Бастауыш мектепте жазба жұмыстары арқылы сауаттылыққа үйрету туралы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
І тарау. Бастауыш сыныптарда жүргізілетін жазу сабақтарын ұйымдастырудың ғылыми педагогикалық негіздері
1.1. Жазу сабақтарының мақсаты, қойылатын талаптар, олардың сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5

ІІ тарау. Жазу жұмыстары арқылы сауаттылыққа үйрету және тіл дамытудың әдістемелік негіздері
2.1. Сауатты жазуға үйрету жолдары, жұмыс түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
2.2. Сауат ашу кезеңіндегі міндеттер, олардың мән мағынасы ... ... ...23
2.3. Оқушылардың грамматика мен емле бойынша білімдерін есепке алудың жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 49
2.4. Жазба жұмыстарында жіберген қателерімен жүргізілетін жұмыстар және оны жетілдіру амалдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..52

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 63
Ана тілі – бүкіл ақыл-ой дамуының негізі дәне барлық білімдердің темір қазығы. ¤йткені оқушыларға ғылым негіздерінен жан-жақты білім мен берік дағды беретін, сауатты жаздырып, мәдениетті сөйлеуге, ойын әсерлі де жатық жеткізуге төселдіретін осы пән. Ана тілі орфографиялық ережені игеру үшін ғана емес, сонымен бірге, логикалық ойлауды қалыптастыру үшін де аса қажет.
Бастауыш сыныптарда жүргізілетін тіл дамыту әдістемесі – оқушыларға білім жүйесін меңгертуге, тілге деген икемділігі мен дағдыларын қалыптастыруға ықпал ететін әдіс-тәсілдері мен формалары, принциптер мен оқытудың мазмұны жайындағы ілім.
Жұмыстың көкейкестілігі. Оқушылардың сауатын ашу, тілін дамыту – бастауыш мектеп бағдарламасының негізгі бір бөлігі. Сауат ашу жұмысы жазу жұмыстары арқылы іске асырылады. Жазу сабақтарының мақсаты – балалардың жазу тілі дағдысын қалыптастыру, оларды көркем, анық, дұрыс, сауатты жазуға үйрету. Жазу сауаттылығын арттыру үшін өтілген орфографиялық ережелерге байланысты түрлі жұмыстар жүйелі де жиі жүргізілуі керек. Дұрыс, сауатты жазуға төсілдіру мұғалімнен үлкен шеберлікті, көп еңбекті талап етеді.
Диплом жұмысының мақсаты. Бастауыш мектептің І-ІV сыныптарында жазба жұмыстары арқылы тіл дамыту, сауаттылыққа үйрету әдістерін жинақтау, талдау және тиімді түрлерін негіздеу, ұсыныс жасау.
1. Мұқанов М. Жас және педагогикалық психология. А., 1982
2. Тәжібаев Т.Жалпы психология. А., 1993
3. Ысқақ Б. Тіл дамытудың ғылыми негіздері. А., 1997
4. Мұқанов М. Педагогикалық психология очерктері А., 1962
5. Әуелбаев Ш. Бастауыш кластарда қазақ тілін оқыту методикасы. А., 1987
6. Қазыбаев С. Бастауыш кластарда қазақ тілін оқыту. А., 1985
7. Құлмағамбетова Б. Қазақ тілін оқыту методикасы. А., 1988
8. Балақаев М., Әміров Р. Қазақ тілі 3 сынып (оқулық). А., 1990
9. Молдабеков Қ. Бастауыш класта тіл дамыту. А., 1993
10. Ысқақ Б. Бастауыш мектепте сыныптан тыс жұмыстар. Ш., 2003
11. Жұмажанова Т. Кластан тыс оқу барысында тіл дамыту. А., 1992
12. Жазыбаев М., Нағашыбаева Ә. Бастауыш кластар үшін грамматикалық ойындар. А., 1961
13. Ысқақ Б. Сауаттылыққа үйрету әдістемесі. А., 1997
14. Рахметова С. Қазақ тілін оқыту методикасы. А., 1991
15. Ысқақ Б. Мазмұндама жаздыру әдістемесі. А., 1992
16. Ысқақ Б. Бастауыш сыныпта шығарма жаздыру . Ш., 2002
17. Ысқақ Б. Диктанттар жинағы. Ш., 2005
18. Тұрғынбаева Б.А. Дамыта оқыту технологиялары, А., 2000
19. Құрманова Н.Ж., Тойбазарова Н.А., Рахатова К. Бастауыш мектепте қазақ тілін дамыта оқыту, Ақтөбе, 2006
20. Сарманов Е., Сапаров С. Оқытудың жаңа технологиялары, Ш., 2005
21. Құрманова Н.Ж. Тойбазарова Н.А. Морфологияны дамыта оқытуға арналған жаттығулар жинағы. Ақтөбе, 2006
22. Құрманова Н.Ж. Тойбазарова Н.А. Морфологияны дамыта оқыту сабақтарының жүйесі. Ақтөбе, 2006
23. Құрманова Н.Ж. Тойбазарова Н.А. Диктанттар жинағы, Ақтөбе, 2006
24. Уәйісова Г. Бастауыш кластарда морфологиялық ұғымдарды оқыту. А., 1994
25. Ысқақ Б., Сманова Б. Қазақ тілі пәнінен тест тапсырмалары. 4 сынып. Ш., 2005
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Шымкент университеті
Педагогика және психология кафедрасы
031540-Педагогика және бастауыш ... ... ... ... ... ... жұмыстары арқылы сауаттылыққа үйрету
Шымкент-2008
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.......................................................................................................3
І тарау. Бастауыш сыныптарда жүргізілетін жазу ... ... ... ... ... Жазу ... ... қойылатын талаптар, олардың сипаты ...................................................................................................................5
ІІ тарау. Жазу ... ... ... ... және тіл ... әдістемелік негіздері
2.1. Сауатты жазуға үйрету жолдары, жұмыс түрлері.....................................................................................................................12
2.2. Сауат ашу кезеңіндегі міндеттер, олардың мән мағынасы...........23
2.3. ... ... мен емле ... ... ... ... жолдары....................................................................................................49
2.4. Жазба жұмыстарында жіберген қателерімен жүргізілетін жұмыстар және оны ... ... ... тілі –бүкіл ақыл-ой дамуының негізі дәне барлық білімдердің темір қазығы. ¤йткені оқушыларға ғылым негіздерінен жан-жақты білім мен ... ... ... ... ... ... ... ойын әсерлі де жатық жеткізуге төселдіретін осы пән. Ана тілі орфографиялық ережені игеру үшін ғана емес, сонымен ... ... ... ... үшін де аса ... ... сыныптарда жүргізілетін тіл дамыту әдістемесі –оқушыларға білім жүйесін ... ... ... икемділігі мен дағдыларын қалыптастыруға ықпал ететін әдіс-тәсілдері мен формалары, принциптер мен оқытудың мазмұны жайындағы ілім.
Жұмыстың көкейкестілігі. Оқушылардың сауатын ашу, ... ... ... ... ... ... бір бөлігі. Сауат ашу жұмысы жазу жұмыстары арқылы іске асырылады. Жазу ... ... ... жазу тілі дағдысын қалыптастыру, оларды көркем, анық, дұрыс, сауатты жазуға үйрету. Жазу сауаттылығын арттыру үшін ... ... ... ... түрлі жұмыстар жүйелі де жиі жүргізілуі керек. Дұрыс, сауатты жазуға төсілдіру мұғалімнен үлкен шеберлікті, көп еңбекті ... ... ... ... Бастауыш мектептің І-ІV сыныптарында жазба жұмыстары арқылы тіл дамыту, сауаттылыққа үйрету әдістерін жинақтау, ... және ... ... ... ... жасау.
Жұмыстың міндеті
-бастауыш сыныптарда жүргізілетін жазу сабақтарының мақсатын, қойылатын талаптарын зерделеп, сауат ашу ... ... ... жұмыс түрлерін көрсету;
- оқушыларды сауатты жазуға үйретудің әдістемелік жолдарын, жұмыс түрлерін мысалдарын ... ... ... мен емле ... ... ... және жіберген қателермен жұмыс істеудің практикалық жолдарын баяндау;
- үлгілі сабақ жоспары негізінде тәжірибелік сынақ ... ... ... ... ... ... ... тілі сабақтарында сауатты жазуға үйретуге байланысты тақырыптарда оқушылардың дағдылары мен икемділіктерін қалыптастыруда ... ... ... ... ... ... мектеп ұстаздары үшін әдістемелік құрал ретінде пайдалануы мүмкін.
Зерттеу әдістері. Бұл жұмыста іс-тәжірибе, әдебиеттер жинау, оларды талдау-жинақтау, ... ... ... ... ... ... ... екі тараудан, қорытынды мен әдебиеттер тізімінен тұрады.
І тарау. Бастауыш сыныптарда жүргізілетін жазу ... ... ... ... ... Жазу ... мақсаты, қойылатын талаптар, олардың сипаты
Бастауыш сыныптардағы жазу сабақтарының ... ... жазу тілі ... ...
Жазу дағдысының психологиялық негізі мидың ... ... шар ... ... ... ... күрделі байланысқа түсуі, екінші сигнал ... ... бір ... ... ... ... Жазу тілі ... қабылданады, қолмен іске асады. Ал ауызша сөйлеу ... ... нерв ... арқылы өтеді.
Жазу тілі ауызша сөйлеуден кейін шықты, сондықтан да ол ... ауыз ... ... ... алғашқы, ерте дәуірде адамдар ... да ... бір ... ... мәліметтерді кейінгі ұрпаққа қалдыруға болады. Сөйтіп ондай ... ... ... ... Бұл кезең - идеографикалық сөйлеу ... деп ... ... ... ... бір айтылатын жағдай туралы еске түсіру рөлін атқарады.
Кейінірек ... жазу ... Бұл ... ... ... ойды білдірген.
Біздің қазіргі қолданып жүрген ... ... ... Бұл кейінірек шыққан.
Жазудың ... ... ... және орфография (емле) ... ... - ... ... ... бір жүйемен орналасу тәртібі.
Графика - ... ... ... ... ... ... ... солай таңбалануы. Ал орфография тілдің ... бір ... ... Рахметова С Қазақ тілін оқыту ... А. ... ... сақтап жазу.
Алфавит пен графиканы ... оқу мен ... ... ... ең ... ең қарапайым, бірақ ең ... ... ... көздейді. Алайда жазуды меңгеру оның тағы бір ... ... ... ... ... ... жазу) игеруді қажет етеді.
Бастауыш сынып оқушылары ... ... ... ... ... дағдылану барысында графикалық түрде қарым-қатынас жасу мүмкіндігіне ие ... яғни ... ... және ... ... ... ... жеке басының жалпы даму деңгейі жоғары ... ... ... Міне, жазуға үйренудің басты маңызының өзі анықталады.
Жазбаша ... ... тән ... бар. Мысалы, жазбаша сөйлеудің қабылдаушыға әсер ... ... ... жоқ; ол ... оқушы қауымға арналады; онда ... ... мен ... ... мен ... ... ... т.б.с.с. бәрі сол арқылы ... жазу ... ... ... ... ... етеді т.с.с.
Бұл айтылғандар бастауыш ... ... жазу ... ... ... ... екендігін көрсетеді, яғни балалардың жазу ... ... үшін ... ... ... өзіне дағдыландырып алу керек.
Жазу дағдысының ... ... ... ... ... ... қосу ... сызып, жүргізу арқылы ... Бұл ... бала ... ... ... ... ... төмен еңкейіп, екі ... ... неше ... ... ... ... ... жаттығулар ұйымдастырса, көп ... ... ... ... ... ... түседі. Ал кейін әріп бөліктерін аса күш ... ... жаза ... болады. Жаттығулардың нәтижесінде жазу ... ... ... ... ... соң ... ... де кідіріссіз жаза ... Дей ... ... ... ... дағдыланады деудің жөні жоқ. ... ... ... бір, ... екі ... ... жазу дағдысын толық меңгеріп кете ... ... ... жеке ... ... қимылдары автоматталғаннан кейін жаңа міндет- сауатты ... ... ... ... ... ... жазудың бүкіл жағдайларын тәртіптейді. Оған ... ... ... ... ... ... ... таңдау, бірге және ... жазу ... оны ... ... ... ... бойынша, саналы түрде түсіне отырып жазу ... ... ... ... ... айналдыра береді.
Бір орфографиялық амал ... ... ... ... Осылайша, орфографиялық ... ... ... ... ... тілі ... негізгі принципі- морфологиялық принцип1, яғни ... ... ... ... ... ... да (бас –шы, башшы емес), сөз шекарасында (боз ... ... ... ... сөздерде де (Үмбетбай, Үмбетпай емес) сақталып жазылады.
Тілімізде орыс ... ... аяғы үнді ... ... бірсыпыра сөздер бар (Лелинград, клуб, педагог т.б.). Бұл ... ... үнді ... ... ... ... ... яғни д, г, б ... ... т, к, п ... ... ... ... ... қосымша да қатаң дыбыстан басталып ... ... ... ... ... ... грамматика ережелеріне сүйеніп үйретіледі.
Қазақ тілінде ... ... ... ... ... ... ... қалам, кітап т.б. Кейде көнерген, біріккен ... ... С ... ... ... ... А, 1991 ... дәстүрлі принциппен, ... ... ... ... т.б.
Қысқасы, жазуға үйрету әдістемесі тіл ... ... бір ... ... ... жазу ... ...
Бұл жұмыстардың мақсаты - балаларды көркем, анық, ... ... ... Ол үшін ... ... ... ... Әріптердің негізгі элементтерінің және сөз ... ... ... қашықтығы біркелкі болуы.
. ... ... ... ... ... ... және жарты сопақша құрсау түріндегі әріп элеметтерінің, ... ... түзу ... ... әріп ... бір-бірімен кілт ... ... ... барып, жіңішкеріп жалғастырылуы.
4. ... ... ... үлгіге сәйкес дұрыс ... ... ... ... ... жалғастырылуы.
Жазуға үйретуде ... тағы бір ... ... шапшаң жазуға ... ... ... ... оқудың қандай маңызы болса, шапшаң жазудың да ... ... ... ... ... тиіс ... мұғалім балаларға оларды ... ... ... ... ... ... екі аяқ тік ... қалыпта бүгіліп немесе жазылыңқырап еденге ... ... ... ... ... көкіректі столға тақап тіремей, столдың шетінен 3см ... ... түзу ... ... иық кеудемен бірдей, түзу ... ... ... оқушы тым еңкейіп, ... ... ... отырса, дәптерге көзі тым жақындап, жақыннан ... ... ... ... сәл ... көре алмайтын болады.
Дәптерге жарық сол жақтан ... қолы ... ... ... ... Б. Тіл дамытудың ғылыми негіздері А, 1997.
болсын. Екі қол ... ... стол ... ... ... сол қолмен ұстап, жазу төмен түскен сайын ... ... ... ... Қолдың қалам ұстаған жері ... дәл орта ... болу ... ... де оқушының көкірегінің дәл орта тұсында ... ... ... оңға я ... ... ... ... көздің қиығымен қарауға тура ... ... ... ... рет ... ... жүргізіп, балалардың қолын қимылға, көзін шамалауға ... ... ... ... ... балаларды жазу ... ... ... және жазу ... ... партаға қалай отыру, дәптерді қалай қою, ... ... ... ережелерімен таныстыру, саусақтарды қимылдатуға бүгуге, ... ... ... ... ... ... Әріп ... әріп кескіндерін дұрыс меңгеріп, жазу ... ... ... ... ... бірте-бірте қолды жүргізіңкіреп, такт бойынша жазуға үйретеді1.
Оқушыларды ... ... ... ... ... ... ... бөлуге тиіс. ... ... ... ... ... алдын ала таңдылады. ... ... ... жазу ... ... ... ... дәптеріне жазып көрсетіп отырады. Балалардың дәптерлері күн ... ... ... ... оны ... ... жолы көрсетіліп отырылады. Айына бір рет болса да ... ... ... ... шамамен мынадай жоспар бойынша жүргізіледі:
. Жазғанда ... ... ... ережелерін балаларға ескертіп, өзі аралап көріп, дұрыс ... ... ... Сабақтың мақсатын, алда тұрған міндеттерді ... ... ... әріп ... сөзді, фразаны ... ... ...
1. ... Ш. ... ... ... тілін оқыту методикасы, А 1997.
оқушылар ... ... ... ... ... қарап, бақылап ... ... ... алда ... ... ... ... анықтап алып, жазуға кіріседі.
4. Мұғалім ... ... ... жазу ... ... Жазу ... кейін оқушылардың кемшіліктері мен жіберген қателері ... ... ... ... жарияланады.
Бастауыш мектеп оқушылары үшін орфографиялық танымның ... ... ... ... рөл атқарады. Олар сан ... ... мен ... ... ... аз да ... білім, тәжірибе жинақтайды. ... ... ... жазу ... ... ... неге олай ... әлі айтып бере алмайды. Мұндай құбылысты ... ... ... деп те атап жүр. ... грамматикалық білім алғанда мұндай орфографиялық құбылыстарды ... ... ... ... ... ... ... үйрену тілдің ерекшеліктеріне ... әр ... ... өтеді: фонетикалық жазу ... ... ... ... ... ... анық айта ... айтылған дыбыстарды дәл айыра алуды танытады, сөздердің мағыналарын ... ... ... ... ... Ал орыс тілінен енген ... ... ... ... т.б. ... ... ... шәйнек т.б.) жазылуын оқушылар есте ұстап, ол ... ... ... ... ... ... немесе жаттығу арқылы бірте-бірте дұрыс жаза алатын ... ... үшін ... жағдайлардың бастылары:
1. Жазылатын сөздің мағынасын, мәнін анықтау. Мұғалім ... ... ... оқып айту ... ... ... ... Жинкин Н.И. Развитие письменной речи ... 3-4 ... М, ... ... ... ... анық ... көз жеткізгеннен ... ғана ... ... ... айтылуына және жазылуына, грамматикалық формасына мұқият көңіл ... ... ... ... есте ұстауға жағдай жасау: оқы, ... ... ... ал, ... ... ... т.б.
Жіберілген қателермен жұмыс жасау: жазғаныңды тексер, түзет, ... жаз ... ... ... ойлан, т.б. оқушылардың белсенділігін көтеру және ... ... ... ... ... мен сөзді талдау жұмысын жүйелі түрде ... ... ... талдау, жинақтау жұмыстары, "неге?" ... ... ... ... ... бірде-бір жағын естен шығармау керек: ... ... сөз ... жаттығу, сөз таптары бойынша, ... және ... ... үйрету жұмыстары. Орфографиялық жаттығуларды (көшіру, ... ... ... ... ... ... өткізу.
5. Грамматикалық жаттығуларды сөздік- орфографиялық жаттығулармен кезектестіру.
Орфографиялық ... ... ... ... ... үшін мәні өзгереді. Мысалы, алғашқы кезде бала ... ... ... бірте-бірте сауатты жазуға жаттыққан сайын оның ... ... ... Оқушы жазуға дағдыланға кезде оған ... ... ... бола ... ... жөнінде айтылғандар пунктуацияға да қатысты. ... ... ... ... ... тән ... бар. ... белгілерін қою да ережелерге бағынады.
ІІ тарау. Жазу ... ... ... ... және тіл ... ... негіздері
2.1. Сауатты жазуға үйрету жолдары, жұмыс түрлері
Сауатты жазуға ... ... ... ... ... ... ... неғұрлым жақсы жолға қойылса, оқушылардың сауаттылығы да ... ... ... Олай ... белгілі бір жазу ережесіне негіз болатын грамматикалық құбылыстар саналы түрде ұғындырылып, содан кейін қорытынды шығарылуы қажет. ... ... ... ... құр ... ... сақ болған жөн1.
Мұғалім тіл құбылыстары мен жазу ережелерін анық етіп түсіндіріп, оқушыларға сол ... ... ... ... ... Мысалы, қандай да болмасын сөз немесе оған жалғанған ... ... ... неге ... жазылғанына оқушы түсініп және оқыған ережесіне сүйеніп оны ... ... ... оның ... саналы меңгергені. Ал ережені ... ... ... неге солай жазылып тұрғанын дәлелдей алмаса, оқушы ... ... ... ... ... шығады да, ол білгендірінің сауатты ... ... ... ... Сондықтан балалар мұғалімнің басшылығымен, тіл ... емле ... ... ... оларды бір-бірімен салыстыруға, ой жүгіртуге, сипаттауға, өз ... ... жазу ... ... ... оқу барысында оқушылар тіл құбылыстарын саналы түсінумен қатар, тілдің нақты ... де ... ... ... сөйлемдегі сөздерді жалғаулардың байланыстыратынын балалар есте қалдыра алады; ... ... ... ... ... та бере алады. Бірақ ... ... ... ... оны қолдана алмайды. Егер олар ... ... ... ... ... анықтау арқылы, жалғаудың қызметіне көңіл аударып дағдыланса, ... ... ... С. ... ... ... методикасы. А, 1991.
байланысты өздері сөйлем құрғанда да сақтауға тырысады. Бұл үшін ... бір ... ... ... ... ... дағдылану қажет. Мысалы, мен (кім?) мектепке (қайда?) барамын ... ... ... үшін ... ... жаза ... де маңызы зор. Ереже, қандай да ... тек ... ғана ... ... түсінік береді. Яғни онда нақты бір сөзді қалай жазу ... бір ... ... жазылуы көрсетіледі. Сондықтан оқушылар бір ережені меңгеру барысында ... ... ... ... таба ... ... ... мысал келтіре алуға тиіс. Оқушылар сол ережені оған ... ... ... қолдана алатындай дәрежеге жеткенде ғана ... ... ... деп есептеуге болады.
Дұрыс, сауатты жазуға үйрену үшін ... ... ... буын ... ... ... әріп ... кетпеуге, әріп алмастырып алмауға бірсыпыра көмектеседі. Мұндай жаттығулар III –IV ... да ... ... ... ... ... құлын, жұлын, күрек, басшы т.б.с.с. сөздерді тек есту ... ... ... ... ... ... салыстыру жолымен талдаудың жәрдемі тиеді. Сондай-ақ - ма, - ме, -ба, -бе, -па, -пе ... ... ... ... мен, бен, пен шылауларын септік жалғаулармен ... ... да ... ... ... ұқсастықтары мен ерекшеліктерін, теріс жазылуынан мағына бұзылатынын, айтайын ... ... ... екі ... ... ... балаларға ережені түсіндіргенде де, жаттығулар жүргізгенде де, олардың ... ... ... де ... ... ... пайдасы көп (Тұзшы –тұщы, барма –бар ма т.б.).
Сөйтіп сауатты жазуға үйрену үшін ... ... ... ... ... ... ... ой операцияларының іске асуы ең ... шарт ... ... ... ... ... қол ... арқылы қабылдау мен елестетудің алатын орны ерекше екені белгілі. Көп ... ... ... ... ... оқушы да қолдың дағдылануынсыз жазуда ... көп ... және ... ... да ... болады. Сондықтан әсіресе бастауыш ... ... үшін ... ... айту, тыңдау, көру және қолын қозғау ... ... ... ... ... ... ... кездің өзінде-ақ жақсы естіп, тыңдай алып, дыбыстық құрамға ойша ... ... ... ... ... қайталау т.б. сияқты тәжірибелер жинақтаудың маңызы орасан зор ... ... ... ... ... ... ... қорыта келгенде, оқушыларды сауатты жазуға үйрету үшін ... ... ... ... ... олар төмендегідей:
. Мұғалім ... ... ... ... ... мәнін оқушының түсінетіндігіне әбден көзі жеткеннен ... ... ... тиіс ... ... ... жете түсінбегендіктен қате жібереді).
. Сөзді дұрыс айтуға, ... ... ... ой жүгіртуге бағыт ... ... ... ... ... талдау жасау, түбірлес сөздер табу, сөз ... ... ... ... ұқсастығы мен айырмашылығын салыстыру –мұның барлығы оқушының ... ... ... ... жағдай жасайды.
4. Дыбыстық талдау, сөз ... ... сөз ... ... ... ... іске асырылып, сөйлеуге үйрету жұмыстарымен байланыстырыла жүргізіледі. Арнаулы орфографиялық ... ... ... тіл ... ... ... шығарма) кезек жүргізіледі.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1. Ысқақ Б. Тіл дамытудың ғылыми ... А, ... ... ... ... ... отырылады. Әрбір оқушының жазудан ... ... ... (кейбір сөздерден қате жіберу т.б.). Мұғалім ондай балалармен ... ... жеке ... ... жазу ... ... маңызды шарттарының бірі –орфографиялық қате, сөйлеу ... ... үшін ... ала ... ... ... Белгілі бір жағдайға дағдылану ... ... ... ... ... ... ... жазуға жаттығу дағдысы да көп қайталауды, жаттығуды талап етеді. Сондықтан өтілгеніне біраз ... ... ... жүйелі түрде еске түсіріп отыру пайдалы.
Жазуға ... ... нерв ... ... ... ... ... операнттық рефлекс арқылы қалыптастырудың мәні ... ... ... ... ... балаға дайын жұмысты орындату арқылы дағдыландырудан ... ... ... ... ... қиналуға мәжбүр ететіндей тапсырмалардың тиімді нәтиже беретіні ... ... ... да ... ... ... нерв байланыстарын (дағдыны) сақтау (сауатты жазу дағдысын) ... ... ... ... жетілдіріп, педагогикалық шеберлігін ұштап отырған ... ғана ... ... ... ...
Орфографиялық ережені түсіндіруден бұрын ... ... олар ... ... мәселе қойылуы керек (мысалы, отпен ойнама, от пен ... ... ... ... ... ... бар? «пен» қайсысында бөлек, қайсысында бірге жазылуға тиіс? сияқты). ... ... ... зейінін сабаққа жұмылдырып, бұрын ... еске ... ... ... жаттығу жұмыстары әр түрлі факторларға негізделеді:
Көру, қимыл факторларына негізделетін ... ... ... М. Жас және ... ... А, ... арқылы қабылдауына сүйенетін мәтінді жазу (мұғалім оқып берген немесе оқушы оқыған мәтінді жазу. Бұған диктант, мазмұндама ... ... ...
Орфографиялық тапсырмалар бар жаттығулар: қалдырып кеткен әріптерді тауып жазу немесе түзетіп жазу т.б.
Жазу жұмыстарының бұл көрсетілген түрлері бір-бірімен тығыз ... яғни таза ... ... ... ... ... диктант есту қабілетіне негізделгенімен, көру қимылсыз іске аспайды т.б. Сондықтан, жоғарыдағы сияқты ... тек ... ... ... қай ... ... мәселенің қайсысы екендігіне мұғалімдер көңілін аудару мақсатында ғана көрсетіліп отыр.
Жазу дағдысын нығайта, жетілдіре түсетін, сонымен бірге іс ... ... ... негізгі түрі мынадай1: грамматикалық –орфографиялық талдау («грамматикалық талдауды» қараңыз). Бұл ... ... және ... ... ара қатынасын түсінуге, орфографиялық қиыншылықтарды таба білуге, ... ... ... ... таба ... ... Бұл ... өз алдына жаттығу ретінде бөлек немесе басқа жаттығулардың ... ... де ... ... көшіріп жазуда, диктантта т.б.).
Оқушылардың белсенділігін көтеру мақсатында карточка жүргізіледі. Бұл үшін әр оқушы алдын ала ... ... ... зат ... ... жалғауларын талдау барысында мұғалім бір септік жалғауының қалай жазылатынын сұрағанда оқушы тиісті карточканы көрсетеді. Сонан кейін жазады. Бұл ... ... ... жөнінде біраз мәлімет береді.
2) ... ... I ... II ... сөзбе-сөз, механикалық көшіру іске асырылады. Кейін бірте-бірте: деформаланған мәтінді (картинадағы рет бойынша) көшіру, сөз ... ... ... ... ... Рахметова С. Қазақ тілін оқыту методикасы. А., 1991
қойып көшіру, толық көшіру т.с.с. ұйымдастырылады. Көшіру жұмыстарында керекті әріптердің, сөздердің, сөз ... ... ... сөз ... анықтау, қосымшасын, жағын, шағын анықтау, жақшаға көрсету т.с. белгіленеді.
Балалар ... ... ... ... оқып шық, буындап оқы, ойлан, мағынасына түсінесің бе, қалай жазылатынын байқа, есіңде сақта, жазып болған соң ... т.б.). ... ... ... ... ... түзейді. Көшіруге алынатын материал қызықты, түсінікті болуға тиіс.
Есте ұстау арқылы ... ... ... ... ... оқылады, талданады, сонан соң жабылады. Оқушы есінде қалғандарын жазады. Кейде мәтін талданғаннан кейін үйге беріледі. Жазып болған соң мұғалім ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Көшіріп жазудың бұл көрсетілген түрі диктант болғандықтан, мұны көру ... деп ... Бұл ... ... ... ... ... пайдалы. Әдетте жазылуы қиын сөздердің тізімі оқулықтардың соңында беріледі. Мұндай сөздердің жазылуын есте қалдыру үшін ... ... ... ... 1) ... ... ... және дауыстап оқып шығыңдар; 2) ... ... ... үй ... ... ... бір топқа тізіңдер, бақша өсімдіктерін білдіретін сөздерді бір ... ... 3) ... оқыңдар және жазыңдар; 4) әсіресе, сөздің қай бөлімін есте сақтағыларың келеді, сол бөлімнің астын сызыңдар; 5) ... ... ... тексеріңдер; 6) сөзді екі-үш рет қайта жазыңдар немесе ... ... сөз ... тауып жазыңдар; 7) «я» әрпі бар сөздерді ... ... қиын ... ... ... бірнеше рет қайталанады. Жаттығулардың ішінде әсіресе сөздік жасауға байланысты жүргізілетін жұмыстар қиын ... ... есте ... ... жәрдемдеседі (сөздік дәптері бірнеше бөліктерге бөлініп, цифрмен белгіленеді (1, 2, 3, ....). Мысалы, оқушылардың дәптерлерінің 5 бетінде «в» әрпі ... ... ... ... ... әуелі мәтінді оқып шығады, талдайды, сонан соң кітапты жауып қойып, мәтінен есте қалғандарын, қалай ұғынса, солай жазады.
Грамматикалық тапсырмаларға байланысты ... ... ... сөйлемнің бір бөлігі өзгеріссіз сол қалпында, екінші бір бөлігі өзгертіліп көшіріледі: қалып қойған жерін ойлап тауып немесе қосып, өзгертіп ... ... ... әріптер мен буындарды тауып қосу, сөздерді тауып қосу немесе сөйлемдерді аяқтау, берілген сөйлемнің немесе сөздің тұлғасын өзгертіп жазу ... ... ... ... ... қабылдау жеткіліксіз, сонымен қатар оны ойланып, анализ-синтез жасау керек. Көшірмес бұрын балалар алдарында тұрған міндетпен танысады, мәтінді іштен және ... ... ... ... ... ... алып, жазуға соңында ғана кіріседі. Жұмыстың бұл түрін кейде бақылап көшіру деп те атайды. Казіргі оқулықтарда жаттығудың бұл түрі кең ... жүр. ... ... тіл дамытумен байланысты, сұрақтарға жауап беру (жазбаша) түрінде де кездеседі. Бұл жұмыс ... ... мен ... ... ... мақсатында қолданылады.
Балалардың орфографммаға үйренген ... мен ... ... ... диктант жаздырылады. Мұнда мұғалім ... ... ... жеке ... ... ... оны ... дейін тыңдап, естерінде ұстайды, жазады.
Диктанттың бастауыш ... ... ... ... ... ... мұғалім мәтінді оқып шығады. Балалар ... ... ... ... ... ... деген сөздердің мағынасы түсіндіріледі. Мұғалім ... ... ... оқып ... ... ... ... қатысуымен талданады. Сөйлемді жазбас бұрын мұғалім балалардың зейінін ондағы қиын ... ... ... ... ... ... Оқушылар тиісті дыбыстарды көрсетеді, ережесін айтып береді, олардың ... жері ... ... ... ... кейін ғана балалар сөйлемді жазуға кіріседі. Алғашқы кезде әрбір ... ... ... ... ... ... ... жұмыстың бұл түріне дағдыланған ... ... ... бірден оқылып, олардың ішінен мағынасы түсініксіз сөздер мен жазылуы қиын ... ... ғана ... ал онан әрі мәтін тұтас оқылады да, ... ... алып ... сонан соң мұғалім әр ... ... ... ... Егер ... ... көрсетіп, сөздердің қалай жазылуын, талдануын сұрап, ... ... ... онда ... ... ... ... Іріктеу диктанты. Мұның ... ... ... ... ... ... сөздерінің барлығын жазып отырмайды, оның ішінен белгілі бір ... ... ... ... сөз ... ... жазады. Диктанттың бұл түрінде уақыт үнемделеді, қажетті сөздер мен ... ... ... ең бастысы оқушылар мәтінді аса ... қоя ... ... ... ... Түсіндіру диктанты. Мұнда мәтін жазылып болғаннан ... ғана ... ... ... ... бұл түрін жазуға ... ... ... еске түсіріледі. Мұны ескерту диктантынан бақылау диктантына ... ... ... жұмыс деуге де болады. Түсіндіру диктантының бір түрі ... ... ... да ... ... Онда сөйлем де, мәтіне емес, жеке сөздер айтылады. Бұған оқушыларға ... ... ... ... ... сөздер алынады. Сөздік диктант ұзақ ... 5 ... ... көбінесе сабақтың аяғында жүргізіледі. Мұғалім жеке ... ... ... ... ... ... ... түзетеді, үнсіз диктант ұйымдастырылады. Онда ... ... ... ... (аю, ... ... қоян, қозы, трактор, комбайн, т.б.), ал балалар бірден жазады ... ... әрпі бар ... ... сонан соң жазады. ... ... 10 – ... аспауға тиіс.
. Шығармашылық диктант. ... ... ... ... ... Кейде сурет немесе бір серия картина беріледі: балалар бір тақырыпқа ... ... ... қолданылатын ережелер беріледі (еске ... ... ... сөздердің дұрыс тұлғада тұрған-тұрмағанын байқайды, қажет болса, ... ... бұл ... таза ... ... ... ... балалардың өздері құрастыратын болғандықтан мұны шығарманың кіріспесі деуге де ... ... ... ... ... үшін де өте қолайлы, өйткені оқушылар мәтін құрауға белсенді ... ... де ... ... ... диктант. Бұл мазмұндама деп те аталады. Бірақ ... сәл ... ... деу себебі –мұғалім мәтінді оқып тұрады, ал ерікті дейтініміз –балалар ... ... ... ... оқуы ... ... ... емес, естерінде қалғандарын ғана жазады. ... ... ... ... ержелер еске түсіріледі. Мұғалім мәтінді әуелі тұтас, ... соң оның 5 – ... ... ... оқылған үзінді оқушылар жаттап алатындай, өте ... ... ... ... оқылған үзіндінің естерінде ... ғана ... ... бұл түрі де тіл ... ... ұштасады.
Осы көрсетілген жұмыстардың барлығы орфографиялық ... ... ... көздейді.
Бақылау немесе тексеру диктанты. Бұл ... ... ... мен ... ... ... мақсатында жүргізіледі. Мұнда оқушы өзі ... ... ... өз ... өз ... ... алады. Мұғалім қандай да болмасын бір ... ... ... қалай меңгергендері жөнінде мәлімет алады. Қандай ереже ... ... ... қандай көмек керек –соны анықтайды. Егер ... ... ... ... ... нашар болса, қайталау диктанты ... ... ... сол мәтіндің өзі қайтадан алынады немесе соған ... ... ... ... ... жаздырылады.
Жұмыстардың жүйесі: Орфографиялық жаттығулардың бірнеше кезеңі бар: а) ... ... ... ... ... ... ... дайын материал алынады. Бұл материалдар мұғалімнің көмегімен талданады, ... ... ... ... ... ... ... үлгі бойынша, балалар ереженің практикада ... ... ... ... ... орфограммаға сай, жеке сөздер, сөз ... ... ... ғана ... Мұны ... ... алғашқы кезеңі деуге де болады.
ә) ... ... де ... ... сөз, сөз ... сөйлемдер беріледі. Мұнда оқылып отырған орфограммаға сай, сөздердің ішінде ... ... де ... болады. Ұсынылған материалдардың ішінен балалар керектісін, ... ... ... сай ... ... ... ... неге ол сөзді алды, ол сөз бұл ... сай келе ме ... ... ... ... сұрақтарға жауап қарастырады, ... ... ... кезеңдегі ең көп қолданылатын жаттығулар: көшіріп жазу, үлгі ... ... ... ... ... ... Бұл орфограмманы білу кезеңі деп аталады. Балалар ережені ... ... ... ... ... негіздей алады. Сөздердің жазылуын әуелі дәлелдейді, ... соң ғана ... ... өздіктерінен басқа құбылыстардың ішінен оқылып отырған ... ... ... бере алады. Мұнда жеке сөйлемдер де, тұтас ... те ... ... ... ... ... ... сөздерді үлгі, сұрақтарсыз өздері тауып жазады; Бұл кезде ... ... ... ... жаздырылады. Бұл үйрену кезеңі деп аталады.
в) орфографиялық ... ... ... кезеңі. Мұнда балалар ... ... ғана ... жазу жұмыстарының басқа жақтары (мазмұны, лексика, синтаксис, жоспар) жөнінде де ойланады. Бұл ... ... ... ... ... орындап, көшіру жұмыстарынан басқа ескерту диктанты, түсіндіру, ... ... ... ... түрлі мазмұндама, шығармалар жазады.
г) қалыптасқан дағдыларды жетілдіру кезеңі1. ... ... ... ... ... тән ... заңдылықты, жалпылықты анықтау; түбірлес сөздерді ... ... ... ... ... ... сөздерді табу. Бұл кезеңде диктанттың барлық түрі ... ... ... ... ... ... ... автоматтанады, сондықтан мәтінді алдын ала талдаусыз жаздыра ... ... ... ... ... ... ... етіледі.
Жоғарыда көрсетілген жүйені өзгертуге болмайды деп түсінбеу ... ... ... балалардың жас ерекшеліктеріне, дайындық дәрежелеріне, алған білімдері мен ... ... ... ... болуы мүмкін. Алайда, мұғалім осы көрсетілген жұмыстардың жүйесінің ... ... ... етуге тиіс.
Жаттығу жұмыстарының жүйесіне қарай, материалды таңдауға қойылатын талаптар ... ... ... үшін алынатын материалдар да бірден-бірге лексикалық, ... ... ... ... тиіс. Материал таңдауда әсіресе мына ... ... ... орфографиялық құбылыстарды түсіндіру кезінде бақылау үшін анағұрлым жеңіл, анық ... ... ... Бұл ... ... ... оқылып отырған ережеден басқаға алаңдататын нәрселер болмағаны жөн. Оқушылар бақылағандарынан ... ... ... ... ... арнап материал таңдағанда тіл дамыту мен жазу ... ... және ... ... ... ... есте ... тиіс.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1. Рахметова С. Қазақ тілін оқыту ... А, ... әр ... ... ... (сөздік, фразалар немесе мәтін) материалдарды қайталап ... ... ... Мысалы, алғашқыда «қала» сөзіне түбірлес сөз тапқанда «қалалар» десе, ... ... ... ... ... ... айтқызылады.
Қазіргі кезде орфографияны меңгеру үшін көру мен есту ... ... мен ... ... ... деген мәселе жөнінде талас жоқ.
Сауаттылыққа үйренуде сезім анализаторларының ... да: есту де, көру де, қол ... да ... ... ... анықталды. Оның үстіне көшіру немесе диктант сияқты жазу ... ... ... әр ... варианттары шыққанын жоғарыда айтылғандардан ... ... да ... бір ... ... ... қай түрі ... келеді деген мәселеден гөрі, бір жаттығуда таным қызметінің қандай операцияларды ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге болатыны жайлы көбірек ойлауға ... ... ... ... ... пен ... табу, абстракциялау, топтау, ... ... ... ... ... ... дағдыларын қалыптастыруда оқушылардың зейінін, ойы-есін, қиялын т.б. ... ... ... ... ... ... жазбаша тілін дамытуға көп күш салу қажет.
2.2. Сауат ашу кезеңіндегі міндеттер, олардың мән ... ... ашу ... ... ... ... Олар ... теріп оқыту.
Буынға бөліп оқыту.
Сөзді оқыту.
Дыбысты талдай оқыту.
Дыбыстық ... ... ... ... ... қалаған - орыстың ұлы педагогі К.Д.Ушинский1. Бұл әдіс ... ашу ... ... мақсатын көздей жасалған. Дыбыстық талдау-жинақтау ... ... ... ... ... ... психология ғылымдарының, тіл ғылымының ... мен ... ... ... ... әдісі.
Бұл әдістің ... ... және ... ... ... мен ... ... жеке сөз етуге ... ... ашу ... екеуі де қолданылады, бірін-бірі ауыстырып, ... ... ... ... ... ... ... кейін жинақтау әдісі қолданылады. Бірақ ... ... ... ... ... ... талдау әдісі аралығында ғана қолданылуы ... Тек осы екі ... ... ... ғана ... ашу ... ... жүргізуге болатынын мектептер ... ... ... ашу ... оқушыларға жеке дыбыстар таныстырылады да, ... сол ... ... ... ретінде дыбыстан ... ... ... үшін ... ... сөз ... бөліп, жеке дыбыстау қажет. Ал сөзді дыбысқа ... ... ... ... балалар алғашқы кезде ... ... ... құралатынын тез меңгере қоймайды. Сондықтан сөз ... жеке ... ... ... түрлі жолын іздестіру қажет. Әрбір ... ... ... және ... ... байланысты талдау жолы да ... ... Сол ... ... ... ... ... дайын нұсқау береміз деген пікірден аулақпыз. -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
. ... К.Д. Изб. пед. соч. Т 11, М, 1932. ... ... ... ... негізгілеріне тоқталу ... ... ... жол ... Мысалы, дауысты дыбыстарды бір буынды сөздерден созып айту ... оңай ... ... ... ... ал ... сөздің бірінші дыбысын а-а-а-ал деп созу ... а ... анық ... ... ... жеке өзі буын ... ... сөздерді теріп алып, оны буын ... ... жеке ... ... болады: а-ла, о-ра, ,а-ра.
Дауыссыз ... бір ... ... және ... буынды сөздерден оңай танытуға ... ... м, н, р, ш, т ... Бұл дауыссыздардың да кейбіреуін ... айту ... ... ... ... жартылай айтқызу арқылы т сияқты шұғыл ... ... ... Аттың суретін көрсетіп, ат деген ... ... ... ... ... деп айта бастағанда сөзді аяқтатпай тоқтатып ... ... ат ... ... соңғы т деген дыбысты ... ... ... Бұдан кейін мұғалім ат деген ... қай ... ... қалғанын оқушылардан сұрайды. ... ... ... ат ... ... а ... дыбысты салыстыру арқылы т ... ... ... ... ... ы ... мен і дыбысын қосымшадан немесе ... ... ... ... Жіңішке дауыстылар жуан ... ... ... оңай танылады: ал --әл, ор --өр ... ... ... арқылы оқушылар ... екі ... ә, ө ... а мен о ... ерекшеленетінін білетін болады.
Жинақтау әдісі.
Жоғарыда біз сөз ... жеке ... ... алу ... тоқталдық. Бұл ... ... ... жеке ... сөз ... ... ... кейін, сол дыбыстың таңбасы - әріп көрсетіледі. Қазақ тілінде оқушылар екі ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі туады. Яғни, екі әріптің ... сөз ... ... Бұл ... талдау процесі жинақтау процессіне ауысады. ... ... ... ... ... ... да ... тән қиындығы бар. Мұнда ... жеке ... ... ... ... сөз ... ол сөзді тұтас әріптерін ... ... оқу үшін ... ... қажет. Түрлі әдістер ... ... ... болады1. ... ... ... ... екі ... ... буынды ал, ат, ас, аш ... ... ... ... онша қиын болмайды. Ол ... ... ... жинақтауды талдаумен ... ... ... үйренуге болады. Мысалы, тақтаға ... ... іліп ... оны ... ... ат ... бірінші, екінші дыбыстарын талдатамыз: а және т ... ... сөз ... а және т ... орнын тапқызамыз. Сөйтіп, екі әріптен ат ... ... ... ... Бұл ... әріптерден сөз құрату ... ... ... ... ... жүргізіліп ... ... ... көз ... суреттен көрген ат та ... және ... ... мен ... ... ... танып алғаннан кейін, екі-ақ ... ... ... ... оңай ... ... дыбыстарды бір-бірімен жымдастырып оқуға ... тағы бір ... - ... ... ... дыбыстарды созып барып, ... ... ... ... ... ... оқып тұрғанда, оқушылар оған ... ... ... ... ... Бұл әдіс ... да ... әріптерді қосып оқуға ... ... ала ... сөздерді дұрыс оқуға үйрету үшін ... ... ... ... а-ла ... ... ... буынды ... ... ... Ал ла деген ... ... ... ... оқып кете ... ... ... тұрған л әрпін создырып, ллл деп ... оған ааа деп ... ... ... ... ... тілін оқыту методикасы. Алматы, ... ... ... деп ... ла деген буынды оқиды. Бірте- ... екі ... ... ашық буындарды "Әліппеден" оңай ... ... ... ашық ... тұтас оқу арқылы сөзді буын жігімен ... ... ... ... оқу - ... оқуға ... ... ... ... Жинақтауға әріп санының сөздің не алдынан, не ... қосу жолы да ... ... екі ... ай ... ... ... біде с әрпін ... ... т ... қойып, бірде м әрпін қойып, ... ... ... етсек, олар: сай, тай, май ... ... ... ... оңай ... Себебі үш ... ... де ай ... сөз ... отыр. Оқушылар жаңа ... тек ... ... күш ... ... ... бұрын таныс болғандықтан оңай ... ... қиын ... үш ... ... ... оңай оқып ... Ал бітеу буындар ... ... сөз ... ... ... ... екі ... сөздердің құрамында да кездеседі. ... ... ... ... деген сөздердің соңғы буындары ... ... ... сөздерді буын жігімен оқу үшін, оның ... қиын ... ... ... ... ... ... дайындық жасау керек.
Кейде ұқсас буынды сөздерді ... ... да ... бір ... ... ... ... ашық буыннан құралған сөздерді былай ... ... ... ... ... ... тапа ... ... сөздің үлгісімен екінші ... оңай ... Мұны ... ... оқу жолы ... ... ... оқыту керек, бірақ үнемі бұл ... ... ... ... ... алып оқуға төселіп кетуі мүмкін.
Сауат ашу ... ... мен ... ... ... бірлікте, байланыста жүргізіледі: ... ... ... ... ... ... ... тұратынын ажыратса, ... ... ... ... ... буын құрап, ... сөз ... ... ... ... жеке - жеке ... бір-бірімен қосып, буын етіп, сөз етіп ... ... ... –жинақтауда мынадай жұмыстар жүргізіледі.
. Кез-келген ... сөз ... ... алу не сөз ... ... ... бөліп айту (дауыссыздарды да даралап айтудан ... ... ... сөз ... ... ... дыбысы бар буын анық ... ал ... өзі ... созылып айтылғаны дұрыс. ... "р" ... ... қажет болғанда "ара" сөзіндегі ... ... ... ... "р" ... ... ... созылыңқырап ... ... ... ... яғни ... сөз ... үйретілуге тиісті дыбыстың ... ... ... ... ... ... "р" ... айтқызып көреді де, ол ... ... ... ... ... ...
байқаңдар дейді. Осы ... ... ... ... көру арқылы, олар тілдің ұшының ... ... ... ... кейін оқушылардың назары "р" дыбысын ... ... қай ... жуықтайтынына аударылады. Балалар тілдің ұшының таңдайға ... "р" ... ... ... балаларға дыбыстың ... ... өзін де ... ... мұнда есте болатын жай тіліміздегі ... ... ... білу ... ... ұғым тумасқа тиіс. Жоғарыда айтылған тәсілмен тек ... және тіс пен тіл ... ... ... дыбыстарды ғана ... ... Ал ш, ж, к, ғ, г, й, и, щ, ц ... ... ... ... қиынға соғар еді.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
. Рахматова С. ... ... ... ... А, 1991.
Сондықтан мұғалім ... ... ... ... оны ... тәсілін жан-жақты ойластыруға тиіс.
. Сөздің аяғындағы немесе ... ... ... ... ... ... Мысалы, мұғалім "Әліппедегі" ... ... ... "шо" ... де, "мен ... ... ... ба?" - деп сұрайды. Балалар "т" ... ... ... ... ... көрсетіп, "он" деп, "т" ... ... ... ... суреттегі киімнің аты мен айтылған буын ( ... сөз) ... ... жинақтау арқылы қандай дыбысты қосу ... ... ... ... қарай дыбыстарды, ... ... ... ... ... ... тор-төр, от-өт ... ... ... "о" ... мен "ө" ... ... ... ... ... бірге жазылуындағы ... мен ... ... ... ... қ-к, с-з, ғ-г, а-ә, ы-і ... да ... салыстырылып, сөздерді талдау- жинақтау ... ... ... ... ... сөздің басында, ... ... ... де ... талдау және ... ... ... ... "қ" дыбысын үйрету керек ... ... бұл ... балаларға айтқызып, ... ... ... ақ, ... ... ... айтып, буынға, дыбысқа талданады; "қ" ... қай ... ... ... ... анықталады; қайта жинақтау барысында "қ" қай ... ... ... бөлінеді. Осыдан кейін бұл ... ... ... сөз ... ... ... ... сөзді есте сақтау ... оқу. ... ... қала ... ... ... оны ... буынға ажыратып ... ... ... кеспе әліппеден ... енді ... ... ... ... ... әр әріпті ежіктеп "қ-а" ... деп айта ... Сол ... ... ... ... қалай еді?" - деген сияқты сұрақтар арқылы ... ... ( ... ... ... еске түсертеді. " Ол ... ... ... ... ... ... Міне, осылайша оқыңдар," –дейді. ... ... ... құрастырған сөзді бірден оқып береді.
. Дыбыс ... оқу. ... ... ... ... ... сөзін құрастырып, ... ... Енді ... ... "а" ... ... ... орнына "о" ... ... деп ... ... ... ... ... сыртқы дүниенің ықпал етуі арқылы, ... ... ... ... дамиды1.
Мектепке алғаш ... бала ... ... оның көру ... бір ғана әріп ... ... ... ... оқыған әрпіне көз ... ... әр ... ... көз ... "оқу ... тар ... Осының салдарынан ... ... ... ... де ... Ал әріпті тану ... ... ... қабат баланың "көру, оқу, ... ... ол ... ... ... онан әрі тұтас сөзді ... ... ... ... дағдыға ие болу балалаға ... ... ол көп күш ... ... ... ... ... мен еркі үлкен рөл ... ... ... зейін мен ... ... ... ... ... ашу кезінде бала бар ... жеке ... ... ... ... жұмсайды да, ... ... ... зер ... ... орай, олардың түсініп оқудан гөрі ... оқуы ... ... ... олар ... ... гөрі дауыстап оқуға дайын ... ... ... мен ...
. ... Б. Тіл ... ғылыми негіздері. А, 1997
айтылуы бірдей ... оқу да, жазу да ... ... келтіреді. Ондай ... ... ... ғана ... болады, яғни "ақ аю", "сары ала" ... ... ... ... ... ... үнемі ескертіп, ... ... ... ... ... арқасында біраздан кейін дағдыланады1. ... алу ... ... жазу ... де ... ... ... Алғашқы кезде бала ежіктеп ... ... әр ... ... ... оның ... дауыстап отырады.
Сауатты адамдар жазғанда ... ... ... ғана ... сөйлемді ұстайды. ... олар ... ... бір толқынынан ... ... ... ... бір ... ... іске асырады. Мысалы, бір сөз ... бір ... іске ... Ал жаңа ... бастаған бала бір ... жазу үшін оның ... ... ... ... ... т.б.) бір-бір импульс жұмсайды. Мұнда да ... ерік ... ... ... ... ... қойғанда ғана ұзақ уақыт жаттығу ... ... С. ... тілі методикасы А, 1990.
нәтижесінде жұмыстарының нәтижесінде ... ... ... Саусақ дағдыланады; ерік, зейін, ... ... Сана ... әріптің немесе ... ... ... ұстайды; сөйтіп, бірте-бірте санада тұтас сөз ... ... ... ды, ... жазу ... бір акт ретінеде ... ашу ... ... ... ... ... ... тиіс: 1) дыбыстардың орын-орнына қойып сөз құрастыру; 2) ... ... ... сөз ... және жазу; 3) сөздердегі жуандық белгі (ъ) және ... ... (ь) ... ұғу; 4) ... да ... ... келген дыбыстардан құралған ... оқи алу; 5) ... ... ... рет оқығанда тыныс белгілерін сақтап оқи алу; 6) ... ... ... ... ... ... беру; 7) қысқа өлеңдерді ... айта алу; 8) ... ... елеске сүйене отырып, қарапайым логикалық жаттығуларды ... алу1; ... ашу ... ... мынадай дағдылар қалыптасады: 1) сөзді буындап және ... ... ... оқу; 2) ... ... ... саналы, түсініп оқу; 3) ... мен ... ... ... ... ... 4) жазған ... ... ... 5) ... ... ... ... ашу кезеңі негізінен үшке бөлінеді: 1) ... ... ... ... 2) ... ... 3) ... кейінгі кезең2. Әр кезеңнің өз ... бар: ... ... ... ... үш айда сауаттандыру ісін аяқтауға ... ... осы аз ... ... ... ... ... қолдана білсе, оқушыларды мектепте дұрыс жүріп-тұруға, сыныпта отыра білуге ... ... ... ... ... ... оқып беріп, өлең жаттатып, сурет салғызып, ... ... ... ... ... ... ... болады. «Әліппе» ... ... ... сөйлем, сөйлемнен әңгіме ... және ... ... талдау жасауға машықтандыру ... ... ... ... сөз, ... ... деген ұғымдарды оқушылар тәжірибе жүзінде меңгеретін ... ... ... ... ... ... ... жуан, жіңішке болып бөлінуі, ашық ... ... ... ұяң, ... ...
1. ... С. Қазақ ... ... ... А, ... ... кластарға қазақ тілін оқыту ... А, 1997. ... ... ... ... Буындардан екі дыбысты тұйық, ашық, үш ... ... ... оқылады. Екі, үш, төрт ... ... ... ... ... екінші кезеңі.
Екінші кезеңде оқушылар қысаң дауысты ... ... оның ... ... ... ... ... өткен буын түрлерін қайталайды және ... ашық ... ... ... Бұл кезеңде ... ... ... кездеседі. Алғашқы рет ... ... ... ... ... ... қарап, сөйлем құрайды, ... ... ... өз ... ... үйренеді. Кестемен берілген мәтіндерді оқуға машықтанады.
Сауат ... ... ... ... ... жіңішке дауысты дыбыстарды және сөз ... ... к-г ... ... ... сөз ... ... оның әріп ... ... ... Бұл ... буын ... ... буын саны да ... ... ... ... кезеңі.
Бұл кезеңде тілімізге орыс алфавитінен ... ... мен ... әріп ... ... үйренеді.
«Әліппеден» кейінгі кезең.
Бұл кезеңде оқушылардың оқу және жазу ... ... ... «Әліппе» соңында бірілген материалдардың білімдік, ... ... мән ... ... ... ... ... тақпақтарды оқып үйренеді. Бұл ... ... ... жете ... ... ... серігін» түрлі ... ... ... ... да ... ... ... бөбектерді бір коллективке ұйымдастыру жұмысына баса ... ... ... 6-7 ... ... мектепке оқуға түсуімен байланысты, жаңа ... жаңа ... ... ... үйрену, олармен қарым-қатынасқа түсу ... ... ... ... Мұнда балалардың барлығы бірігіп, әсіресе ... ... ... арқылы орындайтын ... беру ... ... ... қатар балаларды ... ойын ... рөл ... ... ... ... ... оқуға, жазуға әзірлік ... ... ... ... ... ... ... сөйлеу алатындары, қандай ... ... ... ... ... ... жұмыстарға баса көңіл аударылады:
. Балалардың ... ... ... ... ... қысқа-қысқа сөйлемдер құратып, өз ойларын ... ... ... ... ... ... сөйлеу мәнеріне көңіл аудару: тіл мүкістіктері, ... ... анық айта ... ... жою бағытында жұмыстар ұйымдастыру.
. Мұғалімнің және ... ... ... ... ... ... Сөйлем, сөз, буын, дыбыс туралы ... ... ... ... ... ... буынға, буынды дыбысқа жіктеуге дайындық.
. Жазуға ... ... ... ... ... ... қарындаш, қаламды дұрыс ... ... ... ... қою, сия ... ... пайдалану сияқты жұмыстармен қатар балалар дәптердің ... ... ... тік, ... ирек ... ... дағдыланады. Оқушылардың қолын жазуға ... үшін ... әріп ... ... ... ... оны оқушыларға сыздырады.
Дайындық ... ... ... ... қиял т.б. ... баса ... ... 1 сынып ... бір ... ... С. ... тілін оқыту методикасы. А, 1991.
нәрсені зейін қойып, ... ... ... өз ... да ... алмайды. Олардың ... мен ... ... құбылыстарының арасындағы айырмашылық көп болады. (мысалы ... ... ... ... атап ... онда жоқ ... де ... айтады.). Бұл кезеңде жүргізілетін жұмыстың ... бірі - ... ... дайындық дәрежесінің әр түрлілігі. Осыған орай, ... ... ... ... жасу ... мен ... ... ойластырылады. «Партаға түзу отыр», «Қаламды ... ... ... ... ... ... ... жоқ болса, ондай плакаттар алдын ала дайындалуға ... ... сай ... ... ... ... ... жазу, қалам ұстау ережелерін бұлжытпай ... ... ғана ... ... ... дұрыс дамып жетіледі.
Алғашқы сабақтарда ... тілі мен ойын ... ... алуан түрлі жұмыстар ұйымдастырылады: ... ... ... оқу, ауыз ... ... (жұмбақ, мақал-мәтел, жаңылпаштар т.б.) жатқа айту, ... ... ... ... ... барысында мұғалім өзі ... ... ... ... ... кезеңіндегі әңгіменің ерекшелігі оның ... (4-6 ... ... ... ... ... ... жүйелілігінде, мәнерлігінде, тақырыбы ... ... ... өміріне қабысып кетуінде. ... ... ... ... ... мен оқу ... ... тәртібін үйретуге ерекше ... ... ... ... қатар дайындық кезеңінде кейбір әріп ... ... ... жасатып үйрету де пайдалы (мысалы, «А» үш ... ... екі ... ... ... ... да, ... кесе көлденең тұрады т.с.с.).
Кеспе әріптердің кассасын ... және оның ... ... ... да осы ... іске ... жөн. ¤йткені әріп ... ... ... ... ... тым көбейіп кетеді де, олар үлгере ... ... ... ... ... ... ... көрсетуге болады: ... және сөз» ... ... сабақ (ауызша).
1. Мұғалімнің ертедегі айтып беруі ... ... оқып ...
2. ... ... (немесе оқылған әңгіме) ... ... ... ... ... оқушылардың өздеріне айтқызу.
. Әңгімені ... ... ... сөздерді табу.
. Ертегідегі (немесе ... ең ... ... ... ... айтқызу.
«Сөз және ... ... ... сабақ (ауызша).
1. ... ... ... ... бойынша әңгіме жүргізу.
. ... ... ... ... ... ... ... Сөздерді буынға талдау.
. Сөздің басқы немесе ... ... ... ... оны оқушыларға табқызу.
. Әңгімелеген заттардың ... салу ... ... ... ... ... ... жасырып, оқушыларға ... осы ... пен оның ... ... ... Әңгімені сөйлемдерге, сөйлемдерді сөздерге, ... ... ... ... ... ... а-ра, ... а-ғаш, а-па т.б. сөздерді талдай отырып, «а» ... ... ... ... ... ... ойлату.
. Айтылған кейбір сөздердің суретін салғызу.
Әріп ... ... ... сабағы.
1. Балалардың қарындаштарын, ... ... ... ... ... ... қалай ұстау керектігін ... ... ... ... ... ... ... Бүгін дәптердің бір ... ... ... ... ... ... көрсету және оны ... ... ... көрсету.
. Балаларға дәптерлеріне жазғызу.
Сөйлемді сөзге, ... ... ... ... ... үлгісі.
Тақырыбы: сөйлемді сөзге, сөзді ... ... ... құралдар: Әліппе кітабының ... ... жеке ... ... Жеке ... ... ... атау. Сұрақ жауап арқылы ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, -Үйрек қайтеді? - Үйрек ұшады ... ... неше сөз бар? ... ұшады деген екі сөз бар. –Бірінші сөз ... - ... сөз - ... ... ... отырыңдар, мен бірінші сөзді нешеге ... ... ... ... ... бөліп айттым? - Екіге ... ... ... бөлігі қалай? - ... ... - ... - Екінші бөлігі ше? ... ... - ... ... сөз ... де ... Енді бұл ... ... ... ... Сонан кейін буынның мәнісі, әр ... ... ... ... ... ... ... ілгері қарай қозғалатындығы түсіндіріледі. Иектің ... ... үшін ... ... бөліп ... ... ... ... ұстау арқылы тәжірибе жасатып көруге ... Иек екі ... ... ... екі рет, бір ... ... бір рет тиетініне ... ... ... бүгінгі сабақта не үйрендік? - Сөйлем құрастырдық, ... ... ... ... ... Енді ... қарап, жақсылап ... ... Мен ... ... ... айтамын, қалған ... ... ... тұрыңдар: би-дай, ... ... ... Біз ... сабақта не туралы әңгімелесіп ... - ... ... біз ... ... ... ... Бақшада не өсірілетін еді?
- Бақшада ... ... ... ... ... ... өседі» деген сөйлемде үш сөз ... ... ... ... қайталанып айтқызылады, сол ... ... ... екі үш ... ... сөздер ойлап келу және бақшада ... ... ... әңгіме айтуға дайындалу тапсырылады.
Дыбыспен ... ... ... ... ... ... алманың суреті және ... ... ... ... ... ... ... үшін, балаларға ... ... аз ... не ... ... ... отыру тапсырылады. Балалар машинаның дүрілі, ... ... т.б. ... ... ... ... ... сөздеріміз де осы сияқты ... ... ... ... апа, Асыл ... сөздер мысалға ... ... ... ... а-па, ... Бұл ... басында қандай дыбыс естілетіні сұралады. ... «а» ... ... ... ... дыбысты бәрің де айтып ... ... ... ... сен де ... ...
Суреттерді қарау және ... атын ... ... ... ... ... «а» ... бар сөздер ойлату. «А» ... ... ... ... ... «а» әрпін алып, оның екі тік ... және бір ... ... ... ажыратып, қосып көрсету. Оқушылар бұл әріпті таяқшадан ... ... және ... ... кіші таңбасымен таныстыру. Оны да ... ... ... ... пен имек ... тұрады). Оны екі ... ... ... ... ... ... Балалар картоннан жасалып әкелінген ... ... сызу ... «а» ... ... Әріп ... бұл ... табады.
-¤ткен сабақта балалардың өздері атын ... ... ... еді; ... сол ... тағы ... мұғалім оқушылар айтқан сөздерді талдау ... оның ... «а» ... бар ... ... ... ... «а» ... бар 3-4 сөз ... келу ... ... ... ... негізгі ... ... ... ... ... ... ... үйретілмейді, алғашқы кезде ... ... ... ең оңай ... және ... ... үйретіледі. Әр дыбыстың тұсындағы ... ... ... өткізіледі.
Қазақ мектептері үшін ... ... ... мен ... ашу ... ... ... кезеңін төртке бөледі1.
Бірінші кезең: жуан дауысты дыбыстар мен созылымды ... және ... ... таныстырылады. Грамматикадан: сөйлеу, сөйлем, сөз, буын, дыбыс практикалық ... ... ... ... ... оқушылар үлкен және кіші әріптерді бірден жазып ... ... да, жазу да ... ... буынды дыбысқа бөлу сияқты, ... ... ... сонымен қатар үдету ... (ат, ... т.б.) ... ... және бір ғана әрпі немесе ... ... ... (ана, ара, т.б.) оқу жазу ... кең ... ... ... қысаң дауыстылардың ... және ... ... ұяң, қатаң дауыссыздар ... Бұл ... ... ... жолдары да ... ... ... ... ... Мұндағы айырмашылық - ұқсас дыбыстар салыстырыла ... ... әріп ... ... түсуіне байланысты бұл ... жазу ... ... сөйлемдер кездеседі.
Үшінші ... ... ... ... к, г, п, б, ж, з, ң ... дауыссыздар танылады. Бұл ... ... ... буын саны да арта ... ... төртінші кезеңінде тілімізде сирек ... «ћ» ... ... мен ... ... таныстырылады. Сонымен қатар бұл кезеңнің ... ... ... ... ... және ... дыбыстарын саналы түрде таныту.
Жазу жұмыстары, ... ... ... ... де ... дайындық кезеңіндегі сияқты ... ... ... ... ... ... («Әліппе және «Әліппе ... ... ) ... ... ... әліппеден балалар сөз ... ... ... ... талдайды, құрастырылған сөздерін оқып ... ... ... ... ----------------------------------------------------------------------------------------------------
1.Рахметова С. Қазақ тілін оқыту методикасы. А., ... ... ... жете ... қате ... ... жеткенге дейін ... ... ... ... ... алдын ала ... ... ... ... ... ... сөздерді оқитын болса, ... ... ... ... ... ... және бір дыбысы өзгеше сөздерді ... Бір ... ... ... мен мен ... амалы арқылы ... ... ... ... ... ... пайдалану жұмысы мен ... ... ғана ... және ... болып шығады.
Үшінші кезеңде ... оқу ... мен жазу ... жетілдіре түсу мақсатында ... ... ... ... ... ... Бұл сабақтардың ... ... ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар ... оқу ... мен ... материлдарды үйренуге дайындау болғандықтан, әліппе ... ... гөрі ... ... кезеңдегі сабақтар едәуір ерекшеленеді.
Әліппеден кейінгі ... ... ... ... ... қысқа-қысқа сөйлемдерден құралған мәтіндер оқиды. Кеспе ... ... бұл ... де ... Әріптерден сөздер мен буындарды ... ... және ... оқу ... ... ... ... де ұштастырыла қатар жүргізіліп отырады.
Жазуға берілетін ... ... ... мен ... ... ... сай ... ... кейінгі кезеңде де ... ... ... бұрын оқылған, ... ... ... айтуы бойынша жатқа жаза алады. ... ... ... аяқтай алады. Сөйлемдердегі қалдырылып ... ... ... ... ... жаза ... ... сөздерді тауып, қосу немесе сөйлемді аяқтау ... ... ... бұрыннан оқып, талдап танысқан ... ... ... ... жаңа ... пен жаңа ... ... сабағының жүйесі
Оқу сабағы:
. Оқылған ертегі немесе ... ... ... ... ... ... сөйлемдердің ішінен ... ... жаңа ... ... ... ... сөзі бар ... бөліп алып, оған оқушылардың ... ... ... ... ... ... дыбысқа талдау арқылы үйретілетін дыбысты бөліп алу; осы ... ... ... ... жаңа сөздер ойлап ... Сол ... ... ... ... оның суретін таяқшалардан, қағаз қиындыларынан жасап ... ... ... ... табу.
. Кеспе әліппеде сөз ... және оны ... Бір ... ... ... ... арқылы жаңа сөз жасау; буынның ... ... ... ... ... қосып, жаңа сөз жасау, оларды оқу.
. ... ... ... ... оқу.
Жазу сабағы:
. Жазуға ... ... ... ... ... дұрыс ұстауы, дәптерлерінің партада дұрыс ... ... ... ... ... ... ... жаңа әріп ... Жаңа ... ... ... ... ... оны тақтаға жазып тұрады, ... ... ... Мұғалім жаңа ... ... ... Оқушылар осы әріптен ... ... ... ... Сонан соң олар ... ... ... ... ... тапқан сөздерін буынға, дыбысқа талдайды оқиды.
. ... ... ... ... әрпі ... ... ... оқушылар дәптерлеріне жазады.
. Суретпен немесе ... ... ... кезеңдеріндегі сабақтар осындай жүйеде ... Ал ... ... ... кезеңдерінде жаңадан үйретілетін ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. ... ... ... ... ... ... құрастырылған сөздерді оқу, ... ... сөз ... және ... оқу ... ... болып табылады. Сонымен қатар әріптері, ... ... жұп ... мен ... салыстырып оқу, жазу ... да ... ... ... кезеңдегі сабақ жүйелері.
Әңгіме ... ... оқу ... Оқылатын әңгіме немесе ертегі тақырыбы туралы кіріспе ... ... ... жүргізіледі.
. Әңгіме немесе ертегі ... ... ... ... ... Әр ... оқылып болған соң мұғалім онда не ... ... ... қысқаша, ондағы басты-басты ойларға тоқталу ... ... ... ... іске ... ... болса, сұраулар қояды.
. Әңгіме мәнерленіп қайта оқылады (пауза, ... ... ... бәсеңдету, басты ой айтылған жерлерде ... ... ... ... ... ... ... оқушыларға анықтатылады.
. Мәтінмен жұмыс жасалады (мысалы, мәтіннен ... ... ... тауып оқыңдар немесе көңіл –күйді суреттеген жерді ... ... ... ... ойларды оқушылар өздері табады.
. Мәтін оқу ... ... ... ... ... ... ¤лең ... кіріспе әңгіме.
. Мұғалім өлең ... өзі ... ... ... оқып ... ¤лең ... бөлініп, әр бөлігі әр ... ... ... бала ең ... бір жол ... да, ... анық ... баса назар аударған жөн.
. ... ... ... ... ¤лең ... ... мәнерлеп, дауыстап оқиды, онда ... ... ... ... ... егер ... ... жаттылады.
Жазу сабағы.
1. Оқушылардың жазуға дайындығын ... ... ... ... ұстау, дәптер қою ... ... бір ... ... ... оны ... Сөйлем сөзге, буынға, дыбысқа талданады.
. Сөйлемді ... ... ... оны оқушыларға оқытады, ... ... бұл ... ... ... ... ... дәптерлеріне жазады.
. Тақтадағы сөйлем ашылады да, ... ... ... тақтадағымен салыстырады, тексереді.
. Осылайша екінші, ... ... ... Оқушылар ... үш ... ... ... ... ... Жазу ... Оқушылардың жазуға дайындығын тексеру.
. ... ... ... ... оқып ... (2-3 ... ... сұрағы бойынша әңгіменің мазмұны ... ... ... ... күні бұрын дайындап ... ... ... ... ... үшін оңай, ... ... ... жәрдемдесетіндей болу керек.
. Әңгімедегі әр ... ... ... ... жазылуы қиындау деген сөздер түсіндіріледі.
. ... көп ... ... болған сөздерді естерінде сақтап ... ... ... ... ... ... көп нүктенің орнына тиісті ... ... ... ... көп нүктенің орнына тиісті сөздерді ... ... ... тауып жазған сөздерін ... ... ... ... ... ... сөздік жұмыстары да оқушыларды ... ... ... ... ... ... ... жұмыспен мазмұндас. ... ... ... ... оқушылардың дербес ... ... ... өз бетінше сөздер таба білуіне ... ... ... Дәлірек айтқанда, сөздік жұмыстарын орындау ... ... өз ... ... ... ... ... бастайды. Мұғалім оқушыларға ... ... ... ... ... әр ... ... ұғымдарын білдіретін сөздерді бірнеше салаға ... ... ... түсіндіреді. Әр топтағы ... ... ... басшылық етеді. Сондай-ақ оқушылардың өз ... ... сөз ... ... ... ... ... кезеңі аяқталған кезде) «сөз» ... ... ... ... ... ... орындауға дағдыландырады. Сабақта ... ... ... пайдалануға болады. Берілген ... ... ... тиісті бағандарға орналастыру.
Жаттығу үлгісі: Тірек сөздер: ... аю, ... ... ... ... ... қозы, табақ, ... ... ... ... ... ... ... тірек сөздерді тарқатып жазуға тиіс.
1. ... ... бұл түрі ... сөз типтерін ... ... ... жаттығуларды ауызша да, жазбаша да ... ... ... ... ... көп нүктелердің орнына сол ... ... ... ... ... ... ... жұмыстар тірек ... ... ... ... ... бөлініп ... ... ... көп ... ... ... сөз таптарын жаздыру.
Жаттығу үлгісі: ... ... ... ...
Бұл жаттығу ... ... ... жүргізу (суреттегі ... сай ... ... атау ... ... болып сұрау) - ... ... ... ... ... сөздерді айқындап алуға да болады.
Кіші ... ... ... ... ... ... сабақтарын жеке оқушылардың қабылдау ... ... ... ... де ... Ондай мақсатқа сай мынадай жаттығуларды ... ... Бір ... ... одан ... топтарға тарату.
Жаттығу ... ... лақ, ... ... ... ... ... тоқты, тай, бұқа, құнан, ... ... ... ... жылқы аттары: ..................................................................................
. қой атаулары: ... ешкі ... ... сиыр ... ... көп нүктенің орнына ... ... ... «Қай ... ... ... шығарады?» деген сұраққа жауап бола ... ... ... құралған екі ... ... ... ... ... де оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... қорсылдайды, маңырайды, мөңірейді, шырылдайды, ... ... ... ... ... ысыллайды.
Тапсырма: мына дыбыстар қай ... ... ... ... ... Жылан ысылдайды, т.б.
. Жануарлардың төлдеуін, дүниеге ... ... ... ... да бала ... ... үлгісі: ... ... ... ... ... күшіктеді, көжектеді, боталады, жұмыртқалады, ... үй ... ... ... ... ... Қоян ... т.б.
Қорыта айтқанда бірінші тарау бойынша мынадай қорытынды жасадық:
1. ... ... жазу ... ... оқушыларды көркем, анық, дұрыс ... ... ... жазу ... ... кейін сауатты жазуға ... ... ... ... ... бүкіл жағдайларын тәртіптейді. Оқушы ереже ... ... ... түсіне отырып, жазу ... ... ... ... ... ... ... дұрыс жазуға үйрету барысында ... ... ... ... ... ... Дұрыс жазу үлгілерін тақтаға, дәптерге ... ... ... күн сайын тексеріп, түзету жолдарын ... ... бір рет ... ... ... ... үйрету үшін мұғалім: сөздің мағынасын анықтайды; ... ... ... ... көңіл аударады; жіберілген қатемен ... ... ... мен ... ... ... жүйелі түрде жүргізеді; грамматикалық жаттығуларды ... ... ... ... отырады.
. Сауат ашу кезеңі ... ұлы ... ... ... қалаған дыбыстың талдау-жинақтау әдісімен жүргізеді. Бұл ... ... ... ... ... ... толықтырып отырады. Тек осы екі ... ... ... ғана сауат ашу ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі: кез-келген ... сөз ... ... алу; ... артикуляциясын байқату; ... ... не ... ... ... ... ... тапқызу; айтылуына қарай дыбыстарды, жазылуына қарай ... ... т.б. ... ... ... ... басында, ортасында, аяғында келетінін түсіндіру; буынды ... ... есте ... ... оқу; дыбыс алмастырып оқу.
. Саут ашу ... үшке ... 1) ... ... ... ... 2) ... кезеңі; 3) әліппеден ... ... Әр ... өз ... бар: ... ... ... ертегі, әңгіме оқып ... өлең ... ... салдырып, қағаз, ... ... ... ... ашу ... 4 ... бөлінеді: Бірінші кезеңде - ... ... ... ... болып бөлінуі, дауыссыз дыбыстардың түрлері үйретіледі. Екінші кезеңде - ... ... ... ... түрлерімен танысады, сюжетті суреттеумен, ... ... ... ... ... - ... ... дыбыстарды дауыссыз дыбыстардан ажыратып жазуды үйретеді. ... ... - орыс ... ... дыбыстармен, олардың әріп таңбаларымен ... ... ... ... кезеңде оқушылар «Әліппе» ... ... ... жұмыс істеп «Әліппемен қоштасу» ертеңгілікке ... ... ... ... мен емле ... ... есепке алудың жолдары
Әрбір материал мұғалім тарапынан жақсы түсіндіріліп, онан ... ... ... ... әр ... білімі, дағдысы мен шеберлігі ... ... ... ... қалай меңгергені, мұғалім мен оқушылар еңбегінің барысы, ... және оған ... ... ... ... Оның ... ... өз еңбегінің нәтижесін біліп ... соң, ... ... ... ... азайып, сабаққа белсенділігі төмендейді. Сондықтан қай сабақ ... ... ... ... дағдысы мен шеберліктері есепке алынып ... Оның ... ... ... болады: 1) бір сабақтың негізінде бағалау; 2) ... ... ... ... 3) бір ғана жұмыстың ... ... ... бір ... негізінде бағалаушы оқушының қандай сұрауларға, қалай жауап бергенін және қандай ... ... ... алып ... ... соңында бірнеше оқушыға бүкіл сабақ бойы істеген жұмыстарының (еңбегінің) негізінде баға ... және неге олай баға ... ... ... ... (дәлелдейді). Мұндай жағдайда мұғалім сабақ бойы кез келген ... ... ... ... ... ... ... сұраулар қоятынын, қандай жұмыстар жасайтынын алдын ала жоспарлап ... ... ... ... сыныпқа қойылып, дағдыландыру, жаттығу жұмыстарына барлық оқушылар қатыстырыла тұрса да, мұғалім ... ... ... ... ... ... ... байқап, сұрағанда көбіне соларды тұрғызады. Мысалы, II класта оқушыларға ... ... ... ондағы сөйлемдерді тауып, соңына нүкте қою керектігі ... ... ... иапсырманы орындап болған соң, ... ... ... жөнінде не білетіндерін сұрайды: 3 – ... ... ... ... 1) аяқталған ойды білдіреді, 2) ... ... ... ... ... 3) ... соң нүкте қойылады, 4) ... жаңа ... бас ... ... жазылады. Сол оқушылар ... ... ... ... ... олардың сөйлем жөніндегі түсініктерін, дәлелдемелерін ... ... соң ... ... бүкіл сыныптың қалай орындағаны жалпы тексеріледі. Бұл үшін жекелеген ... ... ... ... ... бас әріппен жазған әр сөйлемді оқиды. Алдыңғы сұралған 3 – ... ... ... ... ... ... ... болса, тақтаға сөз, сөйлем, сөз ... ... ... ... үшін ... бір ... бойы ... материал жинайды.
Сабақ соңында бірер ... ... ... бірнеше бала және жаттығуды орындаған балалардың еңбектері де атаусыз ... ... қай ... қандай сұрауға жауап бергенін, ... ... ... ... ... ... сабақтағы еңбектері қорытылып бағаланады. Бұл үшін мұғалім ... ... ... ... ... әр ... кейін қажетті мәліметтерді жазып ... ... ... ... әрбір еңбегі ескерілетініне көзі жетсе, әр сабақта өз ... ... ... ... ... ... дағдысын, шеберлігін үйге берілген тапсырманы орындауларына, жазбаша ... ... ... немесе сабақтың әр кезеңінде (әсіресе жаңа ... ... я ... ... бір күрделілеу сұраққа дұрыс, ... анық ... ... ... ... да болады. Оқушының белсенділігін көтеруге, тапқырлығын ... және ... ... ... ... бұл ... де пайдасы зор.
Мектеп тәжірибесінде балалардың білімдерін және емле ... ... ... ... ... ... диктант жазса, ол оқушылардың грамматикадан ... бір ... ... ... ... ... де, ... жазу дағдысын, шеберлігін тексеруге де арналады. Оқушылар ондағы сөздерді, ... ... ... ... ... ... ... теріп жазады, схемаға түсіреді т.с.с. Мұнда грамматикалық ... ... ... көп ... тиіс (2 ... аспасын). Бақылау жұмысы дұрыс көрсеткіш беру үшін, оны ... және ... ... ... ... орындалуы қажет:
Орфографиялық бақылау жұмысы белгілі бір тақырып аяқталып, ... жазу ... ... ... ... Егер ... ... болмаса бақылау жұмысын кейінге ... ... ... ... ... тек ... ... тақырыптар бойынша берілген білімдер ғана ... ... ... ... берілген білімдер де қамтыла тексеріледі.
Бақылау жұмысына әдетте мәтін немесе жеке ... ... Әр ... ... мөлшерде сөз саны ... ... ... ... ... ... келуінің (бір бақылау жұмысының ішінде) қажеті жоқ.
Бақылау жұмысында ең ... ... ... 2 ... ал ... ... екі ... келтірілген жеткілікті.
Бірдей орфограммада кездесетін сөздерді варианттармен берген тиімді.
Мұғалім бақылау ... ... ... оқып ... ондағы түсініксіз сөздер мен сөз тіркестерін түсіндіреді, сонан соң жеке ... ... онан әрі ... ... тағы ... оқып ... Әр сөйлем қайта тұтас оқылады, бұл ... ... ... ... ... Ең ... мәтін тұтас, жай, бір рет оқылады, балалар оған ... ... ... ... ... ... жөндеуге қосымша уақыт берілмейді. Мұғалім жазғандарын жинап алады.
Оқушылардың алған білімдерін, ... және ... ... ... ... ... ... мәселелері жайлы қосымша тапсырмалар беріледі. Мысалы, грамматикалық тұлғаларды табу, сөз ... ... ... қою ... ... қойылған сұрақтарға жауап қайтарып қоюы ... олар ... ... де ... қоя ... ... тиіс. Сұрақ қоюға үйретуді қайталау ... ... ... ... ... дағдысы мен шеберлігін белгілі бір ... ... алу ... ... мен ... еңбегінің көрсеткіші болып ... ... ... ... ... ... жұмыстар және оны жетілдіру амалдары
Мұғалім грамматика мен емледен оқушылардың ... ... мен ... ... ала ... ... жақсы және олқы жақтарын біледі, ол ... ... ... ... ... анағұрлым білімі нашар балаларға арнайды. Осы дәптерге ... сол ... ... ... ... ... ... мұғалім оқушылардың орфографиялық ... ... ... ... жеке ... ...
Оқушылар жазу жұмыстарында қате жібермеу үшін өздіктерінен жұмыс ... ... Осы ... олар өздері қате жіберген сөздерін ... ... оны жою ... ... ... ... ... басшылығымен сөздерді жазып қоюға ғана ... ... ... ... С. ... ... оқыту методикасы, А, 1991.
қатар ... ... жою үшін ... жұмыс жасауға да үйренуге тиіс. ... ... ... ... ... ... жұмыс жасау кезінде немесе бір ... ... ... ... ... ... жазғызады, қалай жазылып тұрғанын талдатады. Мұндай жұмыс балалардың ... ... ... өткеннен кейін (тоқсан аяғында, жарты ... ... ... ... ... ... ... Кейбір
оқушыларға тән қателері теріп жазады, осының нәтижесінде әрбір ... және ... ... ... жөнінде тұтас карта жасалады. ... ... қате ... мотивін анықтайды: 1) оқушы ... ... ... ... немесе ұмытып қалған) жіберген бе? 2) ережені біледі, бірақ оны ... ... ... алмаған, яғни ережені жазуда қолдану ... ... 3) ... ... ... 4) ... отырғанының мағынасына (не ... ... ... ... ... ... ... механикалық түрде әрекет етеді. 5) кейбір ... қате ... ... өзі қате ... да, ... ... ... 6) асығыс, ұқыпсыз орындау салдарынан қатені байқамайды т.с.с. –себептерін анықтағаннан ... ... ... ... ... ... жұмыстарында кеткен қателіктерді түзету жолдары да алуан түрлі. Қателерді қай ... ... ... Егер ... ... ... сол табанда түзету ... ... ... ... ... ... жазу жаттығуларын сол сабақтың үстінде-ақ түзетуге ... Ал ... ... ... ... ... ... түзетіледі. Қате түзетуде жазу жұмыстарына ... ... ... зор. Талдау барысында мұғалім балаларға әуелі дәптерлерін таратып бермейді, ... олар өз ... ... алаң болады да, мұғалімді тыңдамайды, ұжымдық жұмысқа қатыспайды.
Жұмыс осы ... ... тән ... ... ... өзі ... ... шақырылған оқушы) балардың көбі қате ... ... ... ... тақтаға жазады, оны қалай жазу керектігі, неге олай ... ... ... еске түсіріледі. Мұндай жалпы ... тән ... онша көп ... ... оларды талдауға бір сабақ жеткілікті. Егер уақыт қалса, оқушылар ол сөзге сөйлем құрап, дәптерлеріне жазып алады.
Екінші ... жеке ... ... ... талданады. Осы мақсатпен балалардың дәптерлері таратылып беріледі. Олар мұғалімнің түзеткен қателіктерін табады, оны ... ... ... ... ... ... сөйлем құрастырады т.б. Қатемен жұмыс тек бақылау диктантына байланысты ғана жүргізіліп ... ... ... ... ... да ... жұмыстарындағы қателерді мұғалім түрлі жолдармен түзетеді: 1) қате жазылған сөз сызылып, үстінгі жағына сөздің дұрысы тұтас жазылады; 2) қате ... әріп ... ... асты сызылады; 3) қате жазылған әріп немесе сөздің асты сызылады, тұсына ескерту жазылады (керекті әріптің я сөздің дұрысы немесе соны еске ... сөз ... ... ... ... ... ... тиісті параграф ережесі көрсетіледі т.б.); 4) қате әріптің астын ... ... ... ... берілмейді.
Бұл көрсетілген жағдайлардың қайсысын қалай қолдану: 1) сыныптың ерекшелігіне байланысты (I-II сыныптарда айқынырақ түзетулер ... III –IV ... ... ... ... ... (3-4 ... 2) оқушылардың дайындық дәрежесіне байланысты. Мысалы, жақсы оқитын оқушы қате жіберсе, оның ... асты ... қана ... ал нашар оқитын оқушылардың қателерін түрлі әдіспен түзету керек (кейде қалай түзету керектігіне нұсқау көрсетсе, кейде дұрысын жазады). Мүмкіндігіне қарай, ... ... ... ... ... керек. Мұғалім қате жазылған сөздердің дұрысын, тіпті болмаса, мәтінді түгел балаларға қайта көшіртеді. Мұнда қате ... ... ... ұқсас я қарама-қарсы сөздерді теріп жаздыру әдісі өте пайдалы.
Оқушылар бір түрлі қатені қайталай беретін болса, онда динамикалық стеротип ... да, одан ... ... ... ... олардың қателерін есепке алып, бір қатені екінші рет қайта жібермеу үшін, дереу алдын ала ... ... ... қате ... ... ... қиын ... ескертіп, көрсетіп жаздыру, жазылу ережесі оқылмаған сөздерді жаттығу жұмыстарына ... егер ... ... ... сөздерді тақтадан немесе оқулықтан қарап жазуға дағдыландыру керек. Мұғалім оқушылардың жазуларын тексеріп, ... ... ... кейін, әр оқушының жұмысына баға қояды. Бүкіл сыныпқа берілген тапсырманың үстіне жеке ... ... ... ... ... ережені пысықта, сөйлем құрастыр, белгілі бір жаттығуды орында т.б.). Бастауыш сыныптарда да әсіресе сауаттылық ... ... бір баға ... Ал ... мен ... тек ... қателер ғана емес, сонымен қатар пунктуациялық қателер, сөз қолданудағы сөздерді ... ... ... ... ... ... де, тіпті жазу жұмысының көлемі де есептеледі.
Оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... дұрыс болуға тиіс. Оқушылар мұғалімнің сөзіне еліктейді. Ендеше мектептегі мұғалімдердің өзі сауатты сөйлеулері керек, тақтаға, оқушылардың дәптерлеріне ... ... ... ... жөн. ... айтқанда: 1. Сауатты жазуға үйренуде мүғалім оқушылардың ережені түсінбей, құрғақ жаттауына жол бермеуі керек, сол ... ... ... ... ... ... ... ережелерге өз бетінше мысал келтіре алып, оны оған ұқсас басқа жағдайларда пайдалана алатындай дәрежеге жеткенде ғана ақыл-ой дағдысы қалыптасады. ¤йткені тіл ... ... ой ... ... ... ... үшін оқушы аналогия, салыстыру, талдау, жинақтау, жалпылау, ... ... ой ... іске ... ...
Сауатты жазуға үйретуде мұғалім мынадай жұмыстарды жүргізеді: сөздің не сөйлемнің мағынасын түсіндіріп ... оны ... ... сөзді дұрыс айтуға, ұқыпты жазуға машықтандырады; түбірлес сөздерді табу, сөз тіркестер арқылы сөйлем ... ... мен ... ... ... ... ... сөздік жұмысын жүргізу; сауатты жазу дағдысын қалыптастыру т.б.
3. ... ... ... ... ... ... және орфографиялық тапсырмалар бойынша жүргізіледі. Олардың негізгі түрлері: грамматикалық-орфографиялық талдау, көшіру ... ... ... есте ... ... ... ... көшіру; грамматикалық тапсырмаларға байланысты көшіру; бақылап көшіру; диктант жүргізу, оның түрлері: ... ... ... ... түсіндіру диктанты, шығармашылық диктант, ерікті диктант, бақылау диктанты.
4. Оқушылардың орфографиялық дағдысын қалыптастыру жұмысы 4 кезеңнен тұрады: бірінші ... ... ... ... ... талданады, ереже бойынша жазылған сөздер табылады, бұл дағдыны бекітудің алғашқы сатысы. Екінші кезеңде ... ... ... оқушылар ережеге сай келетіндерін табады. Бұл кезеңде көптеген жаттығулар жүргізіледі және бұл ... ... білу ... деп ... Үшінші кезең –орфографиялық дағдының автоматтана бастау кезеңі. Мұнда ... ... ... ... түрлі көшіру, шығармашылық жұмыстар, диктанттар жүргізіледі. Келесі кезең –қалыптасқан дағдыларды жетілдіру кезеңі. Бұл ... ... ... ... байланыстырып, оларға тән ортақ заңдылықты, жалпылықты анықтау; түбірлес сөздерді табу, сөздердің синонимін, антонимін табу, омоним сөздерді табу, диктанттар жазу жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... Оқушылардың орфографиялық не пунктуациялық сауаттылық дағдыларын қалыптастыруда сезім анализаторларының барлығы да: есту де, көру де, қол ... да ... ... және оқушылардың іздегенін ойы- есін, қиялын т.б. таным қабілеттерін дамытуға, сондай-ақ олардың ... ... ... ... көп күш салу ... Оқушылардың білімін бағалауда бақылау жұмыстары жүргізіледі. Бақылау жұмыстарына мынадай талаптар қойылады: бір тақырып аяқталғаннан кейін бақылау жұмысы ... тек ... ... ғана емес, бұрыңғы өтілген ережелер де қамтылады; бақылауға мәтін не жеке сөйлемдер алынады.
7. Сабақта оқушылар қойылған сұраққа ... ... қана ... ... де ... ... ... үйренеді. Оқушылардың білімін, дағдысы мен икемділіктерін есепке алу жұмысы мұғалім мен оқушылар еңбегінің көрсеткіші ... ... ... ... ... ... ... жою үшін өз беттерінше жұмыс жүргізеді. Бақылау жұмысынан ... ... ... ... ... толық талдау жасайды. Әр оқушыға тән қателер теріп жазылады, ... ... әр ... және ... ... ... анықталады. Мұғалім қате себептерін анықтап, қосымша жұмыс ұйымдастырады.
9. Бастауыш мектептегі ана тілі пәні жоғары сыныптарда өтілетін қазақ тілі ... ... ... оның ... ... оқу, жаза білу ... меңгерту, тілін дамыту, сауатты жазуға үйрету, ана тілін, әдебиетке деген ... ... ... ... ... ... жазба жұмыстары арқылы сауаттылыққа үйрету» тақырыбында жазылған диплом жұмысы бойынша мынадай қорытынды жасадық:
1. Бастауыш сыныпта жазу ... ... ... ... ... ... ... үйрету. ... жазу ... ... ... ... ... үйрету міндеті басталады.
. Орфография ... ... ... ... Оқушы ереже ... ... ... ... ... жазу ... ... білімдерін бірте-бірте ... ... ... ... ... үйрету барысында ... ... ... материалды алдын-ала таңдайды. Дұрыс жазу ... ... ... ... Балалардың дәптерлерін күн сайын ... ... ... ... ... бір рет ... ... жүргізеді.
. Жазуға үйрету үшін мұғалім: ... ... ... айтылуына, жазылуына, грамматикалық ... ... ... ... ... ... жүргізеді; сөйлем мен сөзді талдау ... ... ... ... грамматикалық жаттығуларды сөздік –орфографиялық ... ... ... Сауат ашу кезеңі ... ұлы ... ... ... ... ... талдау-жинақтау әдісімен жүргізеді. Бұл ... ... ... ... ... ... толықтырып отырады. Тек осы екі ... ... ... ғана сауат ашу ... ... ... болады. Талдау-жинақтауда мынадай жұмыстар жүргізіледі: ... ... сөз ... ... алу; дыбыстың артикуляциясын байқату; сөздің ... не ... ... ... айтып, балаларға тапқызу; айтылуына қарай дыбыстарды, ... ... ... ... т.б. ... отырған дыбыстың сөздің ... ... ... ... ... ... немесе сөзді есте сақтау арқылы оқу; ... ... ... Саут ашу ... үшке бөлінеді: 1) әліппеге дейінгі ... ... 2) ... ... 3) ... ... кезең. Әр ... өз ... бар: ... ... оқушыларға ертегі, әңгіме оқып беріп, өлең ... ... ... ... қалам ұстауға машықтандырады.
7. Сауат ашу ... 4 ... ... ... ... - ... ... жуан, жіңшке болып бөлінуі, дауыссыз дыбыстардың ... ... ... ... - ... ... дыбыстармен, буынның түрлерімен танысады, сюжетті ... ... ... ... ... ... - ... дауысты дыбыстарды дауыссыз дыбыстардан ажыратып ... ... ... кезеңде - орыс ... ... ... олардың әріп таңбаларымен ... ... ... ... кезеңде оқушылар «Әліппе» соңында берілген ... ... ... ... ... ... дайындалады.
8. Сауатты жазуға үйренуде мүғалім оқушылардың ... ... ... ... жол бермеуі керек, сол ережені меңгертудің әдіс-тәсілдерін іздестіруі ... ... ... ... өз ... мысал келтіре алып, оны оған ұқсас басқа жағдайларда пайдалана ... ... ... ғана ... дағдысы қалыптасады. ¤йткені тіл дамыту –қашанда ой дамыту. Сауатты жазуға үйрену үшін ... ... ... ... ... ... ... сияқты ой операцияларын іске асыруы керек.
9. ... ... ... мұғалім мынадай жұмыстарды жүргізеді: сөздің не сөйлемнің мағынасын түсіндіріп барып оны ... ... ... ... ... ... жазуға машықтандырады; түбірлес сөздерді табу, сөз тіркестер арқылы сөйлем құрастыру, ... мен ... ... ... ... ... ... жұмысын жүргізу; сауатты жазу дағдысын қалыптастыру т.б.
10. Жазуға байланысты жүргізілетін жаттығулар көруге, естуге және орфографиялық ... ... ... ... ... түрлері: грамматикалық-орфографиялық талдау, көшіру түрлері: механикалық көшіру, есте ұстау арқылы көшіру, еркін ... ... ... байланысты көшіру; бақылап көшіру; диктант жүргізу, оның ... ... ... ... ... түсіндіру диктанты, шығармашылық диктант, ерікті диктант, бақылау диктанты.
11. Оқушылардың орфографиялық дағдысын қалыптастыру жұмысы 4 кезеңнен тұрады: ... ... ... ... ... ... талданады, ереже бойынша жазылған сөздер табылады, бұл дағдыны бекітудің алғашқы сатысы. Екінші кезеңде дайын ... ... ... ... сай ... ... Бұл кезеңде көптеген жаттығулар жүргізіледі және бұл кезең –орфограмманы білу кезеңі деп аталады. Үшінші кезең –орфографиялық ... ... ... ... ... ... ... –орфография тапсырмалар, түрлі көшіру, шығармашылық жұмыстар, диктанттар жүргізіледі. Келесі кезең –қалыптасқан дағдыларды ... ... Бұл ... жазылуы бірыңғай сөздерді байланыстырып, оларға тән ортақ заңдылықты, жалпылықты анықтау; түбірлес сөздерді табу, сөздердің синонимін, антонимін ... ... ... ... ... жазу ... ... өтілген ережелер бойынша дағдылар толық қалыптасады.
. Оқушылардың орфографиялық не пунктуациялық сауаттылық дағдыларын қалыптастыруда сезім анализаторларының барлығы да: есту де, көру де, қол ... да ... ... және оқушылардың іздегенін ойы- есін, қиялын т.б. таным қабілеттерін дамытуға, сондай-ақ олардың ... ... ... ... көп күш салу ... Оқушылардың білімін бағалауда бақылау жұмыстары жүргізіледі. Бақылау жұмыстарына мынадай талаптар қойылады: бір ... ... ... бақылау жұмысы жүргізіледі; тек соңғы ереже ғана емес, бұрыңғы өтілген ережелер де қамтылады; бақылауға мәтін не жеке ... ...
. ... ... қойылған сұраққа жауап қайтарып қана қоймай, өздері де дұрыс сұрақ қоюға үйренеді. Оқушылардың білімін, дағдысы мен ... ... алу ... ... мен ... ... көрсеткіші болып табылады.
15. Оқушы мұғалімнің жетекшілігімен өздерінің қателерін жою үшін өз беттерінше ... ... ... ... ... ... ... жіберген қателіктерінен толық талдау жасайды. Әр оқушыға тән қателер ... ... ... ... әр ... және ... сыныптың үлгерімі анықталады. Мұғалім қате себептерін анықтап, қосымша жұмыс ұйымдастырады.
16. Бастауыш мектептегі ана тілі пәні жоғары ... ... ... тілі ... ... ... оның мақсаты –балаларға оқу, жаза білу дағдысын меңгерту, тілін дамыту, ... ... ... ана ... әдебиетке деген сүйіспеншілігін, білімге деген құштарлығын қалыптастыру.
Пайдаланылған әдебиеттер
Мұқанов М. Жас және ... ... А., ... ... ... А., 1993
Ысқақ Б. Тіл дамытудың ғылыми негіздері. А., 1997
Мұқанов М. ... ... ... А., ... Ш. ... ... ... тілін оқыту методикасы. А., 1987
Қазыбаев С. Бастауыш кластарда қазақ тілін оқыту. А., ... Б. ... ... ... ... А., ... М., ... Р. Қазақ тілі 3 сынып (оқулық). А., 1990
Молдабеков Қ. Бастауыш класта тіл дамыту. А., 1993
Ысқақ Б. Бастауыш мектепте ... тыс ... Ш., ... Т. ... тыс оқу ... тіл ... А., 1992
Жазыбаев М., Нағашыбаева Ә. Бастауыш кластар үшін грамматикалық ойындар. А., ... Б. ... ... ... А., ... С. ... тілін оқыту методикасы. А., 1991
Ысқақ Б. Мазмұндама жаздыру әдістемесі. А., 1992
Ысқақ Б. ... ... ... ... . Ш., ... Б. Диктанттар жинағы. Ш., 2005
Тұрғынбаева Б.А. Дамыта оқыту технологиялары, А., 2000
Құрманова Н.Ж., Тойбазарова Н.А., Рахатова К. ... ... ... ... ... ... Ақтөбе, 2006
Сарманов Е., Сапаров С. Оқытудың жаңа технологиялары, Ш., 2005
Құрманова Н.Ж. Тойбазарова Н.А. Морфологияны дамыта оқытуға арналған жаттығулар жинағы. Ақтөбе, ... Н.Ж. ... Н.А. ... ... оқыту сабақтарының жүйесі. Ақтөбе, 2006
Құрманова Н.Ж. Тойбазарова Н.А. Диктанттар жинағы, Ақтөбе, 2006
Уәйісова Г. Бастауыш кластарда ... ... ... А., 1994
Ысқақ Б., Сманова Б. Қазақ тілі пәнінен тест ... 4 ... Ш., ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 49 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектепте жазба жұмыстары арқылы сауаттылыққа үйрету59 бет
Бастауыш сыныптарда грамматика сабақтарында оқушыларды байланыстырып сөйлеуге үйрету33 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш сынып оқушыларын жауапкершілікке үйретуде өзбетінше жұмыстардың маңызы (Әдебиеттік оқу пәнін оқыту әдістемесі бойынша, 3-сынып)55 бет
Бастауыш сынып оқушыларын ойын әдісі арқылы тәрбиелеу38 бет
Бастауыш сынып оқушыларын тәрбиелеуде Абай шығармаларының маңызы50 бет
Ыбырай Алтынсарин шығармалары арқылы бастауыш сынып оқушыларының адамгершілік қасиеттерін қалыптастырудың әдістемесі 62 бет
2-3 сынып оқушыларын ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету17 бет
3-сыныптарда оқушылардың тілін дамыту48 бет
6м010100- "мектепке дейінгі оқыту мен тәрбиелеу" мамандығының магистратураға қабылдау емтиханының бағдарламасы28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь