генерал де ... ... ... ... 1958 жылы 17 сәуірде франко-тунистік келісім
бекітілді. Келісім бойынша келесі 4 ай ... ... 7 мың ... ... ... ... ... Франция Жерорта теңізінің ауданында
Солтүстік Атлантикалық Одақтың ... ... ... ... ... ... қалды.
"Бизерта үшін соғыс" X. Бургибаның колонияға қарсы негіздегі ұлттық
бірлік сезімін мобилизациялау ... ... 1961 жылы 4 ... ... ... бюросы тұрғындарды Тунис жеріндегі "колониализм қалдықтарын
" ... ... ... ... ... ... ... әскери базасын алып кетуден бас тартудың нәтижесінде қарулы
қақтығысқа әкеліп соқты. Тунис әскерлері мен ... ... ... 1961 жылы 19-22 ... ... Ұрыс ... тунистіктер көп
шығынға ұшырап, шегінеді. Б¥¥ ... (25 ... ... ... мәселесін 1961 жылы 21 тамызда Б¥¥-ның Бас Ассамблеясында
қарастырып, ... ... осы ... ... ... шешуге
шақырады. 1961 жылы қазанда Келіссөздер басталып, Француз ... ... 1963 жылы ... ... ... ... Тунисте қатаң авторитарлық режимнің қалыптасуы
көбінесе өткен бес жылдықтың саяси және құқықтық ... ... ... ... ... ... жүйе құру
мәселесі қойылған еді, ... ... ... ... қоғам
орнату мақсатымен.
1960 жылдын басында үкіметтің әлеуметтік-экономикалық саясатында бұрылыс
болды. Төмендегілердің қысымы бойынша Бургиба ... ... ... бас ... жөн ... Бұл ... 1950 жж. II-ші
жартысында экономикалық либерализм шаруашылық дамудың жоспарланған қарқынын
бере алмағандықтан да болды. 1961 ... 1954 ... ... ІЖО ... 14 ... ғана ... Экономикада елеулі басым салмақ тиімсіз
өндірістерге түсті, әлеуметтік қанағаттанбаушылық өсті. ... да, ... ... ... ... бар, мемлекеттің экономикасын
басқару саясатына көшуі қажет болды.
1961 жылы Ахмет бен Салах жетекшілік еткен Мемлекеттік ... ... ... ... 1960 жж. ортасына таяу Бургибаның қамқорлығын
пайдаланып, алты министірлікті өз қол астында ұстады (экономика, ... ... ауыл ... ... ... беру ... жылы 31 мамырда "Жоспарлы дамудың 10 жылдық келешегі (1962-197І жж.)"
заңы қабылданды. Оның негізінде ... ... ... ... ... ... ... ж.ж. үш жылдық даму ... ... ... Және де 1965-68 жж. мен ... төрт ... Олар ... ... шаруаларды бірлестіру,
өнеркәсіп пен сауда да мемлекеттік секторды құруды көздеді.
1960 жылы аяғында өте кедей топтарды ... ... ... ... ... 50 ... қорлану нормасын 26 процентке көтерумен бұларды
шетел инвестициаларын мүмкіндігінше пайдаланбай ... ... ... ... ... жету ... еді [3; 33-35].
1962-1969 жылдары өнеркәсіпте өзгерістер болды: тунистік мөлшерлер
бойынша ірі ... ... - ... Бургибада металлургиялық завод,
Бизертада мұнайқорыту заводы, Сахельде бірқатар тоқыма өнеркәсіп-тері,
машина жасау, ... ... ... бұл ... ... 75 ... ақша қаражатын жұмсады. Өнеркәсіпте алдыңғы
орынды, мемлекеттік және аралас өнеркәсіптен тұратын, ... ... ... ішкі ... ... ... ете ... деңгейі төмен көптеген шағын шаруашылықтардың санының көп
болуы салдарынан үкімет аграрлық мәселені ... ... ... ... және де ... жедел бірлестіру жолымен шешуге мәжбүр
болды. 1964 жылы 12 мамырда президенттің шетелдіктердің жер ... ... ... жарияланды (717 мың га.). Тунистің бұл
әрекетіне Франция экономикалық көмекті тоқтату мен 1959 ... ... ... ... жауап берді [4; 145-146].
Ұйымдастырылған мемлекеттік қор жерлерінде шаруашылықтың кооперативтік
секторы құрылды. ... және ... - ... ... 1960 жылы ... (23,9 мың. адам) 1968 жылы 967-ге (337,2 мың адам)
өсті.
Өндіріс кооперативтерінің жері ... ... ... ... ... қамтыды. Ал 1969 жылдың бас кезінде 2/3. ... ... ... ... ... ... ... 1968 жылы ауыл
шаруашылығындағы жұмысшылардың еңбек ақысы 26 процентке өсірілді. Халыққа
медициналық қызмет көрсету ... ... ... ... ... Арзан үйлер ... ... ... ... Әлеуметтік
программаның он жылдық жоспарын жетілдіру ... ... ... бастауыш білім алуы жүзеге асырылды. 1965 жылы мектепте оку ... ... беру ... ... ... ... 25 ... жоғары
қаражат жұмсалды [5; 233-234].
Бен Салахтың жасаған өзгерістерінің идеологиялық ... ... ... ... ол ... "социалистік эксперимент" деп
аталды. 1962 жылы 11 наурызда Жаңа Дустурдың Ұлттық Кеңесінің жиналысында
Хабиб Бургиба оны ... ... ... ... партияның 4-ші съезінде
өзінің социализм туралы түсінігін нақтылады. Ол ... ... ... өте ұқсас болды. Оның түсінігіндегі социа-лизм-
мемлекеттің экономиканы тұрақтандыру тәртібіне ұксас және де ... ... ... ... ... ... ... дербес праволылығын
мойындады. Бургибаның бұл ... ... ... тез арада үндестік тапты және де онымен Бен ... пен ... ... және ... ... басшылары келісті. Осы
съезде партияның программасы қабылданып, Жаңа Дустур деген аты ... ... (СДП) деп ... ... ... ... мен ... әкімшілік кадрларын жаңарту
процессі, өндірісте партия ошақтарын құру жедел қарқынмен жүрді. СДП-ның
мүшелерінің жалпы саны 381 мың адам ... ... ... 8,3 ... жылы ... ... ... бойынша экономиканы мемлекеттік
тұрақтандыру мақсатымен кәсіподақтарға ынталы түрде адамдарды тартты. Осы
мақсатпен 1964-1965 жж. ... ... ... жүрді. ВСТТ бас
секретарі болып СДП-ның саяси бюросының мүшесі Бешир Беллага ... ... ... ... СДП ... ... ... институттары бар белгілі
мөлшерде шоғырланған қоғам орнатты. Бургибистік мемлекет моделі - басқару
әдісі өктем, полиция ... мен ... ... ... ... басқару жүргізілді. Хабиб Бургиба халқының арасында
ұлт-азаттық күрестің батыры ретінде ... ... ... ұлттық
мемлекеттің негізін салушы лидер ретінде таныла отырып, ұлттық дамудың
приоритеттерін Хабиб Бургибаның өзі ... ... ... ауыл ... ... деңгейін жоғарылату,
армияны жаңа кару-жарақтармен жабдықтау Тунисі үкіметін сырттан ... ... ... ... ... Тунистің ішіндегі қаражат
мүмкіншілігінің шамалылығын, ұлттық жекеменшік капиталының ... және бір ... ... ... ... кей ... Тунис
товарларын өз базарларына өткізуде кедергілер көрсететін еді.
Өкімет ... ... ... ... ... ... ... қатыстық экономикалы режим АҚШ, ФРГ, Италия ... да ... ... өте ... ... жылдың басында АҚШ Тунистің ең басты инвесторы болды. Оның үлесіне
елдің алған ... 50 ... ... Жалпы алғанда мемлекеттік жолмен
алынған кредиттердің үлестері елдер ... ... ... АКШ - 62 ... проценттен жоғарысы Батыс Европадан, 13 процент МБРР.
Тунистің батыспен қарым-қатынасын жөндеуде европалық социал-демократтар
мен ... ... ... ... мол ... [7; 312-313].
Бургибаның араб мөселелеріне позициясы араб лидерлерінің ... ... ... әсер ... 1965 ... II айында Тунистің президенті
мен ООП-нің лидері А. Шукейраның экстремизімін сынға алды. Және де Б¥¥-ның
Палестинаны бөлу ... ... ... ... ... келіссөзіне
шақырды. Египет және де басқа елдер Туниспен ... ... ... жылы алты ... ... барысында оның араб әлемімен қарым-қатынасын
тұрақты етті. Тунистің әскери жасақтары египеттік майданға жіберілді, бірақ
уақытша ... ... ... ешқандай әрекет жасамады. Содан кейін
де, араб мемлекеттерінің басшылары ... ... ... үшін және араб-израиль диалогының жолын ұстанғандығы үшін ... ... жылы Бен ... ... экспериментін" Бургиба күшпен
тоқтатып қойды. Бен Салах "экономиканы социализациялауды" жедел ... ... Бен ... пен оның ... ... ... ... шапшандықта іске асыру үшін 7-жыл ... ... және ... ... ... ... болмады.
"Жеделдетілген бірлестіру" Бен Салахты формальді түрде қызметінен босатуға
сылтау болды.
1965-1968 жж. арасында 900 мың га. ... ... ... ... Бұл ... не ... не материалды -техникалық
жағынан қамтамасыздандырылмаған еді. Ірі ауылшаруашылық ... ... ... ... Оған ... 1969 жылы ... ... бірлестіру саясатын жалғастыруға шақырды. 1969 жылы қаңтар-сәуір
айларында 4 млн. га кооперацияға ... [8; ... бұл ... ... Бен ... ... мен
кәсіподақтардағы қарсыластары пайдаланды. Бен Салахка қарсы күресті
басқарғандар: Хеди ... - ... ... ... СДП ... ... Тунистің орталық банкісінің председателі; Ахмед Местири - бұрын
қорғаныс ... және ... ... ... ... болған. Бен Салахтың
саяси бағытына наразылығының белгісі ретінде ... ... және ... - партияның реабилитациясына кол жеткізіп, СДП-ға ... ... ... ... бір ... ... экономикалық мүдделерін көрсетті.
Оларға президент сүйенді.
1969 жылы 25 тамызда екі ... - ... ... ... Бюросында,
кейіннен Республика кеңесінде Бен Салахтың саясатын қатаң сынға алды. Ал
өзі ... ... 1969 жылы ... ... ... құруды жүргізді, Бен
Салахқа тек мемлекеттік ағартушылық қатынасының портфелін қалдырды. 1969
жылы 7 қарашада ... ... ... оның ... болып СДП-ның бас
секретарі Бахи Ладгам сайланады.
Ахмет бен ... пен оның ... ... ... нашарлады. 1969
жылы 2 қарашада кезекті президенттік және парламенттік сайлаулар ... өз ... ... ... Бен ... жеткілікті дауыс ала алмады. 1969
жылы 9 қарашада Бен Салах СДП - дан ... ... ... ... ... сотқа тартылды да, 1970 жылы 10 жылға ... ... ... жылы ... ... ... Тунистегі Орталық банктің директоры
Хеди Нуира сайланды. 1974 жылы СДП -ның бас ... және ... ... ... қуушы болды. Ол экономикалық либерализм заманының
архитекторы болды. Нуира қандай да ... ... ... ... бел
байлап, дустур идеологиясының монополиялық ... ... ...... ... моделін жақтады. Бургибаның жеке
үстемдік етуі ішкі істер басқармасының наразылығын тудырды және 1971 ... ... 8 ... ... партиялық эшелонда дағдарыс туғызды.
Съезде Ахмед Местири басшылығымен либерал оппозициясын ... ... Олар ... ... ірі ... ... қалалық бұқараның ынта-ықыластарын білдірді. Бір партиялы жүйені
мойындап, либерал оппозицияларды ... ... және ... жақтады. Жаңа Орталық Комитетті (ОК) сайлауда олар көп
дауыс жинап алды, ... ... ... ... ... оларға тек қана
Бургибаның жеке араласуы ғана төтеп берді.
"Либералды оппозицияның" ... ... ... ... шұғыл түрде өз жағдайларын ... ... ... ... өздерінің авторитарлық әдістерімен ықпал етті, көптеген
саяси бөлім мүшелеріне отставкаға кетуге тура келді. Бұл жағдайда Бежи ... ... ... ... бен ... тап ... ... жеке
шешімімен А.Местири ОК құрамынан босатылып, партиядан шығарылды.
1977 жылы ... ... 17 ... ... ... кем ... Бағалар өсіп жатты. Тунистік динар өзінің сатылу қабілетін
жоғалтып жатты. Ауыл тұрғындарының ішкі ... ... ... бұрынғы шаруалар қоныстанып жартылай жұмыс істейтін және
жұмыссыздар санын көбейтті [9; ... жылы ... ... ... ... басшылығы "әлеуметтік
серіктестік" принципін енгізуге талпынды. Соның ... ТЕЖО ... ... ... ... ... жалақысын индексоциялау мен алып-
сатарлыққа қарсы күрес туралы талаптарымен келісе алмады.
1977 ... 10 ... ... ... жұмысшы стачкаларының
толқулары астында қалды. 1977 жылы желтоқсан - 1978 ... ... ... ереуіл қозғалыстары шарықтау шегіне жетті. ... ... не ... ... ... ... жауап таппады. Басқарушы топтар
екіге бөлінді: бірі оппозициялық ... ... ... ... ... ал ... "ұстамдылық" танытып,
бейбіт диалог жасау керек ... ... ... Бұл екі ... әсіресе
¥лттық жиналыста қатты көрінді. "Қатаңдықты" ұстанғандар жағында Хеди
Нуира, ... ... ... Фархат және СДП-ның директоры Мухаммед
Сайяхтар болды. 1977 жылы 23 желтоқсанда "Қатаң" ... ... жету ... ішкі істер министрі Тахар Бельходжа отставкаға
кетті. Үш күн өткеннен соң оған ынтымақтастық белгісі ... ... ... отставкаға берді: Абдельазиз Ласрам ... ... ... ... ... ... Монго Коали (денсаулық сақтау министрі),
Монсеф Бельхадж Амор (парламентпен байланыс министрі), Ахмед ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттегі
екінші адамның қатаң көзқарасын қолдады. Нуира бұл ... ... мен ... ... тапты [10; 28-29].
60-жылдың аяғында Тунис университетінде алғашында Құранды қорғау
ассоциациясы шеңберінде құрылған ... ... ... ... ... қозғалыстың мәдени-ағартушылық қызметі айқын саяси ... ... ... ... 70-жылдың аяғында Ирандағы исламистік
революциямен сусындаған олар фундаменталистік мықты және орталықтандырылған
саяси-діни ... ... ... ... қозғалыс "ДИН" атын алған
фундаменталистік саяси ұйым, 80-жылдың ... ... ... ... ығыстырып, оларды студенттер мен шаруалар арасында
әсерін әлсірету мақсатымен, 1980 жылы 29 қыркүйекте Тунистердің ұлы ... ... ... ... ... идеология мен дін
мәселелері бойынша Комитет ... 1978 жылы 26 ... ... ... ... ... бағытты ұстанғандар өз орындарынан түсірілді: барлық
қызметінен қауіпсіздік министрі СДП казначейі А.Фархат түсірілді, ... ... ... ... ... етіп ... СДП-ның Х-съездінде (1979 жылы 6-9 қыркүйекте) Тунистің лидерлері
плюрализмді енгізу әлі ерте деп ... ... ... ... отырып,
олар бірқатар нәрселерге жол берді. 1979 жылы 4 ... ... ... ... болды.
Сайлауда бір ауыздан СДП-ға дауыс берді. Дустур режимінің тұрақтылығына
Тунистегі тау-кен өндірісінің ... - ... ... тағы бір ... 1980 жылы 26 ... "каралы бейсенбінің" екінші жылдығында
Триполидан самолетпен қарулы әскер келіп, ... және ... ... ... ... Олар ... ... тунистіктер болатын. Бұл
атыстар 27 қаңтардың азанына дейін созылды. Армия мен ... оны ... да, қала ... ... ... ... адамдары бұл әрекет
ливиялық лидер Муаммар Каддафидің ісі деп мәлімдеді. Ливиямен ... ... ... ... оған өз ... ... [11; ... Тунис халқының әлеуметтік-экономикалық жағдайының нашарлауы.
Гафсадағы қақтығыс (Ливия- Тунис) өткеніне 1 айдан соң, 1980 жылы ақпан
айында премьер - ... Хеди ... ауыр ... шын ... саяси
аренадан кеткен еді, ал оның орнына кімнің ... ... ... ... ... оның ... ... бойынша жаңа премьер-министр
үкіметтің болашақ басшысы болуында еді. Біраз мерзім ... ... ... өзі алып ... 1980 жылы 23 ... премьер-
министр болып, қоғамдық ортада беделі бар, либералдық қайраткер атағы бар
Мұхаммед Мзали ... ... ... ... "ол ... да, одан ... да өмір сүретін түрлі саяси партиялармен жақсы
қарым-қатынастарын сақтап ... ... ... де ... ... М. Мзалидің өзі жасаған мәлімдемесіне орай, ол "елдің ішкі және
сыртқы саясатын тұрақтандыру, елдегі қанағаттанбаған ... ... ... ... ... ... ұстанды. Экономика саласында
Мзали өзін Нуираның ізбасарымын деп санап, ол да "мемлекеттік және ... ... ара ... тепе ... үшін ... етті.
Премьер - министрдің көзқарасы бойынша мемлекет-экономика мен коғамның
қозғаушы күші бола отырып, ... ... ... шешуі тиіс. Жаңа
үкімет жеке меншік, кооперативтік және мемлекетік секторлардың бірге өмір
сүріп, елде капиталистік қатынастардың ... ... ... ... ұстанды [12; 18].
СДП-ның XI съезі осы белгіленген экономикалық бағытты қолдап, ... - ... ... " емес ... ... деп ... ... бесжылдықтың (1982-1986) негізгі бағыттарын мақұлдады. Оның
негізгі міндеті өндіріс пен ауыл ... ... ... ... ... ету және де ... біршама тең бөлу.
Бұл жоспар да алдыңғылары сияқты негізгі салмақты өнеркәсіпті дамытуға
салып,ауыл шаруашылығына 13,6% ... ... ... ... ... ... болып табылған орта және кішігірім ... ... жол беру ... қолдау тапты. 1984 жылы
олар барлық инвестициялардың 15%-ін шоғырландырып, жұмыс орындарының ... етті [13; ... ... ... ... ... экономикасының әлемдік
капиталистік рыноктың конъюнктурасынан тәуелділігі нығая ... ... ... оның ... ... 1981 ... млн. $-дан 1985 жылы 762 млн. $-ға ... төмендеді. 1985 жылы
доллар курсының күрт өсуі заем мен ... ... 40 млн. ... ... келетін кіріс пен шет елдердегі тунистік жұмысшылардың
ақшалай аудармалары жарты есе ... ... ... ... ... ... күрт азайды. БЭО (ЕЭС)-тың
протекционистік әрекеттері Тунистің экспортының кеңеюіне ... ... ... ... ... жұмысшыларды қайтаруы 150 млн. $-ға ... ... ... ... ... ... 1982 жылы ауыр болды
ЖІӨ (ВВП)-нің өнімі 0,8%-тен аспады. 1983 жылы ЖІӨ-нің өсімі 1,5%-і құрады
(жоспар бойынша 5,3%), 1984 жылы 5.5 %, 1985 жылы - 4,5%. ... ... ... өсу ... жетпеді. Мысалға, фосфориттерді қайта
өңдеу өнеркәсібі 6,6 % -ің орнына тек 2% өнім берген т.с.с.
80-жылы Тунистің халықаралық ... ... мен ... державаларына
тәуелділігі өсе түсті. Сыртқа қарызы 1984 жылы 3.06 ... ... ... 3,4 ... ... ... ... экономикасындағы жағдай 1985 жылы МБРР
ұйымның жағынан сынға алынды. Оның ескертулері мыналарға келіп тіреледі.
Тунис тым көп кең ... ... ... 80 ... жалақыны көтеру өндіргіш күштердің өсуіне тең келмеген еді,
тұтыну товарларының импортын кеңейту ... ... ... ... соқты, Тунис динарының курсы өте жоғары болды. Жоспарлау және ... ... ... ... ... тұрақтандыруға бағытталған
бірқатар экономикалық қатаң шаралар ұсынған еді, бірақ Мұхаммед ... ... [14; ... ... еңбекшілердің материалдық жағдайынан көрініс
тапты. Орта есеппен алғанда жан басына келетін кіріс мөлшері 1984 ... ... ... 23%-ке ... ... ... ала алу ... 30%-ке
төмендеді. Жалақының орташа деңгейі 1983 жылдан 1986 жылға ... ... ... ... нығайды. Табыс табу алшақтығы 1966 жылы ... 1984 жылы 1:45 ... 1980 жылы ең бай ... 10%- нің ... шығын суммасының 32%-і келсе, ал 1985 жылы -34%.
80 жылы деревняларда адамсыздану процессі күшейді. Егер 1975 жылы ауылдық
жерлердің тұрғындары ... ... ... ... ... 1984 жылы
тек қана 8,24%-ін құрады. Ауылдық және ... ... яғни ... ... және ... 80 жылы ... шамамен жарты млн. адам
болды. 1986 ж. жұмыссыздар саны еңбекке ... ... 17%-ін ... ... ... ... адам - ... тәжірибе мен ұйымшылдықтан
мешеу қалған, түрлі әсерлерге ... ... ... ... жылы ... елде ... ... толқыны жүрді. Халықаралық
валюталық қордың нұскауын орындап, үкімет нан және ұннан жасалатын өнімнің
барлық түрлерінің бағасын 2-есе ... Бұл ... 28-ші ... радио
арқылы хабарланып, бірінші январьда магазиндер жаңа ... сата ... ... 28-ші ... басталған еді. Ең алдымен жергілікті ... ... елді ... ... ... ... ... тұрғындары ереуілге шықты. Біраз күндердең соң толқулар басқа да
аудандарға өршіді. 3-каңтарда Тунис каласында тәртіпсіздіктер басталды. ... ... ... ... ... енгізу туралы хабарлады. ... ... ... ... ... мен ... ... тұрып, қаланың үстінен вертолеттер ... ... ... ... адамдар қаза тапты. 6 каңтарда Бургиба теледидар-
дан өзінің қателескенін айтып, нанның бағасын ... ... ... хабарлады11. Баспа беттерінде бұл қозғалыстар "нан бүлігі "
деген ... ... ... ... өкімет саясатына қарсы стихияльщ
наразылығының ... ... әрі ... ... Мрсаммед Мзалидің саяси қолбасшы
ретінде "сезімталдығы" ... және де ... ... экономикаға
қатысты мөселелерді жете түсінбеді. ... ... ... "нан ... ... мен қатынасының шиеленісуі оның премьер -
министірлік қызметінен босатылуына өз ... ... ... ... 8 ... Мзали өз қызметінен босатылды, 1981 жылы июльде Бургибаның
сөзсіз ... ... ... ... Сфар оның ... ... Ол елде ... қабілетті технократ және мамандалған экономист ретінде ... ... ... бас сұға сала ол ... М.Мзалидің экономиикалық
саясатына қарсы сөз сөйледі. Р. Сфардың ұсынған "Сауықтандыру программасы"
ХВ мен ... ... ... ... ... ... сәйкес келді.
1986 жылы елде ІЖӨ алдыңгы жылмен салыстырғанда 14.4 ... ... Ауыл ... өндірісі 12 процентке, ... ... ... ... 1986 жылы ... ... ... және доллар курсының
төмендеуінен ауыр зардап шекті [16; 3].
1986 жылы ... ... ХВҚ мен ... ... ... ... ... жолында 2 бөлімді программа қабылдады. Ол екі ... ... және ... жеделдікті талап ететін шаралар. Бірінші
кезекті ... ... 1986 жылы 19 ... ... динары 40 процентке
девольвацияланып, төлем балансы мен мемлекеттік ... ... ... бірқатар шаралар атқарылды. Тунис ... ... іске ... үшін ХВҚ нан ... келісімі негізінде 250 млн.
$ мөлшерінде жеңілдік кредитін алды. Ал экономиканың ... ... ... құру ... іске ... үшін МБРР мен келісе отырып, 130
млн. $ ... ... ... ... АҚШ, Франция және басқа дамыған
капиталистік ... ... ... ... [17; 3].
Сфардың экономикалық реформалары либерализация ... іске ... ... негізгі бағыты жекеменшік сектор, мемлекеттің рөліне
шек қою, елге шет ел ... ... ... шығындарды азайту, ішкі
тұтынуды қысқарту. Мемлекеттік кәсіпорындар өздерін ... ... ... ... көшті. Бірқатар беделді, капиталды көп
қажет ететін проекттердің салынуы тоқтатылып, не болмаса ... ... ... ... орындары). Өз өнімін
экспортқа шығаратын экономика салаларына ... ... ... ал ... ел ... ... салалардың субсидиялары қысқартылды.
7-ші бес жылдық жоспар (1987-1991 жж.) аз ... ауыл ... ... оған жұмсалатын қаражат мөлшері 19 процентке өсті. Ауыл
шаруашылық өнімін өндірушілерді қолдау ... ... ... ... ... ... алу елдің валюталық қаржы жағдайын одан әрі ауырлатты.
Сыртқы қарызы 5.5 млрд. долларға өсті (1986 ж.). 1986 жылы ... ... жабу үшін 18 млн. ... ... ... ішкі заемге жазылу
өткізілді. Бургиба ... ... ... ... үлгі ... ... Сфар ... елдің экономикалық жағдайын тұрақтандырды. Сыртқы
сауда балансына дефицитін үш есе қысқартты. (1987 ... ... алты ... ... түсімі жоғарлады, әсіресе тігін ... ... ... ... ... шет елден Тунис жұмысшыларының ақшалай
аудармалары көбейді. Экономикалық жағдайдың жақсаруына объективті факторлар
да әсер етті: ауа райының егінге қолайлылығы, туристік ... ... ... ... ... өсуі. 1987 ж. үкімет 1986 жылы енгізген
импортқа шек ... ... алып ... кірісті [18; 28-29].
1.3. Бургиба орнатқан тәртіптің дағдарысқа ұшырауы. Бургиба үкіметіне
қарсы ереуілдер.
1981 жылы 10-сәуір СДП-нің XI съезінде Хабиб ... ... ескі ... ... ... алмайтындығын
мойындап, қоғамдық өмірді демократизациялау әрекеттерін іске ... ... ... Оның ... ... ол әрекеттердің бірі елде көп ... ... ... XVI ... ... ... мойындалып,
А.Горбаль және X. Ашурлар ақталынды. 1981 жылы қаңтарда өкімет 1978 жылғы
қаңтар окиғасының ... ... ... ал 1981 жыл ... ... үкіметке қарсы ұйымдардың біркатар катысушыларын босатты.
1981 жылдың жазында өкімет 1963 жылғы өзінің ресми түрдегі компартия іс-
әрекеттерінің ... ... ... алып ... негізінде ТКП-ның
ресмиленуі іске асты. Дегенмен, тунистік басшылардың түпкі ойы өсіп келе
жатқан фундаменталистердің ... ... күш ... ... демократияны орнатуға негізделген жаңа
бағытына байланысты 1981 жылдың күзінде мерзімінен бұрын парламенттік
сайлау өткізуі ... ... егер де ... да болмасын партия
сайлаушыларының 5% даусына ие болса, онда ол партия ресми түрде
мойындалып, парламенттен орын ... деп ... ... ... 5% ... наразы болғанына қарамастан, сайлау
трубинасын өз көзқарастарын және бағыттарын насихаттауға пайдаланады.
1981 жылы июльде ТКП-ның лидері Мұхаммед Хазмель оппозициялық
ұйымдар депутаттар мен кандидаттардың ... ... ... туралы
ұсыныс айтты. Бірақ, партия аралық келіспеушілік ішкі ... 1981 жылы ... ... Қозғалысынан (ДНЕ) II-аталған Монсеф
Бельхадж Амор бастаған топ ... ... ... де ... ... кетті, енді біреуін Ахмед Местири басқарса, енді біреуін
Хабиб пен Аммар басқарды. Оппозициялардың бірігіп әрекет етуі іске ... жылы ... ... өкімет ИБҚ (ДИН)-ның 40 шақты алдыңғы қатарлы
қайраткерін тұтқынға алып, исламистерді репрессияға
ұшыратты. Сайлау ... ... ... қатынаста болған
солшыл оппозицияның адамдарына ... ... елде ... байқалды [18; 28-29].
1981 жылы 1-қарашада парламент сайлауында Халық майданы СДП -ЖТЕҮ (ВТОТ)
94,6% дауыс жинады, ДСҚ ... 3,28% , ХБҚ (ДНЕ) -0,81%, ТКП -0,78%, ... ... 136 орны да билеуші партияның үлесіне келді.
¥зақ жылдар бойы сақталған СДП монополиясы билеуші партияның үстемдігіне
ауыстырылды. Авторитарлық тәртіп шеңберінде заң ... оны ... ... мен ... ... ... әлеуметтік
катаклизмге жол бермей, бірте-бірте саяси жүйеге
талпынысын ... ... ... ... ... жоғарғы
структураларындағы кадрлерді өзгертуге асықпады, ... ... және ... ... ... ... жылы 19- қарашада ДСҚ(ДЦС) ХБҚ(ДНЕ II) әрекет етуіне ресми түрде
рұқсат ... ... ... партия Дустур курсына тиімді ұйғарым
ұсынбады - олар тек ары ... ... құру мен өмір ... ... ... ... ... ымырашылдығы үшін сөз сөйледі.
1983 жылы декабрьде Ахмед ... ... ... ... Ұйым (ПС¥) ... өзінің пайда болуы туралы хабарлады. ... ... ... ... ... ... деп атап өтті . ... бұл партия ТКП-нің одақтасы болды,
коммунисттер осы партиямен ... 1986 ... ... алдындағы компания
уақытында біркелкі майдан құрды.
Жеткілікті саяси тәжірибесі мен кең ... ... жоқ ... және демократиялық оппозиция дустур режиміне шынайы қауіп-қатер
төндірмеді. Соның арасынша, исламистік ... ... ... ... ... ТКП ресми партияның позициясы өкіметке ұнамады. Барлық ресми
партиялар, сонымен қатар ТКП да Исламдық бағыттағы қозғалысқа ресми ... ... ... ... ... ... прогрессивтік
элементтерінен байланысты саяси репрессиялар практикасын айыптады.
1987 жылдың ... ... олар ... еркіндікті силау мен исламистік
қозғалыстарда жоқтаушыларды тұтқынға алуды тоқтатуды талап ететін біріккен
арызға қол қойды. "Нан ... ... ... рет ... әлеуметтік
күштер мен топтар бірігіп, үкіметке қарсы және исламистік ұрандармен,
қымбатшылыққа қарсы ұрандармен ... ... ... ... ... мен ... және шағын қалалық жеке
меншік иелерін толықтай қамтыды.
"Нан толқуларының" өрши түсуіне ... ... ... ... ... өз әсерін тигізді. Толқулардың алғашқы күндерінде
оқиғаның стихиялы дамуына ... ... ... еш ... ... жоқ. Бұл
осы дағдарысты пайдаланып басшылықта өз ... ... ... ... ... ... мақсатын іске асыру үшін жасалып
отырған ішкі істер министрі Дрис Пиганың ... еді. ... ... ... ... ... кейін либералды оппозиция өткен
оқиғаға тек өз өкініші мен ... ... ... ТКП ... осы ... қатыстығынан аулақ екенін білдіріп, үкіметтен нанның
бұрынғы бағасын қайта қоюды талап етті.
80-жылдары кәсіподақтық қозғалыстар ішкі келіспеушіліктер әсерінен тоқтап
қалған еді. ... ... ... ... Ашур мен 1981 жылы ... ... бас ... болып сайланған Тайеб Баккуш арасында
лидерлік үшін өткір ... ... ... Ашур Баккушті 1981 жылғы парламент
сайлауында кәсіподақ ... ... ... ... тізімше
енгізуіне өз келісімін бергені үшін айыптады. Ол өз ... ... ... ... ... ... ... солшыл
ағымға сүйенеді [19; 13].
1983 жылы карашада ЖТЕ¥-дан «коллаборационистер» шығарылып тасталды -
ЖТЕҰ (ВОТТ) - ның ... ... ... ... ... жеті мүшесі және СДП мен байланысы барлар. Қысқартылғандар
өздерінің жеке кәсіподақ ... ... - ... ... ... ... (
Т.Ұ.Е.Ұ). Бұл ұйымның басында Абдельазиз Бурауи тұрды. 1984 жылы ЖТЕ¥-дан
тағы бір ұйым ... ... - ... ... ... А.Горбаль Сфаксте құрған
Тәуелсіз кәсіподақтар федерациясы. Ол Ашурді авторитарлық әдіспен билегені
үшін айыптады. ... ... ... қозғалыстың
әлсіреуін көздеген үкімет те өз ықпалын тигізді.
ЖТЕ¥-ның XVI съезінде (1984 ж 15-21.XII) Ашур бірауыздан ЖТЕҰ-ның ... ... ... ... ... бюроның бір мүшесі ... Ашур ... ... ... болып 70-ші жылдардағы
дустурлік мақсатты ұстанып қалды: жұмысшылар қозғалысын тоқтату және саяси
мәнді ... бас ... ... ... ... ... тұрақтандырудың негізгі жолы кәсіпкерлермен коллективті еңбек
шарттарын қайта қарастыру жөнінде келіссөздер деп ... ... ... ... ... ... шешіміне қанағатпен қарап, арнайы
қаулы қабылдады. Қаулы бойынша ешқандай да кәсіподақ ... ... ... ... ... правосы жоқ.
1985 жылдың аяғында өкімет ЖТЕҰ-ның басшыларын "әлеуметтік бейбітшілік"
келісімін қадағалаудан бас ... үшін ... ... ... ... қарсы әрекеттері үшін ... ... ... ал ... финансті теріс пайдаланғаны үшін түрмеге жабуға үкім
шығарды. 1986 жылы ... ... ... ... ... ... ... Ладжери тағайындалды. Осы жылдың сентябрь айында ЖТЕҰ
басшылары мен ТҰЕҰ бір кәсіподаққа қосылуға келісті, ал оның басшысы ... ... [20; ... ... ... ... жекелеген саяси лидерлер мен кландар
арасында бақталастық шиеленісе түсті. 1983 жылы ... ... ... ... ... құтылып, өз кабинетін нығайтты.(М.Моаллы,
А.Ласрама, М.Сайяха, Т. Бельхаджа). Үкіметке Мзалиге жақын ... ал оның ... - ... ... ... ... жасап берілген «Жанұя және
өйелдер жағдайы министрлігінің басына тұрды. "Нан ... ... ... ... ... ішкі ... министрі Д.Гигтің орнын алды.
Бургибаның ресми мирасқорының қолына ... ... ... ... наразылық тудырды. Бургибаның 60-жасар жиені Саида Сасси
қартайған президенттің күтушісі бола ... оған ... ... ... ... Ол ... әйеліне қарсы арандатты. Сол себептен 1986 жылы
августе - "Конституцияға қайшы келетін ... мен ... ... ... әйелімен ажырасты.
Саяси және де президенттің жеке ... ... және ... ... М. ... саяси сахнадан тысқары дау-
дамайларының бірі - Сустың, ... соң ... ... ... ... ... қамқорлығының арқасында Схири прези-денттік
кабинеттің директоры болды, ал 1986 жылы мамырда қоғамдық ... ... ... тағайындалды. Жазға қарай ол өз өкілдігіне сай келмейтін
билікке қол жеткізді.
Үкімет және ... ... ... сенімсіздік жағдайы төніп тұрды.
Кез-келген саяси мансапқа нүкте қою үшін президенттің бір ғана ... ... ... ... ... ... және
отставкалар бірінен соң бірі жалғасып жатты. 1986 ... ... ... ... ... 4 рет жаңарды.
Әлеуметтік қайшылықтың өсуі тунисте фундаменталистік идеялардың таралуына
әсер ... 1984 жылы ... ... III ... болып өтті, онда ИБҚ-ның
мүшелері арасында да ұйымнан тысқары да, ИБҚ жұмыстарын ... ... Ол ... ... ... ... исламистік бағыттағы басқа да
ұйымдармен тығыз байланыс жасауға шақырды.
ИБҚ-тың IV ... (1986 жылы ... ... ... ... ... ... этапында әлеуметтік базаны кеңейту мен ... ... ... нығайту қамтылды, ал келесілерінде - орнатылған тәртіпті құлатуға
бағытталған тікелей әрекеттерге көшу.
80-жылдары Исламистік бағыттағы астыртын қозғалыстар Тунистің ... ... бірі ... 1986-1987 жж фундаменталистер шеруінің
белгілері астында өтті. Бұл шерулер "нан ... ... ... бірнеше мыңдаған студенттер мен ... ... ... Ол 1986 ... 2-3 ... еді.
1986 жылдың жазында исламистер тобы өзін белсенді түрде жария етті. Олар
банктерге шабуыл жасап, дүкендерден қару - жарақ тонады. 1986 жылы ... ... сот ... ... Олар өз ... елде ... орнату үшін "исламдық джихад" жүргізу қажеттігі деп түсіндірді.
Олардың екеуін ең жоғары жазаға тартты. Тағы ... ... өлім ... [21; ... ... ... ИБҚ лидері Рашид Ганнуши мен 21 науырызда
Францияда құрамында алты тунистіктер бар ... ... ... ... ... ... ... өрши түсті. 1986 жылы наурызда ... ... ... ... мен ... қолдап, дем берді" деген
айып тағып, онымен дипломатиялық қатынасын үзді.
1987 жылы 3 тамызда Тунис Сус пен ... ... ... ... сескенді, 12 ағылшын және италяндықтар жарақат алады.
Бұл жарылыстарға жауапкершілікті "Аль-Джихад аль-Ислами" террористік ұйымы
алды.
ІІ-ТАРАУ. ЖАҢА ... ... ... ЖӘНЕ ... 1990 ЖЫЛЫ ... Бен Алидің үкімет басына келуі
Хабиб Бургиба жуық арада Бен Алидің күш ... және ... ... ... ... Жан - ... көбейіп жатқан саяси және әлеуметтік
қысымнан тәртіпті сақтап қалатын ... ... - Бен Али ... ... 1984 жылы ... ... толқулар әңгіме болып отыр).
Осы кездері Бен Алиге жаңа тағайындаулар жан - жақтан келе бастады. 1985
жылы 23- ... ол ... ... Министірі, ал бірнеше айдан соң 28-
сәуір 1986 жылы ішкі ... ... ... ... Сол ... ... Бен Али ... шешімдерді дайындайтын Социалистік Дустур партиясы
саяси бюросының ... ... ... ... Бас ... ... тағайындалды. 1987 жылы 16-мамырда Бен Алиді мемлекеттік
министр рангісіне дейін өсірді. Ал, 1987 жылы 2-ші ... ішкі ... ... ... отырып, премьер-министр ... жылы ... ... ... (СДП) Бас ... ... Бен Али өзінің ... ... ... ... ... шиеленіскен кезде ол ішінара дау -
дамайдан алыс болды. Бен Али ... ... және ... және ... ... ... келісімдер жүргізе бастады. Сондай-ақ, ол
Бургибаға қоғамға неғұрлым жақын болу ... ... та, ол ... ... қулауы мүмкін екендігін сезді. Президент-
тің дәрменсіздгі басқарманың және барлық қоғамның берекесін ... ... Бен Али заң ... және өркениет жолымен инициативаны батылдықпен
өз қолына алды. Бен Алидің жетінші қазан декларациясының ... ... үміт ... ... Олар ... елді тәуелсіздік жолына
жеткізген басшылардың бірі және Туниске адал қызмет атқарған қайраткер
ретінде құрметтеді.
Бірақ, 1960 ... ... ... ... ... мен науқасы
оны сарайдағы дау -дамайдың құрбаны етті. 1974 жылы Бургиба ... ... ... ... оның ... ... талас
басталып, толықтай режимнің құлдырауына (деградация) әкелді. Премьер-
министр болып тағайындалған соң, Бен Али ... ... ... етіп ... ... ашық ... ... және әділеттілік
пен шыдамдылыққа негізделген қоғам құруды көздеді.
Бесінші қараша 1987 жылы ... ... ... кейін, министрлердің
бірі Бен Али туралы былай деді "ол ... ... жоқ, ... жағдаймен жақсы таныс. Елдегі проблемаларды шеше отырып, ... жол ... ... Бен ... ... ... ... бастап,
елдің саяси өмірі шындығында да "Карфагенде сарай иесінің болжамсыз
шешімдерінің" ... ... ... айта кету керек. Сондықтан да, болу
керек, Бен Али қарт - ... ... ... ... көздеді. Үкімет
басы қызметі оған конституцияның 57-бабын пайдалану мүмкіндігін берді. Онда
"президент кенеттен қайтыс болса немесе отставкаға ... ... ... ... ... міндеттерін өзіне алады және 5-жылда бір өткізілетін
парламент сайлауына дейін президент ... ... ... [22; ... ... жақтас топтарымен Хабиб Бургиба ... ... ... ... ... операция 6-шы октябрьден 7-не қараған
түні өткізілді. Президенттің Карфагендік ... ... ... Ұлттық гвардияның мотопехота бөлімі жіберілді, ал Бургибаның
өзіне оның денсаулығының ... ... ... жіберілді.
Сарайға Қорғаныс Министрі С.Бали, бас штаб басқарушысы Ю.Баракят және ... ... ... ... ... оның ... ... туралы
хабарлады. Сол түні Бен Алидің саяси қарсыластары Мухаммед Сайях, мемлекет
министрі Мансур Схири, Махмуд ... ... Сол күні ... қызметін Бен Али өз қолына алды.
7-ші ноябрь күні таң ... ... ... үкіметінің құлауын
президенттің денсаулығының нашарлығына байланысты екендігін, сол себептен
Тунис өкіметінің ауысқаны хабарланды. ... ... ... ... алмауына байланысты жаңа үкімет конститутциасының 57- ... ... - ... ... ... ... [23; ... халыққа деген алғашқы үндеуінде Бен Али Хабиб Бургибаның ... ... азат ету және ... ... ... ... Ол Отандастарын "қауіпсіздік, ... және ... ... шакырды. Жаңа президент ... ... ... тәуелсіздігін сақтау, оның дамуын қамтамасыз ету" екендігін
айтты.
Бен Али сыртқы саясат саласында ... ... ... ... және достық" қатынастар сақталатынын атап ... ... ... өзінің міндеткерлігіне сенімді болып қала береді. Жаңа
президент ... ... ... мен және баспа сөз, ... жеке ... ... қайта құруда азаматардың қатысуына
кепілдік беру, заңдарын қайта қарауға уәде берді.
Бен Али Тунис халқын көп ... ... және ... ... ... саяси өмірге лайықты деп атап өтті. Өзінің
шешімдерін жүздеген ... ... ... ... ... ... ... ерікті қамтамасыз ету жолындағы алғашқы қадамы
болып, "Джихат аль - Ислами" (Священная ... ... және ... қозғалысын" экстремистік ұйымдарға кіретін саяси тұтқындарды
түрмеден босату болып ... ... ... ... ... армия басқармасында кейбір
қайта құрулар жүргізілді. Президент ... ... ісі ... ... ... бас ... ... жойды. Бен Алидің
үкімет басына келгенінен соң Отанына көптеген тунис ... ... жылы ... Тунис төрт жыл бұрынғы Б¥¥-ның Бас ... ... ... тиым ... ... алғаш бекіткен араб
елдерінің бірі болып саналды. Тунистің Ұлттық баспасөзі ... ... ... және алға қою мүмкіншіліктеріне ерікті болды.
Президенттің "тез және ұзаққа жүру" еркінің ... ... 1988 ... Конституциялық Бірлестік (ДКО) деп жаңа атқа ие болған
Социалистік Дустур ... (СДП) ... ... табылды. Съезде
қоғамдық өмірді демократияландыру, плюрализм ... ... ... ... құру ... жүргізілді.
Демократиялық Конституциялық Бірлестіктің (ДКО) бірінші съезі ашылмастан
бұрын, президент Бен Али үкіметке бірнеше министрлерді алып тастап, қайта
құру ... Оған ... ... және ... ... жүзеге
асырудағы батыл қадамдардың съезде қабылдануы үшін, одан ... ... ... ... ... ... партияны өз қолына алу"19.
Бен Али үкіметі съезд ... ... ... ... ... бағытталған шараларға иемденді. Яғни, партияны
үкіметтен оның жұмысын өзгерту үшін ... және оны ... ... ... ... ретінде санамау керек.
Съезд қоғамдық өмірді демократияландыру үшін плюрлизм және заңға ... құру ... ... ... ... ... ... досы
құтқарып қалған, яғни батып бара жаткан қол бейнеленген. ... ... ... сөзінен кейін оның айналасындағыларға және
басқаларға құтқарушы қол -Бен Алидің қолы екені айқын болды.
Қауымның ... ... ... жүргізуі қиын, бұны жаңа саяси
басқарма жақсы сезінді. Қадам басқан сайын ол ... ... ... ... көптеген ел бойынша сапарлар жасады, мектеп ... ... ... ... ... хал ... ... таныса
бастады. Барған сапарларында адамдармен, студенттермен және спортшылармен
кездесіп, олардың ... ... және ... болашақ өмірі туралы
сауалдарға жауап алды. Бен ... ... ... ... ... Тунис өміріндегі әр түрлі салалардағы маңызды кезең ... ... жаңа ... I - ... қарсаңында үкімет, партиялар, қоғамдық және
кәсіпшілік ұйымдардың арасында өзіндік қатынас ... қол қою ... пакт ... ... ... да бір коалиция құрған жоспары
болып табылмайды. Бұл - біздің ... және ... мен ... ... ... ... сараптау әдістері және де
өзіміздің ел үшін не ... ... ... ... ... атап өтті ... ноябрь Декларациясында" келтірілгендей, Ұлттық пактіде Халық
үміті және демократияға, ... ... ... ... ... беру ... ... Пакт адам құқығын, жиналыс және
саяси ұйымдар құру құдықтарын қорғауды ... ... ... ... шакырды. Сыртқы саяси жоспарда ол адамзатқа
прогресске жол ашуда бейбіт өмірге кепілдеме беретін ... ... ... ... ... ... Тунистің араб өркениетімен үзілмес байланысы,
исламның құндылығы және сонымен бірге, мешіттерді саяси ... ... ... да ... ... ... барлық тунис халықтарын
экономикалық мәселелерді бірге шешуге шақырады. ... ... ... ... бірігуі, әлеуметтік тұрақрыздығы Тунис үшін
өте маңызды нәрсе. Бірақ, Бен Али үкіметі келгеннен ... ірі ... ... айта ... жөн. ... сияқты өмірлік президенттің
сайлануына тыйым салғаны өмірде маңызды конституциялық реформаны жүргізуге
тырысқан Бен Али ... ... ... ... ... Режимнің
Заңдылығын дәлелдей келе, ол 1989 жылы ... ... ... ... және парламенттік сайлауға 2 млн. тунистіктер қатысты.
Көптеген азаматтарға сайлауға және ұйымдарға сайлануға құқық ... рет ... салу ... ... ... елдің тарихында
бірінші рет сайлауда шет елдерде тұратын ... ... ... ... ... ... Конституциялық Бірлестікті алға қойган
Бен Алиге өз ... ... Оның ... ... жиналыста 141
орынға ие болды. Бен Али сайлаудан кейін ... мен ... ... монолитті және демократиялық қоғам құру керек екенін атап өтті.
Жаңа президенттің ... тек қана ... ғана ... қоймады.
1988 жылдың қортындысы бойынша француз әлеуметтік-саяси зерртеу орталығы
президентке "демократия және адам құқығы" ... ... ... бере ... Бен ... "жыл ... деп ... Үкімет басына келген
соң Бен Али принципті түрде жаңа ... ... ... жүргізуді бастады.
Мәселен, соңғы он жылда Бургибаның ... ... ... ... ведомствосы күйзеліске түскен. Бен Али Тунистің
халықаралық аренадағы беделдігін өзінің саяси алғырлығымен ... ... ... жаңа ... ... ... соң елдегі жағдайды өзгерту адам
құқығын сақтайтын декларацияны дамыту заңға сүйенген ... ... ... ... тағы бір ... мәселе - "Келісімге ... ... ... ... ... ... ... үкіметтің
саяси институттарында тазалау жүргізу және көптеген министрлерді тәртіпке
шақыру үшін тек қана ерік ... ... ... ... ... ету үшін әдептілік, қауіпсіздік, беріктік, айлакерлік
қажет.
Бен Али осы ... ... ... Жаңа ... ... ... Тунисте ислам республикасын құруға шақырған "Ан-Нахда" (Возрождение)
партиясы елде берік позицияға ие ... ... Бен Али ... позициясын
және жеке билігін нығайта отырып, шебер әдістер қолданды. Француз "Жен
Африк" журналы осы ... ... ... "Бен Али ... ... ... өз әдістерін қолдана білді"21
"Ан-Нахда" партиясына ... ... ... ... ... ... әрекеттері мен ел басшылығының жеке
өміріне қастандық ... үшін айып ... ... ... ұзақ мерзімге түрмеге жабылды. Армияда және мемлекеттік
құрылыста осы ... ... ... ... ... қарап,
Бен Алиді ислам қолдаушысы деп ойламағаны мен, ол Меккеге қажылыққа барып,
Каабаны сүйгені - ... ... ... шақыра білді. Бұл сапар
жөніндегі репортажды "Ислам және Жүрек" деп ... да таң ... ... ... ... ... өзінің күш жігерін мұсылман елдерде
ынтымақтастық пен бірлестік үшін және ... ... ... және ... ... исламды аластатуға жұмсайды. Сондай-ақ,
жаңа үкімет билікке келгеннен соң сыртқы ... шет ел және ... ... бауырластық және достық тұрғыда келісімдер, қарым қатынасын ... ... ... ... ... ... ... жағдайын
жақсарту мақсатында бірнеше шет елдермен қарым қатынас жасалды. Тунистің
жаңа үкіметі елдің ... ... - ... ... жалғастыра
берді.
Сондай-ақ, АҚШ, Испания, Италия, ФРГ, КСРО ... де ... ... ... көптеген ынтымақтастықтар жасалғаны
мәлім. Сондай-ақ, Тунис жаңа Бен Али үкіметі келген соң 1988 жылы ... ... ... ... ... ... ... сенімін иемденген Бен Али тағы да екі президенттік
мандатқа ие болуға құқығы бар. ... ... ... жақсы болса, онда 70-
жасына дейін үкімет басында бола бермек. Жаңа Үкіметтің ... ... ... ... ... ... елі ... экономикалық және
әлеуметтік реформалар арасында өзін өзі ... ... ете ... ... күштерге ие болған қоғам мен мемлекет арасында ... ... ... ... ел ... ... ... Жаңа саяси бағыт және оның жүрісі
Тунис президенті Бен Алиге елдегі бірпартиялық ... ... ... еді, ... ол елде ... ... көздеді. Фундаменталистер
тарапынан туған ... ... ... ... ... ... ... себепкер болуы мүмкін еді. Бірақ, ... ... ... және ... саяси дағдарыстан сақтап қалатын жалғыз
әдіс - плюрализм бағытын ... ... ... - бұл ... ... ... және ... дамудың кепілі. Өйткені бостандық
пен даму бір бірін толықтыратын көрініс. Егер де елде саяси ... жеке ... ... ... ... да ... да, ... өндіріс саласында мемлекеттік араласуды әлсіретуге
көмектесті. Экономика ерікті түрде ... ... ... ... ... болу ... ... істермен айналысады. Ол экономикалық бәсеке ... ... ... үшін және оның өзі ... зардаптарға
әкелмес үшін бақылап отырады. Мемлекет экономикалық өсу процессіне жағдай
жасайды және ... Бен ... ... бойынша плюралистік
процесстің даму ... бірі ... ... ... ... патриотизм
болып табылады. Соңғы жылдардағы тәжірибе әр ... ... ие ... гунистіктердің қайтадан өздерінде патриоттық сезім оянғанын ... ... ... демократиялық мемлекеттерінде плюрализм - ... ... үшін ... ... ... білді. Олардың ішінде
ең негізгісі - патриотизм және елдің жоғарғы мүдделерін ... ... ... саяси концепциясы кең көлемде патриоттық пікірге сүйенеді. Тунис
елдерінің идеологиясы демократиялық ... ... үшін ... ... ... үкіметті сакрализациалауды жоққа шығарып,
бірлесу ... ... ... ... ... және ... ... нығайту
бір бағыт қолдайды. Бен Али үшін патриотизм идеологиясы елде бостандықты
дамытуға әрекетті және ... ... ... ортаны құру.
Президент плюрализм идеясын қабылдап, өзінің саяси жоспарында ұлттық
консенсус және ... келу ... ... ... ... ... атап өтті. Тунистегі
плюрализмді орнату процессіндегі саясат екі бірдей мәселені ... ... ... және ... режимнен қалған саяси
вакуумды толтыру. ... - бұл ... ... ... ... ... оппозиция институтынсыз дами алмайды. ... ... ... жас ... ... осы түрі ... онда ... авторитаризмге қайтып келу қауіпі төнеді. Осы айтылғандардан ... ... ... қалдықтармен толтырып, жаңа ... құру - дара ... ... ... ... экстремизмге
қарсы тұру күшінен де қиын.
Режим ауытқи бере, фанатик-экстремистер қозғалысы ... ... ... ... ... ... қашанда қиын. Демократия
заңды өзгерту жолымен ғана құрылмайды, оппозициялық партиялар арасындағы
бәсекелес сияқты жаңа ортаны ... ... ... ... ... құру ... бағытталған қиын жолдардың бірі.
Тунистегі демократияның орнау курсының өзіндік ерекшеліктері бар. Көптен
бері демократияға жылжу бір ғана ... ... ... ... кедергілерге
соқтығысады. Демократия көпшілікке өте қымбат жолмен келді. Мысалға: Алжир
саяси плюралистік жүйені құруды Тунистен кейін ... ... та ... ... таңдалды.
Алжир үкіметі жаңа курсты жедел және дайындықсыз бастады. Олар
партияларды құру ... ... және ... ... ... ескермеді. Бірнеше айдан соң Алжирде 60-тан астам партиялар
пайда болды. Саясаткерлер назарын экстремистік түрдегі діни ... ... ... ... ... болды. Сол ұлттық азат ету майданы болды. Сондай
ақ оқиғаны бербер қозғалысы да ... ... ... да ... ... болды. Сол уақытта бұрынғы билеуші партия қатарындағы ... ету ... ... ... да бір өзін өзі критикалау талпынысы
қабылданбады. Бұл партияны құртуға ... ... ... ... ... Асығыс түрде жүрген жергілікті сайлауда діни фанаттар жеңді. Билікке
келген олар енді ... ... ... ... ... І-ші турда
жеңіске жетуді көздеді. Кездесу үстінде Тунистің сол кездегі Ішкі ... ... ... ... ... ... ... қарай өте мұқият жылжыуы және өте қиын ... ... алу ... ... ... ... бұл ... ескермеді, президент жыл өтпей-ақ, Алжир түгел
қамтитын демократиялық дамуға жететінін атап өтті.
Бұл кездесу 1952 жылы ... ... еді. ... айдан соң президент
Шозли Бен Джадид отставкаға кетуге мәжбүр болды. Үкімет жоғарғы мемлекеттік
кеңес ... ... ... ... ... постына Мұхаммед Будиаф келіп
сайлауды кейінге қалдырып, демократияландыру саясатын өте ... ... және ... ... ... Жаңа ... елде ... институттарын құрды. Ол фундаменталистер мен экстресмистік
күштердің алдын ... ... олар ... ... ... ... ... сенді. 1992 жылы Будиаф өлтірілгеннен кейін, оның
ізін әрі қарай Али аль ... ... 1993 жылы ... ... ... ... ... және эффективті түрде саясатын іске асырды.
Екі жақтан да 40 000 адам шығынға ... елде ... даму ... ... ... Кеңес одағындағы қайта құруға және КСРО-ның соңғы
президенті М.С.Горбачев жүргізген жариялылық саясатына да
аударылды. Оның мақсаты - КСРО үшін бостандықпен демократия ... ... ... ең ... келешек еді. Осы процесстің тағы бір мақсаты-
фундаменті шіріп, жорамалы болған ... ... ... ... ... ... ашық мән ... Горбачев Совет Со-циалистік
құрылысын ... үшін ... және ... ... ... ... жүргізуді көздеді.
Горбачевтің позициясы Батыста масаттануға әкеліп, аналитиктер ... ... ... ... Олар ... ... ... жүие бола
алмайтынын бір ауыздан жорамалдады. Бірақ та, шапшаң жүріп, ... ... ... ... КСРО ... Сондай-ак, дара үкімет
(единовластие) бодандығынан ... ... пен ... бәсеке
принциптеріне оралуды көздеген ... да ... ... ... де ... ... ... жүйенің құлауы
либерализімді ғана емес, сондай ақ, батыс өркениетінің құлдылығын ... ... ... өшпенділікті ілестіретінін ескермеді. Міне, Кеңес
Одағы мен Алжирдегі бұл ... ... ... ... ... ... қалған ваккумды біртіндей толтыру керектігін дәлелдейді.
Саяси плюрализм ... ... ... ... болмайды. Саяси
плюрализмге өту Орталық және Шыгыс Европада "демократиялық жаңартуды" талап
етті. Бен Али ... өзі ... ... ... өту ... үшін теңдік күш пен мүдде де нәзіктікті сақтап қалуға ... ... ... және күш ... ғана ... ... көріністі мемлекет ... ... ... ... құтылу және өсіп келе жатқан ұрпақты жаңа бағалы рухани
рухпен ... ... ... білді. Тунисте ... ... ... ... адамдар еңбекке қызыға бастады және жеке
инициативаны дамытумен айналысатын әртүрлі ... ... ... ... ... ... Бен Али ... курс, яғни кезең
бөйынша өтті. ... ... ... үш ... ... ... ... басқару керек. Бұл 1987 жылы 7 ноябрьден кейінгі оқиғадан соң
маңызды бола бастады. Халықтың наразылығын өздеріне ... ... ... экстремистер оқиғаны пайдаланды. Жаңа режим осы жағдайларды ескеруі
керек болды.
Екінші бағыт-үкіметтің реформа жүйесі. Көп жылдар бойғы тоқыраушылықтан
кейін ... ... және ... ... ... түзету енгізу керек
болды. Бұл жаңа ... ... зиян ... ... өтіп ... өте оқыс және ... ... жұмысты күшейтуді талап етті. Бұрын елді
жалғыз өзі билейтін партияның ішкі мүмкіншіліктерін ашу, сондай-ақ, ... ... Бен Али ... ... түрі болып табылды.
Үшінші: Ең қиын және келешектегі дамуды көздеген ... ... ... табылды. Бен Алидің алып және күшті оппозиция пайда
болуына көмектесетін елдегі жаңа ... ... ... қызметіндегі маңызды
мәселе ретінде қарастырғаны бәріне бірдей мәлім емес.
Бен Али жалғыз партиялық жүйенің өмір сұру ... ... ... үшін ... қолдауға тырысты. Президент өзі жүргізген
өзгерістер, тек қана елде ... ... ... бола ... оппозиция құрылған кезде ғана нәтиже беретініне ... Сол ... ғана ... ... алға басып, экстремизм өзіне
ваккумды толтыра алмайды. Экстремизм ... ... ... ... ... ... ... демократиялық қоғамдағы сияқты ол шамалы (екінші
дәрежелі).
Фундаменталистер қоғамды қамтитын барлық ... ... ... Олар ... ... ... және ... үшін айыптауға
әрекетті. Фундаменталистер - дінді бүркемелейтін саясаткерлер. Сондықтан
да, Тунис ... "Дін ... ... ... ... ... ... бір саяси
қозғалыс оны монополияландыра алмайды. Мемлекет өзінің нейтралдығын сақтай
отырып, исламды құрметтеуі қажет. Ол ... ... оған ... ... Бен Али ... ... мән берді. Елде қайтадан музин ... діни ... мен ... ... мән ... ... негізгі
мешіт ретінде Аз-Зейтунның авторитеті бағаланып, басқа да ... ... ... ... ... ... ... келтіру басталды.
Бен Али нағыз исламмен фанаттық исламды құртуға болатынын ... ... ең ... ... ... өсіп келе ... ұрпақты
нағыз сенімді мұсылмандыққа тәрбиелеу екені айқын. Елде көптеген мешіттер
салынды. Тунисте Құранды оқу ... ең ... ... президент сыйлығы
тағайындалды. Жыл сайын Рамадан күні (Орсуа) қарттар мен науқас ... ... ... Бұл ... ... пен ынтымақтастықтың пайда
болуы нәтижесінде Ислам саясатпен байланыссыз жаңа бағытқа ие болды. Кімде-
кім ... ... үшін ... ... өмір ... ... кезеңі басында
тунистіктер үшін екі тәсілдің тән екенін ... ... ... ... ... олар үшін ... қасиетті. Бұл
оның салт-дәстүрін қабылдағандарға да ... ... сену ... да тән. ... ... жанына берік орныққан.
- екшшіден, тунистіктер ... ... ... үшін ... оның шарттарын орындағаны немесе орындамағанына қарамай өздерін
мұсылман деп санайды. Тунисте дін өздері үшін ғана, ал қалғандары ... ... ... қозғалыстарға орын жоқ.
Егер де, оппозицияны режимнің өзі құратын болса, онда ол ... ... ... және ... ... өмір ... үшін қолайлы
климат қажет. Ол жеке күштерді беру ... ие ... ... ұхынып, өзінің айналасына жақтастықтарын біріктіру қажет. Сондай
ақ, ол ... ... ... өз ... үшін ... шығуы және
альтернативті шешімдерді ұсыну керек.
Президент ... ... ... ... ... ... сот
жұмысында, білім саласын да шарпып өтті. Өзгерістер ... ... ... ... өнер қызметкерлері мұсылман ... ... және ... ... мен кері ... ... ... та, ең маңызды өзгеріс әлеуметтік-экономикалық салада жүрді.
Бен Али сол уакытта ... ... ... ал даму бостандықсыз алдыда
жүре алмаитынын атап өтті.
Үкімет ешқандай теңселіссіз экономиканы либерализациялау курсын ... ... ... Тунисте ерікті экономиканың ... ... ... ... ... ... 2626 есебі атауымен белгілі
¥лттық Ынтымақтастықтың қорын ашты. Бұл қор елдегі аудандардың ... ... ... ... жақсарту мақсатында ашылды.
Саяси өмірдегі демократияландыру - парламент пен үкіметтің арасындағы
қарым қатынасты да ... ... ... ... ... қайысы ретінде санамайды, оны конституциялық биліктің бір
тармағы ... ... ... ... ... депутаттар палатасы
Тунис Республикасының жоғарғы заң шығарушы ... ... ... ... алғашқы аптасында билеуші партия теңдесіз өрлеуді бастан
кешірді. Партияда бағдарлама жағдайды ... және ... ... ... ... жаңа әдістерді қолдауға шақырған
дискуссиялар өткізді. Саяси партиялар ... жаңа заң (1988 жылы ... ... құру үшін ... ... ұсынды.
Біріншіден, әр партия елдегі тұрғындардың ... ... ... ... ... ... отырып қызмёт
етуі керек. Бұл үш шартқа, ... ... ... ... ... діни фундаменталистік топ сәйкес келмейді. ... ... ... ... және олар үшін теориялық жағынан
алғанда үкімет Аллаға ... ал ... ... және ... ... ... ... алған факихтерге тәуелді болады".
Екіншіден, өздерінің бағдарлама іс ... ... ... ... діни, нәсілдік немесе орыншылдық сылтауларға сүйенуіне
болмайды.
Бұл принцип дін ... ... ... ... ... ... нәсілдік немесе ұлттық тиістілігіне қарай және т.б. тиым
салатын Б¥¥-ның жалпылай таныс ... ... ... Осы ... барлық демократиялық мемлекеттердің конституциясында қаралған.
Партияларға ... ... ... ... ғана ... ... ... іс жүзінде қолдану керек.
Үшіншіден, партия ... ... ... айыптауға тиіс. Саяси
бағыттың жүру желісінде партияның аты да өзгерді. ... ... ... ... ... 1988 жылы) Социалистік -Дустур Партиясы
(Хизб аль-иштиракий аль-дустурий) Демократиялық Конституциялық Бірлестік
Партиясы (Таджамму аль ... аль ... ... ауыстырылды.
Плюрализм бағытының жүруі қоғамдық ұйымдардың кызметі арқылы да өтті.
Олар тәртіптің бәсекесі болып ... ... ... ... ... ... тәртіптің қарсыластары ... ... ... ... ... қоғамдық салада калайды. Яғни,
пікір алмасатын клубтар мен ассоциациялардың салынуы - қоғамдық топтардағы
өкілеттердің Ұлттық құрылымда ... әсер ... Жаңа ... ... оңай ... ... Ол үшін бірнеше Ұрпақтардың өмірін қамтитын терең
реформаны қажет етеді.
Бен Али үшін жеке ... ... ... ... өту 30 жыл
бойы үстемдік еткен бір партияның ығысуын білдіреді. Бұл процесс өте көп
күш және ... ... ... ... плюрализм әр түрлі пікірлерді таластыруға мүмкіндік
береді, сондай-ақ плюрализм барлық ... ... құру ... ... ... ... ғана ... күштерді қоғамдық
өмірден аластатып, жалпы ұлттық келісімді қамтамасыз етеді. Жаңа ... ... бірі ... ... ... - ... пен дамуға
негізделген елдің эффекті ... ... Жаңа ... ... ... ... Али үкімет басына келгеннен соң оның басшылығымен бірнеше мәселелерді
қамтитын экономикалық бағдарлама жасалды. Бұл жүйе мемлекетті ретке келтіру
және тек қана ... ... ... ... істету ғана емес, оның өсуі
үшін де либералды тәртіп орнататын экономикалық дамуды көздеді. ... ... ... ... үш ... ... ... өнеркәсіпті
көтеру және ұлттық өнімдердің экспортқа шығуына жағдай жасау, жұмыссыздықты
тоқтату үшін жұмыс орындарын салу еді. Осы ... ... 10 жыл ... ... ... мақсаттардың көбісі орындалғанына күмән жоқ. Үкімет тұтыну
және өндіріс товарларына деген ... ... ... ақшаларын қысқартып,
финанс рыногында либерализациялауды іске асырды, ... ... ... ... ... ... түйдегімен келіп жатқан шет ... ... бәрі яғни ... ... ... тұрақты және үкімет арқылы
басқарылып отыратындығын білдіреді. Тунистің экономикалық және ... ... ... ... ... ... келтірсек олар
төмендегідей: 1986 жылы Жалпы Ішкі Өнім (ВВП) 7021 болса, 1991 жылы ... жылы 21700 ... ... Ал, ... ... ауыл ... ... аулау 1986 жылы 17,9 процент болса, 1991 жылы 36,6 процент, ал
1996 жылы 37,3 ... ... ... ... 1986 жылы 4 ... ... 1991 жылы 3,5 процентке, ал 1996 жылы 5,3 процентке жетті. ... аз ғана ... мен ... ... ішкі ... бар ... еңбек
бөлінісінде экономиканың ашық түрі тән. Осындай ашық экономика дәрежесі ЖІӨ
(ВВП)-де экспорт үлесі және ... ... ... ... ... салыстырмалы салмағы арқылы өлшенеді (Жалпы Ішкі ... ... ... ... XX ... ... он
жылдығында Тунис дайын өнеркәсіп заттарының және жартылай ... ... ... ... алға шығып, экспортта тек араб
лидерлерін ғана ... ... ... ... ... Индия мен
Турцияны да артта қалдырды. ... ... ... ... ғана ... ... ... экономикасында жандандырылды. 1987
жылы туристік шаруашылықтың 36,7 проценті ... ... ... ... ... 22 ... құрайды, ал оған құйатын барлық экспорт өнімдері
мен қызмет атқару 80 ... ... ... ... көзге
түсетін экономикалық болашағы бұрынғыдай сайлауға ... ... ... ... сенімділігін сақтап қалады. Сонымен қатар,
1987 жылғы экономиканың негізгі мәселесі ... ... ... ... ... ... ... (Приватизация) кезең
бойынша және де 550 компанияның 450-ін қамтыды. ... ... ... ... ... ... ... аймактық инвестициялық
қоғам аркылы акциаларды сату жолымен іске ... ... ... ... ... 70 ... Тунистің жеке адамдары мен
мекемелер сатып алса, 20 процентін шет ел өндірістері және 10 ... ... ... ... ала алды. ... ... ... ... экономикалық дамуында басты мәселелерді
шешу үшін ... ... ... құру ... ... ... қабылданды. Оның мақсаты өнеркәсіп сферасында
жекеменшік кәсіпкерлікке қызу жағдай ... 10-15 ... ... ... ... үшін ... ... әуелде капиталистік өндірістің ең төменгі формасының сандық ... ... олар ... ... ... тобы болып табылады.
1990 жылдардың басында ұсақ буржуазия саны 490 мың ... ... ... ... ... ... ... иелерінде құралдардың жоқтығынан,
кредиттердің шектеуінен, кәсіпкерлік дағдының жоқтығынан тоқталып қалды.
Осыған ... ұсақ ... ... эволюция жолымен бірте бірте
дамыды, ал ұсақ товарлы және ұсақ капиталдық құ-рылыстар орта ... ... және ... ... ... индустриалды дамуы үшін басты негіз болып, өндірілген өнімдердің
толық ... ... ... жаңа ... ... құру және жергілікті
шикізатты пайдалануда жаңа технологияны игеруді жеделдету саналды.
1988 жылдары жоғарғы дәрежеде ... ... ... ... 8-10 ... ... ... Жалпы Ішкі Өнімдегі тау кен өндіру
өнеркәсібінің ... ... ... ... өнім ... көзі және ұлттық өңдеу өнеркәсіптері үшін шикізатпен жабдықтаушы
болып табылды. ... ... 1991 жылы 160 мың т. ... ... -193 ... темір 23 мың т. металлоконструкция 9 мың т. құрады.
Темір рудаларын өндіру Джериссадағы және ... кен ... ... ... ... әль ... және Джебель-ол кен
орындарының рудалары Мензиль Бургиба (Бургиба үйі) ... ... ... ... ... ... 40 проценттен аспайды,
сондықтан да, оны өндіру орындарында көбейтеді. Енді сонымен қатар, мырыш,
қола, барий, калии ... және уран ... ... екі ... ... руда кен ... ... Мырыш- 17-18 процентті құраса, қола
2-3 процентті құрайды.
Машина жасау саласында Тунис 1980 жылдардың соңында ... ... өзін ... ... және ... жабдықтың түрімен қамтамасыз ете
алмады. Осы салада импорт 20 процентті құрайды. Тунис ... ... ... күші Сус каласында орналасқан автомобиль өнеркәсібі
компаниясы салды.
Бұл компаниядан басқа мемлекеттің қарауындағы және улттық немесе шет ... ... ... ... ... ... "Берлие Тюнизи",
"Эндюстри мехеник Магребьен-Кайруан", және т. б.) 9 ұсақ компаниялар ... ... ... ... ... үшін шет және көрші елдермен ... ... 1991 жылы ... ... және ... ... ... зауытты іске қосты бұл зауыттың 4 процент ... мен ... ... ... ... ... ... өндіретін өндірістер ашылды.
1980-ші жылдардың соңында Тунисте электротехника жедел дамыды, ... ... ... 40 өндіріс орындары жұмыс істейді, олардың өнімдерінің
жарытысы шет ел ... ... ... әкспортқа бағытталады.
Өнеркәсіп, негізінен, ... ... және ... ... ... ... "Телефункен" лицензиясы негізіндегі телевизор және радио
қабылдағыш өндірістері 100 мың данадан шығарды.
Тунис ... ... ... ... ... ... ... басты орында фосфор және минералды тыңайтқыштарды өндіру алады.
Тунис дүние жүзінде фосфор шикі ... қоры ... 6-шы ... (200 ... Оның ... ... жүзілік фосфат өндірудің 4 проценті келеді. ... кен ... ... ... және ... ... аудандары жатады.
Ашық әдіс түрінде фосфаттың 60 проценті өңдіріледі. ... ... ... ... ... ... ... Италия мен
Франция қамтамасыз етеді.
Минералды тыңайтқыштардан басқа фармоцевтік өнеркәсібі дамыған. ... ... шет ел ... бірлесе қызмет істейді. Тунис химия өнеркәсібі
өндірісі сондай-ақ, дөңгелектер және резинке техникалық заттарын өндіреді.
Соңғы ... ... ... ... ... ... қолға
алынды. Жыл сайын жуықпен 70 мың пәтер және құрылыс ... ... ... ... әк тасы, керамикалық құбыр, санитарлық жабдыктар,
плиталар және әйнек дайындаумен айналысады. 1991 жылы 4200 мың т. ... млн. куб. ... 3100 мың дана ... 21 мың т. ... өндірілді.30 300
жыл бұрын технология құпиямен араб испаниясынан ... ... ... ... дами ... ... керамикалық өнімдер Тунистің Солтүстік Шығыс бөлігіндегі
мемлекеттің өндіріс орындарында да, жекеменшік секторларында да өндіріледі.
Испания мен АҚШ ... қоса ... ... 14 ... ... ... өнімдер "Харраз" (Набуль қаласы) мануфактурасында
өндіріледі. Парсы шығанағы ... ... ... ... ... плиткаларына заказ береді. ... ... ... ... және ең ... ... үйлер капталған.
Мемлекет сондай-ақ, энергетика шаруашылығын толықтай бақылап отырады.
Тунистің ... ... ... ... ... және
электорэнергетикадан тұрады. Тунисте мұнай өндіру жұмыстарын бірлескен екі
қоғам мұнай өндірудегі Италия - ... ... ... және ... ... жүргізеді. Тунис көмір сутегін өндіруде 1991 жылы 5,4 млн
т. ие болып, ... ак 300 млн. куб. м. газ ... ... (1987-1991) жоспарында энергетиканы дамыту ушін 870 млн.
т.д. колемінде қаржы бөлінді. Тунис экономикасында шет ел ... ... етуі ауыл ... әлеуметтік-экономикалық қатынасты дамытуға
үлкен әсерін тигізді.
1980 жылдардың аяғында елдегі агробизнестің дамуына ауыл ... мен шет ел ... ... ... ұзақ ... ... ... туралы заңның қабылдануы да әсерін тигізді. Мемлекет
бірлескен ауыл шаруашылық өндірістерін (мал ... ... сүт, ... фермалары және т.б.) шет ел капиталдарының араласуымен құруды ұлғайта
түсті.
Жаңа үкіметтің жүргізген экономикалық ... ... ... ... өндірістерінің дәрежесін көтеру үшін қолданылды. 1989
жылдың аяғына дейін ауыл шаруашылығы ... ... ... ¥зақ ... дайындалған бағдарлама: ауыл аймақтарын дамытуды,
орта және ұсақ өндірістерді құруды, тұрғын үй және мәдени ... ... Бұл ... ... ауыл өмірін топтастырып, ауыл
тұрғындарының өмірін жақсартуды ... 1987 жылы ... жаңа ... ... етуші құрал ретінде кредит - финанс саясатын пайдаланды.
Ішкі тұтынуды шектетуді, мемлекеттік шығындарды ... ... ... жоспар (1987-1991) өз назарын негізінен ауыл шаруашылығын
дамытуға аударды. Оған жұмсалатын қаражат ... 19 ... ... ... алу ... ... экономикалық реформаның
нәтижесінде оның экономика саласында сапалы өзгерістер болды. Тунис ... ... ... ... ... ... өнеркәсібі жалпы ішкі өнімде ... ... ... ... ... ... және балық аулау, туризм ... ... ... ... ... ең жоғарғы баға тоқыма және былғары
өнеркәсіптерінде (14) көрсетеді. Жалпы түрде өнеркәсіп өндіріс ... ... ... ... ... да ... агробизнес 1993 жылы 1992 жылға қарағанда 7 ... 1994 жылы ... ... ... өнеркәсібі 3
проценттен 1994 жылы 5 процентке, химия өнеркәсібі 3 ... ... ... ... өнеркәсібі ерекше дамыды, 6 проценттен 1994 ... ... ... ... ... Зин аль-Абиден Бен Али елдегі экономиканың ... ... ... ... ... ... ... жүргізді -
деп жариялады "Ренуво" газеті. Бен Али 35 млн. динар көлеміндегі қарыздан
ауылшаруашылық кәсіпкерлері 1989 жылы ... ... ... ... ... ... ... ауылшаруашылық аудандарын жедел
дамыту бағдарламасы жасалды.32
Тунисте мемлекет бірнеше ынтымақтастық қорларын кұрды. ... бірі ... ... ... Бұл қор әлеуметтік-экономикалық мәселелердің
жағдаиын жақсартуға қызмет атқарды. Қордың ... ... ... ... ... ... ... құру үшін қалыптасты.
Б¥¥ бағдарламасы есебіндегі 1994 жылы даму бойынша: "Тунис ... ... ... хал - ... көтеру үшін санайды. Сол
нәтижеде даму мен ... ... ... арасындағы салмақты баланс
құрылды. Дәл осы кездері Тунис халықаралық финанс орталықтарының ... ... ... жаңа ... келгеннен кейін жүргізген әлеуметтік-экономикалық
реформасының нәтижесі бар екені түсінікті. Жалпы Ішкі Өнім ... ... ... ... инфляция 4.7 проценттен көтерілмейді. Бюджет дефициті
Жалпы Ішкі Өнімнен 1.9 процент ... ... Өз ... ... Ішкі ... 24.6 ... ... Ерікті баға өндіріс
саласында 90 процент енгізілсе, бөлу саласында 50 процент ... ... ... 90 ... құраса, ал кедендік
салық жоғарғы ... 43 ... ... ... ... ... ... 63 процентпен жабдықтаса, ал туризм саласында - 98 процент
көмектеседі. Тунисте экономикалық дамудың жеке аспектілерін қамтамасыз ... ... ... ... ... Осы ... ... экономикадағы Орталықтанған финанстық операциялар жургізілді.
Осындай институттардың ең ... - ... ... ... Банк
(БЭРТ).
Сондай-ақ, Тунис экономикасындағы ең перспективті салаларының ... үшін ... ... ... ... бар. Бұл -Туризмді дамыту Ұлттық
Банкі (НБРТ). 1983 жылы елге ЕЭС-тен ауыл шаруашылық ... ... ... ... каналы бойынша Ауыл Шаруашылықты ... ... ... жылы Тунис үкіметі шаруашылықты дамыту мақсатында кредит- финанс
саясатын қолданды. Осы сайясат шеңберінде 1987-1990 жылдары Тунистің ... ... ... 9,25 ... 11,27 ... ... бойынша ставка 5,135 проценттнен 6,63 процентке ұлғайды.
1988-1991 жылдары Тунисте Халықаралық Валюталық Қор (МВФ) бақылауымен
орта жылдамыдықта ... ... ... бағдарламасы іске асырылды.
Бағдарламаның негізгі мақсаты - сыртқы сауданы либерализациялау есебінде
орталық бюджет ... ... ... құрылысы мен қызмет түрін
өзгерту. Сонымен қатар, мемлекет өзінің ... ... ... ... ... салық құю кірісі 70 процентке өсті. Негізінен бағаның шығыны
1987-1991 жылдары орта есеппен 6 процентке өсіп отыруы керек болды.
Тунистің ... ... ... халықаралық қаражат ұйымдары (МВФ
және МБРР) оларға 30 процент қарыз беру мен кредит иеленсе, АҚШ -14,1, ... 11,7, ... ... 10 және 9,4 ... ... Банк Тунистің Бас кредиторы бола отырып, 1,4 млрд. ТД ... ... ... ... келгенде, Тунисте жаңа үкімет келген соң жүргізілген әлеуметтік-
экономикалық реформа ... ... ... өсу ... ... инвестор, реттеуші ... ... ... шет елдермен байланысы
Тунистің жаңа президенті Зин аль-Абидин бен Али ... ... ... өз ... ... ... ... сонымен қатар,
"исламдық, арабтық, африкалық және жерорта теңіз ынтымақтастығы" атауларын
сақтайтындығын атап өтті ... ... ... ... ... ... қатысады және де
оның экономиикалық жағдайы сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... ... тарапынан анықталатын
болады.
Негізінен, Тунистің қазіргі уақыттағы сыртқы экономикалық байланыстары
екі бағытта дамуда: сыртқы сауда және ... ... ... ... Тунис сыртқы сауда көлемінің күрт өскені айқын.
Осы жылдары сауда серіктестерінің тобы ұлғайды және де ... ... ... ... қатар бұрынғы метрополияның экономикалық
тәуелділігін жоюға байланысты импорт және ... ... ... сыртқы саудада негізгі серіктесі болып ... қала ... ... ... оның ... және ... салыстырмалы
салмағы едәуір төмендеді. Тунис сонымен қатар, бұрынғы метрополиясынан
өндіріс жабдықтарын, ... ... ... және ... өндіріс товарларын, әсіресе сүт өнімдерін сатып алуды
көбейтті.
Тунистің саудада екінші серіктесі болып Италия және ФРГ ... ... ... ... ... бірнеше жылдар бойы Гунистің сыртқы
саудасында бірінші ... ... ... кейін Тунис дамушы елдер арасында ынтымақтастық
байланыстарын дамыта бастады, әсіресе ... Араб және ... Араб ... ... ... ... ... Тунис
және Ливия, Мавритания арасындағы жан-жақты ынтымақтастықты дамытудағы
Солтүстік Африка елдерінің белсенділігін айрықша айта ... жөн. ... ... ... ... ... жою және ... өнімдерін
халықаралық рынокта тұрақты өтіп тұруын қамтамасыз ... мен ... ... екі ... ынтымақтастық әсіресе Алжирден
Италияға Тунис териториясы арқылы ... газ ... ... ... өте жемісті болды. 1983 ... ... мен ... және ... ... ... ... кейін, 1988 жылы екі ел
арасындағы шекараны ... ... ... ... ) қол койылып,
экономика саласында бірнеше жаңа келісімдер жасалды.
Африканың басқа елдерімен сауда байланыстары мәнсіз және ретсіз ... ... ... ... Сенегал, Камерун және Тогаға қатысты. ... ... ... ... ... ... және ағаш құрайды. экспортқа
тыңайтқыштар фосфор ... ... және ... ... шығарылып отырады.
Азиаттық бағыттағы товар айырбасының негізгі серіктесі ... ... ... ... - ... кейбір түрлерін, оптикалық
құралдарын және ғылыми аппараттар, кинофототоварларын сатып ... ... ... және ... ... ... ... Бұл елдермен
тыңайтқыштар жеткізудегі сауда балансында болымды сальдоға (айырма) ие
(1988 жылы 60,4 млн. және 12,4 млн. ТД). Ирак және ... ... ... ... ... (1988 жылы 18,6 млн. және ... ие ... қолайлы
қатынастар дамуда35.
Сауд Аравиясымен соңғы жылдары Бизертадағы ... ... ... үшін
мұнай шикізатын сатып алудың тоқталып қалуына байланысты иуда қатынастары
қысқарып калды. Россия және Шығыс Европа елдері ... ... ... орын ... айта ... жөн. ... кеңес Одағы мен Тунис
арасындағы сауда қатынасы 1957 жылы жасалған, 1977 жылы сәуірде ... ... ... ... туралы протоколға қол қойылған.
Кеңес Одағына Тунис зығыр майын, миндаль, цитрус ... ұсақ ... және ... ... ... кора) жеткізіп отырады. Ал, КСРО
Тунисті антрацитпен (тас көмірдің ең жақсы сорты) және газет ... ... ... ... етіп ... ... сондай–ақ,
машиналар және құрал-жабдықтар, әйнек, сіріңке және баска да товарлар ... ... ... Сыртқы сауда ¥йымдары Етрацит, аралау материалдарын
және басқа товарларды "ат-Тиджара ат-Тунисия" атты ... ... ... ... ... беру ... сатып отырды36.
Тунис экономикалық ынтымақтастығын жеке мемлекеттермен, сонымен қатар,
халықаралық ұйымдармен де ... ... ... ... ... Тунис экономикалық көмек алып отырады. Олар Тунис
Республикасының ... ... ... және ... ... сондай-ақ, Тунис өнеркәсіптеріне Халықаралық рынокта
бәсекелестік қабілетін иемденуге көмектеседі.
1988 жылы Франция Туниске екіжақты ... 28,6 млн ... ... ссетті.
Сондай-ақ, Франция өнеркәсіп құрылысының бағдарламасына және ... 420 млн. ... ... Бұрынғы метрополия мемлекеттік
қызметкерлерді қалыптастыруға және ұлттық ... ... ... ... 1984-1989 жылдары Франция Тунис Орталық аудандарының
гидрологиялық зерттеулеріне белсене қатысып, ... ... ... ... ... ... Туниске тұрғын үй құрылыстарын салуға және ... ... ... ... отыра қаланың жаңарту және қайтадан қалпына
келтіру (реставрациялау) жұмыстарында көмек көрсетуде. Денсаулық ... ... ... ... ... және ... қызмет етіп, «метабольды» ауруларды зерттеуде.
Оқу ағарту саласында француз мұғалімдері әртүрлі орта және ... ... ... ... ... ... жаңа технология енгізу үшін
Франция Туниске 1988 жылы 9,884 млн. француз франкін ... Бұл ... ... жұмыстарын жүргізуге және Францияда тәжірибеден
өтуге үлкен септігін тигізді.
Тунис АҚШ-пен елдщ жаңа технологиямен ... ету ... ... ... ... жылдары Америка тарапынан 45 млн. доллар бөлінген. Сондай-
ақ, мұхиттың арғы бетіндегі серіктес өнеркәсіпті кеңейтуге 600 мың ... және ... ... ... ... дамыту үшін 650 мың
доллар ... ... пен ... ... ... басталуы 1960 жылдардың 1-ші
жартысына ... ... ... рет ... ынтымақтастық,
экономикалық және финанстық ... ... ... ... ФРГ ... ... ... Ұлттық денсаулық орталығының
қызметкерлерін дайындау бағдарламасына және Беджа ... ... ... ... ... жағы ... экономиканың әртүрлі
саласы үшін мамандандырылған кадрлар даярлауға көмектесіп, осы ... ... ... ... ... экономикалық салада Батыс Европаның басқа да елдерімен байланыста.
Тунистің Италиямен экономикалық ынтымақтастығы ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дамуы мақсатында ... 136 млн. ... ... ... және сый ... ... ... геологиялық зерттеулерде үлкен септігін тигізді. Әсіресе,
Кайруан ауданында қорғасын, мырыш өндіруге, Гафсы ауданында фосфат кендерін
зерттеуге және Уэд-Лабидте ... ... ... құруға
көмектесті. 1987 жылдан бері Италия тұрғын үй ... ... ат ... жуықпен 6,4 млн. доллар көлемінде кредит бөлді.
Италия Тунистің білім оқу - ағарту ... ... ... ... ... ... ... кадрлар дайындау туралы жаңа үш
келісім шарт жасалып, оған 29 млн. ... ... ... ... ... ... кеңейтті. 1982-1991 жылдары Швеция және Тунис
Денсаулық Сақтау ... ... ... байланыстар орнатылып,
455 мың. доллар әлеуметтік қамтамасыз ету үшін бөлінді. 1977 ... ... ... ... техникалық ынтымақтастық туралы байланыс бар.
Канада Солтүстік Америка континентінде Туниске техникалық және финанстық
көмек көрсетуде ІІ-ші орынға ие. ... ... ... ... ... ... бастап жандандырылуда. Өндірісте бағаның өзгеруіне байланысты
1980-1990 жылдары Канада Туниске 196,16 мың доллар кредит бөлді.
Аграрлық салада ынтымақтастық қызу ... ... ... ұлттық ауыл
шаруашылық институты әртүрлі техникалық дақылдарды өсіру үшін 272 мың
доллар ... ... ... ... орман шаруашылығын зерттеу институты
канадалық мамандармен орман шаруашылығы саласында бірге қызмет ... ... ... ... ... ... жәрдемі
ұлғая және тереңдей түсті. 1988 жылы техникалық ... ... 3,208 млн ... және 300 мың ... франкін финанстық көмек
ретінде табыс етті. Бельгия Тунис ауыл шаруашылығын дамытуда үлкен көмегін
тигізді. 1986-1992 жылдары осы ... ... жағы 2 млн. ... ... ... ... елдің Солтүстік Батыс аудандарында ауыл шаруашылық
өндіріс салу үшін 1,8 млн. доллар ... ... ... ... ... ... ¥лттық кадрларды дайындауға белсене қатысты. ... ... ... 1,2 млн. ... ... ... каласында
құрылыс техника орталығы, Габес даласында жоғарғы дәрежелі мамандарды
даярлайтын ¥лттық ... ... Өз ... ... ... ... ... қарым-катынастарын дамытты. 1988 жылы техникалық ынтымақтастық
үшін КСРО Тунис ... 2,8 млн ... ... ... ... ... Кеңес
Одағы 1988 жылы жедел жәрдем және гуманитарлық мақсатта Туниске 2,5 ... ... ... КСРО Туниске ауыл шаруашылығындағы зиянкестермен күресу
үшін 2,5 млн. доллар көлемінде көмек көрсетті. 30 жыл бойы екі ел ... ... ... Тунис жастары КСРО-ның жоғарғы оқу
орындарында білім алып, ... ... ... ... ... ... ... Азия және Африкадағы аймақтық шиеленістерді ... ... еске ала ... ... ... алға ... ... күшейту және оның эффектісінің жоғарлауы ұхынған Кеңес Одағымен Тунис
бір пікірде ... атап ... ... ... және ... ... кұрамындағы әртүрлі ұйымдар және Европа экономикалық бірлестігі де
(ЕЭС) көрсетіп отырды.
1981-1990 жылдары ... ... ... (МГШ) ... мен ... өндірітерін ұлғайту және әлеуметтік-экономикалық
жағдайды жақсарту үшін 48,5 млн. ... ... ... ұйымы Туниске
денсаулық сақтау саласында инфекциялық аурулармен күресуде және халықтарға
вакцина егуге көмектесіп, 1987-1991 ... осы ... 1,6 млн. ... ... ЮНЕСКО ұйымы Тунис мемлекетіне мәдени ... ... ... ... ... семинарлар өткізуге көңіл 45
бөлуде. Осы ұйым 1988 жылы 76 мың ... ... 10 ... және ... ... мен ... кеңес беру шараларын өткізді.
Экономиикалық ынтымақтастықта көршілес араб елдерінің қорлары соның
ішінде Сауд ... ... Қоры ... ... дамытудағы Араб
Қорымен тығыз байланысты. Тунис үкіметі елге валютаның қайнар көзі болып
табылатын ... ... ... ... ... ... Осы мақсатта
елде 19.11.1990 жылы туризмді дамыту туралы арнайы заң ... ... ... ... ... ... ... Монастир-Сфакс, Джерба аралы-Зарзис-Габес, Гафса-Таузар, Бизерта-
Табарна. Тунистегі туризм индустриясы өте тиімді. Туристік бизнес 1986 жылы
сәуірде американдықтардың ... ... ... және 1990-1991
жылдары Парсы шығанағындағы дағдарысқа байланысты күйзеліске ұшырады. Ливия
астанасын бомбылау салдарынан 1986 жылы ... саны 1,5 млн. ... ... жылы 1,9 млн. ... ... өзі шет ... байланысын дамытуда үлкен септігін тигізеді. 88
процент туристер ... ... ... ФРГ, ... ... ... Нидерландия, Австрия және Скандинавия елдерінен келіп
отырады.
Қорыта ... ... шет ... ... ... үш ... болды:
Бірінші фактор - жалпылай танылған құқық принциптерінің жолын ұстаушылық.
Екінші ... - ... ... ... ... ... - ... ынтымақтастыққа және бірлестікке дайын екенін білдіретін
түсіністік, достық факторы.
Тунистің сахарадан оңтүстікте жатқан Африка ... ... ... ... ... ... ... Тунис
мемлекеті бірге отаршылдық бодандықта болғанын және одан бірге ... ... ... ... ... және Оңтүстік Африка елдерінің
патриоттарын қолдауға бостандық үшін және ұлттық ... ... ... ... африкандықтар заңды түрде ... біз ... ... - деді ... Республикасының КСРО-дағы
төтенше елшісі Абд-ар-Руф Унайес. Шет елдермен ... ... ... ... ... ... ... елдердің бірі болып
табылатындығына күмән жоқ.
ҚОРЫТЫНДЫ
Сөйтіп, Тунис мемлекетінің экономикалық-әлеуметтік дамуы 80-90 жылдары
жүйелі ... ... Елде 80-ші ... ... ... ... Бен ... саяси плюралистік бағыт өз даму жолын тауып, дұрыс жолға ... ... ... ... саясаткер елді демократияландыру негізінде жүргізген
әр түрлі саладағы реформа ... елде ... алға даму ... ... ... елі өте гүлденген, шарықтаған араб елі ... ... ... жақын араб елдерінің бірі болды. Тунис мемлекетіндегі
екі президент Бургиба мен Бен Алидің басқару әдістерін ... ... ... ... ... ... Бен Али ... қоғамды
дамытуға әрекеттенді. Бургиба өзінің ставкасын елін азат етуге ... ... ... ... азат ... ... ... Бен Али ... ... ... ... өзгергенін түсінді. Ол жаңару процессінің
бастамасын жариялай отырып былай деді: «Біздің халық азаматтарына, қоғамның
барлық ... ... ... ... катысуға мүмкіндік бере
отырып, сана мен жетістіктің қажетті деңгейіне жетті»40. Сөйтіп, бұл диплом
жұмысында ... ... ... ... ... ... ... бағыттар мен олардың нәтижесін алуға үлкен мән берді. Тунистің
тәуелсіздік ... ... ... ... ... жағдайына жан-жакты
талдау жасалды. Президент Бен Али ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар іске қосылып,
өнімді нәтижелер берді. ... ... өзін ... ... ... сауда және финанс жүйелері либерализацияланды. ... ... ... ... жағдайы да бірнеше табысты
нәтижелерге ие болды. Жеке ... ... ... мән ... әр ... өз ... беруге және өздерін ұсыну құқығы берілді.
Жұмыссыздыкты жою үшін көптеген шет ел ... ... ... ... мекемелері салынды.
Сондай-ақ, елге шет елге кеткен тунис-эмигранттары ... өз елін ... ... қосты. Мемлекетте шығыс пен кіріс ... ... ... ... ... ... қысқартылып, кірісті көбейту үшін Тунис
ұлттық өнімдері халықаралық ... ... ... ... Жалпы Ішкі
Өнім 70%-ке дейін өсті.
Бен Али өзінің құрған жаңа ортасы ... өз ... ... ... және ... ... ... деген патриоттық сезімнің
орнауына қызмет етуді көздейді. Мемлекет плюралистік дұрыс ... ... ... ... ... Сондықтан да, плюрализмде
демократияландыру және кезең бойынша даму бағыттары таңдап ... ... ... ... ... және ... ... шешімдері - бір жолмен келуде. Тунистің 80-90-шы жылдардағы
дамуы орнықты және жүйелі ... ... деп ... ... путь к ... ... М., 1996, ... Тунисская Республика. М. 1993. с.111.
З. Румянцев А., Фатис Ф. ... ... ... Бұл да сол ... Национальное освоботительное движение и идиологическая борьба
М.1982.стр.145-146 .
6. Бұл да сол жерден.
7.Тунисская Республика. М. 1984. С. ... ... М. 1984. С. ... ... ... ... стран Африки. М., 1990. с. 312.
Известия. 1987 15.01. с. 3.
Республика Тунис. 1993. с. 141.
12. Григорянц. А ... ... ... ... Новое время., 1987. N5. с.
28.
Румянцев В., Фатис Ф. Тунисская Республика., 1982, с. 15.
Социалъное обеспечение., 1990 N3. с. ... 1989.28. ... и ... сегодня. 1997. с. 9.
17. Капитонов.К. "Бен Али - человек обновления" (Азия и Африка ... ... ... Тунис: путь к политическому плюрализму. М., 1996. с. 44.
19. Деловоймир. 1993. 16. О2.с. 3.
20.Абд Ар-Рауф Унолтес. В Тунисе не ... ... а ... республика./Азия и Африка сегодня/ N6. 1989. С.28. 21.Азия и Африка
сегодня. 1997. С.13 22" Азия и ... ... 1997. с. 13. 21. Азия ... ... 1997. с. 11. ... Шаабан. Тунис: путь к политическому
плюрализму. М., 1996. с. 35.
22.Зарубежный Восток: политика, ... ... М, ... стр.305
23.Садок Шаабан. Тунис: путь к политическому плюрализму. М. 1996 ... 1987. ... с. ... и ... ... 1997. с. 10.
26.Некоторые актуальные вопросы истории и экономики стран зарубежного
Востока. ... 1992. с. ... ... ... ... ... идеология.
М.1987г. стр. 79
28.М.1982г. вып. 5 стр. 80.
29.Азия и Африка сегодня. N6. 1989. с. 29.
З0.СадокШаабан. Тунис: путь к ... ... М. 1996. с. ... ... Шаабан. Тунис: путь к политическому плюрализму. М. 1996.
32.Деловой мир. 1993ж. 16.02.
33. Азия и Африка сегодня. 1990. ... ... ... ... 1990. N2. с. ... и Африка сегодня" N6. 1989. с. 28.
37.Садок Шаабан. Тунис: путь к политическому плюрализму. М., 1996, 109.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Григорьянц А. ... ... ... ... ... А , Фатис Ф. Тунисская Республика М.1982 г.
3. «Тунисская ... М. 1993 ... ... ... История, экономика, политика. М.1986г.
5. Арабский Восток и ... (Сб. ... Ан СССР ... Востоков. Под ред.
Е.А.Лебедев) М . 1977 г.
6. Зарубежный Восток: экономика, политика, идеология. (Сб.индикативных
рефератов. ... ... ... АН. ... ... Некоторые актуальные вопросы истории, экономики стран зарубежного
Востока. Ашхабад 1987 г.
8. Национально -освободительные движения и ... ... ... К. ... Бен Али ... ... ... и Африка
сегодня ) М . 1997 г.
2. Жданов С. Елизаров Ю. О туристических впечатлениях и не ... о ... и ... сегодня) N.8.1989 г.
3. Абд Ар- Рауф Унайес. В тунисе не вторая республика, а просто своя
республика. ... и ... ... N 6 ... ... Ю. ... на улице Хайреддина паши (Азия и Африка ... 1985 ... ... С. ... делает ставку на туристов. Известия 19 июня, 1997.
6.Филатов С. Надежда «Революции жасминов » 1989 г. 28. III.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 59 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аймақтық дағдарыс синдромы немесе араб дауылы6 бет
Араб халифаты11 бет
Африка халықтарының этникалық-лингвистикалық құрамы7 бет
Африканың араб елдерінің эканомикалық - саяси географиялық жағдайы22 бет
Мұсылмандық құқықтық жүйе5 бет
Әлемдік экономикалық қатынастардың ғаламдану жолында түсуі және өзара байланысы7 бет
Мұхтар Шаханов9 бет
Аймақтық интеграция шеңберіндегі Араб Мағриб бірлестігі70 бет
Африка елдері жайлы16 бет
"Жігер Ақ" сүт өнеркәсібі кәсіпорындарының қазіргі жағдайы және даму тенденциялары23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь