Оқушыларды қолөнерге баулудағы халық педагогикасының негізін қалыптастыру

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3

І тарау. Оқушыларды қолөнерге баулудағы халық педагогикасының негізін қалыптастыру

Қазіргі кездегі эстетикалық тәрбиенің мәні мен міндеттері ... ... ... ...
8
Халық педагогикасын насихаттау және дамыту ерекшеліктері ... ... .
14
Оқушылардың дүниетанымын қалыптастырудың құралдары мен жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

18
ІІ тарау. Оқушыларға ұлттық киім тігуде эстетикалық және көркемдік талғамды қалыптастырудың негізгі әдістері

Оқыту процесінің заңдылықтары және принциптері ... ... ... ... ... ... ..
24
Мектепте эстетикалық тәрбиенің негізгі бағыттары және олардың ұлттық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

31
Ұлттық ою.өрнектің шығу тахихы және оның киімде орналастыру тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

35
Оқу шеберханасын ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
48
ІІІ тарау. Ұлттық киім тігу барысындағы технологиялық өңдеулер
Әйелдердің ұлттық бас киiмдерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
56
Камзолдардың модельдері және конструкциялық сызбасы ... ... ... ...
62
Бұйымды өңдеудегі технологиялық процесс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
67
Бұйымды дымқылды.жылумен өңдеу технологиясы ... ... ... ... ... ... .. 73
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 74
Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 77
Қазақ халқының ұлттық мәдениетінің өркендеуі жағдайында жеткіншек ұрпақгы ұлттық рухани негіздерін қалыптастыратын халық дәстүрлерімен тәрбиелеудің маңызы зор. Әрбір адам өз халқының рухани қазынасы мен оның үлттық мәдениетімен әдет-ғүрпы дәстүрлерімен неғүрлым тереңірек танысуы қажеттігі туындап отыр. Өйткені өз халқының ұлттық ерекшеліктерін сезінбей басқа халықгың өзіне тән белгісін толық түсіну мүмкін емес. Қазақстанда эстетикалық тәрбиенің қалыптасуы мен дамуы халықгың сан ғасырлық тарихымен, тұрмыс-тіршілігімен және мәдениетімен тығыз байланысты. Адамдардың сырт-түрпатында,қарым-қатынастарында, киім-кешегімен үй-жайларында, тіл мен өнер туындыларында эстетикалық мәдениеттің, эстетикалық талғам мен үғымдардың ерекшеліктерімен әдістері көрінетіні даусыз.
Өнердің барлық түрі өзіне тән бейнелі тілі, тәсілдері мен әсемдік әлемін ашып көрсете отырып, адам сезіміне әсер ететіні мәлім. Қазақ халқы сонау ерте заманнан-ақ күнделікті еңбек қызметінде өзінің қолданбалы өнерін дамытып отырды. Қодданбалы өнерге тән ерекшеліктер: айналадағы ортамен, өмірмен, еңбекпен тығыз байланысты болды. Ұлттық қолданбалы өнердің әлеуметтік-тәрбиелік ролі тек оның туындыларының өзіндік көркемдік,эстетикалық күндылығымен бағаланбайды, сонымен қатар адамның өз заманына сай талғамын білдіруінен, өткеңдегі
мәдениетпен, ұлттық дәстүрлермен сабақтастығынан көрінеді.
1. Әбдалаева Ш. Халық қолөнері. Алматы. Рауан. 1992.
2. Әбдуәлиева Ш "Қазақтың қолөнері" - әдістемелік құрал
3. Әбдуәлиева Ш "Халық қолөнері" Алматы. Рауан. 1992
4. Байжігітов Б "Бейнелеу өнерінің теориялық мәселелері" Ақтөбе. "А-полиграфия" ЖШС 2003 ж
5. Болатбаев Қ, Ибрагимов Ұ "Бейнелеу өнері" Алматы "Ата-мұра" 2001 ж
6. Бапанов И.В. Бисер "Народное творчество" 2001
7. Бағдарлама "Қолөнер" (8-11 тереңдетілген сыныптар үшін) Шымкент 2002
8. Валя - Валентина Издательский дом "ОВА-Пресс" 2003
9. Вышитые картины ЗАО "Эдипресс конлига" 2004
10. Газарян "Прекрасная своими руками" Москва 1986
11. Джанибеков У "Культура Казахского ремесла" Өнер 1982
12. "Еңбекке баулу" Алматы "Атамұра" 2000
13. Егорова Р.И. Монастырная В.П. "Іс тіге біл" "Рауан" Алматы 1993
14. Жанибеков О. "Эхо" Өнер Алматы 1990
15. Исламгулова С.К. Дидактические условия проектирования учебгого процесса на основе технологического подхода. Творческая педагогика №2, 2001
16. Касиманов С. "Қазақ халқының қолөнері" Алматы 1995
17. Құтпанбаев Ә "Ұстаз ұлағаты" Ғылым 2002
18. Караев Ж.А. Момынбаев В.К. Устимиров К. Государственные стандарты начального профессионального образования РК-Алматы, Республиканский издательский кабинет, 1999
19. "Лена - рукоделие" ЗАО "Эдипресс-конлига" 2004
20. Литвинец Э.Н. "Низание Бисером и ручное вашивание" Хэлтон Харвест Астана 2001
21. Лученкова Е. "Как сделать нужные и полезные вещи" Минск Хор-вест 1999
22. Маргарита Максимова. Марина Кузмина "Вышываем крестом" Москва "Эксмо" 2004
23. Мектептегі технология Алматы 2004
24. Морков Л. Большая школа Энциклопедия, Москва 2000
25. Өмірбекова М.Ш. "Қазақ халқының дәстүрлі өнері" "Алматы кітап" 2004
26. Поеная энциклопедия женских рукоделий "перевод французского" 1992
27. Программа технологии 2000 года
28. Педагогика педагогические теории системы, технологии "Академия" 1999
29. Русакова М. "Аппликация" Москва "Посвещение" 1987
30. 8 жылдық мектеп программалары (еңбекке баулу 1-3, 4-8 сыныптар) Алматы "Мектеп" 1982
31. "Технология" Алматы "Атамұра" 2003
32. Тәжімұратов Ә "Шебердің қолы ортақ" Алматы 1977
33. "Шаңырақ" үй тұрмысы энциклопедия, Алматы 1989
34. "Энциклопедия рукоделие" Москва 2000 Борисовский Г: Красота и стандарт. М. 1968.
35 . Сенешаль М. Дж.Флекс. Узоры симметрии. 1980.
36 . Схнамеровская Т.П. Направление, творческий метод и стиль в искусстве. Лениздат. 1975.
37. Ақайқызы З. Ою-өрнек ой айтар. (Монғолия қазақтарының ою-өрнектері мен қолөнері). Алматы. 1996.
38. Әбдіғаппарова Ұ.М. Қазақтың ұлттық ою-өрнектері. Алматы.1999.
39. Маргулан А.Х. Казахское народное прикладное искусство. 1-том. Алматы. 1986.
40. Муканов М.С. Казахские домашние художественные ремесла. Алматы. 1979.
41. Нурмухаммедов Н. Искусство Казахстана. М. 1970.
42. Тоқтабаева Ш.Ж. Қазақтың зергерлік әшекейлері. Алматы.1985.
43. Жәнібеков Ө. Жолайырықта. Алматы. Рауан. 1995.
44. Шаңырақ. Үй-тұрмыстық энциклопедиясы.
45. Маргулан А. Казахская юрта и ее убранство. М. 1964.
46. Қалиев С. Оразаев М. Қазақ халқының салт-дәстүрлері. Алматы. Рауан. 1994.
        
        Мазмұны
| |Кіріспе..........................................................|3 |
| ... | |
| |І ... ... ... ... ... ... | |
| ... ... | ... кездегі эстетикалық тәрбиенің мәні мен |8 |
| ... | ... ... ... және ... ... |
|1.3.|Оқушылардың дүниетанымын қалыптастырудың құралдары мен | |
| ... |
| ... | |
| |ІІ ... ... ... киім ... эстетикалық және | |
| |көркемдік ... ... ... ... | ... ... ... және |24 |
| ... | ... ... ... негізгі бағыттары және олардың | |
| ... |31 |
| ... |
| ... | ... ою-өрнектің шығу тахихы және оның киімде орналастыру | |
| ... |
| ... | ... ... |48 |
| ... |
| |.... | |
| |ІІІ ... Ұлттық киім тігу барысындағы технологиялық өңдеулер | |
|3.1.|Әйелдердің ұлттық бас |56 |
| ... | ... ... және ... |62 |
| ... | ... ... технологиялық |67 |
| ... | ... ... дымқылды-жылумен өңдеу |73 |
| ... | |
| ... |
| ... | |
| ... |
| ... | ... халқының ұлттық мәдениетінің өркендеуі жағдайында жеткіншек
ұрпақгы ... ... ... қалыптастыратын халық дәстүрлерімен
тәрбиелеудің ... зор. ... адам өз ... ... ... мен ... ... әдет-ғүрпы дәстүрлерімен неғүрлым тереңірек танысуы
қажеттігі туындап отыр. Өйткені өз халқының ... ... ... ... ... тән ... толық түсіну мүмкін емес. Қазақстанда
эстетикалық тәрбиенің қалыптасуы мен дамуы халықгың сан ғасырлық тарихымен,
тұрмыс-тіршілігімен және ... ... ... ... ... ... үй-жайларында, тіл мен өнер
туындыларында эстетикалық мәдениеттің, ... ... мен ... ... ... даусыз.
Өнердің барлық түрі өзіне тән бейнелі ... ... мен ... ашып ... отырып, адам сезіміне әсер ететіні мәлім. Қазақ халқы
сонау ерте заманнан-ақ күнделікті еңбек ... ... ... ... ... ... ... тән ерекшеліктер: айналадағы ортамен,
өмірмен, еңбекпен ... ... ... ... ... ... ролі тек оның ... ... ... ... ... қатар адамның
өз заманына сай талғамын ... ... ... ... ... ... Қазақ халқының
ұрпақ тәрбиелеу дәстүрі отбасыңдағы еңбек тәрбиесінде негізделген. Кәсіп
пен өнердің түрлері олар үшін ... көзі ғана ... ... ... қүралы да болған. Отбасындағы еңбек тәрбиесі екі түрлі ... ... ... ... икем ... ... ... сол негізінде оның
бойында халықгық ізгі қасиеттерді дарытуға бағытталған. ... ... ... одан әрі ... елге танымал өнер мен кәсіп
шеберлерінің халықгық тәрбиеші ретіндегі тәрбиелеу ықпалы зор ... тек қана ... ... ... әр ... ... ... көңіл
бөліп, оны алуан жолмен берудегі дағдыға енгізген.
Н.Ә.Назарбаевтың "Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және ... ... ... атты ... ... ... "XXI ғасыр деңгейінде
білім беру мен кәсіптік даярлауда ... ... ... ... тығырыққа
тірелері анық. Сондықтанда біз болашақта жоғары технологиялық және ғылыми
қамтымды өңдірістері үшін кадр ... ... ... деп атап ... ... және кәсіптік білім беруді дамытуға ... ... ... шарт" деп айтты.
Жұмыстың көкейтестілігі: Қазақстан Республикасының жалпы және кәсіптік
білім беретін мектептерге ... ... ... ... ... ... ... игіліктермен адамзат мәдени ... ... ... оқыту, тәрбиелеу және әрбір шәкіртті жеке тұлға
деп санап, оның ой-өрістерінің жан-жақгы дамуына жағдай жасау ... ... ... ... ... сай ... киім тігуге, модельдеуге, пішуге
үйретіп, әрі эстетикалық талғамын, көркемдік білім деңгейін ... ... ... ... ... түрмыста сән құра білуге үйрету маңызды
мәселелердің бірі болып отыр.
Қазақстан ... ... ... ... үндеуінде
жастарды ертеңгі күннің өлшемдеріне сай өмір сүруге ... ... ... жаны да, тәні де сұлу адам ... ... ... мен ... қатынас мәдениетінің биік деңгейіне жете
алатындай білім беретін жүйесін қайта ... ... ... ... ... ... ынта-ықыласы анағұрлым
жоғарылады. Себебі, қоғамның даму барысында ... ... ... бәрі де ... ... мен көзқарастар адамның сана-
сезімінің, талғамының дамуына әсер ... Ал, ... арта ... мода ... да ... ... отырады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... пен өнер ... жан-жақгы эстетикалық
тәрбие беру, сұлулыққа, тазалыққа үйрету, адамзат қоғамында ... ... ... ... ... ... әлемдік рухани игіліктерді
бағалай білуге тәрбиелеу" — жақгары қарастырылады.
Ал "Еңбекке оқыту және тәрбиелеу" түжырымдамасында "Еңбек негіздерін
мектеп жасында ... ... ... ... ... — деп
окушыларды мектеп қабырғасында тігуге, токуға, бастырмалауға т.б., ... ... ... ... ... ... белсенділік, екпінді еңбек,
тапқырлық және жауапкершілік тәрізді қасиеттерді ... ... тыс ... ... ... ... мен формаларын,
мақсаты, міндеті, принциптерін, бірқатар әдіскерлер Д.А.Тхоржевский,
А.С.Лында, В.А.Поляков, ... ... ... ... өнер ... өнер өмір ... ... мәтелі бекер айтылмаған,
қазақ халқының үлттық өнерін көптеген академиктер көрсете білген. Мысалы,
С.Тәжімұратов, А.Х.Марғұлан, А.Ғ.Алмабекова, С.Қасымов және т.б. ... ... ... ... ... мен сәндік қолданбалы өнерін ... ... ... ... ... дарынды, талантты шеберлердің
есімдері халық жағынан да осы уақытқа дейін сақгалған.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі салаларывдағы техникалық шығармашылықгың
экономикалық және әлеуметтік мәні өсуде, техника мен ... ... ... ... халық шаруашылығын ... ... ... қиын ... мәселелерді
шешу үшін өсіп келе жатқан ұрпағымыздың ... мен ... ... ... прогрестің сұранысына сай болуға ... ... ... ... ... мен ... технологияны ғана емес,
сонымен қатар өздерінің қатысуымен ... ... ... болатындарын да
үгымды және тез игере алатын болуы керек. Сол себепті, жастардың ... ...... ... ... әлеуметтік-экономикалық саясаттың маңызды бағыттарының бірі
болып саналады.
Е.А.Глинская мен А.К.Наймушин, ... ... т.б. ... ... ... технологиясы, оның ішінде ең негізгі ... ... ... тігу, адамның өлшемдерін алу, пішу технологиясын
модельдеу жолдарын көрсеткен.
Дәстүрлі емес сабақгарды өткізу жайында ... мен ... ... ... ... ... ... К.Жүнісова т.б. журналдарда беріліп жүр.
Сондықтан оқушыларға қалыңдық киімін тігу барысында ою-өрнектердің
орналасуын үйрету барысында біз ... ... ... ... және
сезіну, эстетикалық көзқарасқа, ұқьштылыққа, сұлулыққа, ... ... т.б. ... орай біз ... ... ... киіміндегі ою-өрнектердің
орналасу ерекшеліктерін үйрету» деп алдық.
Зерттеу жұмысының объектісі:
Технология ... ... ... ... ... ... жүмысының пәні: Ою-өрнектерді технология сабағында қолдану
тәсілдері барысында оқушылардың ... мен ... ... ғылыми болжамы:
Оқушыларға ұлттық қалыңдық киімін әзірлеуге ... ... ... ... ... ... ... мазмұнына қосымша енгізілсе,
онда оларды еңбек етуге тәрбиелеу ... ... ... ... ... теориялық негіздерін анықгау;
* Ұлттық киімдерді технология сабағында қолдану тәсілдерін
анықтау;
* "Киімді конструкциялау мен модельдеу" мамандығы бойынша
ұлттық қалыңдық киімін технология ... ... ... анықтау.
- Оқушылар қалыңдық киімін ... ... ... ... ... ... маңыздылығы:
Жалпы білім беретін мектептерде педагогикалық іс-тәжірибеде және технология
сабағы барысында ... ... ... ... ... ... ... сәндеудің қазіргі заман мәдениеті
талабына сәйкестігі ескерілді;
Оқушылардың еңбекке деген қызығушылығын ... ... ... ... ... баулудағы халық педагогикасының негізін
қалыптастыру
1.1. Қазіргі кездегі эстетикалық тәрбиенің мәні, міндеттері
Адамдардың эстетикалық сезімдері олардың өмірінде зор ролъ ... ... ... ... білу ... ... өмірін байытады,
қызғылықты етеді, оған ең ... ... ... ... ... Біз
әр адамның адамгершілікті тұлғалық мәнін жан-жақты дамытуға ұмтыламыз,
сондықтан әр ... ... ... ... әсем ... ... ... керек. Адамның әсемдікті және жексұрындықты, сәулеттілік
және ұждапсыздықты, қуаныш пен ... т.б. ... ... ... ... мен ... айқындалады. Осыдан келіп ... ... ... мен ... ... керек екендігі шығады.
Қазіргі кезде эстетикалық көзқарастарды тәрбиелеу – тәрбие барысының
зейін салуды, күн санап өсіруді талап ... ... ... ... адамына
тек қана өнердің емес, еңбек, қоғамдық қатынастар, қоршаған ... ... ... да ... ... ... ... Эстетикалық көзқарастар
адамның шындыққа қатынасын анықтайды.
Адам өмірінде эстетикалық көзқарас әрдайым ... ... күш ... ... ... ... кезеңнен бастап әсемдікке ұмтылу тән
нәрсе. Ол ... ... ... ... бар ... ... ... өз еңбек іс-әрекеті тиімді және саналы
болуы үшін оның ... ... ... нәрсені қабылдау деңгейіне
жеткені жөн. Балаға сонымен қатар ... да ... ... ... ... ... ... іс-әрекет әсемділігіне
сезімталдығын тәрбиелеп, мұғалім балалардың ... ... ... ... ... көзқарасты тәрбиелеудің экономилық мәселелерге әрі
тікелей әрі жанама қатынасы бар. Бұл ... ... ... ... ... рухани және материалдық қажеттіліктерін қанағаттандыруға
бағытталғандығынан туындайды. Өңдірілген товарлар сапасының әсемдігі
тұтынылу ... ... әсер ... ... өзі әр ... ... алуында
белгілі дәрежеде эстетикалық көзқарас мәдениеті болуын талап етеді.
Өнерде шоғырланған адамдардың шындыққа эстетикалық ... ... алға алып ... ... сол арқылы санаға өте
күшті әсер ету ... ... ... ... көзқарасын тәрбиелеу дамыған әсемдік
сана мен ... оны ... және ... ... ... ... ұйымдастырылған процесі. Эстетикалық көзқарасты
тәрбиелеу оқушыны ... және ... ... ... ... ... ... тән қызмет атқарады. Ол ... ... ... ... ... оны ... әсемдікке көзқарасының дамуы, білім
алуы, қалыптасуы құралына айналдырады.
Кең ой-өрістілік ... ... ... сөз ... ... шындықтың объективтік жақтарын, көркем сөз сұлулығын бөліп
қарайды. ... ... ... ... және процесі, оның нәтижесі,
сұлулығы ерекше көрсетіледі. Құқықтық ... ... ... оның ... мен ... ... баса назар аударылады.
Бейнелеу іс-әрекеті барысында балаларға көзге көрінетін әлем, музыкада адам
жасаған ... ... ... ... Дене ... мәдениеті
және гигиена негіздері арқылы бала адам денесінің тән және жан ... ... ... ... жан-жақты және үйлесімді дамытудың жалпы
жүйесінде жанама қызметі де бар.
Әсемдіктің адам үшін зор ... күші бола ... ... ... ... белсенді және тиімді ден ... де ... ... ... оның жан ... байлығы, шешендігі оны басқа
адамдарға тартымды етеді. Оқушылар алдында ашық ... ... ... ол ... тартымды етеді және еңбек іс-әрекетінің процесін
жеңілдетеді. Ерлік пен шын ... ... ... ... тәртіп
және құқықтық әрекеттерін орындауға жетелейді.
Баланың эстетикалық көзқарасын тәрбиелеу ... ... ... өмір мен қатынастар және әсерлер ықпалымен жүзеге асырылады. Кіші
мектеп жасындағы балалардың эстетикальгқ көзқарасы үздіксіз ... ... ... нәрсе - оқу, қоғамдық және тұрмыстық еңбектің жаңа жүйеге
түсуі.
Эстетикалық көзқарасты тәрбиелеудің негізгі ... - ... Ол ... сезімді қабылданылатын бейнелер арқылы бере отырып және ... адам ... мен ... әсер ... оның ... ... ... Педагогикада эстетикалық көзқарасты тәрбиелеу тәрбиенің басқа
салалармен ... ... ... ... ақыл-ой тәрбиесін,
зерттелген құбылыстар әсемдігін ашпай жүзеге асыру мүмкін емес. ... - ... ... еңбек мазмұны мен процесін таңымай
саналы тәртіп пен мінез-құлықты тәрбиелеу мүмкін емес. Сондай-ақ ... ... ... белсенді іс-әрекеттен және мұраттарға жету
жолындағы күрестен оқшау қарауға болмайды.
Мектеп оқушыны әсемдікті өмірден, ... ... ... ... ... ... ... және ләззат алуды үйретіп қана
қоймайды, күнделікті өмірде осы ... ... ... мен ... ... ... ... өнердегі, еңбектегі, өмірдегі ең
жақсыны қабылдау, одан ләззат алу. Эстетикалық ... ... ... ... бағалай білуге үйретеді. Өнер шығармаларын тануға,
қастерлеуге ... оған ... ... ... ... тәрбиенің өзіне тән міндеттері бар. Олардың бірі –
эстетикалық сезімді және ... ... ... ... ... сезу және көру ... әр түрлі болады. Біреулр
әдемілікке үңіле қарап, оның сырын білуге ... ал ... ... мән бермейді, қалай болса солай қарап, жанына өте ... ... ... оған ... үшін ең ... бейнелеу өнері, музыка және ән
саласынан әрбір адамда білім болуы ... ... ... ... ... ... ... адам сұлулықты бағалай
біледі, түсінеді. ... ... ... эстетикалық қабылдау
қырағылығы, ықыластылық, ... ... ... ... ... ... байымдауды, баға беруді қалыптастыру – эстетикалық
тәрбиенің тағы да бір ... ... сүю, оған ... үшін ... ... білім. Сондықтан бала бейнелеу өнері саласындағы
ырғақ, үндестік, музыка мен әндегі дыбыстарды және өнер ... ... ... қажет. Осыған байланысты ол эстетикалық терең ... ... және ... ... және сұлулыққа баға беру үшін эстетикалық танымның маңызы
өте зор. Эстетикалық таным – бұл ... ... және ... әдемілік пен нағыз ... ... ... ... ... ... талап қою. Мысалы, мұзда конькимен мәнерлеп сырғанақ
тебу, яғни жарысы ... ... ... екі ... ... яғни
бірінші баға – көркемділігін ... ... ... екінші баға
мәнерлеп сырғанаудың техникасын жоғары ... ... үшін ... ... ... баға қою үшін мамандардың, әсіресе төрешілер
алқасының танымы, ... ... ... ... ... танымның дамуына көбінесе өнер үлгілеріне қабылдаумен, не
тегінде шығармашылық байланысты іс-әрекеті мүмкіндік береді.
Қазіргі жағдайда біздің ... ... ... ... бірі
– баланың эстетикалық белсенділігін тәрбиелеу. Ол ... ... ... ... ... қана ... осы ... бойынша өзін қоршаған
айналаға өзгеріс жасауы ... ... ... ... ... табиғат
эстетикасы, адамдар қатынасы және ... ... ... Адам ... ... ... әдемілікке, көркемдікке өз
үлесін қосып, оны көріксіздіктен, ұсқынсыздықтан қорғауы қажет.
Балаларды эстетикалық белсенділікке тәрбиелей отырып, оларды ... ... ... ... сезімтал тыңдаушы болуға үйрету
керек. Балалар әдебиетті ... ... ... ... музыканы тыңдауға өте ынталы болады. Әр түрлі ... ... ... ... ... дұрыс түсіну үшін балаларды көп
ізденуге үйрету, ... беру ... ... міндеті.
Баланың эстетикалық мәдениеті және белсенділігі тұтас педагогикалық
процесте дамиды. Сондықтан оның барлық еңбек ... ... ... ... ол өз ... ... ... енгізе алады.
Эстетикалық тәрбиенің маңызды міндеті - өнер және ... ... ... ... және ... ... Осыған орай,
мектепте оқушылардың ықтимал ... және ... ... ашу
керек.
Эстетикалық тәрбиенің негізгі құралдары - әдебиет және өнер. Олар зор
идеялық тәрбиелік роль атқарады. ... пен өнер ... ... олардың идеялық жағынан баюына игі әсер етеді. Өнер және ... ... ... ... әр ... ... ... (әдебиетте –
проза, поэзия; кескіндеме – жанр, баталия, пейзаж; ...... ...... ... ән ... орыс суретшілері П.А.Федотовтың, В.Г.Пероговтың, И.Е.Рениннің,
В.В.Верещагиннің, ... ... және ... ... ... Қ.Шаяхметовтың т.б. шығармашылығымен байланысты
бейнелеу өнері адамдардың тәрбиесіне күшті ықпал ... ... ... ... ... ... т.б. ... адам баласының бақыты және
бостандығы үшін күрескерлердің ... ... ұлы ... өнер мен ... шындықты игерудің және танудың құралы. Өнер мен
әдебиет адам ... және ... ... ... ... бірі ... сезуде, эстетикалық көзқарастарды қалыптастыруда зор роль
атқарады. Табиғат адамды ... ... ... дамытады, эстетикалық
түсінігін байытады. Адам ... ... ғана ... ол ... жасаушы шығармашылық қызметкер. Сондықтан өзінің күшін, қабілетін
адамдар бақыты үшін табиғатқа ... ... ... ... ... ... түсініктері, олардың еңбекке әсемдік
тұрғысынан ... ... ... ... ... ... Мәселен өзі шешу мүмкіндігі болғанда ғана оның әрі мінез-
құлықтық, әрі әсемдік ... жай ... ... ... ... ... жай табуы, эстетикалық сезімі
бала үшін көп ... бір ... оқу ... ... ... ... оны оқудың
қозғаушы күші, дем берушісі ... ... үшін ... ... іс-әрекетін ұйымдастыру, көркемдік ләззат және құлықтық әсер алуды
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... Халық педагогикасын насихаттау және дамыту ерекшеліктері.
Қазақстан Республикасының 1993 жылы қабылдаған білім беру ... - ... ... ... мен ... ... ... жасау», деп көрсетілген.
Заңда халық педагогикасы сөз етеліп отыр. Сондықтан оны ... ... және даму ... ...... ... бірі.
Осы бағытта нәтижелі жұмыстар істеп жатқан ... ... ... ... ... ... журнал
және газет беттерінен байқауға болады. бұл мәселелер жөнінде осы тарауда
кейбір ... ... да ... еді. ... ... қазақ мектептерін
де атап кеткен жөн. Олар: Алматының экспериментальды мектеп-интернаты,
Атырау қаласындағы №11, 13, 19, 21, 23 ... ... ... Нарынқол
ауданындағы Энгельс атындағы мектеп, т.б.
Халық педагогикасын жаппай оқу орындарында, ... тыс ... ... үшін ... ... ұжым озат ... іс-
тәжірибесімен жан-жақты танысады, тәжірибенің мәніне жете ... ... ... оны ... ... ... меңгеріп, оқу-тәрбие
жұмысының процесіне енгізеді. Осыған ... озат ... ... нұсқауы жасалады және арнайы бағдарлама
дайындалады.
Біз бір-екі мектептің тәжірибесін қысқаша үлгі ... ... ... Энгельс атындағы орта мектептің педагогикалық ұжымы 1987
жылдан бастап ... ... ... басқаруымен аталмыш мектепте
халық педагогикасына ерешке көңіл бөлініп, оқу ... ... жаңа ... бұрған. Бұл мектепте «Жаңарту» өнер отауының бағдарламасы жасалып, ... ... әр ... ... еске түсіру, насихаттау және оқып-
үйренудің тақырыптары көрсетілген.
Мектепте ұйымдастырылған «Алтын көмбе» ... ... ... ... ... ... ... үшін ұстаздармен,
тәрбиешілермен, сынып жетекшілерімен, ата-аналармен, оқушылармен ... ... ... ... ... ... ... ережелері жасалып, бағыттары көрсетілген.
1. Ұлттық салт-дәстүр мен сананы қалыптастырудағы жас ұрпақ ережесі.
2. Сынып жетекшілерінің ... ... үлгі ... ... ... ... ер-азамат ережесі.
4. әйел азаматтардың ұлттық салт-дәстүрді қалыптастыру ережесі.
5. Халық ... ... ... ... ... ... ... әдістемелік ұсынба түрінде
жазылған.
Бағдарламаның басты мәселелері:
1. Ұлттық болмыс ұғымдары ... ... ай, жыл ... ... ... ұлы күні ... жыл басы, наурыз көже т.б.).
3. Қазақтың тыйым сөзі (әдептілік, қарапайымдылық т.б.)
4. Ырымдар да ... ... ... ... ... көрімдік т.б.)
5. Бабалар батасы (тілек, алғыс т.б.)
ІІ. Имандылық иірімдері (әке ... тау, ана ... ... ... ... дос, ... ... т.б.)
ІІІ. Қазақтың салт-дәстүрі
1. Бала өмірі (шілдехана, қырқынан шығару, бесік тойй және ... ... ... ... ... ... кештері (бастаңғы, қызойнақ, алтыбақан, т.б.)
3. Торқалы той (қыз ұзату, оны өткізудің әр түрлі тәсілдері).
ІV. ... биік ақ ... Киіз үй ... киіз үйге байланысты мақал-мәтел, ырымдар, өлең,
қанатты сөздер т.б.)
2. Ұлттық киім-кешектердің, ыдыс-аяқтың ... ... Өнер ... Сөз ... ... ... терме, шешендік сөздер т.б.)
2. Ұлттық аспаптар (домбыра, қобыз, ... ... ... шертер
т.б.)
3. Халық өнерлері (кілем, текемет, алаша, сырмақ, басқұр, түскиіз т.б.)
4. Зергерлік бұйымдар (білезік, сақина, алқа, ... ... ... ... ... түрлері
1. Бәйге, қыз қуу, көкпар, күрес, сайыс, аударыспақ, арқан тарту т.б.
2. Балалар ойыны: асық ойнау, «Ақ серек, көк серек», ... ... ... ... ойыны: санамақ, қуырмаш, ұмтыма т.б.
4. Ақыл-ой ойындары: жұмбақ, ауызша, есеп, тоғыз құмалақ, ... ... ... ... ... мәселелері үлгі есебінде алынды.
Бағдарламаны оқу-тәрбие процесінде әрбір мектеп ... ... ... іске ... ... ... іздестіреді.
Қазақ мектептерінің озат тәжірибесіне сүйене ... ... ... мәселелерін оқу-тәрбие процесін шығармашылықпен
енгізу, нәтижелерін жинақтау және одан әрі ... ... ... ... ... ... ең ... міндеттерінің бірі.
Халық педагогикасын насихаттаудың тиімді жолдарының бірі «педагогикалық
оқулар». Педагогикалық ... ...... ... ... үлгі ... салт-дәстүрлерін, әдет-ғұраптарын,
мектептерде пайдалану, жақсы тәжірибені насихаттау және оны ... ... ... жөнінде облыстар және Республика бойынша жыл сайын өткізілетін
Педагогикалық оқулардың ролі өте зор. ... ... ... ғылыми
негізде пайдаланып, халық педагогикасына, қазақ халқының этнопедагогикасына
байланысты тақырыптарды жыл ... ... және ... ... ... іздестіріп отыру қажет.
Қазіргі кезеңде кейбір жақсы бастамалар байқалуда. 1993 жылы ... ... ... қаласында өткен «Педагогикалық оқуларды» халық
педагогикасына байланысты бірнеше мұғалімдердің озат тәжірибесі ... өте ... ... ... ССР халыққа білім беру ісінің ... ... ... ССР ... білім беру министрлігі мен Халыққа
білім беру және ғылыми қызметкерлері кәсіподағы Орталық Комитетінің ... ... ... мына ... ... ... болады.
Мұқашев М. – Гурьев облысы, Махат ауданы, М.Баймаханов атындағы ... ... ... ... ұлттық әдет-ғұрыптары мен салт-
дәстүрлерін биология сабақтарында ... С. – ... ... ... ... В.Куйбышев атындағы орта
мектеп мұғалімі. Тақырыбы: «Қазақтың халық педагогикасы». Бұл ... ... ... ... оның игі ... ... ... тәжірибесі сөз етілген.
Осындай озат мұғалімдердің халық педагогикасы тақырыптарына жазылған
баяндамалары ... ... ... дүниетанымын қалыптастырудың құралдары мен жолдары.
Ғылыми дүниетанымды қалыптастыруға сан ... ... ... жасайды.
Олардың құрамында адам өмірінің материалдық жағдайлары, өмір ... ... және ... ... ... ... ... құралдары, оқыту мен
тәрбиелеу кіреді. Ғылымда бұл факторлардың бірдей күшпен және тиімді әсер
етпейтіні ... ... ... ... дүниетанымды бағдарлы
қалыптастыратын факторларды басқаруды үйренуі керек.
Дүниетанымның психологиялық құрылымы танымдық, эмоционалдық ... ... ... ... ... жеке ... сенімге айналу үшін
оны тек ойластырып қана қоймай, терең сезіну, қоғамдық өмір және ... ... ... ... ... ... ... Ол адам өмірін түгел
қамтиды. Оқушының жалпы дамуында бұл процесс ... және ... ... ... ғылыми дүниетанымын қалыптастыру оларды
осы заманғы ғылыми біліммен ... ... ... мектепте
оқытылатын барлық пәндердің қатынасы бар.
Мектепте оқытылатын жаратылыстану, математика ... ... мен ... және ... ... ... ұғым ... Ботаника, жалпы биология курстарын оқу, мектептің оқу-тәжірибе
учаскелерінде, ... ... ... ... жұмыс істей
жүріп, өсімдіктердің даму процесін адам ... ... ... көзі ... ... ... білу және сол пәндер бойынша тәжірибе жасау
оқушылардың дүниенің ... ... мен ... ... ... ... және сенімін нығайтады. Физика, астрономия
сабақтарында адам ойының табиғаттың сырын бірте-бірте ... ... ... ... ... ... ... алады. Бұл жөнінде
ғарышкерлердің космосқа ұшуы, оның ... ... пән ... ... қамтамасыз етеді.
Оқушылардың дүниетанымын қалыптастыруда гуманитарлық ғылымдардың
алатын орны ерекше. Тарих, әдебиет ... ... ... ... ... ... ... олар
адам өмірінің мәніне, ... ... ... ... ... ... ... курсы қоғамның даму заңдарын түсінуге мүмкіндік жасайды. әдебиет
адамдар ... ... жаңа ... ... ... дұрыс
көзқарасын тәрбиелейді. Әдебиет сабақтарында ... өмір ... және ... ... ... ... дәстүрлерімен,
идеялық байлығымен танысады.
Сонымен мектепте ... ... ... ... құралдарының бірі. Олай ... ... ... ... және ... ... жүзеге асырылуы керек.
1. Мұғалімнің ғылыми дүниетаным негіздерін қалыптастыру іс-әрекеті
кезеңдерінің ... ... ... ету. ... ... ... ... қалыптастыру ісінің жүйесінде әрбір пәнінің орнын
анықтау, пән аралық байланысты айқындау, негізгі ... ... және ... ... ... алу маңызды. Екінші кезеңде
мұғалім оқушыларды айқындалған идеяларды мағыналы ойлауға жетелейді, ... ... ... бойында логикалық және деректік сипатына қарай
күрделенетін ретпен тізбектей орналастырып, бірнеше басқышқа бөледі. ... ... ... топтауды міндет етеді. Төртінші кезеңде
оқытылатын материалдан шығатын дүниетаным ... ... ... және ... ... жоспарында, оқушылардың өзіндік жұмысы үшін
берілетін тапсырмаларды белгілеу ... ... ... ... ... дүниетану негіздерін қалыптастыруды басқаруға көмектесетін
оқушылар танымдық ... ... ... ... мен
формаларын анықтайды.
2. Табиғат пен қоғамдық өмірдің танылуға тиісті ... жеке ... ... ... идеяларын меңгеруге
оқушының белсенді және орынды қатынасы оның ақиқат екндігіне ... ... ... меңгеру, қолдану және үздіксіз бекітудің бірлігі.
Білім тек саналы ойлау жұмысының нәтижесінде алынып, ... ... ... ... ... ғана ... сипатын алады.
4. Оқушының адамгершілік қатынас ... ... ... ... қалыптастыру, тереңдету мен бекіту, оқушыны
қоршаған орта, оны ...... ... өз бетіндік іс-әрекетке
және жауапкерлікке итермелейтіндей ... ... ... ... Мұғалім – ғылыми дүниетаным иесі және оны жүзеге асырушы. ... ... ... ... Ол ... жан ... ... психологиялық және әдістемелік даярлығы бар, ой-өрісі кең және
берік көзқарасты адам болы керек.
Әр түрлі сыныптың және ... тыс ... ... ... ... ... ... құралы. Мұндай тәрбие жұмыстары
арқылы мектеп оқушыларының қоғамдық өмірге ынтасын ... ... ... ... кеңейтеді, олардың еңбекке, мамандықты таңдап алуға
көзқарасын қалыптастырады. Осы бағытта ... ... оқу ... ... мен жас техниктер станцияларының, көркемөнер үйірмелерінің
тәрбиелік мәні аса зор. ... мен ... ... қоғамдық іс-
әрекетіне еліктіреді, үйретеді, ... ... ... ... ... қарсы теріс пікірлер мен қылықтарды қолдаушыларға
ықпал жасайды.
Мектепте, үйелмен және ... ... ... ... ... ... өз ... бақытты өмір сүруіне түсінуінің,
өзінің алатын орнын ... ... атап ... жөн. ... ... оқушылар әр түрлі ұжымдармен, жеке адамдармен ... ... ... және ... дағдыны игереді, қоғамдық қатынастар
тәжірибесін иемденеді. Осының нәтижесінде оқушылардың ... ... мен ... ... ... ... ... беттерінде атеистік тәрбие сөз етіліп
келеді. Адамның дүниетанымын қалыптастыруда ... ... бірі ... ... ұғым ... діни ... олардың әр түрлі заманда
үстемдік ету сипатымен ... ... ... ... ... сүйене
отырып, құдайды бекерге шығарады. Міне, осы тұрғыдан қазіргі қайта құру
кезеңінде атеистік тәрбиені әр түрлі ... ... ... ... негізгі мақсаты дүниенің материалды біртұтас
екендігі жөнінде оқушылар көзқарастарының жүйесін қалыптастыру. ... ... жас ... ... сай ... ... ... диалектикалық дамитын материалдан басқа ешнәрсенің жоқ екендігін
түсінуінде.
Міндет – оқушыларды жаратылыстан тыс ... ... ... ... ... қаруландыру.
Атеист болу дегеннің өзі тек құдайға сенбеу емес, дүниеге дұрыс,
ғылыми көзқарастың болуы. ... ... ... ... ... бір ... түсінуі.
Дүниені диалектикалық, материалистік, атеистік тұрғыдан қараудың
элементтері ең алдымен оқу процесінде қаланады. ... пән ... ... ... ... қойылса ғана мазмұны балаға тәрбие берудің объективтік
алғы шарты бола алады. Оқушыларға атеистік тәрбие беру ... ... ... алуан түрлі сыныптан тыс жұмыстар ерекше орын ... ... ... ... көру және ... діни
сенімдерге байланысты кештер, жиындар, пікірталастар өткізу, ... ... т.б.). ... ... діни ... ... ... атеистік тәрбиеде үйелмен, оқушының күнделікті тұрмыстық ортасы
маңзды роль ойнайды. Оқушы ... оның ... ... ... мұғалім өзіне көмекші етіп алғаны жөн. Бұл жер де ... ... ... ата-ананың немесе басқа үйелмен мүшелерінің сөзімен аяқасты
етпеуі керек.
Қоғам дамуының жаңа ... ... ... ... ... тиым салу ... ... болмайды.
Кейбіреулер қайта құру, жаңарту кезеңінде болып жатқан жағдайды
пайдаланып, діни тәрбиені кең өріс ... ... ... Осы тұрғыдан
мешіт және шіркеу қызметкерлерінің адамгершілік тәрбие тақырыптарына діни
кітаптардың, әсіресе құранның, таураттың үзінділерін пайдаланып, ... ... ... оқу ... ... ашыла бастады.
Мешіттер жанынан түрлі діни мектептер ашылып отыр. Мұндай мектепті
бітірген ... ... кім ... қоғамда қандай роль атқарады? Бұл да
шешім ... ... ... ғалымдардың пікірлері бойынша тауратты, басқа да діни әдеби
және ... ... ... дүние жүзілік мәдениетпен және ... ... ... Мысалы, Мәскеудің мемлекеттік университетінің
журналистика факультетінде студенттер антик және орта ... ... ... ... діни ... ... демек, грек, Римнің
қоғамдық құрылысы, мәдениеті және өнерімен танысады. Бұл ... сөз ... ... ... студенттерді тарихи - әдебиет көне ескерткіштерімен
таныстыру. өйткені бұларсыз дүние жүзілік мәдениет даму ... ... ... ... ... және ... ... тіпті дінмен келіскендіктің
белгісі деп қарастыруға болмайды. Олармен араласпау, ... ... ... тұру діни ... мен ... ... болмауы
тиіс. Теологтар өздерінің діни тарихының халықтар мәдениеті ... ... ... белгілі көмек көрсетеді.
Бәрімізге белгілі барлық классикалық кесіндеме ... ... ... ... ... көп дауысты шіркеу әнін ... ... ... оқу осы ... ... ... біздер дүние жүзінің әдебиеті мен тарихи мәдениетіне
түсінбей, ешуақытта жастардың жалпы ... ... ... ... ... ... жастардың дін деген не, оған олардың көзқарасы, өмірге
қатынасы қалай, міне, осы мәселелерге ... ... ... ... ... ... ... және тәрбие барысындағы басты міндеттер – бұл
дүниетанымдылықты ... ... ... ... жүйесін қамтамасыз ету
еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуын және ... ... ... ... ... ... деңгейін көтеру, толық сенімі мол
белсенді атеистерді тәрбиелеу.
Дүниетанымын ғылыми-материалистік тұрғыдан ... ... ... сенушілердің сезіміне нұсқан келтіруге болмайды. ... ... әр ... жаңа салттар мен әдіс-ғұрыптарды кеңінен тарату жөніндегі
болымды істеріне ... ... ... ... жөн. Демек, осы бағытта
мешіт, шіркеу қызметкерлері жалпы адамдық ... және ... үлес ... ... ... ұлттық киім тігуде эстетикалық және көркемдік
талғамды қалыптастырудың негізгі ... ... ... ... және принциптері
Білім беру саласында оқыту процесінің мәні өте зор, өйткені осы ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру барысында оқушы және оқушылар ұжымы
біржағынан оқыту объектісі, екінші ... ... ... ... Осыған
орай, оқыту процесінде мұғалімдер мен балалар ынтымақтастығы, олардың
шығармашылық ... ... зор ... ... ... ... ... арасында әр түрлі байланыстар пайда болады. Мысалы, ... ... ... ... ... ақпарат алмасуы, ынтымақтастық
немесе бірлестік ... т.б. ... ... оқыту процесінің
табысты болуына игі әсер етеді.
Оқыту процесінің өзіне тән компоненттері бар. Олар оқытудың ... ... мен ... осымен қатар нәтижесі. Бұл ... ... ... ... іске ... ... педагогикалық
процесс сонда ғана танымды нәтиже береді.
Оқу процесінің нәтижелі болуы оның ішкі қозғаушы күштеріне байланысты.
Қозғаушы күш деп ... ... мен ... ... ... арасындағы қайшылықты атайды. Егер қойылатын ... ... яғни даму ... сай ... онда ... даму
процесінің көзіне айналады.
Оқыту процесінің өзіне тән ерекшеліктері бар.
Оқыту процесі тәрбие процесіне қарағанда анағұрлым оңай ... іске ... ... тез тексерілетін процесс. Мысалы, әрбір сабақ
үстінде бақылау, жаттығу жұмыстары және сұрақ-жауап ... ... ... ... тексеріп, тез қорытынды шығаруға болады.
Сыныптағы оқыту процесі, мұғалім мен шәкірттердің іс-әрекеттеріне сыртқы
факторлар әсер етпейді.
Тәрбие процесінде ... ... ... ... ... ... асыру, тексеру және нәтижесін анықтау мүмкін емес. ... ... ... ... сыртқы факторлар зиянды әсер етеді.
Құбылыстар мен процестер арасындағы дамуды сипаттайтын ... ... деп ... ... ... заңдылықтары оның
тұтастығын дәлелдейді. Мұндай ... ... ... ... қоғамның мұқтаждығына және жағдайына ... ... бұл ... іске ... еліміздің әлеуметтік экономикалық
дамуына байланысты. Неғұрлым қоғамның экономикалық мүмкіншілігі ғылыми-
техникалық үдеуге сәйкес ... ... ... ... оқу-материалдық
жағдайы жақсарады, педагогикалық процесс ... ... ... ... игі әсер ... ... ... және дамудың өзара байланыс заңдылығы. ... ... ... ... және даму ... ... ... жеке адамның жан-жақты дамуына көмектесе отырып, білім беру, тәрбие
және даму ... ... іске ... мүмкіндік туғызады.
Л.С.Выготскийдің айтуы бойынша оқыту дамудың алдына шығып отырса, ол ... «ең таяу даму ... ... ... ... ... дамудың бірнеше ішкі процестерін қозғалысқа келтіреді. «Ең таяу даму
зонасы» одан әрі «актуальды даму зонасына» ... ... яғни бұл ... тиісті тапсырмаларды өз бетімен орындайды.
Оқытуды іске асыру адам ... ... ... ... ... ғана игі әсер ... Егер ... оқуды өзімнің міндетім деп
санамаса, өзінің жауапкершілігін ... онда ... да ... ... ... ... ... белсенділігі кеңиді, тереңдейді, ақыл-ой
қабілеті, білімді өз бетімен меңгеру белсенділігі дамиды, ... ... ... ... ... ... ... пайда болған
сұрақтардың жауаптарын табады.
Оқыту іс-әрекеті шешуші роль атқарады. Оқыту іс-әрекетінің ... бар. ... ... оқу, ... ... көркемдік, қоғамдық іс-
әрекеттері т.б. ... Осы ... ... ... ... ... ... эстетикалық қасиеттері қалыптасады, ... ... ... артады.
Оқыту процесінде оқушылардың жас, дербес ерекшеліктерін есепке алу. Жас
ерекшеліктері мындай жағдайда еске алынады.
а) оқу жоспарларын, оқу бағдарламаларын, ... оқу ... ... ... дене және ... дамуына байланысты;
б) оқу, тәрбие процесінде.
Жеке адамның дербес ерекшеліктері:
а) темперамент, оның ... ... ... ... ... оның ... жалпы және арнайы қабілеттер.
Қабілет – адамның түрлі ... ... беру жеке ... жас және ... ... сәйкес
ұйымдастырылады.
Оқыту процесінің міндеттерінің, мазмұнының, формаларының ... ... ... ... ... процесінің барлық
элементтерінің мақсаттары мен ... ... ... ... ... формаларын және ... ... ... мазмұны қоғамның мақсаттары және қажеттілігін бейнелейтін
міндеттерге байланысты;
ә) ... ... ... ... ... міндеттеріне,
мазмұнына және әдістеріне байланысты;
б) оқыту әдістері, ... ... ... ... ... ... ... әдістері тұтас
логикалық тізбек құрса, онда ... ... ... заңдылықтары
ақырғы нәтижені қамтамасыз етеді.
Оқыту процесінің заңдылықтары оның принциптерінде бейнеленеді. Принцип ... сөзі – ... ... ... ... ... ... талаптардың бастапқы белгілі жүйесін оқыту процесінің
принциптері деп ... ... ... ... ... ... ... мақсаттылық принципі. Әрбір сабаққа дайындалу үшін ең
алдымен оның мақсатын анықтайды. Мақсатсыз сабақ ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Осыған орай, әрбір
баланың және ұжымның ерекшеліктерін еске алып, мұғалім оқыту ... ... ... ... ... Оқыту мен тәрбие жұмыстарын
осындай мақсатпен ұйымдастыру мұғалім мен оқушылардың іс-әрекеттерінің
үнемі ... ... ... игі әсер ... ... ... Бұл ... табиғат, қоғам, мәдениет, ойлау
дамуының заңдылықтарын білуді талап етеді. Ғылымилық ... ... ... жасағанда еске алынып, оқыту процесінде жүзеге
асырылады. Ғылымилық принцип оқушылардың ... ... ... дүниеге
көзқарасының және жоғары адамгершілік қасиеттерінің қалыптасуына әсер
етеді.
К.Д.Ушинскийдің айтуы ... ... бұл ... ... ... ... ... дамуы, баланы еңбекке, өмірге дайындау.
Оқыту ғылыми ережелер мен теориялардың оқушылардың көзқарасы мен ... ... ... ... – бұл ... ... білімге қатысы, ақыл-ойының
қабілеттілігі, адамгершілік қасиеттерінің қалыптасуы.
Сонымен, білім беру, тәрбие оқытудың ... ... іске ... үш ... ... ... ... толықтырады.
Түсініктілік принципі. Түсініктілік ... ... ... ... сай ... талап етеді. Сонымен бірге оқушыларға
тапсырма «ең таяу даму ... ... ... ... яғни тапсырманы
мұғалімнің басшылығымен терең ойлап орындауды оқушылардан талап ету керек.
Егер ... аса ауыр ... онда ... ... ... ... ... зиян келеді.
Жүйелілік және бірізділік принципі. Оқыту процесінде оқу бағдарламалары
мен ... ... ... ... ... ... және
практикалық мәселелер бірізділікпен белгіленеді. Жүйелілік және бірізділік
принципі оқыту процесінде балаларды үнемі өз ... ... ... ... үйде ... ... шеберханаларда т.б.), сонымен бірге
балалардың білімін жүйелі түрде тексеріп, ... алып ... ... сабақтарға дайындықпен келуге де үйретеді.
Саналылық пен белсенділік принципі. Саналылық пен белсенділік дегеніміз
білімді ... ... ... оның өмір және ... ... ... ... мен құбылыстардың мәніне түсіну
болады.
Сабақ үстінде берілген тапсырмаларды оқушылардың саналылықпен орындауы,
олардың ... ... ... ... ... оның ... ... мәніне терең түсінуі қажет.
Оқушылардың дүние танымын тереңдетуге, белсенділік сезімін оятуға ғылыми-
техникалық даму ... ... жаңа ... әдістері мен формалары
ықпал жасайды. Сонымен бірге саналылық және ... ... ... ... мен ... ... істейтін шығармашылық жұмыстары
да игі әсер етеді.
Көрнекілік принципі. Көрнекілік ... ... ... оған мәнді үлес
қосқан Я.А.Коменский, К.Д.Ушинский т.б.
Осы принцип алғашқы оқытудың әдістемесін жазды.
К.Д.Ушинский көрнекілік жайындағы ілім ... ... ... ... психологиялық ерекшеліктеріне жауап береді, балалар заттардың
пішіні, дыбысы, ... ... ... ... ... сөз бен іс, теория мен практика өзара ... Әр ... ... ... ... сабақ әрі түсінікті,
әрі қызықты болып өтеді. Мысалы, жоғары сыныптарда сабақты демонстрациялап
өткізу өте ... және ... ... ... ... ... ... етеді. Мысалы, электрон теориясын сабақта кинофильмді пайдаланып
түсіндурі жақсы нәтиже береді.
Сонымен, көрнекілік принципінің оқыту ... ... ... ... ... берік есте сақтауда алатын орны ерекше.
Көрнекі құралдар оқу материалдарын, әсіресе, теориялық ережелерді ... ... және ... түсіну үшін қолданылады.
Педагогикалық процестің бағыттылық принципі. Педагогикалық процестің
бағыттылық ... жеке ... әр ... ... ... мен ... ... жасайды.
Кешенді ықпал жасау идеясы қоғамдық құрылыстың өз табиғатынан шығады –
оқыту мен тәрбие жұмысы жүйесінің тұтас, ... ... ... және ... ... ... ... қамтамасызх
ету педагогикалық процестің бағыттылық принципінің ... ... ... әр ... ... сенімдлігі, сонымен бірге ақыл-ой
тәрбиесі қоғамдық пайдалы және өнімді еңбек процесінде ... ... ... ... ... тәрбиелік пайда клтірмейді, бейтарап процесс
болады» - дейді А.С.Макаренко.
Педагогикалық процестің басты ...... және ... жұмысында
мақсаттың, міндеттердің, принциптердің, заңдылықтардың мазмұнының, әдістер
мен формалардың бірлігі, ... және ... ... Бұл ... ... үшін ең ... ... соңғы жетістіктеріне сәйкес әр түрлі
жабдықтармен, оқыту ... ... ... атап ... экранды – динамикалық дыбысты – техникалық ... ... және ... ... ... және ... ... мен тәрбие процесінде моральдық-психологиялық жағдайдың да мәні
өте зор. Сабақ үстінде, тәрбиелік шараларды өткізу ... ... ... ... ... тілектестік, жанашырлық, қамқорлық және
қиын жағдайларда өзара көмек ... ... ... ... ... ... ... процесте кешенді ықпал жасау – бұл әр түрлі
іс-әрекеттерін нақты жоспарлау, әр ... ... ... ... және өнімді еңбек т.б.) табиғи бірлікте жүзге асыру.
2.2. Мектепте эстетикалық тәрбиенің негізгі бағыттары және ... ... ... ... ... ... тыс тәрбие жұмысының
жүйесінде кеңінен пайдаланылады. Эстетикалық тәрбиенің өмір елегінен ... ... бар. ... ... – олар әдебиет, музыка,
хореография, бейнелеу өнері т.б.
Балалардың шығармашылық жұмыстарының ... ... бірі – ... ... ... ... ... қабырға газеттері, қолжазба
журналдары көрсетіледі. Сайыста жақсы ... ... ... ... ... оқушыларды эқуанышқа бөлейді, келешекке үмітін
тұтындырады.
Мектепте музыка, кескіндеме және әдебиет кештері өткізіледі. ... ... өз ... және ... ... ... ұсыныстар айтылады.
Шығармашылық конференцияларда оқушылардың зерттеу жұмыстары туралы
баяндамалары, рефераттары талқыланады. ... ... ... ... ... ұсыныстар беріледі.
Мектеп және сынып бойынша алдын-ала жасалған жоспарларға эстетикалық
саяхат өткізіледі. Саяхаттың негізгі ... ... ... мұражай,
театр, кинотеатр, түрлі көрмелер.
Көркемөнерпаздар үйірмесі оқушылардың өнерге әуестігін, ... ... ... роль ... ... ... ... және мектеп бойынша ұйымдастырылады. ... ән ... ... ... аспаптарында ойнай білетін қабілетті оқушылар
қабылданады.
Эстетикалық тәрбие жұмысына көмектесуде ... ... ... бар. Кітапхана бейнелеу өнері, кескіндеме, музыка және
өнердің басқа ... ... ... ... ұйымдастырады, әдебит
тізімдерін дайындайды, әңгімелер өткізеді, мұ,алімдермен бірігіп, ... ... ... ... ... ... жасайды.
Сыныптан тыс эстетикалық жұмыстың барлық түрлері оқушылардың ... ... ... ... іске ... ... эстетикалық мәдениетіне басқа факторлар әсер етеді.
Мысалы, жарық сынып бөлмесі, әдемі мектеп мебельдері, ... ... ... орны ... ... танымын, белсенділігін көтереді.
Көп түрлі эстетикалық жұмыстарды тиімді ұйымдастыру ... ... ... көзі ... ... ... өмірдегі әсемдіктің адам мен табиғаттың
бірлескен әрекетінің күшімен пайда болғанын ұғындыру. Осының негізінде ғана
оқушы өз ... ... ... және оның ... көре ... ... ... жасайтын адам екенін түсінеді. Мұны ... ... ... ... ... және баспасөз материалдарын кең
пайдалануға болады.
Қазіргі кездегі эстетикалық тәрбиенің міндеттерін шешу үшін ... ... ... ... ... ... әрдайым әсемдікті іздеді, қолдан жасады және оны өмірде, тұрмыста,
еңбекте бекітуге тырысады. Оны халқымыз үй ... ... және ... ... ... ... ретінде пайдалануынан көруге болады.
Халықтық эстетикалық тәрбие жүйесінде лирикалық, үйелмендік тұрмыстық,
әдет-ғұрыптық, еңбектің және т.б. әндер мен ... ... орын ... да эстетикалық тәрбиенің құралдары ретінде қызмет етеді. Халқымыздың
әндері жанры және тақырыбы жағынан өте бай. Көптеген әндер би ... ... ... аспаптарының түрлілігі таң қаларлықтай
(домбыра, шертер, асатаяқ, шаң қобыз, ... ... ... ... үскірік,
қамыс сырнай, дабыл т.б.). Олар бос уақытта пайдаланылып жас ... ... беру ... ... ... тәрбиенің күрделі мәселелерін айқындауда біз халықтың
жинақтаған ... ... мен ... ... сүйенуіміз қажет.
Жеке адамның жалпы мәдениеті үйелменде, қжымда, жұртшылық ... ... ... ... оқушының жеке басының эстетикасына
ерекше көңіл аудару мұғалімдер мен ... ... ... ... ... бірі ... ... жалпы мәдениеті, яғни эстетикалық тәрбиенің маңызды жақтары
ізеттілік, ұқыптылық, жылы шырайлылық, қайырымдылық, ... ... ... эстетикалық мәдениет – бұл қатынас эстетикасы, киім-кешек эстетикасы,
үй-жағдай эстетикасы, манера (өзін ұстай ... дене ... ... ... бұл ... зор мән ... ... Үйелменде ата-аналармен, мектепте оқушылар ... ... ... ... ... эстетикалық тәрбиенің
іргетасы. Мұндай ... ... ... ... ... ... сезіміне үнемі әсер етеді. А.С.макаренконың айтуы
бойынша: адамдармен жылы шырайлы қарым-қатынас, көршілерге ... дос және ... болу – ... бәрі ... эстетиканың басты
салалары.
Үй-жағдай эстетикасы. Әрбір үйелмен өз үйіне жайлы жағдай ... Әр ... үй ... өз ... ... ыңғайлы тұруын
ойластырады. Жұмыс істейтін және ... ... өте ... ... ... үй ішінде өзінің жеке заттарын, нәрселерін
ретке келтіріп ... ... үйді ... ... ... ... жұмыстардың барлық түрлеріне балаларды қатыстыру әке мен шешенің,
ересек ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарға қатыстырып
отыруы керек. Мысалы, ... ... ... ... ... қалай таңдап алу керек, бөлмелерде мебельді қалай әдемі ... ... ... ... ... оларды күту, яғни осы
сияқты жұмыстарды өз бетімен орындауға ... ... ... ... ... ... және ... ұғымын
қалыптастырады.
Киім-кешек эстетикасы. Адамның сыртқы көрінісі, киімі, жүріс-тұрысы,
оның эстетикалық мәдениетіне байланысты. Киім эстетикасы сән ... ... ... ... ... ... етеді. Ескірген сән бойынша киіну адамда
сұрықсыз етеді, оның сүйкімділігін жояды. Сәнді ... ...... ... ... ... бейнесіне сергітуші жаңалықтар енгізу.
Манера, жест (дене қимылы) – бұл ... ... өзін ... білу ... дене ... жөніндегі ұғымды білдіреді.
Атақты француз жазушысы, ағартушы – философ және педагог Жан-Жак ... ... дене ... бір ... ... ... ... өзіңді ұстай білуге, жеңіл жүруге жету, - деді.
Жеке адамның сыртқы мәдениеті мен ішкі ... ... ... ... белгісі. А.П.Чеховтың сөзімен айтқанда, адамда: бет,
киім, жан, ой – бәрі сұлу болу ... ... ... ... ... ... мәдениетін,
білімін көтеруде ең басты сүйеніш мұғалімдер мен ата-аналар. Олар өздері
үлгі болып эстетикалық тәрбие жұмысының ... ... және ... ... ... іске ... Ұлттық ою-өрнектің шығу тарихы және оның киімде орналастыру
тәсілдері
Өркениетті қоғам мен құқықтық мемлекеттің түсуі ... ... ... мен ... ... ... ... мен шығармашылығын,
кәсіби біліктілігі мен білімділігін талап етеді.
Осыған орай, ... ... ... беру мен ... ... жаңару жағдайы - бүгінгі таңда халықтың дәстүрлі өнер
түрлерін жинақтап, зерделеудің, оның айналасындағы ... ... ... ... ... ... тудырды.
Сондай қажеттіліктің бірі - халықтың қолөнері, оның ішінде ою-өрнек
өнерінің тәлім-тәрбиелік мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... бойынша ою-өрнектің шығу тегі, дамуы, семантикасы, ... ... ... қолданылуы жөніндегі деректер,
зерттеулер халықтық тарихы, этнографиясы, фольклоры, қолөнері тұрғысынан
жарық көрген ... ... ... ... халқының ою-өрнек өнерінің
шығу тегі ежелгі тас дәуіріне келеді.
Соңғы палеолит дәуірінің ... ... ... бейнесінің
қатарында алғаш рет онша айқын емес, бірақ символдық мағынасы бар біздің
заманымызға дейінгі адамның ... ... ... әр ... ... ... дәуірінде үңгір тұрғындары керамикалық ыдыстарды қолмен жапсырып
жасау әдісін игерді. Көбінесе ыдыстардың жоғарғы жартысына тісті қалыппен
сызықшалар, ойықтар, ... ... ... салынған.
Қола дәуіріндегі Қазақстан территориясында тұрған ... ... ... ... ... ... бұйымдар жасауда құю, қақтау,
қысып өрнектеу, ... ... ... ... ... меңгерді,
заттарға өрнек сала білді.
Міне сол кезеңдегі бұйымдарда бейнеленген белгі таңбалардың ... ... ... ... ... ... өте ұқсас
екендігі Ә. Марғұланның, Қ. Ақышевтің, М. Мұқановтың, К. ... ... ... ... ... ... ... қыш ыдыстарда бейнеленген крест бейнесі,
дөңгелектер қазақтардың киіздеріне салынатын ... еске ... ... ... ... ... ... айшық түймелер,
жылқының сүйегінен ойып жасалған ромб, үшбұрыш ... ... ... кейінгі дамыған қолөнер туындыларында жиі қолданылады.
«Қошқар мүйіз» - қазақ халқының ең байырғы оюларының ... ... ... ... түріне салынады.
Осы оюдың Андронов мәдениеті ескерткіштерінде бейнеленгендігі жөнінде Қ.
Ақышев: «Қазіргі қазақтар мен ... ... ... 3000 жылдан астам
уақыт шымылдығы бөліп тұр» - дейді.
Орталық Қазақстанның үлкенді-кішілі Нұра, ... ... ... ... ... мекен-тұрақтары табылған. Табылған
заттар қыш-құмыраларда ... ... ... ... ыдыс-аяқ
бетін әшекейлесе, қазақтар әр түрлі бұйымдарды, үй жиһаздарын безендірген.
Пазырық қорғанынан табылған, біздің заманымыздан бұрынғы 2 мың ... ... ... құмыралар, әшекей заттардағы ою-өрнектер
үлгілері андронов мәдениетінде қалыптасқан.
Бұдан әрі ою-өрнек өнері қазақтардың арғы тегі болып саналатын сақ, ... ... ... дами ... ... Есік қорғанынан табылған
«Алтын киімді адам», көне дәуірдегі ... ... ... мен тұрмысын
танытатын, сақ жұрты көсемінің киімдері мен сән-салтанат бұйымдарында
бейнеленген нақыштар ... IV ... ... Еділ ... ... ... стилі» дамыды. Қазақстанның шөлді және ... ... ... ... ... ... өркешті түйе,
киік, жылқы, текелер).
Түрік қағанаты дәуірінде де тас өңдеу мен ... ... ... сай ... пен ... жасалатын бұйымдарды әсемдеу барысында
негізінен геометриялық, өсімдік тектес және зооморфтық мотивтер ... ... ... ... ... әсемдей бастаған. Кейіннен
салынған Отырар, Сауран, Сығанақ қалаларында қазақ ою-өрнегі ... ... ... ... ... «кереге» өрнек, Айша бибі
күмбезінде ... ... байи ... ... ... ... жергілікті халықтың ою-өрнегі басым қолданылған. Ою-өрнек өнері VШ-ІХ
ғасырда қазақ жерінде өмір сүрген ... ... ... ... ... Ә. ... ... мәлім. Қазақтың ою-
өрнегі ХVШ-ХІХ ғасырларда ұлттық ... ... ... ... ... көптеген шеберханалар мен көркемдеу өнеркәсіптері
ашылуына байланысты ... жаңа түр, жаңа ... ие ... ... арқылы ұлттық ою-өрнек өнерінің қалыптасып, дамып отыруына бірнеше
факторлар әсер еткенін байқаймыз.
1. Әлеуметтік-экономикалық ... ... ... мал, егін-
шаруашылығы, қолөнер кәсіпшілігі, сауда-саттық.
2. Табиғат, соның ішінде: дала табиғаты, табиғат сыры, жәндіктері мен ... ... ... ... ... ... салт-дәстүрлер, наным-сенімдер. Осы
факторлардың әсерімен қазақ ұлттық ою-өрнектерінің ... ... ... ... ерекшеліктері.
2. Бояу түстеріне байланысты ерекшеліктері.
3. Құрылымдық жүйесінің ерекшеліктері.
4. Басқа халықтардың ... ... ... ... ... ... қолданылуы, атауының бірдей болып
келуі. Тұмар ою - қарақалпақ, өзбек, ... ... ... Қарақалпақ тілінде «тұмар», тәжік, түрік, өзбек тілінде«тұмар»
деп аталады. Бүгінгі ... ... ... ою-өрнектері бойынша бірнеше
классификациялар бар. Олар мотивтеріне қарай, атауларының мағынасына қарай,
балалардың қабылдау әсеріне орай топтастырылған.
Тәрбиелік ... ... ... ... балалардың
ісмерлігі, шеберлігі артады, эстетикалық талғамы жоғарылайды.
Дайындалған түрлерден өрнек түсіруді көру, үйрену негізінде талғамы
дараланады, ... ... ... ... ... ... ... жеріне, еліне деген сүйіспеншілігі артып, қолөнер ... ... ... ... ... өнерінің тәрбиелік, тағылымдық мүмкіндіктері жоғары,
өйткені ол ұрпақ тәрбиесіне кешенді ... әсер ... ... ... ... ... ... сонау
тас дәуірінің соңғы кезінен-ақ басталғаны анық (2, 4, 5, 14, 15). ... ... ... ... бетін бедерлеп, әртүрлі әшекейлер
салған. ... келе қола ... ... ... ... ... ... мен қару-жарақтарын, лайдан құйылған керамикалық ыдыстарын
өздерінше оюлармен ... ... ... заманында қазақ жерін
мекендеген ... ... ... ... теріден, ағаштан, сүйектен
істелген үй жиһаздары мен ... ... ... ... ... жаңа ... ойлап тауып, қолданып отырған.
Жалпы ою өнері дүние жүзінің көп халықтарына тән. ... де ... ою ... ... ... атап ... сірә болмас.
Өйткені, қазақтың өмірімен біте қайнасып, ежелгі замандардан пайдаланылып
келе ... киіз үйін ... ... ... ... жатып-ақ оюлар әлеміне
саяхат басталады (1). Киіз үйдің оюлап жасаған бедерлі ағаш есігі, ... ... ... ... ... ... ... қабырғаға ілінген
әртүрлі әдіспен жасалынған түрлі түсті жүнмен оралып тоқылған ... ... ... ... мен ағаш ... ағаштан ойып жасалынған
ыдыс-аяқтар, оларды салып-алып жүретін ... мен ... ... безендірілген қыз-келіншектер мен ... ... ... ... тағатын алқасы, шашына жалғайтын шашбауы, ... ... ... атқа салатын ер-тұрмандары, қару-
жарақтары, атқа жабатын жабуы т.б. — міне осы аты ... ... ... ... да ... ... отырған.
Демек, ою өнері қазақтың тарихымен бірге жасап, бірге дамып келе жатқан
көне өнер.
Халқымыздың ою өнері өз бастауларын тарихтың тереңінен алатын, ... ... ... ... ... ... бір түрі.
Қазіргі кездегі кейбір өнер зерттеушілерінің ою өнерінің тарихтағы орнын
төмендетіп, шын ... ... бере ... жүргені де байқалады.
Ертедегі ата-бабаларымыз ою өнерінің теориясы мен технологиясын жақсы
меңгере білген. ... ою ... ... ... ... туындыларын (ою композицияларын) ешқандай да геометриялық немесе
арнайы аспаптарсыз-ақ ... ... ... ою ... ... ... мен үйлесу теориясын өте орынды қолданып
отырған. Шеберлер ою тілінде ... сол ... ... ... ... мен ... ... көріністерді жырлай білген. Қазақтың
шебер қыздары сүйген жігіттеріне өздерінің махаббаттық ... ... ... ... ... ... ою-өрнек тілімен жеткізген.
Қазақ оюларының өрісі кең, ... мол. ... ... миниатюраларынан бастап, ... биік ... де ... ... ... өнерін ғылыми негізде зерттеу ісімен мамандар көптен
бері шұғылданып ... ... ... мен ... дайындаған еңбектерінде ою-өрнектің түрлері, атаулары, шығу
тарихы туралы көптеген құнды деректер жинады. Тарихи мұраларды ... ... ... ... ... ... ... ою
элементтерінің атаулары анықталған. Көп ... ою ... ... дүниедегі жан-жануарлардың дене ... ... ... мен ... ... ... ... немесе
геометриялық фигуралардың жаратылу ерекшеліктеріне қарай аталып келген.
Тіпті, олардың ... ... ... ... ... ... бүгінгі күнгі космосты игеру тақырыбына дейінгі атаулар
мен элементтер де кездеседі.
Қазіргі уақытта халқымыздың өркендеп өскен ... ... ... ... өздерінің бастапқы мәнін жойып, жаңа мағынада өмірге қайта
оралып отыр. Бізбен замандас ою жасаушы шеберлердің ... ... ... оюлардың элементтері аз кездеседі десек те болады. Бұл
жағдай қазіргі заманда ою ... ... ... жойғаны емес, керісінше,
жаңа өмірге лайық жаңа ... ... ... өріс ... ... ою-өрнек өнерінде кездесетін әртүрлі саздағы (мотивтегі)
элементтер көп ғасырлар бойы сұрыпталудан өтіп, әр ... ... ... ... бір түрден екінші түрге ауысып отырған. Ою
жасаушылардың творчестволық ... ... ... саз ... ... геометриялық саздағы элементтер — зооморфты, ... ... ... ... ... ... Бұл ... қазақ ою-өрнек
өнерінде бірнеше элементтермен-ақ ... ... ... варианттарды жасауға болатындығының дәлелі.
Сонымен қатар қазақтың ою-өрнек элементтерінің керемет икемділік
(податливость) ерекшелігі де бар. Бір ... ... ... саздағы
бірнеше элементтер бір-бірімен тұтаса бірігіп, бір бүтін аяқталған ... ... ... ою ... бір ... ... ... да, оюдың
элементтерін бір-бірінен жақсы анықтау үшін фонды түрлі-түсті ... ... ... ... ... ... да толық сіңіре білген. Ою
композициясын құру теориясын жақсы білген шеберлер бір ... ... ... қабаттап салу арқылы да өте күрделі біртұтас ою шығара
алады. Әр оюдың ... ... тән ... боялып, бір-бірінен қалған
жазықтықтағы бос орынды жалпы композициясының статикалық теңдігін ... ... ... ... ... ... оюлар дейді. Себебі,
әр оюдың элементтері өздерінің орнына қарай бірде ... ... ... ... ... ... өтеді де күрделі шытырман сияқты ... ... ... ... элементтерді өздерінің сыртқы формасына, ... ... ... ... ... ... бөлгенде: мынау
элемент архитектурада, мынау ... үй ... ... ... ... ғана ... деп ... (категорично)
шешім жасауға болмайды. Өйткені, әр элементке шағын ғана өзгеріс ендіріп,
оның композициялық шешімін дұрыс таба ... ол ... ... ... ... да ... ... қалдырған бай мәдени мұрасының тарихын байыпты зерттемей,
жаңа өмірдің талабына лайық жауап беретін туынды жасау мүмкін ... ... ... көне ... ... неғұрлым терең астасқан сайын оның
өрбіп өскен жапырақты бұтақтары да жаңа заманның рухынан нәр ... ... ... және ... ... лайықты мазмұн мен мағына беруі
тиіс. Демек, әр өнер шеберінің қолынан шыққан ... ... ... мол ... нәр ... жаңа ... жаңа ... сай жаңаша жырлауы
керек. Қай мамандықтың зерттеушісі ... ескі ... ... сүйенбесе, оның еңбегі де, туыңдылары да іргетассыз салынған үймен
тең, ондай туындының өмірі ұзақ болуы мүмкін емес. Бұл ... ... ... ... барлығына бірдей қойылатын қатаң да заңды талап. Бұл
талапты мүлтіксіз орындау — ... ... ... ... ... ескі өмір ... біздің заманымызға дейін жібі үзілмей ... ою ... ... ... әрі майталман шеберлер
Н.Тайманова, Л.Ходжикова, Ғ.Иляев, Р.Сәрсенбай, ... ... ... ... ... Т.Басенов, С.Қасиманов,
Қ.Ибраева, М.Өмірбекова, З.Ақайқызы сияқты суреткерлердің ж.т.б. есімдерін
мақтанышпен атап өтуімізге болады. Бұл аталған суреткерлеріміздің ... ... ... ... ... орнын алып, еңбектері жарық
көріп келеді.
Қазіргі кезде қазақ ғалымдарының ішінен қазақ ... ... ... ... техникасын, классификациясын, семантикасын ... ... ... деректі зерттеу жүргізген ғылым кандидаты, ... ... ... ... в ... ... кітабын
атап өтуге тұрады. Т.Басенов осы еңбегіңде көптеген ... ... ... ... ... Ғалым осыған орай түбегейлі терең зерттелмеген
қазақ ою-өрнек өнерінің тарихын жалпы түрде болса да келешекте шешу ... ... ... ... ... На ... ... развития отдельных элементов и мотивов проследить в
общих чертах развитие смыслового содержания ... ...... установления реалистического образа и ... ... ... ... ... ветвей орнаментального творчества в
Казахстане (бытовые и архитектурные орнаменты как детише одной и той ...... ... ... приемы синтеза орнаментального искусства и архитектурных форм
в историческом прошлом на примере анализа архитектурного декора ... ... ... ... ... ... ... их композиционные приемы и сделать ... ... ... народных, прогрессивных элементах ... ... ... ... ... ... ... народного
орнаментального искусства в современной архитектуре и наметить пути
развития ... ... в ... с ... ... халқының ою-өрнек өнері жайлы өнертанушы С.Қасиманов та "Қазақ
халқының қолөнері" атты ... ... ... ... келген ою-өрнектерге көп көңіл бөлген. Ел арасында көп
қолданылып ... ою ... ... ... ... ... ... тарихы мен түрліше мәселелері жайлы ғалым
Қ.Ибраева да ... ... ... атты ... ... шығу
тарихы мен эволюциясы жайлы көптеген ғылыми деректерді алға тартады.
Қазақ ою өнерінің тарихы тереңде жатқан, ... мол өнер ... мен ... ... ... да ... көруімізге
болады.
Моңғолия елінен келген қарапайым мектеп мұғалімі Зәкия ... ... ... түбінен сөз қозғағанда былай дейді:
"Ою-өрнектер — халық өнерінің үлкен бір саласы. Егер ... ... ... ... түскиізін немесе басқұры мен желбауын, тіпті
аяққаптың өзін басқа бір ... ... ... ... ... еді. Ал, ... жеңгелеріміздің, қарындастарымыздың
кестелерімен әдемілеп, әсерлеп тіккен бұйымы көңіліңізге де, ... ... ... ... Міне, ұлттық өнердің ерекшелігі осында. Халық арасында
осындай өрнегімен әйгілі өнерлілеріміз көп. ... ... ... "мен ... ... жайнап тұр. Олай болса, қол өнерінің
айтарлықтай бай ... бар. ... осы бір ... ... ... ... ... жүрміз бе? Айтып-айтпай не ... ... ... ... шоғырланған қала-қалашықтарда бұл дәстүр шеттеп
қалғаны жасырын емес.
Соңғы кезде ғасырлар бойы ... осы ... ... ... ... ... күнделікті өмірден ысырылып, мұражайлардан немесе
қырдағы ауылдан анда-санда бір көретін таңсық, зәру бұйымдарға ... Ал ... ... ... материалдарына айналдырып,
"сондай болған, болып еді" деп тамсана, ... жаза ... ... емес ... анық.
Мұнан шығатын қорьггынды бір кезеңде халық өнерін қайта жандандыру ісіне
көпшілік атсалысар кез ... ... бұл өнер ... адамдардың
жүрегінде жазулы. Ендігі мақсат — қолөнерімізді қайта жандандырып, ата-баба
өнерін жалғастыру сияқты игі іске ... ... ... ... ... ... мақсат қатардағы мұғалім мені де мазалағалы көп
жыл өтті. Ауылда туып, ауылда өсіп, ақ әже, ару ... ... ... олардың қол өнерін қызықтап бой жетіп, ой түзегендіктен де
бұл ... ... ... ... ұлттық өнерін қызғыштай қорғап жүрген Зәкия бауырымыздың әр
сөзінен елін, ... ... ... ... оны әр ... ... ... кәміл сенуге болады. Халқымыздың қиын да,
қызықты да ... ... ... шынайы алғыс-сезімін білдіргеніміз
абзал болар, Зәкияға.
Әрқашанда ... ... ... ... ... ... нұры жаусын! Баяу қимылмен ... да ... ... ... ... әлемге паш етуге ұл-қыздарымыз атсалысып
жатыр.
Еліміздің мәдени тарихында бірнеше шебер-ісмерлеріміздің ... ... ... көрмелерде де қойылып, жүлделерге ие болғанымыз
әлемге әйгілі.
Дей ... ... ... ... ... мамандарды
дайыңдайтын оқу орындары да, Қазақстан Суретшілер Одағының қолданбалы өнер
секциясы да халқымыздың осы байырғы ... ... ... ... осы жанрдың келешегіне жеткілікгі мән бермей келеді. Өкінішке орай,
суретшілер ... оқу ... ою ... ... ... жастарға
арналған ғылыми негізде жазылған арнайы оқулықтар мен оқу бағдарламалары ... ... ... ... ... де тек қана ... қорының материалдарыңдағы кездесетін ою-өрнектер мен этнографиялық
экспедициялардың материалдарына ғана иек ... ... ... Көп ... ... ою өнерінің маманы болмағандықтан,
зерттеулерін тарихи материалдық мұралардың ... ... ... ... ... ... дейін ою өнерінің шын мәніндегі тарихы мен ... ... мен ... оның ... ... орны мен жөнін
толық түсіндіре алмай келеді. Тіпті, кейбір зерттеушілер уақыттың ... ... ... ... ... әдістердің зардабынан
өздерінің негізгі формасын өзгерткен заттардағы ою ... ... ... қате трактовка жасап жүр. Кей жағдайда Орталық ... да «шын ... ... ... ... ... кездеседі. Бұл
бұйымдарды әшекейлеуде авторлар оюдың композициялық бірлігін, бір-бірімен
үйлесімдік ... мен ... ... ... ... «Әйтеуір
әшекейленетін бұйым бетін ... ... ... ... жоқ әртүрлі саздағы элементтерді қолданғанның өзінде де әу бастағы
идеяларын соңына ... ... ... алмай қалады.
Жалпы ою өнерін өз алдына дамып келе жатқан дербес өнер түрі ... ... 1973 ... ... ... ... Смит колледжінде
өткізілген Бірінші дүниежүзілік симметрия фестивалін айта кетуге болады.
Бұл фестивальда ... ою ... ... ... ... ... симметриясына
байланысты көптеген ғылыми баяндамалар жасалынып, сан түрлі оюлар үлгісі
қойылды. Көп ғалымдардың зерттеулері ... ... ... ... еді.
1986 жылы мамыр айында Қазақстан халық шаруашылығы жетістіктерінің
көремесінде Республика Министрлер Кеңесінің 1985 ... 5 ... N ... ... ... ... мен ... кәсіпшіліктер жасаған
бұйымдардың республикалық байқауы ... Бұл ...... ... мен ... ... мен студенттері,
интеллигенция өкілдері, халықтың шебер-ісмерлері, творчестволық ... ... ... шығаратын мекемелер және профессионал суретшілер
қатысты. Көрмеге қойылған халық көркем өнерінің барлық түрлері, осы ... ... ... ... ... ... ... зор көзі бар екенін көрермендерге паш
етті. Сонымен қатар байқау мен конкурс халық шеберлері мен ... ... мен ... ... ... ... көрсетті.
Әділ қазылар алқасы халық шебер-ісмерлері мен көркем ... ... ... ... ... бере отырып, олардың
келешектеріне да ... ... ... ... текемет, алаша, түскиіз
тағы да басқа бұйымдар мен жиһаздар әр ... ... ... ... ... да, ... ою-өрнектері өте ұқсас, кей жағдайда
тіпті, бір-бірінен көшіріп алғандай еді. ... ... ... ... ... кезде, көпшілік жағдайда республикамыздың музей
қорындағы сақталып келген бұйымдардағы кездесіп ... ... ... ... ... ... ... жаңа заманға, жаңа тұрмыс
пен мәдениетке лайықты оюлардың жаңа ... ... ... ... ... ... барлық шебер-ісмерлер бірдей оюшы емес, көпшілігі ою өнерінің
теориясы мен жасалу техникасын жете меңгере білмейді, оның ... ... оюшы ... жасаған ою үлгілері газет, журнал беттерінде
жарияланып, немесе арнайы альбом болып ... ... ... орай ... ... мен ... кәсіпшілер жасаған
бұйымдардың байқауы мен гүлденген Қазақстан туралы тандаулы сыйлық-сувенир
бұйымдарына арналған конкурсқа қатысушылардың ... ... ... ... қолданбалы өнерді өркендету мәселесін ... ... ... ... қолтума туыңдыларының материалдары бойынша
көрнекті құралдар ... ... ... сол ... ... шығарып, методикалық-әдістемелік оқулықтар жасауды бірауыздан
мақұлдаған еді...
Шебер-ісмерлеріміздің ... да ... ... оларға әсемдік және
көркемдік қасиет беретін ... Ою ... ... ... ... ... ... да келешекте ою өнерін өзінше тарихы мен
теориясы бар дербес өнер деп санап, оны ... ... биік ... ат ... ... да кезек күттірмес борышымыз.
Осындай атадан балаға мұра болып келе жатқан халқымыздың бай ... ... ... — осы ... мамандар мен арнайы
мекемелердің төл ісі болса керек.
Назарларыңызға ұсынылып отырған бұл түрлі-түсті ... ... ... ... ... ... келешектегі
қолтумаларының жаңа түрлерін әзірлеуде, көркемдік-кәсіпшілік орындарының
көркемдік-стильдік бағытын қалыптастыру жөніндегі жұмыстарын ... ... ... ... мен жалпы көркемдік мәдениетін
көтеруге өз әлінше септігін тигізер деген үміт арттық.
Көпшілік ... ... ... ... осы ... оюлар
әдейілеп бір тиянақты объектіге арналып жасалынған ... ... ... ... әр ... ... ... кезде тиянақты
объектінің характеріне, оның қолданылатын орнына ... ... ... қайта түрлендіруіне болады. Оюларды түрлі-түсті бояумен
безендіруде әркім өзінің талғамына ... ... ... ... ... және сол ортаның ауа райы ерекшеліктеріне қарай өзгертуіне
мүмкіндігі бар.
2.4Оқу шеберханасына қойылатын жалпы талаптар.
Оқу ... ... ... ... ... ... мен
ептіліктерді алуға арналып жабдықталған оқу тобына жағдайдастырылған ... ... ... ... жақын маңға медициналық жәрдем беру
құрал-заттары болып орналасқан аурухананың ... мен ... ... ... ... ... ... жәрдем беру
аптечкалары болуы тиіс. Шеберхана су көзімен жабдықталады. Су көзі арнайы
ішуге бейімделген ... ... су ... ... ... бөлме
ішіндегі жағдайды жоғары комфортты болуы тиіс / ... ауа ... ... ... ... және ... гигиеналық талаптар мен нормаларының оқу - ... ... ... ... ... ... қажет:
|Талаптар мен |Өлшем ... ... ... ... ... ... |сыз аудан |лық |
|атаулары | | | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... |0С |14-18 |22 |38 ... ... |% |40 |60 | ... ағым |м/с |0,3 | | ... | | | | ... көзі |лк |100 |50 |30 ... |Амп/м |0 |0,2 |1,3 ... (шум) |дб |70 |85 |120 ... түсі | ... ... |қара ... ... ... ... ... безендіру және бояу
түстерінің этикалық талғамға сай ... адам ... ... әсер ... Мектептің шеберханалары ғылыми ... ... және ... ... ... ... оқу ... мен бұйымдар сақтауға арналған ... ... Бұл ... оқу ... ... қатар көрме
ұйымдастыруға қолайлы. Әрбір шеберханада жалпы ... ... 10 - ... құрал саймандар қосымша сақталынуы ... ... ... ... ... қол ... қол кептіргіш, қоқыс төгетін
жішік, жинап ... ... ... ... ... ... тақырыптарда жабдықтауды бұйым әзірлеуге жұмсалатын
материалдар мен шикізаттардың құндық есебі. ... ... және ... ... бұйымдарды әзірлеудің шығындары: қолданалатын
материалдар, амортизациялық ... ... ... электроэнергия
шығындары. Бұйымның шамалық өзіндік құны. Бұйымдарды әзірлеу ... ... ... ... жартылай фабрикаттар )
құнына ақпараттары. ... ... ... ... бағасы. НДС-
бұйымның үстеме бағасы, сатылу бағасы. Еңбекке және ... ... ... ... өту үшін ең ... мектеп шеберханасын тігін
машинасы, үтік, киімді өлшеу орны, шкафтар, мұғалімнің жұмыс орны, ... ... - ... ... қолға алу қажет. Сонымен бірге оқу
шеберхасында қауіпсіздік еңбек ету ережелері қатаң түрде ескерілуі керек.
Мысалы: күнгей беттегі ... суық ... ал ... ... жылы
түстер қолдану ,еденді, партаны, жиһаздарды бояғанда олардың баланың ... ... ... ... ... қажетті материалдар оқушыларға
арналған партада жұмыс жасау арқылы жүзеге ... ... ... кабинетте ұжымдық жұмыс істеу үшін әртүрлі ... ... 4 ... 6 ... ... үшін ... бір
біріне біріктіріп, оқушыларды айналдыра немесе үстелдердің екі жағына 2 - 2
ден, 3 - 3 тең ... ... ... ... ... ... көзі ... Оқу шеберханасының жарықтануы жеткілікті
болуы, безендірілуі мен бояу түстерінің эстетикалық талғамға сай ... ... ... ... әсер ... Кабинетке оқу құралдары мен
бұйымдар сақтауға арналған секциялық шкафтар ... Бұл ... ... ... қатар көрме ұйымдастыру үшін ... ... ... ... 10 - 15 % шамасында құрал - саймандар
қосымша сақталынуы тиіс. Шеберханада ... ... ... тиіс: шағын
дәріхана, қол жуғышы, қол кептіргіш, қоқыс ... ... ... ... ... жұмыс жасауды еңбекке баулу сабақтарында бастайды.
Мысалы. Пышақ, см таспа, сызғыш, қол және ... ... ... ... құрал-жабдықтармен салыстыру арқылы оқушылардың
политехникалық ... ... ... ... ... мен
жұмыс жасауды үйреткенде оның тәрбиелік жағы да ескерілуі ... ... ... дұрыс қолдану оқушылардан, ұқыптылықты, ... ... ... Оқу ... ... орын оқушылардың
жұмыс орны болып саналады. Жұмыс орны дегеніміз - оқу ... ... ... және ... ... іс ... аймағы. Жұмыстың сапалы болуы оқушының жұмыс орнын дұрыс ұйымдастыра
білуде. Тігін машинасы жұмысының ... ... ... киім ... оларға қажетті бейімдеу құралдары мен жабдықтарын жайып қоюға
арналады. ... ... ... отыру үшін бұрандалы орындық болуы тиіс.
Ал, электрлі ... ... ... токпен қоректену көздерімен
қамтамасыз етілуі. Ағаштан немесе металл мен қиыстырып істелінген ... ... ... ... ... ... жұмсарту үшін негіз
сукно немесебортовка маталариен керіліп қапталады. Оқу ... ... ... және ... ... ... ... қолданғанда мұғалім төмендегідей талаптарды орындау қажет: 1.
Көрнекі құралдардың ... ... ... ... 2. Көрнекі құралдардың
эстетикалық талғамға сай ... 3. ... ... ... ... сай ... ... ауа тазалығы және жылу ... Бояу ... ... ... және ... ... шарттарын
орындауға және ауа райының ерекшеліктеріне байланысты, жарыққа бейімделіп,
шеберхананың технологиялық талаптары мен түріне байланысты ... ... ... және өрт қауіпсіздендіру шараларының талаптары
орындалуы керек. Шеберхананың жабдықтары мен ... ... ... ... ішіндегі жарыққа қолайлы әсерін, адамның ... ... ... анық ... ... ... айырықша
түспен бояу керек. Басқа ... ... ... ... ақ ... тыныстары мен тамырдың соғуын күшейтеді. Аспан көк, көк ... ... ... ... ... тәжірибе көрсеткендей, қол
бұлшық еттерін дамытып, есту қабілетін жоғарлатады. Қысқы мерзімді жұмыс
түрлерінде жұмыстың ... ... ... ... және көк ... ... ... ұзақ болса, жасыл түсте еңбек өнімділігі жоғарылап, көк, көкшіл
түсте төмендейді. Түстер ... және ... ... ... ... және “жылы” т.т. болып бөлінеді. Сары түс жылылықты
білдіреді, көк үс аспанды еске түсіреді. Жасыл - көк - ... ... ... түс ең ... ... ... ... қызыл, қызыл түстер
жылылықты көкшіл, көк - суықтықты, таза жасыл түс-ортаңғыны білдіреді. ... мен ... де әсер ... ... ақ түс ... ... болып
көрінеді. Жылы түстер алға “шығады ”, суық түстер арқа қарай “шегінеді”.
Түстер адамның ... күйі мен ... ... әсер ... ... ... бояу ... жасау оқу - тәрбие процесінде жағымды
әсер етеді. Шеберхананы жайғаструда өте қажеттісі табиғи жарық ... ... орын ... ... ... ... төбе және жиһаздардың түсі де
тиеді, әсер етеді. ... ... ... ... ... көзі ... Ақ ... шағылысу қабілеті жоғары. Бірақ бұл түсті жиі ... Ақ ... ... бөлме ішінде көп уақыт болған адам тез ... ... ... ... салқын көңілсіз болып көрінеді. Ақ ... бояу ... ... ... ... үлкен әсерін тигізіп,
шағылысу коэффициенті 80% шамасында болады. Ақ түспе терезе жиегі мен ... ... ... ... де ... түскенде әсер етеуі әбден
болады. Еденді ашық түске бояу ұсынлады. Түске бояу ... ... мен түрі ... түрде ескерілуі тиіс. Шеберхана ... - ... ... оңтүстік батысқа бағытталып орналасса жылы
күн көзімен жарықтанады. Бұндай бөлмелерді әлсіз - ... ... ... - ... ... - көк және т.т. Егер ... ... солтүстік -
шығыс, солтүстік - батысқа қараса жарық көкшіл суық болып тұрады. Терезелер
солтүстікке қараса бөлме іші ... ... ... ... ... болдырмас
мақсатында бояудың жылы түстерімен бояу керек: ашық - сары, ашық - ... ашық ... ... ... қатар, шеберханадағы артқы қабырғаны
жастардың жарқын болашағын ... ... ... бастайтын
«Жарқын болашақ» атты өрнекпен безендіріп, оң жақ ... ... ... түс, бояулар үндестіре /тоқыма, кесте, тігін өнерлері ... ... ... ... ... пен ... сарқылмас
көркемділігін бейнелейтін планшеттерге сондай-ақ оқушылардың ... ... ... ... ... ... табар еді.
Табиғат сұлулығын паш ететін, туған жер табиғатына сүйіспеншілікті
арттыратын қолөнерді ... ... ... ... ... ... қолөнерінің ішінде көп тараған ою-өрнек мүйісін жасау және де ... ... ... Мата ... ... ... ... абзал.
Шеберханада әрбір затты дұрыс орналастыра білген жөн. ... ... ... етіп қатарластыра орналастыру керек. Ол оқушылардың практикалық
сабақтарда еркін жұмыс жасауына ... ... ... ... ... ... құрал-жабдықтар мен көрнекі құрал-саймандар да шеберханада өз орнын
таба білуі керек. ... ... ... үшін ең бірінші қауіпсіздік
ережесімен таныс болу шартты. Осы ... ... ... ... да ... ... қауіпсіздік ережесі орын алғаны дұрыс.
Кабинетте тақта жанында «Бүгін сабақта» атты қабырға стендінің жартысы
магнитті ... ... ... ... ... атты қабырға стенді де,
сабақ, үйірме, факультатив үзіліс кестелері және әр ... ... ... ... ... ... ... «Өнерлі қол пішуге жақсы, өткір қайшы кесуге
жақсы», ... шегі жоқ ... ... өрге ... т.б. сөздерді
жазуға болады.
Кабинеттің қосымша бөлмесінде сабаққа қажет құрал-жабдықтарды сақтау
үшін арнайы текшелі шкаф ... ... ... бір ... ... жұмысының көрмесіне арналады.
Көрме бұйымдары тоқсан сайын немесе күрделі бір ... ... ... ... Кабинеттің іші құрғақ, жарық, жылы және желдетіліп, ауасын ... ... ... ... ... ... 10 адам ... өтетіндей кең болуы керек.
• Кабинеттің ішінде ... ... ... ... және ... ... сақтайтын шкафтар
дұрыс ... ... ... материалдарды кабинетке кіргізуге оңай болуы үшін, кабинет
бірінші қабатта ... ... ... қабырғасы ашық түспен сырланғаны дұрыс. Бұл көзге жақсы
әсер етеді және кабинетті жарықтандыра түседі.
• Кабинетке сызбалардың түрлерін, көрнекі құралдарды және т.б. ... ... ... ... қабырғаларына қазақтың ұлттық ... ... ілу ... ... ... оқушылар әр түрлі еңбек құралдарының көмегімен сабақ
өтіледі. Оқушыларға қолөнерді үйретуге практикалық ... әр ... ... ... ... ... ине, жіп, оймақ, т.б.
Мұғалім сабақты бастамас бұрын осы құралдардың қауіпсіздік ережесін
оқушыларға ескерту ... ... ... ... ... жұмысқа
керекті құрал-жабдықтармен, олардың пайдалануымен, жұмыс уақыты біткен ... ... ... ... қабырғасының балаларға үнемі көрініп тұратын бөлігіне
қауіпсіздік ережелері жазылған төмендегі нұсқау ... ... Қол ... ... Инені арнайы қобдишада сақтау керек.
2. Инені киімге қыстыруға болмайды.
3. Тігіс кезінде ине жібін тіспен ... ... ... ... ... оймақ киген дұрыс.
5. Инені тістеп отыруға болмайды.
II. Қайшымен жүмыс:
1. Қайшыны арнайы ... ... ... ... ... ... ұшымен берме.
3. Қайшыны ашық қалдыруға болмайды.
4. Жолдасың қайшымен жұмыс істегенде, көңілін бөлуге ... ... ұшын ... ... ... ... ... Үтіктеу алдында өткізгіштің үзілген, желінген ... ... ... мата ... қарай қыздыру керек.
3. Үтікті тек тұтқасынан үстаған дұрыс.
4. Үтікті арнайы тіреуішке қою керек.
5. Үтікті тек мұғалімнің ... ... ... ... ... қолмен токқа қосылған үтікті ұстауға болмайды. Жұмыс барысында
арнаулы киім киуі керек. Құрал-жабдықтарды жұмыс біткен соң өз ... ... ... ... соң ... ... қарау керек.
|9 | |9 | |9 ... |
|4 |
|4 |
| |
| |
| |
| |
|7 |
| ... |
| |
|8 |
| | | |
|5 |
| | | |
| | | |
|3 | | |
|2 |
| |
| |
| |
|6 |
|1 ... ... киім тігу ... технологиялық өңдеулер
3.1. Әйелдердің ұлттық бас киiмдерi.
°éел бас киiмдерi бiрíеøе т¾рãе б¼лiíедi. Îлар тақиÿ, ... ... ... ... ... ... ø¸лi, ... қалïақ т.б. ²аçақ
¹½рïыíда ердi» де ¸éелдi» де бас киiмсiç, æала»бас ... ерсi ... ... ... ... тîéыíда киетií қалы»дықты» бас кимi. Îíы ½çатыл¹аí
қыçдар æ¸íе îíы» ... ерiï ... ... ... С¸óкелеíi æас
келiíøек тîé-дóмаíдар¹а, мереке-æиыíдар¹а да киiï баратыí бîл¹аí, ал ... ... ... ... ... киiï ... ... деï
есеïтеãеí. °.Мар¹½лаí ¼ç е»бектерiíде: ‘’С¸óкелеíi æас келií бiр ... îíаí ... 4-5 ... тек с¸í-салтаíаттарда, ¾лкеí ... деï ... ½çыí ... баó та¹ылыï, îíы» øетi øыр аéíалдыра çер
íе æiбек æiïïеí øалыï к¼мкерiï, с¸íдi т¾éреóiø ... ... ... ... ... меí îíы ... т¾рi де т¾рлiøе бîлады.
С¸óкелеíi» т¼бесiíе талдырма етiï қîçы æ¾íiíеí арíаéы басқаí ақ
киiçдеí, íе ... қыл ... ... асыл ... ... ... кеéií
т¼беíi кестелеãеí, øет-øетií қóсырыï æ½рыí ... æ¸íе ... ... ... ... ... ... екi æақ самаé т½сыíаí бетке
æеткiçе øîлïы т¸рiçдеíдiрiï бiрíеøе қатар марæаí ... ... æ¸íе ... ... ... ... ¸øекеéлеíãеí қатыр¹ы
бîлады. Тiçiлãеí мîíøақтары, асыл матадаí, ақ ... ... ... ... ... М½íы берãек деï атаéды. Кеéде берãекке тîты қ½сты»
бiрер тал ... ... ... ... ... Îíы қарқара деéдi.
С¸óкелеíi» арт қ½ла¹ы øаøқаï белãе ... ... ... е» ... ... ... ... æiбек мата бар. Îл к¼éлектi» етеãi сиÿқты,
æерãе с¾éретiлiï æ¾редi.
Æелек- æас ... ... ... ... ø¸лi ... ... æелек с¸óкелеãе ½қсас қима кîíóсты қараïаéым ïiøiíдi, íеãiçi ... ... ... ы»¹аéлы ¾лãiлерií келiíøек æыл бîéы бала
таïқаí¹а деéií ïаéдалаíды. Б½л бас киiмдi де ... ... ïеí ... ... ... к¼ç ... ... iлмелермеí ¸øекеééледi.
Æелектi қыçыл, ақ материалдаí тiãiï, ... ... ¸р ... ... ... қыçдарды» æе»iл бас киiмi. Ïiøiмiíе ... ... ... ... íемесе ¾øкiрлеíiï, ер кiсiлер тақиÿсы секiлдi т¼рт íемесе алты
саéлы, æî¹ар¹ы б¼лiãi т½тас, т¼меíãi æа¹ы æақтаóлы ... ... ... ... ... ... ... тақиÿ ïiøiмií øы¹арó ¾øií қатты қа¹аçдар-ды тақиÿ арасыíа
салыï сырыï тiктi, кеéде астарыí басқа ... ... ... ... ... келтiрдi. Тақиÿ сырыí øебер ¼ç тал¹амыíа саé ... ... ... тiïтi ... ... ... ... ¸øе-кеéлеï, тақиÿ т¼бесiíе ¾кi тақты.
Тақиÿíы к¼бiíе ... ... ... Îíы» æîта ... ... ¸рi с¸í ¾øií ... белãе æететií дî¹ал ïiøiíдi б¼лiк îрíатыï,
îíы» бетií ¸øекеéлеï, беçеíдiрдi. Б½л бас киiм ... ... ... деï атаï ... - ... ... келе æатқаí ¸éелдер бас киiмi. Îíы ба¹алы а»
терiсiíеí æ¸íе æас т¼лдi» ... ... ... т¾рмесi кеéде
æалïақ, кеéде æ½мыр етiлiï æасалады. Îíы» ... æ¸íе ... ... ... ... ... ... қ½íдыç б¼рiк, сóсар ... ... ... ... т.б. деï ... Îíы ... де, қыçдар да киедi.
Б¼рiктi» ... ... алты саé ... т¼рт саé ... келедi. Îíы
тiккеíде алдымеí ¼лøеï алыï, т¼рт íе алты саé етiï æ½қа киiçдеí ... ¸р ... ... ½øтары ¾øб½рыø т¸рiçдi бîлады да, етек æақтары
тiк т¼рт б½рыø етiï алыíады. Îсы қиыíдыларды» бiр бетiíе ... ... ... æ½қа ... ø¾берек салыï, æиi етiï сыриды. Îдаí сî» æеке-æеке
саéлары бiрiíе-бiрií беттестiрiï iøiíеí де сыртыíаí да ... ... ... ¼ç ... қараé ¸семдеóãе бîлады. Б¼рiк сыртыí асыл матамеí
(барқыт, ï¾лiø, қамқа т.б.) тыстаéды. Еãерде б¼рiктi» iøi саé ... ... да саé ... ... ... б¼рiктi» т¼бесií, етеãií æаé матамеí
астарлаï ... ... ... т¼рт ... ... ... ... к¼мкередi. Т¼бесiíе ¾кi, æiбек øаøақ та¹ыï, çер ... ... ... ... ... ... ... к¾мiс т¾éме қадаéды.
Кеéде б¼рiктi» етеãií æаóыï т½ратыíдаé етiï аéíалдыра ... ... ... - б½л ... бас киiмiíi» т¼меíãi б¼лiãi, æî¹ар¹ы б¼лiãi
øалма деï аталады.²аçақ ¸éелдер б½л бас киiмíi» екi ... де ақ ... ... ... ... ... ... тастармеí
беçеíдiрдi. Тiïтi к¾íделiктi киетií кимеøектi де ¸øекеéлеï ... Тек ... ... ... киãеí. λт¾стiк ²аçақстаíда ... ... қара æиек ... тасïа баóларды æиектеï ¸øекеéледi. ´те
бiр к¾рделi ¸рi ¸сем кестелi ¸øекеéлердi ... ... ... ... бет
аéíаласыíа қîíдырыï тiккеí.
²аçақты» ½лттық киiмдерi ½лттық ... ... ... рóы ... кимеøектерi ¼те ¸сем
бîл¹аí. Îлар кимеøектерií тек бет аéíаласыíда ¹аíа кестелеï қîéмаé, сîíымеí
қатар, к¼кiрек т½старыí да ... ... ... ... ... К¼кøетаó ¼»iрiíдеãi
кимеøектердi марæаí мерóерт тастармеí ¸семдеãеí.
Сәукелені немесе қасабаны 57 см тігу үшін ... ... ... Ол үшін ... ... қажет: бас айналымы 1 ═ 57см ... ... һ ═ 66-70 см ... ... болса бас киімнің жиегінің өлшемдері ... ... ... ... сызбасын сызу үшін бізге R ═ 11см, шеңбердің ұзындығын
мына формуламен табамыз: 2П R ═ 2 х 3,14 х 11 ═ 6,2 х 11 ═ 68,2 ... ... ... Ба + Қ ба ═ 57 +1 ═58 см ... ... қалған І1 ═ 68,2 - 58 ═ 10,2. Сектордың бұрышын мына ... ... ... ... ... тәсілі арқылы таңдау және конструкция
сызбасына модельдік ерекшіліктерді түсіру
Техникалық модельдеу - бұл ... ... мен ... ... Бұл процесс келесі кезеңдерді қамтиды:
• Модель үлгісін немесе эскизін зерттеу және ... ... ... ... сипат беру: жаңа силуэтті негізді өңдеу
немесе сәйкестендірілген бастапқы силуэтті ... ... ... ... және ... ... ... өңдеудің дұрыстығын тексеру.
Техникалық модельдеудің бірінші кезеңіне жаңа модельдің ерекшеліктерін
мұқият зерттеу жатады. ... бұл ... киім ... ... тік ... ... ... дәл болып
саналады. Ол жобаланған конструкцияның ... киім ... ... ... ... ... Модельді зерттеген кезде
көбінесе оның сипатына және ерекшеліктеріне көбірек ... ... ... ... ... бас ... ... мата түріне,
кеңдігіне, жаңа бөліктеріне көбірек көңіл аударған жөн ... ... және ... ... ... ... еркшеліктері енгізілген бастапқы негіз
сызбасын бекіту, техникалық модельдеудің ең бір ... сәті ... ... ... ... ... ... дәлдіктерін
кірістіре алады немесе оны көркейтеді. Осыған байланысты мүнкіндік ... ... ... Жаңа модель алғашкы негіздің қарапайым түрде ауыстырылуы мүмкін. Бұл
түрі көбінесе жұмыс ... ... ... ... ... ... бас айнылымына дұрыс орналасу сатысы және
пропоцияға байланысты негіз силуэтінің өзгерулері қадағалынады. Бұл
түрдегі тәсілдермен салыстырғанда неғұрлым берік және қиын ... Бас киім ... Бұл әдіс өте ... қолданылады. Жаңа модель
конструкциясы үлгі дайындау барысында бекітіледі.
• Модельдік ерекшеліктері енгізген ... ... ... ... және сурет
масштабы салыстырлады.
• Техникалық модель бас ... ... ... ... ... және ... макетті және графикалық болып бөлінеді.
Макетті тәсіл - өте ... ... ... ... байланысты
әзірленеді.
Графиктік тәсіл - перпендикуляр, белгілер және қиыстырылған тәсілдер
кірістіледі. Көп ... ... ... қолданылады.
3.2 Камзолдардың модельдері және конструкциялық сызбасы
Әйел бұйымдарының ... ...... ... ... ... Әйел ... модельдері алуан түрлі, олардың ортадан
және ауыстырыла түймеленетіні, астарлысы, астарсызы, ұзыны және қысқасы,
жағалысы және жағасызы, ... және ... ... ... ... ... ... біркелкі боялған матадан жасалған
қынама кесінді, ... бес ... және бес ... бар ... ... ... ... төсінде және бел сызығында қынамалары
бар камзол ... ... ... ... ... ... ... тігісі бар камзол. Камзолдың мойын оймасы жиегіне, омырауына,
етегіне ені 5 мм ... ... ... ... пішіндісінің бөліктерін нақты мысалмен қарастырайық. Ортадан
түймеленетін қынама кесінді ... ... ... астарлық және
астараралық бөліктерден тұрады.
Тыстық ... ... ... ... ... ... ... — 2,
жотасы (екі бөліктен тұрады) — 1, ... ... екі ...... ... — 2, қалталардың құрақтары — 4, әдіптер — 2.
Астарлық ... ... ... — 2, ... (екі бөліктен) — 1.
Астараралық бөліктерін желімді немесе желімсіз мақта матадан (бөзден,
коленкордан) ... ... ... ... ... — 2, ... оймасы бойынша астараралық — 1, қалта астары — 2.
Камзолдың ... ... ... техникалық шарттарға сәйкес
пішеді. Өңірлердің арқау жібі омырау кесіндісіне қатарласа етеді. ... ... ... ... ... ... омыраулық сызықтарымен
қатарласа өтуі тиіс. Камзолдың сол жақ өңірін ... ... оны оң ... 15 мм ... ... ... ... жібі жотаның ортаңғы
кесіндісінің жоғарғы және төменгі бұрыштарын біріктіретін сызыққа ... ...... сырт ... қатар өтеді.
Өңірастылықтың ені жоғарғы жағында 30-40, оң ... ... ... 50-60 мм ... ... ... ... бақылау белгілерінің
қымтырмалардың және жанқалталардың орналасатын жерлерін пайдаланып жүрген
дайын үлгі ... ... ... және ... ... ... тыстық бөліктерге сәйкес болуы қажет.Камзолдың моделіне
қарай қалталардың орналасуы және ... ... ... ... ... сызу
Бұл сызба үш бөлікке бөлінеді: тор, артқы бой және ... ... ... тік ... ... екі ... ... Тік сызық - артқы
бойдың орта сызығы, көлденеңі - желке сызығы.
Артқы бойдың орта сызығынан оңға ... ... ... ... ... ... ... оған 4 см қосылады (48+4=52 см). Табылған
нүктеден төмен қарай тік ... ... Бұл - ... ... ... болады.
Желке сызығынан төмен қарай бойдың орта сызығы бойымен кеуде шеңберінің
үштен бір бөлігі салынып оған 3 см ... ... см). ... ... ... тік ... жүргізіледі. Бұл - ... ... ... ... ... ... қарай бойдың орта сызығы бойымен ... ... ... ... (38 см) ... ... ... көлденең сызық
арқылы алдыңғы ... орта ... ... ... бел сызығы
анықталады.
Бел сызығынан төмен қарай артқы бойдың сызығы бойымен 16-20 см ... да, ... ... ... сызық арқылы алдыңғы бойдың орта
сызығымен қосылады. Жамбас сызығы осылай анықталады.
Артқы ... орта ... оңға ... ... сызығы бойымен кеуде
шеңберінің үштен бір бөлігі салынып, оған 2,5 см ... ... ... ... ... ... тік ... жүргізіледі.
Бұл жауырын ені сызығы болады.
Жауырын ені сызығынан оңға ... ... ... бойына кеуде шеңберінің
төрттен бір бөлігі салынып, оған 0,5 см ... (48/ ... ... ... ... ... Табылған нүктеден жоғары қарай
ұзындығы кеуде шеңберінің сегізден бір бөлігіне тең (48/8=6 см) тік ... ... ... ойындысының шығыңқы сызығы табылады.
Жауырын ені сызығынан бастап қолтық ойындысының шығыңқы сызығына дейінгі
қашықтық (кеуде сызығы бойымен) қақ бөлінеді де, бөлу ... ... ... тік ... ... ... Бұл - ... сызығы болады.
Камзолдың артқы бойының сызбасын тұрғызу
Артқы бойдың орта сызығынан оңға ... ... ... ... ... сегізден бір бөлігі салынып, оған 0,5 см қосылады (48/8+0,5 =
6,5 см). Бұл желкеліктің кеңдігі ... ... ... ... ... 1,5 ... тең тік ... жүргізіледі. Бұл - желкеліктің биіктігі.
Одан ... ... ... ... ... артқы бойдың орта сызығының
ұшымен ойық сызық арқылы қосылады. Желкеліктін сызығы табылады.
Желке сызығынан төмен ... ... ені ... ... 3 см ... өлшем
үшін) өлшемі салынады. Бұл - артқы бой шығын төмендету нүктесі.
Одан ... ... ... ... ... иықты төмендету
нүктесі арқылы жауырын ені сызығынан 1,5 см ... ... ... (1,5 см ... ... иық ... көктегенде ірку үшін керек).
Осылай иық сызығы табылады.
Иықты төмендету нүктесінен кеуде сызығына дейінгі қашықтық (жауырын ... ... қақ ... бөлу ... оңға ... 0,5 см (жауырынды
кеңейту үшін).
Кеуде сызығынан ... ... ... ... ... ... 4-6 см ... қолтық ойындысының тереңдігі. Иық сызығынан бастап табылған бастыра
ойық сызығы бойымен 3 см ... ... ... ... оңға ... ... ... шеңберінің арасындағы айырымның ... ... 3=1 см) ... ... ... ... бастап табылған
нүктелерді бастыра жамбас сызығына дейін ... ... ... ... ... ... тесігі жүргізіледі.
Одан кейін жамбас сызығынан төмен қарай артқы бойдың орта сызығы бойымен
1 см өлшеп алынады. Бүйір тігісі ... ... ... ... ... ... сызық жүргізіледі. Осылай етек тегістеледі.
Камзолдың алдыңғы бойының сызбасы
Жауырын ені ... оңға ... ... ... ... ... ... бір бөлігі салынып, оған 2 см қосылады (48/ 3+2=18). Табылған нүкте Г
нүктесімен белгіленеді.
Г нүктесінен ... ... ... 2-5 см-ге тең (дене ... тік ... ... де, Г1 нүктесі қойылады.
Желке сызығынан төмен қарай жауырын енінің сызығы бойымен төмен ... ... ... бір ... ... оған 1 см ... ... Бұл алдыңғы бой шығын төмендету нүктесі.
Г1 нүктесінен алдыңғы бой шығын төмендету нүктесіне дейін көлбеу ... Одан ... ... бой ... ... ... одан 1,5 см
алынады. Табылған қашықтық алдыңғы бойдағы Г1 нүктесінен бастап солға қарай
көлбеу сызықтың бойына салынады. Бұл - ... бой ... ... ... ойындысының шығыңқы сызығының биіктігінен солға қарай 0,5 см,
қолтық ойындысы тереңдігінің нүктесінің солға ... 1-2 см ... ... ... бойда бірдей өлшем салынады). Иық сызығынан бастап табылған
нүктелерді бастыра ойық сызық - қолтық ойындысының ... ... ... ... қарай алдыңғы бойдың орта сызығы бойымен 2 см
салынып, табылған нүкте дөңес сызық арқылы ... ... ... ... ... Етек ... тегістеледі.
Алдыңғы бойдың орта сызығынан бастап желке сызығы бойымен ... ... ... ... бір ... өлшеніп, оған 1 см қосылады ... см), бұл - жаға ... ... ... ... ... ... ГГ1 кесіндісімен 0,5 см артық өлшемге тең ... см) ... Бұл - жаға ... ... ... ... төмен қарай
алдыңғы бойдың орта сызығы бойымен 3 см салынады. Бұл - жаға ... Жаға ... ... ... ... ... ойық сызығы
арқылы қосылады. Жаға ойындысының ... ... ... омырауын әр түрлі етіп оюға болады. Бұл жағдайда
омырау ойындысын қосымшада көрсетілген етіп сызылады.
Жаға ... ... ... Г1 ... көлбеу сызық арқылы
қосылады. Қолтық ойындысының шығыңқы сызығынан ... оңға ... ... ... 2 см ... ... ... алдыңғы бойдың орта сызығына
дейінгі қашықтық тақ бөлінеді, бұл нүкте кеуденің көтеріңкі нүктесі болады.
Г1 ... ... ... ... ... иық ... үштен бір бөлігі
(13:3=4,3 см) салынады. Жаға ойындысы биіктігінің нүктесінен солға қарай
түзу бойына дәл осындай қашықтық (Н, 3 см) ... ... ... ... ... ... ... көтеріңкі нүктесімен қосылады. Қынама осылай
аталады.
Одан кейін қынаманың сол жағының ұзындығы ... ол оның оң ... ... алынған кесіндінің жоғарғы ұшы көлбеу сызық арқылы жаға
ойындысы биіктігінің нүктесімен қосылады. ... ... бой ... ұшынан қолтық ойындысының бойымен төмен қарай 1 ... де, ... ... сәл ... ... ... ... ортасымен
қосып, иықты сәл бастырады.
Көйлек кеудесінің бел қынамалары қалай есептеліп сызылса, мұнда да ... ... ... қынама сызықтары жамбас ... ... ... ... ... ... ... өңдеу
Қымтырмаларды өңдеу. Камзолдағы қымтырмалар көбіне тілінген болып
келеді. Оларды ... ... ... ... ... тігіс
жолын бірте-бірте жоя және тігіс жолын қымтырмадан 10 мм төменіректен қайып
тігеді. ... ... ... ... ... ... қыртысқан жерін
тарта үтікке басады.
Қалталарды өңдеу. Камзолдағы қалталар әртүрлі болып келеді: қақпағы бар
тілме қалта, жапырақшалы, ... ... ... т. б. ... ... ... астараралықтарды өңдеу. Өңір үшін ... ... ... етіп ... ... ... ені 6-8 ... тігіспен жолды бірте-бірте жоя отырып тігеді. Қымтырмаларды
дымқылдайды, тігісін жатқыза үтіктейді, ал ... ... ... ... ... ... Кеуде тұсын көтеріңкі жасау үшін астараралықты
қабаттастырады, кесінділерін теңестіреді, дымқылдайды және өңір ... ... ... ... ... ... ... өңірлермен
пресс немесе үтік арқылы қымтырмаларды өңдегенге дейін біріктіреді.
Дымқылдық-жылулық өңдеу. Өңірлерді арнаулы ... бар ... ... ... ... жеке ... ... келтіруді
конструкцияда қалайша қарастырылғанына қарай атқарады.
Пресс жоқ болған жағдайда өңірдің, кеуде ... ... ... ... ол
жерді тегістеп созыңқырап үтіктейді. Бұл үшін ... ... ... ... ... ... кесінділерді теңестіреді.
Өңір тысын астарарарлықпен біріктіру. Өңірлерді астараралыққа ... ... ... ... арналған астараралықты үстел үстіне
омырау кесіндісін ... ... ... ... жатқызады. Астарарлық үстіне
желеттің өңірінің өң бетін жоғары ... ... ... ... кеуденің көтеріңкі жерлерін үйлестіреді. Әйел камзолдарында
қымтырма әдібін астараралыққа бекітеді. Бұл үшін ... ... өң ... ... бойына уақытша тігіс жүргізеді. Содан кейін өңірді
жүргізілген ... ... ... ... ... қайырады да, қымтырмаға
жіберілген жерді өңірдің астараралығына бекітеді.
Көктеген кезде бірінші тігіс жолын кеуденің көтеріңкі жерінің ... ... ... ... мен ... ... кесінділерді 20-30
мм қашықтықта, үшіншісін астараралықтың ішкі кесіндісінен 15-20 ... және жең ... ... 30-40 мм ... жүргізеді.
Қалта шетін астараралыққа машинамен тігіп бекітеді.
Өңірлердің тегістеп қырқу және ... ... ... ... жүргізер алдында өңірлерді омырау сызығы бойынша тегістеп
қырқады. Бұл үшін ... ... ... ... ... ... ұқсас үтіктеп шығады. Содан кейін өңірлерді астараралықтарын ішке
келтіре қабаттастырады, қалталар мен қымтырмаларды үйлестіреді, иықтық,
бүйірлік және жең ... ... ... ... ... оң
өңірін жоғары қаратып, омырауын жұмыс істеуші жаққа келтіре жатқызады.
Содан кейін омырау мен ... ... ... немесе пайдаланып жүрген
дайын үлгі бойынша жақсы ұшталған бормен модельге сәйкес борлап сызады да,
матаның ... ... ... ... ішкі ... ... ... қырқады.
Түймелерді тігу үшін өңірдің сол омырауы бойынша ені 15 мм жер қалдырады.
Астараралықты мойын оймасы, ... және ... ... ... 7-8 ... ... оймасын, омырау жиегін және етекті созылып кетуден сақтау үшін
желімді немесе ... ... ... ... жиектемені мойын
оймасын, омырауды және етекті жағалай үтікпен басып бекітеді. ... ... ... ... ... мойын оймасы бойынша 50-60 мм
жерден, содан кейін мойын оймасы, омырау және өңір етегі бойынша 120-150 ... ... ... ... ... ... ... және
матаның құрылымына байланысты болады. Жиектеменің ішкі шетін астараралығына
жасырын тігісті арнаулы машинамен тігеді. Жиектеменің ... шеті ... ... ... ... Омырауларды үтіктейді, өңірдің жиектемеге
отырғызыла қымтырылған жерлеріне де үтік жүргізеді.
Астарлық өңірді ... және ... ... біріктіру.
Өңірастылық бөліктерін бетін ішіне келтіріп қабаттастырады да ені 5-7 ... ... ... ... ... ... Ішкі кесінділерді дайын
үлгі бойынша тексеріп шығады: артық жерлерді ... ... ... ... пішіндіні тыстық бөліктер бойынша
тексеруден бастайды, содан соң ... және бел ... ... тігеді. Астарды ішкі жақтан үтіктейді, қымтырмалардың шығыңқы
жерлерін ... ... етек ... және өңірастылықтармен біріктіру. Өңірлердің
етектер құрастырмасының өң бетін астар өңірімен біріктіреді, кесінділерді
теңестіре отырып ені 10 ... ... ... ... ... ... Тігіс
әдібін астар жаққа қарай қайырады. Әдіп ... ... ... ... ... бойынша құрастырма тікпейді. ... ... ішкі ... және ... ... бойындағы
етегі құрастырмасымен тігін машинасымен 10 мм-лік ... ... ... ішке ... ... мен ... теңестіріп және кеуде тұсына
жиырма жасай отырып, біріктіріп ... ... ... ... ... бағыттайды
да үтіктейді, ал етек құрастырмасы деңгейінде тігіс жолына 1 мм ... ... ... ... ... тігісті жатқыза үтіктейді. Өңдеуден өткен
астарды астараралықпен бірге үтіктейді.
Тыстық өңірлерді астармен біріктіру. Өңірді үстел үстіне өң бетін ... ... Оның ... ... төмен қаратып астармен бірге тігілетін
өңірастылықты салады, ... мен ... ... ... және ... төменгі кесіндісін арнаулы ... ... ... ... 15-20 мм ... көктейді. Мойын оймасы
бойынша өңірастылықты ... ... ... шеті ... ... де әр екі ... ... 1 мм, ал төменгі бұрышта 2 мм,
қымқыра отырғызады, етектің құрақтарын қымқырмай-ақ біріктіреді.
Өңірді астармен біріктірумен бір мерзімде жең ... ... ... ... ... ... ені 1-2 мм жиек ... үшін оларды көктеп тігеді.
Өңірлерді өңір кесінділерін және ... ... ... ... 5-6 мм ... ... 3-4 ... дейін қырқа отырып қайып
тігеді. ... ... бар ... ... кезде тігіске 3-4 мм әдіп
қалдырады. Еңбек өнімділігін арттыру үшін мойын оймасы, омырау және ... ... ... де ... ... бірге жүргізеді.
Өңірдегі ойманы астар жағынан ені 10 мм тігіспен қайиды. Қаю тігісін
өңірлері бұрыштарында ... ... үшін ... ... ойма ... ... 1-2 мм ... шет жағы керіліп қалмауы үшін бірнеше ... ... ... ... ... Көктеу жіптерін алып тастайды. Мойын
оймасы, омырау және етек тігістерін жатқыза ... ... ... ... ... ... өңірді сыртына қарай айналдырады, содан
кейін жиектен 5-7 мм жерден ... ... сала ... ... ... шығарады. Көктеуді өңірастылықтар, етектік құрастырма және ойма
астары жағынан негізгі ... ені 1-2 мм жиек ... ... ... ішкі ... астараралыққа бекіту үшін алдымен
өңірастылықтың ішкі шетін астарды ... қаю ... 2-3 ... ... ... машинамен көктейді. Содан кейін ашық бүйір
кесінділері арқылы өңірді ... ... ... да, оны ... ... ... машинамен тігіп тастайды. Бұдан әрі өңірді өңіне
қарай айналдырып түзетіп, жаймалайды және үтіктейді.
Моделіне қарай камзолдың ... ... ... ... ... жиегіне» бекітіледі.
Камзолдың жотасын өңдеу және оны өңірмен біріктіру
Жотаны өңдеу. Камзол тысының жотасы екі ... ... ... Жота ... өң ... ... қаратып қабаттайды, кесінділерді
теңестіреді, сөйтіп ені 10 мм-лік ... ... ... Бел ... ... ... үшін ... қымтырманы бойлай бетін ішіне
келтіре қабаттайды, қымтырма белгіленген бүйір жақ бойынша тігіс ... ... ... ... ... тігісті жатқыза үтіктейді, ал тігілген
қымтырмаларды бүйір кесіндісіне қарай жыға үтіктейді. Өңдеуден өткен жотаны
іш ... ... ... жотасын тысқы жотаны өңдегендей етіп мына төмендегідей
өзгерістермен өңдейді: ортаңғы тігісті тіккен кезде желетті оң ... ... үшін ... 250-300 мм ... ... қымтырмалардың шығыңқы
жерлерін бел сызығы бойынша учаскенің қалыңдап кетпеуі үшін жотаның ортаңғы
тігісіне қарай жыға үтіктеп тастайды; ... ... ... ... ... ... ... матадан ішкі жағына ені 25-30 мм астараралық салады, оны
пішінді астына салғанда кесінділердің шеттерін теңестіреді. ... 5-8 мм ... ... және астарлық жотаны бетін ішіне қаратып, кесінділерін және
ортаңғы тігістерін теңестіріп қабаттастырады. Қайып ... ... ... оймасы, жең оймасы және етек бойынша 10 мм-тігіспен ... ... үшін ... ... және қысқалау болуы тиіс.
Өңірлерді жотамен біріктіру. Өңірлерді тігілмеген бүйірлік тігіс арқылы
өң беті айналдырылмаған жота астары мен тысы ... ... өң ... ... ... ... етіп ... Өңірлер мен жотаның
бүйірлік кесінділерін ... ... ... ... ... ... 10 мм ... қайып тігеді. Содан кейін жота бөліктерінің аралығына
ендірілген өңірлердің иықтық кесінділерін теңестіреді де, ... ... ... ... ... үшін ... отырып ені 10 мм-лік
тігіспен қайиды. Қайып тігіп болған соң жүргізілген тігіс сапасын ... ойма ... ... үш ... тігіс жолына 1-2 мм жеткізбей ... жота ... ... ... ... ... өң
бетін сыртқа келтіре айналдырады да, жаймалап түзетеді. ... ... ... және жота етегінің тігілген шеттерін негізгі матадан ені 2 мм
жиек ... ... ... ... ... тігеді де үтіктеп шығады.
Жотаның ... ... ... ... учаскесін кесіндіні ішіне
бүгіп ені 2 ... ... ... ... ... ... және жең
оймаларының, етектін жиектерінен әрлеу тігісін ... ... ойма ... ... ... Бұл ... ... астардың ортаңғы тігісін өңдеуден толық өткізеді, ал ... ... ... ... Мойын оймасын өңдеу камзолды өң бетін
сыртқа қарата айналдырғаннан ... ... ... ... ... технологиясы
Камзолдағы ілмектерді оң жақтағы өңірден белгілейді. Олардың сан мөлшері
модельге бойланысты болады. Ілмектерді орналастыратын ... ... ... ... үлгі ... ... алады. Жоғарғы ілмек мойын
оймасының жоғарғы бұрышынан 10 мм төменірек, астыңғы ілмек өңірдің
алшақтана бастаған бұрышынан 10 мм ... ... да ... ілмектер бір-
бірінен бірдей қашықтықтарда орналастырылады. Ілмектің ұзындығы түйменің
диаметрінен 2 мм артық болуы тиіс. Омырау шетінен ... ... ... ... үш диаметрінен кем болмауы керек. Ілмектерді арнаулы
машинамен күрмеп көктейді.
Дайын болған камзолды шаңнан, қылқыбырдан, бор ізінен, ... ... ... тазалап арылтады. Камзолдың дымқылдық-жылулық өңделуін дөңес
және жалпақ жастықты престердің ... ... ... ... ... пресс үстінде бірден төс маңындағы көтеріңкілікті түзете
отырып бастайды. ... ... ... ... ... үстінде омырауларды,
өңірдің мойын оймаларын, етекті, бүйірлік ... және ... ... жоқ ... жағдайда дымқылдық-жылулық өңдеуді үтікпен атқарады.
Дымқылдық-жылулық өңдеуден кейін жалтырап қалған жерлер болса, оны жояды
да камзолды іліп ... ... ... соң ... ... сәйкес
түймелерді арнаулы машинамен тігіп бекітеді.
Қорытынды.
Еліміз егемендік алып, келешекке ... ... ... ... ... ... болса да,бет бейнесі мен келешегі жастарға байланысты.
Жастар болғанда да, талапты өнерлі жастарды айтамыз.
Олай ... ... ... ... ... жастың ұлттық рухы
болмайды. Алға қойылған орасан зор ... ... ... ... Сондықтанда біз келешекте қуатты мемлекет, зиялы қауым құрамыз
десек, жастарды өнегелі ... ... ... тұрғысынан
тәрбиелеуіміз қажет.Осы талап,міндеттерді орындаған ең бір пәрменді құрал-
оқу, тәлім-тәрбие жұмыстарында халықтық педагогиканың ... ... ... өтсе ... ... ... ... ұлттық қазынаны пайдалану.
Еліміз тәуелсіздік алғалы бері ... ... ... ... пәні
республиканың барлық оқу орындарында оқытылуға тиіс болатын. Бұл жұмыстың
негізгі мақсаты - қолөнерге үйретуде жастардың ... ... ... – жансыз әлемге деген, ұлтына деген көз ... ... ... ... ... ...... мұралары ортамызға қайта
оралып, оның рухани құндылықтары, ... ... ... адамзат
болып қалыптасуына, тұтас алғанда жеке адамды әлеуметтендіру ісінде маңызды
роль атқаратындығын көрсетіп отыр. Сондықтан адамзат тарихындағы ең ... ... ... алмай, білім саласындағы осы “Ақтаңдақтардың”
бетін ашып, көне мәдениетімізге тереңірек ... ... ... ... саралау, талдау қажеттігі туып отыр.
Осы орайда, қазіргі кезде қоғам алға қойып отырған ... ... ... білім беру жүйесіндегі жаңашаландыру ... ... ... мәселесіне әкеліп соқтырады. Оқу-тәрбие процесін бір тұтас
алып ... ... ... ... ... мен ... мазмұнын
жаңартуға жәрдемдесе алады.
“Халықтық педогогика” дәстүрлерін оқу – тәрбие процесінде ... пән, ... ... көрініс табады. Ал енді халық педагогикасы
өнерге, еңбекке ... ... ... ... ... ... ... ( салт дәстүр, қолөнер ) арқылы іске асырылып жатыр.
Тіршіліктің тұтқасы, өмірдің шамшырағы өнер мен білім деп ...... ... кен, өнер ... ... дегенді насихаттап келген.
Демек халықтың ой түлегі жас ұрпақты қолөнерге уағыздай отырып тәрбиелеу
деген ұғымды ... ... ... ... ... ... ... мен ой түйіндері бүгінгі ұрпақ тәрбиесіне қозғаушы күш болары
анық. Ендігі мәселе осы ... ... ... ... негіздерін,
білім беру жүйесін жетілдіруде, жаңа технология үрдісінде тереңдетіп оқыту
жолдарын қарастырып, ... оқу ... ... ... ... ... мектеп мұғалімдеріне тәлім-тәрбиелік мәні бар, қыз
балаларға арналған “Қолөнер негіздері ” – ... ... ... ... жұмыстың мазмұнының ерекшелігі – қазақ қол ... тек ... ... ... бүгінгі күнгі талаптармен байланыстыра
жазылған.
Атадан-балаға жалғасып келе ... ... ... ... ... ... ала жаздап егеменді ел болғалы өз
мәдениетімізді; дәстүрімізді қайта ... ... киім ... ... ... ел ... ... ордасына бірте-бірте тамаша үлгілермен
еніп оқушыларға жан-жақты білім мен тәрбие беруге, жаңаша еңбек ... ... ... бұл ... ... оқу-тәрбие процесінің
құралы болып, бүгінгі таңда кейбір мұғалімдеріміз үшін ... ... ... ... ... ... ... айтуға болды.
Осы ұлттық педагогиканы насихаттап, қазақтың ұлттық киіміне,
қолөнерге ... ... ... ... ... ... ... істерімізді жалғастырып жүрген мектебіміздің технология пәнінің
мұғалімдері қаншама.
Қасиетті халық тәрбиесінің үлкен ықпалы мен ... ... ... сыры мен ... ... үйреткен киім түрлері, қол өнері
түрлерімен ерекшеленіп отыр.
Менің оқушыларға жалпы ... мен ... ... ... жаңа
технологиялық талаптарды орындау жолында тынымсыз ... ету. ... ... ... ... ... ... қалыңдық киімін,
қолөнердің барлық салаларын бағдарламаға енгізіп, ... ... ... ... мен ... ... берудің тиімділігін көрсету.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Әбдалаева Ш. Халық қолөнері. Алматы. Рауан. 1992.
2. Әбдуәлиева Ш "Қазақтың ... - ... ... ... Ш ... қолөнері" Алматы. Рауан. 1992
4. Байжігітов Б "Бейнелеу өнерінің ... ... ... ... ЖШС 2003 ж
5. Болатбаев Қ, Ибрагимов Ұ "Бейнелеу өнері" Алматы "Ата-мұра" 2001 ... ... И.В. ... ... ... ... ... "Қолөнер" (8-11 тереңдетілген сыныптар үшін) Шымкент 2002
8. Валя - Валентина Издательский дом "ОВА-Пресс" 2003
9. Вышитые картины ЗАО ... ... ... ... ... ... руками" Москва 1986
11. Джанибеков У "Культура Казахского ремесла" Өнер 1982
12. "Еңбекке баулу" Алматы "Атамұра" 2000
13. Егорова Р.И. Монастырная В.П. "Іс тіге біл" ... ... ... ... О. "Эхо" Өнер ... 1990
15. Исламгулова С.К. Дидактические условия проектирования учебгого процесса
на основе технологического подхода. ... ... №2, ... ... С. ... ... қолөнері" Алматы 1995
17. Құтпанбаев Ә "Ұстаз ұлағаты" Ғылым ... ... Ж.А. ... В.К. ... К. Государственные стандарты
начального профессионального образования РК-Алматы, Республиканский
издательский кабинет, 1999
19. "Лена - рукоделие" ЗАО ... ... ... Э.Н. ... ... и ручное вашивание" Хэлтон Харвест
Астана 2001
21. Лученкова Е. "Как сделать нужные и ... ... ... ... ... ... Максимова. Марина Кузмина "Вышываем крестом" Москва "Эксмо"
2004
23. Мектептегі ... ... ... ... Л. ... ... ... Москва 2000
25. Өмірбекова М.Ш. "Қазақ халқының дәстүрлі өнері" "Алматы кітап" ... ... ... ... ... ... ... 1992
27. Программа технологии 2000 года
28. Педагогика педагогические теории системы, технологии "Академия" 1999
29. ... М. ... ... ... ... 8 жылдық мектеп программалары (еңбекке баулу 1-3, 4-8 сыныптар) ... ... ... ... ... ... Тәжімұратов Ә "Шебердің қолы ортақ" Алматы 1977
33. ... үй ... ... ... 1989
34. "Энциклопедия рукоделие" Москва 2000 Борисовский Г: Красота и стандарт.
М. 1968.
35. . Сенешаль М. ... ... ... 1980.
36. . Схнамеровская Т.П. Направление, творческий метод и ... в ... ... Ақайқызы З. Ою-өрнек ой айтар. (Монғолия қазақтарының ою-өрнектері мен
қолөнері). Алматы. 1996.
38. Әбдіғаппарова Ұ.М. ... ... ... ... ... А.Х. ... народное прикладное искусство. 1-том. Алматы.
1986.
40. Муканов М.С. ... ... ... ... Алматы. 1979.
41. Нурмухаммедов Н. Искусство Казахстана. М. 1970.
42. Тоқтабаева Ш.Ж. Қазақтың зергерлік әшекейлері. Алматы.1985.
43. Жәнібеков Ө. Жолайырықта. Алматы. Рауан. 1995.
44. ... ... ... Маргулан А. Казахская юрта и ее убранство. М. 1964.
46. Қалиев С. Оразаев М. Қазақ ... ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"педагогикалық психология ғылым ретінде"18 бет
Ағылшын елдерінде болашақ әлеуметтік педагогтарды кәсіби даярлау ерекшеліктері80 бет
Жоғары мектеп оқытушысының тұлғасы4 бет
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет
Педагогика пәні жайлы ұғым11 бет
Тарихи-педагогикалық білім беруді жетілдіру71 бет
Тәрбие әдістері. Тәрбие әдістерінің түрлері . Әдістердің анықтамасы10 бет
2- сыныпта математика сабақтарында халық педагогикасы элементтерін қолдану53 бет
«Жетілген тұлға» халық педагогикасының мақсаты20 бет
Адамзат дамуының тарихындағы этнопедагогикалық идеялар10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь