Жапонияның әлеуметтік-экономикалық және саяси жағдайы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
I. ХҮ.ХҮІ ғғ. ЖАПОНИЯНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК.ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖӘНЕ САЯСИ ЖАҒДАЙЫ.

1.1. ХҮ.ХҮІ ғғ. Жапонияның әлеуметтік.экономикалық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.2. Саяси бытыраңқылық және феодалдық соғыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16

II. ЖАПОНИЯНЫ БІРІКТІРУ ШАРАЛАРЫ ЖӘНЕ ОРТАЛЫҚТАНҒАН МЕМЛЕКЕТТІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ.

2.1. Ода Нобунага және Тоётоми Хидэёсидің елді біріктіруге
бағытталған шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
2.2. Токугава Иэясудің елді біріктіруді аяқтауы және
орталықтанған мемлекеттің құрылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .39
Пайдаланған әдебиеттер және сілтемелер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..41
Ортағасырлық тарихтың атақты зерттеушісі, профессор Қ. Т. Жұмағұловтың: “Өркениет тарихын дүниежүзілік тарихтың құрамдас бөлігі ретінде онымен байланыстыра отырып зерттеу қажет. Солай ғана тарихи дамудың заңдылығын түсіндіруге болады”, - деген пікірін негізге аламыз [1, 8б]. ХҮІ ғасырдың ортасынан басталып, ХҮІІ ғасырдың басына дейін созылған Жапонияны біріктіру үшін жүргізілген күрес ортағасырлық Жапония тарихында маңызды орын алады. Орталықтанған мемлекеттің пайда болуы тарихы мен күшті орталық биліктің қалыптасуы, оны тудырған тарихи заңдылықтарды анықтау қазіргі уақытта егеменді ел болып отырған, президенттік, құқықтық мемлекет құруды жүргізіп отырған Қазақстан үшін тарихи тәжірибелік жағынан өте маңызды. Өйткені жүздеген жылдар бойы саяси бытыраңқылық жағдайында өмір сүрген Жапония болашақтағы империалистік мемлекетке айналуы осы саяси күрестердің нәтижесінде пайда болған Токугава сёгунатының кезеңінде анықталды. Оның үстіне Жапонияны біріктіру үшін жүргізілген күрес пен оның нәтижесінде қалыптасқан орталықтанған мемлекеттің тарих зерттеу жалпы адамзат тарихына ортақ заңдылықтарды анықтауға да көмектеседі. Бұл біздің ғылыми қызығушылығымызды да тудырады және осы академиялық қызығушылық ғылыми тұрғыдан құнды болатын шешімдерге алып келеді деп үміттенеміз. Сондықтан қарастырғалы отырған тарихи оқиғалар мен құбылыстарды ғылыми тұрғыдан қарастыру біздің қоғам үшін де, ғылым үшін де өзекті болып табылады деген ойдамыз.
1. К. Т. Жумагулов. 70-летие КазНУ им. аль-Фараби и проблемы исторической науки.//Бекмахановские чтения – 2004. Материалы международной научной конференции. Алматы 2004.
2. Свод законов “Тайхорё”.//Перевод К. А. Попова. в 2-х частях. М., 1985.
3. Попов К. А. Законодательные акты средневековой Японии. М., 1984.
4.Подпалов Г. И. Крестьянское петиционное движение в Японии во второй половине ХҮІІ – начале ХҮІІІ в. М., 1960.
5. Филиппов А. В. “Стостатейные установления Токугава” и “Кодекс из ста статей”. Спб. 1998.
6. Спеваковский А. Б. Самураи – военное сословие Японии. М., 1981.
7. Тортаев С. А. Ортағасырлық терминдердің түсіндірме сөздігі. Алматы, 2003.
8. Жумагулов К. Т. Проблемы истории германских племен (с древнейших времен до начала средних веков). Алматы, 2002.
9. Кузнецов Ю. Д., Навлицкая Г. Б., Сырицын И. М. История Японии. М., 1988.
10.Конрад Н. И. Избаранные труды. История. М., 1974.
11.Гальперин А. Л. Очерки социально-политической истории Японии в период позднего феодализма. М., 1963.
12. Поздняков И. Г. К вопросу о генезисе капитализма в Японии./в сб. Генезис капитализма в промышленности./Под. ред. Сказкина С. Д. М., 1963.
13.Государства в докапиталистических обществах Азии. М., 1987.
14.Конрад Н. И. Восток и Запад. М., 1966.
15.Жумагулов Қ. Т. Ремесла, торговля и обмен у древних германцев. Алматы, 1994.
16.Каткова З. Д., Чудодеева Ю. В. Китай-Япония: любовь или ненависть? М., 2001.
17.Искендеров А. А. Феодальный город Японии. М., 1961.
18. Ханин З. Я. Парии в японском обществе. М., 1987.
19.Ким Э. Г. Первое японское посольство в Европу 1582-1585 гг.//История и культура Японии. М., 2002.
20. Яцуси Кабата. Серебро в денежном обращении Восточной Азии в ХҮІ-ХҮІІ вв.//Материалы ХІІІ международного конгресса историчских наук. М., 1970.
21.Васильев Л. Н. История Востока. В 2-х томах. Т. 1. Л., 1998
22.История стран Азии и Африки. М., 1985.
23. Очерки истории Японской культуры. Т. ҮІІІ. М., 1959.
24. Искендеров А. А. Тоётоми Хидэёси. М., 1984.
25. Жуков Е. М. История Японии. Краткий очерк. М., 1939.
26. Документы по истории японской деревни конец ХҮІІ – первая половина ХҮІІІ в.// Пер. и предисл. О. С. Николаевой. В 2-х частях. Часть І. М., 1966.
27. Указы Хидэёси. Указы бакуфу.//Подпалов Г. И. Крестьянское петиционное движение в Японии во второй половине ХҮІІ – начале ХҮІІІ в. М., 1960.
28. Ханин З. Я. Социальные группы японских париев (Очерки истории до ХҮІІ в.). М., 1973.
29. Роджерс Ф. Дж. Первый англичанин в Японии. //Пер. С англ. Зониной Н. В. И Кабанова А. И. М., 1987.
30. Гальперин А. Л. К вопросу о генезисе капитализма в Японии.//Сб.: О генезисе капитализма в странах Востока (ХҮ-ХІХ вв.). М., 1962.
31. Хани Горо. История Японского народа. // Пер. с япон. и предисловие Гальперина А.Л. М., 1987.
        
        Мазмұны
Кіріспе................................................................................................................3
I. ХҮ-ХҮІ ғғ. ЖАПОНИЯНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖӘНЕ САЯСИ ЖАҒДАЙЫ.
1.1. ХҮ-ХҮІ ғғ. Жапонияның әлеуметтік-экономикалық жағдайы..............................................................................................................7
1.2. Саяси бытыраңқылық және ... ... ... ... ШАРАЛАРЫ ЖӘНЕ ОРТАЛЫҚТАНҒАН МЕМЛЕКЕТТІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ.
2.1. Ода Нобунага және Тоётоми Хидэёсидің елді біріктіруге ... ... ... ... елді ... ... және ... мемлекеттің құрылуы......................................................32
Қорытынды.....................................................................................................39
Пайдаланған әдебиеттер және сілтемелер тізімі......................................41
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. Ортағасырлық тарихтың атақты ... ... Қ. Т. ... ... ... ... ... құрамдас бөлігі ретінде онымен байланыстыра отырып зерттеу қажет. Солай ғана тарихи дамудың заңдылығын түсіндіруге болады”, - ... ... ... аламыз [1, 8б]. ХҮІ ғасырдың ортасынан басталып, ХҮІІ ... ... ... ... Жапонияны біріктіру үшін жүргізілген күрес ортағасырлық Жапония тарихында маңызды орын алады. Орталықтанған мемлекеттің пайда ... ... мен ... ... ... ... оны ... тарихи заңдылықтарды анықтау қазіргі уақытта егеменді ел болып отырған, президенттік, құқықтық мемлекет құруды жүргізіп отырған Қазақстан үшін тарихи ... ... өте ... ... жүздеген жылдар бойы саяси бытыраңқылық жағдайында өмір сүрген Жапония болашақтағы империалистік мемлекетке айналуы осы саяси күрестердің нәтижесінде пайда ... ... ... ... ... Оның үстіне Жапонияны біріктіру үшін жүргізілген күрес пен оның нәтижесінде қалыптасқан орталықтанған мемлекеттің тарих зерттеу жалпы адамзат тарихына ортақ ... ... да ... Бұл ... ғылыми қызығушылығымызды да тудырады және осы академиялық қызығушылық ғылыми тұрғыдан құнды болатын шешімдерге алып келеді деп үміттенеміз. Сондықтан қарастырғалы ... ... ... мен ... ... тұрғыдан қарастыру біздің қоғам үшін де, ғылым үшін де өзекті болып табылады деген ойдамыз.
Әдістері мен әдіснамасы. Диалектикалық әдіснамадағы ... ... мен ... өзіндік даму заңдылақтары мен себептері бар деген ойды ұстанамыз. Сол ... ... ... ... ... алып ... ... және субъективті алғышарттарға көңіл бөлеміз. Осы факторларды анықтағаннан ... ... ... ... ... ықпал еткенін анықтауға тырысамыз. Бітіру жұмысының жазылу барысында біз ең алдымен хронологиялы әдістің аясынан шықпаймыз. ... ... ... ... ... және даму ... ... таным принциптеріне негізделеді, сондай-ақ біз қарастырып отырған ... ... ... объективті тұрғыда түсіндіруге бағытталған.
Нақты фактілік материалды зерделеу ғылыми ... ... және ... ... ... т.б. ... ... әдістері негізінде жүргізілді. Сонымен қатар салыстырмалы тарихи әдісті де қолданатын кездер болады. Өйткені Ода Нобунага ... ... әлі орыс ... қазақ тіліне аударылмаған сондықтан Хидэёси мен Токугава уақыты туралы мәліметтер беретін деректердегі ақпаратты Нобунага кезеңімен салыстыру арқылы оның тарихилығын ... ... ... ... ... ... әдістері айқын байқалмайтын сияқты, бірақ ол үстіртін көрініс. Шын мәнінде біз аталған әдістерді де, ... ... ... дедуктивті әдісті де қолдандық.
Дерекнамалық талдау. Зерттеу барысында біз ... ... ... ... қиындықтарға ұшырастық. Біз ортағасырлық Жапония тарихы туралы мәлімет беретін деректер ішінен тек жазбашаларын ғана қолдандық. Өйткені ХҮ-ХҮІ ғғ. ... біз ... ... ... ... жоқтың қасы, сондықтан ХҮ-ХҮІ ғғ. құқықтық жағдайды анықтаған кезде біз Асикага кезеңінен бұрын шығарылған және ертефеодалдық ... ҮІІІ ғ. ... ... ... ... ... ... [2, 34б]. Свод законов “Тайхёре”, заңдар жинағын аудару жұмысын К. А. Попова жүргізген [3, 42б]. Негізгі дерек көзі ... біз ... ... және ... ... ... ... Хидэёсидің жарлықтары Г. И. Подпалованың “Крестианское петиционное движение в Японии во второй половине ХҮІІ в”, атты еңбегіндегі ... ... ... ... болды [4, 38б]. Бұл деректен біз Хидэёсидің қай уақытта және қандай жарлықтар шығарғанын ... ... ... ... ... ... ... алдық. Заң жинақтарының құндылығын оның тікелей орталықтанған мемлекет ішіндегі феодалдық қатынастарды реттеуге ... да, сол ... ... ішіндегі жағдай туралы беретін мәліметінен де байқай аламыз.
Сонымен қатар Токугава Иэясудың “Токугава сэйкан ... ... ... ХҮІ ғ. аяғындағы ХҮІІ ғ. басындағы Жапонияның әлеуметтік, экономикалық және саяси жағдайын анықтауда пайдаландық. 1616 ж. ... ... жүз ... ... А. В. Филиппов аударған және оның тарихына ... ... ... анықтап берген. Осы дерек көзі бізге орталық ... ... ... ... ... қоғамдағы әлеуметтік топтар, қолөнер мен сауда жағдайы туралы құнды ақпарат береді. Біз бұл ... ... ... мен ... оның ... дерек болмағандығына сүйене отырып күмән келтіре алмадық.
Аталған ... ... біз ... ... ... тарихын зерттеушілердің шетел тілдерінде, оның ішінде Жапон тілінде жазылған деректерге сүйенген ... ... және оны ... көзі ... пайдалануға тырыстық. Бұл әсіресе А. А. Искендеровтың, Е. Жуковтың, З. Д. Каткова мен Ю. В. Чудодееваның, Н. И. ... А. Л. ... және ... да ... еңбектеріне қатысты. Зерттеу еңбектерін саралауды біз кейінірек жүргіземіз. Қазір сол еңбектердегі құнды мәліметтерге назар аударайық. А. Искендеровтың “Феодальный город ... ХҮІ в.”, ... ... ... ... ... тарихшыларының еңбектеріне және Жапон тілінде жазылған деректерге сүйене отырып құнды мәліметтер береді. Біз бұл мәліметтерді бірінші тарауда да, екінші тарауда да ... ... ... басқа авторлардың еңбектерінде де жапон тілінде жазылған және әлі аударылмаған авторлардың, заңдардың деректемелеріне ... ... ... ... экономикалық, саяси, әлеуметтік жағдайы туралы маңызды мәліметтер береді.
Зерттелу деңгейі. Жапонияны біріктіруге арналған арнайы жазылған ғылыми зерттеулер жоқтың қасы. Ондай ... ... біз А. А. ... ... ... Хидэёси” еңбегін ғана жатқыза аламыз. Өйткені манография негізінен орталықтанған мемлекеттің құрылуына үлкен үлес қосқан ортағасырлық тарихи тұлға туралы, оның ... мен ... ... ... жаза ... ... бірігуін жүргізген оқиғаларға және негізгі саяси тұлғаларға баса көңіл бөлген. Сонымен қатар Жапонияны біріктіру үшін жүргізілген күрес пен ... ... ... ... Е. М. ... ... Японии. Краткий очерк” еңбегі, А. Л. Гальпериннің “Очерки социально-политической истории Японии в ... ... ... ... жатқыза аламыз [5, 10-39бб]. Қалған зерттеу еңбектері негізінен Жапонияны біріктіру үшін жүргізілген күрес, орталықтанған мемлекеттің қалыптасуы мәселесіне сол кезеңдегі, одан ... ... ... ... баса назар аудара отырып, Жапонияның әлеуметтік, экономикалық, ... ... ... ... ... ... шолу ... Хани Горо «История японского народа» еңбегінде XV-XVII ғасырлардағы крестьяндар мен ... ... ... ... ... қарастырады және Батыс елдерімен салыстыра отырып, осы кезеңге тән қасиет екендігін ... ... ... да, А. Искендеровтың “Феодальный город Японии ХҮІ в”, З. Я. Ханиннің “Социальные ... ... ... (Очерк истории до ХҮІІ в)”, А. Б. Спеваковскийдің “Самураи –военное сословие Японии” [6, 19б], Г. М. ... ... ... ... в ... во ... ... ХҮІІ в –начала ХҮІІІ в”, сол сияқты Қазақстандық ... ... ... бойынша жазып жүрген С.Ә.Тортаевтың “Ортағасырлық терминдердің түсіндірме сөздігі” сияқты еңбектер ... ... ... орын алып үлкен көмек болды [7, 9б].
Жұмыстың ... мен ... ... ... ... де ... медиевисті, профессор Қ. Т. Жұмағұловтың: “Ерте заманды зерттеген кезде қазіргі уақыт тарихшысы тек жазба ... ... ... ... ... даму ... феодализм генезисі тарихын қалпына келтіру сияқты жауапты міндетті шешуге осы уақыттағы тарих ғылымының алуан түрлі материалдары негізінде қол ... ... ... ... толығымен келісеміз[8, 10б].
Бітіру жұмысының басты мақсаты Жапонияны біріктіру үшін ... ... ... ... оқиғалар мен құбылыстар ықпал еткенін анықтау арқылы саяси күрестің барысын, орталықтанған мемлекеттің қалыптасуын анықтау болып ... Осы ... жету ... біз мынадай міндеттерге жетуіміз керек. Ең алдымен біз ХҮ-ХҮІ ғғ. Жапонияның экономикалық жағдайына ... ... оның қай ... ... ал қай ... дағдарыс нышандары байқалғанын анықтаймыз. Мұнан кейін біз ортағасырлық мемлекеттің экономикасындағы өзгерістердің ... ... ... ... көрсетіп, оның қаншалықты елді біріктіруді бастаған тарихи тұлғаларға ... ... ... кірісеміз. Сонымен қатар әлеуметтік-экономикалық дамудың саяси жағдайдың өзгеруіне әсерін, оның ішінде ... ... алып ... ... ... бөлеміз. Жапонияны күшті мемлекттік басқару аппараты бар, орталықтанған ... ... Ода ... ... ... және Токугава Иэясу сияқты тарихи тұлғалардың қаншалықты үлес қосқанын, осы мақсаттарға жету үшін қандай шаралар қолданғанын көрсетуге тырысамыз.
Бітіру жұмыстың ... ... ... екі ... “ХҮ-ХҮІ ғғ. Жапонияның әлеуметтік-экономикалық және саяси жағдайы” және “Жапонияны біріктіру үшін жүргізілген ... және ... ... ... атты екі ... ... және ... әдебиеттер мен сілтемелер тізімінен тұрады. Бірінші тарау “ХҮ-ХҮІ ғғ. Жапонияның ... ... ... ... және феодалдық соғыстар”; екінші тарау “Ода Нобунага мен ... ... ... ... үшін ... ... “Токугава Иэясудің елді біріктіруді аяқтауы және орталықтанған мемлекеттің құрылуы” атты параграфтардан тұрады.
I. ХҮ-ХҮІ ғғ. ЖАПОНИЯНЫ БІРІКТІРУДІҢ АЛҒЫШАРТТАРЫНЫҢ ... ... ... ғғ. Жапонияның әлеуметтік-экономикалық жағдайы.
Кез келген тарихи оқиға мен ... ... ... және ғылыми маңыздылығымен қоса оларды тарихи аренаға алып ... ... де, ... ... ... да бар. ... ... белгілі бір себептердің әсерінен тарихи сахнаға шығады. Сол сияқты Жапонияны біріктіру үшін жүргізілген күрес пен оның нәтижелері оның ... ... ... ... және ... ... ықпалымен пайда болды. Осы тараудың басты мақсаты орталықтанған мемлекеттің қалыптасуына әсер еткен қандай алғышарттар ... ... ... ... құбылысқа қаншалықты ықпалы болғанын анықтау. Осы мақсатқа жету барысында біз мынадай міндеттерге жетуіміз керек. Ең алдымен біз XV-XVI ғғ. ... ... ... көңіл бөліп, оның қай салаларында даму, ал қай салаларында дағдарыс нышандары байқалғанын анықтаймыз. Мұнан кейін біз ортағасырлық ... ... ... ... салаға тигізген әсерін көрсетіп, оның қаншалықты елді ... ... ... ... ықпал еткенін көрсетуге тырысамыз.
Жапонияны біріктіруге байланысты жасалған шаралар ең алдымен қоғамдағы экономикалық, әлеуметтік және саяси өзгерістерге тікелей ... ... ... ... ... қатынастардағы, өндірістегі, сауда мен қолөнердегі даму және ... ... ... бола отырып, тарихи заңдылықтарға сәйкес жүрді. Сондықтан осы ... бір ... ... ... ... ... мен шаруалардың жағдайына әсер етсе, екінші жағынан, саяси бытыраңқылыққа да ықпалын ... ... ұзақ ... созылған феодалдық процесс XV-XVI ғасырларда ыдыраушылыққа алып келді. Бұған әлеуметтік-экономикалық және саяси қатынастардың дамуы ықпал ... және XV ... ... ұзақ ... ... ... үйінің биліктен айырылуы елдегі саяси тұрақсыздыққа ұшыратты. Сонымен қатар тағы да бір маңызды себептерінің бірі сёэн жүйесінің ... ... ... ... Осы ескі ... құлдырауы және басқарудың жаңа түрі княздықтардың пайда болуы (дайме) Жапониядағы он жылға созылған ел ішіндегі ... ... ... ... ... Өзара қырқыстар феодалдардың шаруаларды қанауын күшейте түсуіне себеп болды. XV-XVI ғасырларда шаруалар көтерілісі жиі болып тұрды. Олар кейде үлкен ... да ... ... ХҮІ ... бұл қозғалыстар бәсеңдегенімен, ол артынан қала кедейлерінің көтерілістері феодалдық қатынастарды әлсіретті, феодалдық құрылыстың ыдырауының басты себептерінің бірі ... ... ... жиынтығы және өз-ара қарым-қатынасы елді біріктірудің қажеттілігін туғызды. ХҮІ ғ. ортасында басталған елді біріктіру әрекеттері тарихи қажеттіліктен барып ... да, жеке ... ... ... ... көзқарасына, мәдениетіне және басқа да жеке сипаттарына байланысты өзіндік ерекшеліктерге ие ... ... ... ... ... зерттеу, тіпті оған шолу жасау бізге олардың өнімі қоғамдағы жеке тұлғалардың тарихи ... ... де ... ... да өз тарапынан маңызды болып табылады.
ХҮ ғасырдың ортасынан бастап өндіруші күштердің дамуына кедергі келтіретін ерте феодалдық ... ... ... ... ... ... біз жоғарыда айтқан болатынбыз. Өйткені сёэндар жериелену формасы ретінде жекелеген аудандардың да, бүкіл елдің де экономикалық дамуын ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық негізі князьдіктердің қалыптасуын біз жаңа жериелену формасының қожалары ... ... ... ... –князь, деп аударылған, біз болсақ кей жерлерде оны ... деп те ... ... жер ... ... ... түсу ... өзгерістерден байқай аламыз. Егер бұрын феодалдар табысының жартысынан астамы сёэннан түсетін болса, ХҮІ ғ. ... бұл ... ... жалпы феодал бюджетіндегі пайданың ішіндегі үлес салмағы 29% түсіп кеткен екен. Сонымен қатар феодалдар табысының үлесінде саудагерлерге салған баж салығынан ... ... ... 28%-ға жетеді . Ал сауда-қолөнер бірлестіктері –дзалардан түсетін табыстың үлес салмағы едәуір ұлғайып, 43% құрады [9, 97б]. Жериелері өз ... ... ... алу үшін ... ... тұрғызып, провинцияда сауда жасағаны, оның территориясынан өткені үшін ақы алып отырған. Сондықтан феодалдар ... мен ... ... ... ... ... Жеке шонжарлар сауда мен қолөнерден басқа пайдалы қазба байлықтарын өндіруді, ақша жасауды, өздерінің өлшемдерін жасауды да дамытты. Күріш ... ... ... ... де, ... ... түрі де, ... бірлігі де, өндіріс өнімділігінің көрсеткіші де болды. ХҮІ ғ. Жапонияда А. Гальпериннің ... ... 17 млн коку (1 коку –,4 ... ... ... ... ... даму деңгейінің жоғары болғаны сонша Н. И. Конрадтың есебі бойынша ... ... 100 түрі ... ... ... ... жапон егіншілері бидайдың, арпаның, тарының 12 түрін, бұршақ тұқымдастардың 14 түрін өсірген [10, 452б]. Жапония жер ... ... ... табысы 1000 коку, 10 мың коку, 50 мың коку, 100 мың коку және 200 мың коку ... ... ... [11, 58б]. ... ғ. ... ... ... шаруашылықтарымен қатар мануфактуралық өндіріс түрі пайда болады. Мұнда ең алғашқы мануфактура өндірісі ыдыс-аяқ жасауда және шарап өндіруде қалыптасты. ... ... ... тарихнамада кейбір ғалымдар ХҮІ ғ. Жапонияда капиталистік қатынастардың генезисі басталды деген тұжырым айтылды. Осы тұжырымға деректік мәліметтердің ... ... ... пікірлер де айтылды. Мысалға И. Т. Поздняков ХҮ-ХҮІ ғғ. Феодалдық қатынастардың дағдарыс уақыты деп қарау ... ... бұл ... ... ... ... ... және тауар-ақша қатынастарының капиталистік қатынастармен араласуын түсінбеуден туындайды, дейді [12, 390б]. Біздің ойымызша да, ... А. А.: ... ... олар ... ... емес жерлерден қалай болса да табуға ұмтылу дұрыс емес”, - деп айтқаны дұрыс сияқты. ... ... ... ... ... ... ... анық көрсеткенінің өзінде олардың саны мен сапасы және олардың ... ... ... үлес салмағы бізге капиталистік қатынастардың пайда болғанын көрсетпейді [13, 65б]. Қалай ... де ... ... ... ... мануфактуралық түрдегі өндірістің шығуына алып келгенін байқай аламыз және қолөнердің өзі де ... ... ... ... ... негізінен ыдыс-аяқ, ауылшаруашылығына қажетті құрал-жабдықтар, қару-жарақ, сакэ, жібек, үй жиһазын өндіруде және басқа да қолөнер өнімдерін өндіру салаларында дамыды. ... ... өз ... ... ... жол ... ... мен қолөнердің дамуы сауда-қолөнер бірлестіктерінің пайда болуымен және олардың ел экономикасында елеулі роль атқара бастағанынан байқалады. 1549 жылы Оми провинциясының ... ... ... ... ... храмында елдегі алғашқы “ерікті базар” ашылды. Қолөнершілер мен саудагерлерді қызықтыру үшін ... ... ... [14, 72б]. Осындай ерікті базарлар кейіннен елдің басқа да аймақтарында ашыла бастады. Егер бұрын шет аудандардың сауда-қолөнер бірлестіктері (дза) орталықтағы ... ... ... ... байланыста болып, оларға бағынышты күй кешсе, “соғысқан провинциялар” кезеңінде ... жж.) ... ... ... ... ... ... дербес сауда жүргізеді, ал шонжарлар өз саудагерлеріне әр ... ... беру ... ... ... ... ... жағдай ішкі сауданың жандануына алып келді. Жергілікті князь иеліктерінде өндірілген өнімдер ішкі сұранысты толығымен қамтамасыз ... ... ... да аудандарына шығарылады. Әсіресе провинциалды саудагерлер елдің орталығы Киотоға тауар апаруға мүдделі болды. Бұл ... ... ... сатып алу мүмкініндіктерінің жоғары болуымен және онда ірі сауда-қолөнер гильдияларының шоғырлануымен түсіндірілетін сияқты. Қолөнердің, сауда ... ішкі ... ... ... ... ... да нарықтардың кеңеюіне мүдделі етті. Осы жағдай Жапонияның сыртқы саудасының дамуына алып келді. Әйгілі германист, ... ... ... ... Қ. Т. Жұмағұловтың: “Қолөнер, сауда және айырбасты зерттеген кезде біз міндетті түрде сауда жолдары мен қатынас әдістері туралы мәселені ... және ... ... - деген германдықтар тарихына байланысты айтқандарын біз толығымен Жапония тарихына қолдана аламыз [15, 42б]. ... ... ... ... ... орнатуға ұмтылды. Енді феодалдарды бұрынғы құрлыққа, негізінен Корея ... ... ... ... мен ... әрекеттер қанағаттандырмады. Жапонияда үлкен тоннажды кемелер шығарыла бастады. Олар болса жапон саудагерлерін Филиппин, Сиам, Аннам ... ... ... ... 1434 ж. ... алтыншы сёгун Йосинори 1547 ж. дейін күшінде болған Қытаймен ... ... ... ... ... ... ... дәстүр бойынша Жапонияны “варварлар елі”, ал жапондықтарды варвалар деген. Қарақшылық шабуылдардан шаршаған Қытай ... Чжу ... ... жж.) ХІҮ ғ. 60-70 жж. жапон сёгуны Асикара Ёсинориге жазған хатында: “Сендер топас ... ... ... арғы ... алыс ... сендер өркөкірек және зымиянсыңдар. Сендер өз қол астыңдағыларды зұлымдық жасауға жол бересіңдер. Бұл сендердің бастарыңа міндетті ... ... ... келтіреді емесе пе?” –деп, қытайлықтардың жапондықтарға көз қарасын көрсетеді [16, 22б]. Келісім ... ... әр он ... ... ... ... сауда керуенін жіберу қарастырылған еді. Келісім-шарт күшінде тұрған уақытта Қытайға 50 кеме құраған он бір сауда керуені ... Оның ... ... ... ... князьдар мен дін иелерінің кемелері болды. Сыртқы саудаға негізінен жағалаудағы порттарды қолында ұстаған ... ... ... ... Оути атты ... үлесі басым болды. Сауданың да қолөнердің де жанданғанын біз мына мәліметтерден көре ... Егер 1433 ж. ... ... ал ... Қытайға экспортаған семсерлердің саны 3502 болса, 1539 жылы оның саны 24862 құрады [17, 53б].
Князьдік шаруашылықтың, ішкі және сыртқы ... ... ... қалалардың өркендеуіне және қалалық сословиенің қалыптасуы мен ... жол ... ... ... ... ... арқасында Жапония жағалауларында өсіп-өркендеді. ХҮІ ғ. ортасына таман Жапонияда 30 ерікті порттық қалалар пайда болды. Портты ... Иодо ... Бива ... Ішкі және ... ... ... ... болып, дамыды. Жапония қалаларының ішінде Киото, Нагасаки, Хаката, Сакаи, Осака сияқты ... ел ... мен ... ... ... орын алды. Ресей тарихнамасында қалалардың экономикалық дамуы олардағы өзін-өзі басқару органдарының, қалалықтардың санының көбеюінен байқау ... ... ХҮ ... ... ХҮІ ғасырдың басында Жапонияда қалалардың бірнеше түрі болды. Олардың түрлері пайда болуы мен қоғамдық функциясына байланысты [18, 29б]. ХҮІ ғ. ... храм ... ... ... ... деп аталған қалалар, порттық, пошталық, саяси, базар қалалары сияқты қала ... ... ... мен қолөнердің өркендеуі қалалардың дамуына зор ықпалын ... ... ... ... ... ғалымы Харада Томохтконың “Ортағасырлық қалаларды зерттеу” еңбегіндегі есебі бойынша, 1580 жылы Жапонияда барлығы 269 қала болған екен. Оның ішінде:
Храм ... ... ... жж. ... ... 9-ы ... болса, 1501-1580 жж. аралығында олардың жалпы саны 62-ге жеткен.
Порттардың саны 1401-1500 жж. ... 14-ке ... ... жж. ... 19 жаңа қала пайда болып, жалпы саны 46-ға жеткен.
Пошталық қалалар саны 1580 ж. 55 ... ... ... жж. аралығында 64 жаңа қала пайда болып, жалпы саны 83-ке жетеді.
Базар маңында пайда болған қалалар саны 1580 жылы 23 ... [17, ... ... ... ... ... ... Жапонияға еуропалықтардың келуі елеулі үлес қосты. Еуропалықтар, олардың ішінде португалдықтар Жапония жағалауына 1543 жылы, испандықтар 1549 жылы келіп тоқтады. Мексикадан келе ... ... ... ... ... келуі елде от қаруы мен христиандықтың таралуына жол ашты. Португалдықтардың бәсекелестеріне олардан кейін ... ... ... ... ... ... ... істегі төңкеріске алып келді. Бұрын шайқастарда, армияның құрамында атты ... ... орын ... ал жаяу ... тек қару ... болған. Мылтықтың пайда болуы жаяу әскердің ролін арттырды. Асигару деп аталған мылтықты жаяу ... ... ... ... ... және ... ... маңызды бөлімшеге айналды. Асигару әскери құрамалары шаруалардан құрылды. Феодалдар мылтықпен қаруланған шаруаларды шаруашылықтарынан ажыратып, ... ... ... өз ... ... ... мәжбүрледі. Енді жапон шонжарларының қол астында тек салт атты самурайлар ғана емес мылтықпен қаруланған асигарулар да болды. ... ... ... әлі де көп ... түсіне қоймады. Осы әскери бөлімшенің және мылтықтың маңыздылығын көре де, ... да ... ... Ода ... ... мылтықпен қатар Жапонияға христиан дінін де алып келді. Еуропалық діни ... ... ... мен ... Иса пайғамдардың ілімін жапондықтар арасында таратуды белсенді түрде жүргізді. ХҮІ ғ. ... ... ... тек ... ғана емес ірі ... ... да қабылдады. 1562 ж. Омура провинциясының даймёсы Омура Сумитада (1532-1587 жж.) христиан ... ... ... дон ... атын ... ... хритиан уағыздаушыларының оған жасаған ықпалы күшті болғаны сонша ол 1568 ж. ... ... ... Нагасаки қаласын іс жүзінде христиан миссиясына береді. Оның ұлы ... ... да ... жж. өмір сүрген) шоқынып, до Санчо деген христиан атын алады. Сол сияқты саяси-экономикалық ... өте ... ... Ёсисада даймё Дон Андрэ деген атпен шоқынып, христиан дініне өтеді. 1582 ж. Иезуит орденінің Шығыс елдердегі генерал-викариі ... ... ... жж.) ... жазған хатында: “Жапонияның әр түрлі провинцияларында біздің 200 шіркеуіміз, 150000 ... бар. Осы ... істі ... бізге қаржы ғана жетіспейді: 20 резиденциямыз бен коллегиямызда 80-нен астам Әкелеріміз бен Ағайындарымыз қызмет етеді, жасөспірімдер оқытатын екі ... ... 500-ге жуық ... ... ойлайтын адамдарымыз жұмыс істейді, оларды да қамтамасыз етіп отыру қажет”, - деп, ... де, ... істі ... ... ... сұрап та жазады. Жапонияның даймёлары 1582 ж. Европаға Алессандро Валиньяно ұйымдастыруымен елшілік те жібереді. Жапон елшілігінің құрамында Бунго провинциясының ... ... ... ... ... аты дон ... ... жапондық Ито, Нагасаки провинциясының даймёсы Омури Сумитадоның туысы Наокадзу Тудзива (дон Мигель), Омури мен Арима князьдерінің туыстары Хара (дон ... және ... (дон ... ... ... негізінен Жапония мен Европа елдері арасын жақындатуға, европалықтардың ... ... ... және екі жақ арасындағы сауданы дамытуға көмектеседі [19, 140-149бб]. Европалықтар Жапонияда тек діни уағыз ғана жүргізген жоқ, олардың экономикалық ... да ... ... ... португалдықтар мен испандықтар, олардан кейін келген голландықтар мен ... ... ... ... нығайтуға ұмтылды. Европалықтар мен жапондықтардың арасындағы ... ... ... ... ... ... ашып ... Португалдықтар Жапонияға жылына 1.5 мың пикуль шикі жібек, бархыт, дамаск болатын және тағы да ... ... алып ... және оның орнына 500 мың дукат күміс алып кететін болған [20, 2-3бб].
Экономикадағы өзгерістер, оның ішінде жаңа ... ... ... ... ... ішкі және сыртқы сауданың дамуы, қалалардың экономикалық жағдайының нығаюы әлеуметтік жіктеліске және ... ... ... тигізбей қоймады. ХҮ-ХҮІ ғғ. Жапонияда жериеленушілер, қалалықтар және шаруалар сияқты негізгі әлеуметтік топтар өмір сүрді. Әрбір әлеуметтік топ ішінде де ... ... ... топтар негізінен екі ірі топқа жіктелді, олар: кугэ (киотолық сарай төңірегіндегі ақсүйектер) және бугэ ... ... Букэ ... тобы өз ... ... және буси деп жериеліктеріне байланысты жіктелді. Даймёлар үлкен территориялардың қожалары болып қана ... ... ... ... да ... ... ... Жапониядағы барлық өндіріс тәсілдерінің басым бөлігі шоғырланды. ... ... өз ... сауда және қолөнер бірлестіктерін бақылап отырды. Жағалаудағы провинциялардың иелері сыртқы саудаға бақылау жасады. Бұл феодалдық топтар саяси-экономикалық ... ... ең ... ... ... ... ... болашақ Жапонияны біріктірген Ода Нобунага және Токугава Иэясу сияқты феодалдар бөлініп шықты. ... ... ХҮІ ғ. ... ... 200 ... яғни ... даймё болған [21, 263б]. Бұл шонжарлар әрқашан өзара күрес жүргізіп отырды. Олардан кейінгі орынды провинциялардағы орташа жериелері кокудзиндер болды. ... ... ... ... да шықты. Сонымен қатар феодалдар табының қатарында жер иеліктері жоқ бусилер ... ... ... ... сословие өкілдері самурайлар қалыптасты. Самурайлар феодалдардың әскери жасағында қызмет етіп, ... үшін ақы алып ... ... ... ... басқа қожайынға қызметке алынбаса рониндерге айналды.
Феодалдық қоғам ішінде симин деп аталған ... ... ... Олар ... ... мен ... құралды. Осы сословиенің экономикалық нығаюы даймёлардың олардан қаржылай қолдау іздеуінен көрінді. Қалалықтар феодалдық қоғамда еріктілер қатарына жатқызылды және қалаларда өзін-өзі ... ... қала ... ... Сакаи, Киото, Нагасаки, Хаката сияқты қалалардың өкілдері ... ... ... ... қатынастарында шешуші роль атқарды. Әлеуметтік тұрақсыздық салдарынан феодалдар өз резиденцияларын бекітіп, қамалдар сала ... ... ... ... қалаларға айналып отырды. Мысалға, 1457 ж. князь Ота салдырған Эдо қамалы Токио қаласының бастамасы болды. Князь ... ... ... мұндай қалалар қамал маңындағы қалалар деп аталды. ХҮІ ғ. ... ... ... ... саны 83-ке ... [22, 175б]. ... ... және қалалықтармен қатар қоғамның тағы да бір әлеуметтік тобы шаруалар (но деп ... ... ... өз ... ... ... бар негізгі шаруалар немесе хомбякусё және жері жоқ басыбайлы ... ... тё ... ... екіге бөлінді. Шаруалар қауымдарға бірігіп, қауым ішінде басқару жүргізді. Шаруалардың өзін-өзі басқару институты –қауым жиналыстарын ... ... ... ... ... ... суару жүйелерін қалыптастыру, салық төлеу, міндеткерліктер атқару, феодалдармен қатынастар жүргізу сияқты мәселелерді қарастырды және өз-ара қатынастарды реттеп отырды. ... ... ... ... ... мен ... шаруалардың жағдайын қиындатып жіберді. Толассыз өз-ара қырқыстар шаруалардың шаруашылығын күйретті, көптеген шаруалардың жерсізденуіне алып келді. Соғыстар шығындарын толтыру ... ... ... ... мен ... өсірді. Бұл жағдай шаруалардың наразылығын тудырды. ХҮ ғ. ... ... ... кетті. Әлеуметтік қатынастардың шиленіскенін біз мына көрсеткіштерден байқай аламыз. 1401-1450 жылдар аралығында Жапонияда небары 32 шаруа көтерілісі ... ... ... ... ... оның саны 81-ге ... Ал енді ... біріктірілуі жүрген кезде шаруалар көтерілісінің саны 1501-1550 жылдар аралығында –, ал 1551-1600 жылдар аралығында 20-ға ғана жетеді [23, 127б]. ... ... ... елді біріктіруге бағытталған іс-әрекеттерден үлкен үміт күткен сияқты. Сонымен қатар шаруалар көтерілістерінің себептері елдегі ... ... пен ... қанаумен тікелей байланысты болды. Көтерілістер бір провинцияның ... ... ... ... провинциялық көтерілістер деп аталды. Ең ірі шаруалар көтерілісі Ямасиро провинциясында 1485-1493 жж. болып өтті. Ямасиродағы ... ... ... ... ... 1485 ж. ашық ... алып ... олар феодалдардан өз әскерлерін провинцияның территориясынан шығаруды, жер иеліктерін өз қожаларына қайтаруды, соғыстарды тоқтатуды талап етті. 1485-1487 жж. көтерілістің ... ... ... ... ... топтары, ұсақ саудагерлер, қолөнершілер, самурайлар қатысты. Көтерілісшілер 36 адамнан тұратын басқару органын ... және ол ... ... ... тиіс ... ... шыққан шаруалар салықтың көлемін азайтып, оны егіннің 40 пайызына жеткізді, монастырларға салық ... ... ... қаржыны өзін-өзі басқару органдарын және әскери жасақ ұстауға жұмсады. Көтерілісшілер халық жасақтарын қалыптастырып, провинциядағы тәртіпке ... ... және оны ... ... ... ... әскери күшінің өскені сонша феодалдар өз әскерлерін провинциядан ... ал ... ... ... ... мәжбүр болды. 1488-1493 жж. аралығындағы көтерілістің екінші этапында ауқатты шаруалар өздерінің басшылық жағдайын ... ... ... бекеттерді қайта қалпына келтірді. Провинциялық басқару органы өзін басқа көтерілісшілерге қарсы қойды, ал шаруалар оны мойындамай, бұйрықтарын ... бас ... ... жағдайда 1493 ж. күзінде басқару органы тарап кетті, ал провинцияға тағайындалған ... ... ... ... тастады.
Шаруалар наразылығын білдірудің тағыда бір түрі сауда-өсімқорлық капиталдың қарыздарын жоюға бағытталған қозғалыс болды. Қарыздарды жою көтерілістері саудагерлер мен өсімқорлар ... ... ... бағытталды. Олармен қатар діни сипат алған көтерілістер орын алды. Шаруалардың бұл көтерілістерін будда дінінің өкілдері басқарды. ХҮ ғ. соңғы ширегінде ... ... ... ... ілім” немесе “Икко” аталған буддистік сектаның ықпалы ... ... ... осы ... ... басқарған шаруалар көтерілістерін “Икко көтерілістері” деп атады. Икко сектасының бастауымен 1487 ж. Кага провинциясында болып өткен ... ең ірі ... бірі ... ... 200 мың ... шаруасы қатысты. Көтеріліс күшінің зор болғандығы сонша Кага провинциясында құрылған шаруалар “мемлекеті” жүз ... жуық ... өмір ... ... ... ... рет ... провинцияға Асакура атты феодалға қарсы аттандырған болатын. Алайда әскери тәжірибесі жоқ шаруалар ... жете ... ... ... ... Икко ... ... провинцияларға таралуына септігін тигізді. Мысалға, Микава провинциясындағы икколық көтерілісшілер 1532 ж. Сакаи қаласына шабуыл жасайды. Оны алуға күші ... Нара ... ... Онда шаруалар Фудзивара үйінің иелігіндегі буддалық храм ... ... және ... храмын тонайды. Осыдан кейін Киото қаласына шабуылға ... ... ... ... жорық жасалмайды. Шаруалардың өздері негізінен феодалдық езгіге қарсы бағытталды, ... ... ... дін ... ... ... білді. Егер шаруалар жергілікті әкімшілікке, салықтың көлеміне, ауыр міндеткерліктерге қарсы бағытталса, дін иелері шаруаларды қарсылас діни ... ... ... ... ... қарсы пайдаланды. Шаруалар да, дін иелері де елдегі ... ... ... ... Діни сипаттағы шаруалар көтерілістері жеңіліс тапқаннан кейін оларды жеңген ... діни ... ... ... ... Егер ... мұны ... жазаланып, провинция территориясынан қуылады .
Ірі шаруалар көтерілістері 1447, 1451, 1457, 1461 жылдарда орын алды. Шаруалардың ... ... ... ... ... ... ХҮ ғ. өзінде 84 шаруалар көтерілсі болып ... Ал ХҮІ ғ. ... саны 24 ... Мұның барлығы әрине елдегі орталықтанған күшті биліктің болмағандығымен соның нәтижесінде феодалдық ... мен ... ... ... кетуімен түсіндіріледі.
Параграфты қорытындылайтын болсақ ХҮ-ХҮІ ғғ. Жапонияның экономикасында елеулі өзгерістер болып өтеді. ХҮ ғ. ... жер ... ... ... ... бірте-бірте дамыған феодализм кезеңінің феодалдық иелік формасы қалыптаса бастайды. Соның нәтижесінде феодалдық шаруашылық едәуір дами түседі. Феодалдардың экономикалық ... ... ... ... ... алып ... Бұған қолөнер мен сауданың дамуы және олардың жергілікті феодалдарға қаржылық қолдау көрсетуі де септігін тигізді. Экономикалық саладағы дамуда қолөнер өнімдері ... ... ие ... Әсіресе қолөнер кеме жасауда, еңбек-құрал жабдықтарын шығаруда, қару-жарақ жасауда, ыдысаяқ ... ... ... ... ... ... ... Кейбір шонжарлар тау-кен орындарының дамытуға мүдделі болды. Негізінен Жапонияда алтын мен күміс ... ... ... Бұл ... өз ... басуға мүмкіндік берді және олардың әскери күшінің нығаюына жағдай тудырды.
Экономиканың кейбір салаларындағы даму ... ... ... алып келді. Қолөнер мен сауданың дамуы қалалардың еркіндігін қамтамасыз етті және оларды сыртқы сауда ... ... ... ... ... ... ... арадағы сауда Жапония мәдениетінің дамуына, феодалдардың әкімшілік басқару тәжірибесінің нығаюына әсерін тигізді.
Экономикадағы даму ... ... ... ... ... ... феодалдар, шаруалар, қалалықтар сияқты әлеуметтік топтардың арасындағы жіктеліс жүрді. Халық арасындағы мүліктік жіктеліс пен еңбек жіктелісі ... ... ... Егер ХҮІ ғ. ... ... қалалықтар саудагерлер мен қолөнершілерден тұрып, “симин” деген иероглифпен көрсетілсе, ХҮІІ ғ. басында саудагерлер мен қолөнершілер ко және сё ... ... ... ... ... ... ... тек қана төменгі сословие өкілдерін ғана қамтымады, ол сонымен қатар феодалдар сословиесіне де қатысты жүрді. ... ... тап ... ... ерекше сипаттары айқын топтарға бөлінді. Жериеленушілердің өздері негізгі екі топқа бөлініп, олардың жер ... ... өз ... оның көмегімен өздерінің табыстарын өсіруге ұмтылды. Осыдан барып феодалдық соғыстар жүрді. Соғыстар мен оның нәтижесінде туындаған шығындар шаруаларға ... ... мен ... ұлғаюына алып келді. Бұл шаруалардың әлеуметтік жағдайын нашарлатты. ХҮ-ХҮІ ғғ. Көптеген ... ... ... ... ... ... әкімшілік қысымдарға, феодалдық езгіге, соғыстарға қарсы бағытталды. Қарастырып шыққан факторлардың барлығы бірігіп ... ... ... ... ... алып келді. Саяси жағынан да, экономикалық жағынан да дербестенген феодалдар өз-ара соғыстар жүргізді. Бұл соғыстар және саяси бытыраңқылық нәтижесінде елді ... алып ... ... ... тудырды. Елдің саяси құрылымы мен жағдайы туралы біз келесі параграфта айтып өтеміз.
Саяси бытыраңқылық және феодалдық соғыстар.
Асикага сёгунатының соңғы ... ... ... жж.) ... тарихында Сэнгоку дзидай немесе “Соғысқан провинциялар кезеңі” деген атқа ие ... Ол ... ... оған қарсы және өз-ара соғыстарымен сипатталады. Ортағасырлық қоғамдағы саяси бытыраңқылықтың жалпы заңдылықтарын қарастыру біздің еңбектегі елді біріктірудің қажеттілігін ... ... Саси ... пен феодалдық соғыстар ортағасырлық Жапонияның тарихында маңызды орын ... ... осы ... болашақтағы орталықтанған күшті мемлекттің қалыптасуына жол ашқан маңызды факторлардың бірі болып табылады. ... ... ... ... ... басталғанын, феодалдардың соғыстарының барысын ашып көрсетуге тырысу ... ... ... ... ... ... деп аталып келе жатқан мемлекеттің саяси құрылымын, мемлекеттік аппаратын көрсетіп оның басқарудағы әдеттері мен дәстүрлері қандай болғанын да ... ... ... бен ... ... ... сёгунатының әлсіреуіне әсерін тигізген экономикалық және әлеуметтік факторларды біз жоғарыда қарастырып өткен болатынбыз. Феодалдық қатынастардың дамуы, жаңа ... ... ... ... ... мен ... жергілікті әкімшілік орындарда дамығаны орталық биліктің әлсіреуіне алып ... ... ... ...... ... ... князьдіктердің нығаю процессі жүрді. Осы екі үрдіс сёгунаттың әскери губернаторларының іс жүзіндегі жүргізген саясатынан орын алды. Әскери ... ... ... ... ... ал бұл ... яғни ... деген терминнен көрініс алды. Әскери губернаторлардың нығаюына екі түрлі экономикалық негіз ... ... Олар ... ... ... және ... князьдік иеліктері болды. Әскери губернаторлар шет аймақтарда басты роль атқарып, жерді үлестіруге, феодалдар арасындағы дауды шешуге, жериеліктерінің шаруашылығын басқаруға ... ... ... барлығы губернаторларды толыққанды жергілікті феодалдар қатарына қосты. Сонымен қоса әскери губернаторлардың нығаюына лендік қатынастар да өз ықпалын тигізді. ... ... ... ... ... ... өз князьдіктерінің территориясын ұлғайтуға ұмтылды. Ал әкімшілік билігі жергілікті феодалдарға сёэндық қызметтерді тарату арқылы өз вассалдарының санын көбейттіп, провинциядағы өз ... ... бар ... салды. Егер ерте ортағасырларда Жапонияда құқықтар мен вассалдық міндеткерліктердің орналасуы мен қолданылуы жоғарыдан төменге ... ... ... ... бір ... ... ... енді кейбірі бұрын әскери губернатор болған даймёлардың иелігі бір провинция территориясында шоғырланды оның өз вассалдарымен арадағы қарым-қатынасы әскери-лендік ... ... ... ... ... одан әрі ... түсті. Князь иелігіндегі ауылшаруашылық өнімдері мен қолөнер өнімдерінің жартысы нарыққа шығарылды. Князьдерге айналған әскери губернаторлар өз ... ... ... әскери күшін нығайтуға да ұмтылды. Экономикалық жағдайның жақсаруы, өз ... ... ... ... жасауаға итермеледі.
Князьдардың экономикалық қуаты өз иеліктерінің экономикалық қуатына тікелей байланысты ... ... олар өз ... ... мен ... тұрақтағанын қолдап отырды. Әскери губернаторлар иеліктері олардың осында әрдайым болғанын талап ... ... тек ... ғана ... жоқ, олар ... өз ... тұрғызды, өйткені сёгундар олардың қасында болғанын әрдайым талап етіп отырды. Ал өздері жоқ кезде губернатор-князьдар ұлдарын кепілдікке қалдыруға тиіс болды. ... ... ... тек кепілдік институты ғана ұстамаған екен. Олар губенрнаторлар кеңесіне мүше ретінде сёгунат саясатына ықпалын тигізіп отырған [9, 92б]. ... ... ... ... ... ... сондықтан оның кетіп қалуы сатқындық саналды. Ал ... ұзақ ... өз ... болмауы провинциядағы оның беделі мен билігінің әлсіреуіне алып келді. Әскери губернатордың провинцияда біршама уақыт болмауы оның экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... әкелді. Отырықтанған самурайлардан қалыптасқан кокудзиндер әскери губернатордың жоқ кезінде әр түрлі одақтар құрып, ... жер үшін ... ... ... ... ... да болашақ даймёлар қалыптасады.
Теңіз жағалауларында орналасқан провинциялар князьдарының да, орталық аудандардағы князьдардың да экономикалық қуаты сёгунның қуатынан асып түсіп ... Бұл ... ... ... сёгуннан көрі жергілікті шонжарлардың қолдауына ие болуға ұмтылуына алып ... Егер ... ... ие Киото сауда гильдиялары орталық биліктің күшеюіне, ортақ ... ... ... ... ... ... сауда гильдияларына екі жаққа, яғни сёгунге де, жергілікті шонжарға да алым-салық төлеу ... ... да, олар ... ... ... князьдерге көрсетті. Оларға жергілікті князьдің нығаюы өте тиімді болды, ... олар ... ... ... ... ... ... мүдделі еді.
Провинциялық жер иелері –кокудзиндардің байлығы мен билігі күн ... өсе ... Енді ... ... ... мен ... емес князьдердің жергілікті билігіне кедергі келтіретін күш ретінде қарастырыла бастады. Осыған байланысты сегунаттың әлеуметтік тірегі болған ірі ... ... мен ... ... жік ... ... Қоғамда бұрынғы Сиба, Хосакава, Хатакэяма сияқты феодалдық әулеттердің қатарына Ямана, Оути, Уэсуги, Мори ... ... ... ... ... табыс көздерінде өзгерістер болып, жер иеліктерініен түсетін пайда да өзгеріске ұшырады. ... ... ... ... сёгундары күшті болып тұрған кезінде жериеленушілер табысының жартысынан астамы сёгун қызметі үшін табыс еткен жер иелігі - сёэннан ... ХҮІ ғ. ... бұл ... ... ... ... ... пайданың ішіндегі үлес салмағы 29%-ға дейін түсіп кеткен екен. Оның үстіне князьдар табысының үлесінде саудагерлерге салынған ... ... ... ... 28%-ға ... . Ал ... бірлестіктері –дзалардан түсетін табыстың үлес салмағы едәуір ұлғайып, 43% құрады. ... өз ... ... ... алу үшін ... ... ... провинцияда сауда жасағаны, оның территориясынан өткені үшін ақы алып ... ... ... ... мен қолөнер өндірісінің дамуына мүдделі болды. Жеке шонжарлар сауда мен қолөнерден басқа пайдалы қазба байлықтарын өндіруді, ақша жасауды, өздерінің ... ... ... иелерінің мұндай экономикалық жағдайының нығаюы олардың әскери қуатының өсуіне де әсер етті. Енді ірі жериелері орталық биліктің ... ... ... ... ... ... болды. Жаңадан қалыптасқан да, әскери губернаторлардан даймёға айналған шонжарлар орталық биліктен тәуелсіз ішкі және ... ... ... ... дербестігінің нығаюына бакуфудың қатаң тәртібіне қарамастан сақталып қалған хандардың немесе даимиаттардың, яғни даймёлардың феодалдық иммунитеттері де маңызды үлес қосты [5, 62б ]. ... ... ... тек сөз ... ... ... ... құқық принциптеріне сәйкес болған. Іс жүзіндегі билік әскери қолбасшылар –сёгундардың қолында шоғырланды. Асикага сёгунатының ... ... ... бұрынғы Камакура сёгунатының әкімшілік дәстүрлеріне сүйенген болуы керек. Асикага бакуфуының билік құрылымында үш мекеме маңызды орын алды. ... ... ... ... сот ... және ... ... болды. Жоғары заң шығарушы билік, орталық және жергілікті әкімшілік билік сёгунның қолында болды. Асикага сёгундары Самурай ... - ... ... палатасы - мондзюсё, Сот приказдары - мандокоро сияқты ... ... ... ... ... институттарының жалғасы болып табылады. Егер Такугава өзінің мемлекеттік ... ... ... ... ... жүргізу дәстүріне сүйенген деп пайымдасақ, онда оның қалыптастырған басқару аппаратындағы 56 қызмет түрі Асикага кезеңінде де ... ... ... те ... ірі жериеленушілердің нығаюына мүдделі болмады. Өйткені билігінің әлсіреуі ... ... ... да ... ... Асикага әулетінің жерлері 35 иеліктен тұрды. Сондықтан олардың жерден түсетін табысы шектеулі ... да, ... ... ... ... ... Сондай қосымша табыс көздерінің бірі бай жериеленушілерге салынған алым-салықты көбейту ... ... ... ... ... өз ... ғана жүретін қағаз ақша түрлерін шығаруына реттеу үшін ақша ... ... ... ... қарызының оннан бір бөлігін немесе бестен бір бөлігін берсе самурайлардың сауда-өсімқорлық бірлестіктерге қарыздарын жою ... ... ... 1450 ж. бір ... ... ... 9-ы ... болса, сегізінші сёгун Ёсимаса осындай 13 жарлық шығарған [9, 93б ]. Орталық билік осындай шаралар арқылы өздеріне қолдау көрсететін жаңа ... ... ... бастады. Олар өз биліктірінің төмендегенін жергілікті шонжарлардың күшейгенін түсінді де, көрді де және оған ... ... да ... ... ... ... заңдылықтар істелген саяси және экономикалық шаралардың нәтижесін бүркемелеп тастады.
Асикагалар сёгунның орынбасары қызметін ... де, олар ... сол ... Жапонияның беделді ірі жериеленушілерінен тағайындалды. Әр жылдары ... ... ... ... ... ... Ямана, Акамацу, Оути, Иссики, және Имагава сияқты әулеттердің өкілдері атқарған. ХҮ ғасырдың екіші ширегінен ... ... ... саяси билігі мен феодалдар арасындағы беделі нығая түседі. Мұны біз 1434 ж. ... ... Хиэй ... ... ... ... бергенде, оның орынбасары мен вассалдары оны орындаудан бас тартып, ашық қарсы шығуынан анық байқай аламыз. Сёгун феодалдардың ауызбіршілігін бұзу ... ... ... ... салу саясатын жүргізеді. 1434 жылдан 1441 жылға дейін ... ... ... ... ... ... ... жібереді. Өмірінің соңында ол Акамацу деген феодалдың жерін тәркілейді де, жериеленуші мен оның ұлы сёгунды 1441 ж. ... ... ... ... ... болағаннан кейін Жапонияда губернаторлар арасында өзара қырқыс басталады. ... ... ... феодалдар өздерінің бұрынғы құқықтары мен жерлерін қалпына келтуруге ұмтылса, ... ... ... ... ... қызметін дәстүр бойынша қалыптасқан кезекпен алмай басып алуға ... ... ... ... ... ... ... әулеті билігінің әлсіреуіне алып келеді.
Орталық биліктің әлсіреуі феодалдық өзара күресті жандандырды. Феодалдық қырқыстар уақыты жү жылға созылып, 1467-1577 жылдарды ... және ... ... ... деп аталды. Осы кезеңнің, император Онин басқарғанына байланысты Онин жылдарының соғысы деп аталған басында, яғни 1467 жылы ... ... ірі ... бас ... ... ... Феодалдардың қақтығысына сёгунның мұрагерлік тәртібі бойынша туындаған дау себепші болады. Екі ... топ ел ... ... ... ... және ... ... ірі шайқас жүргізеді. Батыс феодалдары 116 мың ... 161500 ... мен жаяу ... тұратын Шығыс феодалдарының армиясымен соғысады. Екі жақ та үлкен шығындарға ұшырап бірін-бірі әлсіретеді. Феодалдық ... он ... ... және ... Асикага әулеті сөз жүзінде 1572 жылға дейін билік құрса да Жапония тәуелсіз иеліктерге бөлшектеніп кетті. ХҮІ ғ. ... ... және Оути атты ... ең ... ... әулеттерге айналды. Бірақ феодалдық соғыстар тоқтамады. Соғыстар нәтижесінде кейбір феодалдық әулеттер жойылып, жаңа қуатты феодал үйлері қалыптасты. Сол уақыттағы ... ... ... ... Луиш ... ... сеньор мен вассалы арасындағы шынайы (европадағыдай дегені болса керек - ... ... ... Азаматтық соғыстар жылдары шын мәнінде үлкенді-кішілі әскер басыларының бір-бірімен байлығы мен қуатын өсіру үшін жүргізген соғыстары уақыты болып табылады”, - ... ой ... [24, 13б]. Осы ... ... ... ... дәлелденеді. Сеньор мен вассал арасындағы қатынастар Европадағыдай қатаң сақталмады. Жапониядағы феодалдық әлеуметтік-экономикалық қатынастарда вассалдар әрдайым өз қожасын сатып ... ... ... ХҮІ ғ. ортасында Жапонияда жаңа феодалдық топтардан құралған шонжарлар шоғырланған бірнеше ... ... ... ... ... ... мен ... Такэда Сингэн, Уэсуги Кэнсин, Го-Ходзё сияқты даймёлар ең қуатты әскери-саяси күштерге айналды. Олардың ... ... ... өз ... ... ... ... металл және қағаз ақша шығарды, сауда жасағаны, пошта аттарының өткені, діни ... ... үшін ... ... ... басқаруында және меншігінде Сагами, Мусаси, Ава, Кадзуса, Симоса, Хитати, Симоцукэ атты жеті ... ... ... ... және ... Мори ... ... Мототика, Симадзу Отомо князьдар ірі саяси күшке айналды.
Онин жылдарының соғыстарынан кейін ... ... күші ... ... ... ... басқарған провинцияларын жеке иеліктеріне айналдыра алмады, өйткені жергілікті кокудзиндер губернаторлардың саяси ... ... ... ... ... қатар губернаторлар билігінің әлсіреуіне вассалдық қатынастардың әлсіреуі де себеп ... ... ... ... ... ... өз ... нығайтуға күш жұмсады. Әскери губернаторлар арасында Хонсю аралындағы князь Оути Ямогути сияқты кейбір князьдар ғана өз билігін нығайтты. Князь ... ХҮІ ғ. ... оның ... ... Мори ... ... ... жасады. 1555 ж. Хиросима қаласының оңтүстік-шығысында орналасқан Ицукусима аралында Мори мен Оути армияларының ірі шайқасы болады. Осы шайқаста Оути ... ... ... ... және ... ... өзі қаза табады. Мори Оутидің иеліктерін басып алып, территорияның қожайнына айналады. Бірінші параграфта айтып өткеніміздей, негізінен кокудзиндерден құралған “соғысқан провинциялар ... яғни ... ... ... түсті. Оутиді жеңген Моридің келесі экономикалық және әскери жағынан қуатты қарсыласы Такэда Сингэн болды. Такэда өзіне көршілес территорияда ... ... ... ... ... ... ... Уэсугиді шайқаста өлтіреді. Осыдан кейін қазіргі Гумма, Сидзуока, Айти префектураларында орналасқан провинцияларды басып алады. Такэда Киото қаласын да өзінің қол ... алу ... ... оған ... ... ... жорыққа дайындық барысында өзі кенеттен қайтыс болады.
Провинциялардың қожалары даймёлар өз иеліктерінде орталық биліктен тәуелсіз ... ... Олар өз ... ... жер ... формасы сёэндерді жойып, олардың орнына тигё аталған жер иеліктерін қалыптастырады. Бұл жер ... ... ... айырмашылығы ондағы иеліктер бір провинцияның шекарасында орналасты. Князьдардың туыстық-вассалдық қатынастары салыстырмалы түрде біршама мығым болды. Сеньорлар өз вассалдарын қатаң ... ... ... және ... ... бақылап отырды. Даймёлар өздерінің сословиелік мүдделерін қорғау мақсатында икки атты әскери-саяси одақтарға бірікті және ... ... ... ... ... келісім-шарттар жасады. Келісім-шарттардың бұзылмауы үшін өзара әулекттік некелер жасады.
Даймёлар өз провинцияларында толыққанды билеушілерге айналды. Саяси және экономикалық тәуелсіздігін одан әрі ... ... олар ... ... ... кодекстері –кахоларды жариялады. Кахо князьдік территориясында отбасы ... және ... ... ... ... ... Бұл кезде неке қатынастарында патрилокалды неке толық орнықты. Ол бойынша әйел еркектің үйіне көшетін болды. Феодалдық ... ... ... орын алған әйелдердің әлеуметтік жоғары мәртебесі жойылды. Князьдар бұрын сёгундар әскери губернаторларға салатын тансэн салығын ... ... ... жинады және одан түскен пайданы өз мұқтаждарына жұмсады. Қол астындағы қожалықтарында дербес саясат ... ... ... ... ... етуді аңсады. Орталық билікті басып алу үшін князь алдымен өз иелігінің көлемінін ұлғайтып, өзінің экономикалық қуатын өсіруі қажет ... ХҮІ ғ. ... ... және ... жағынан күшті даймёлар ел астанасы Киотоны бағындырса елдегі бүкіл билік олардың қолына өтеді деп түсінген. Өйткені Жапонияда ... бойы ... ... әлсіз болған, ал оның қолбасшылары шынайы билеушіге айналатын, ал сол уақыттағы әскери қолбасшылар ... ... ... тек сөз ... ғана болды. Киотоға жақын орналасқан даймёлардың әскери күші әлі әлсіз болды, ал ... алыс ... ... ... ... жету үшін ... даймёлардың территориясымен өтуге тиіс еді. Сондықтан да Такэда, Мори сияқты шонжарлар ... ... ... ... ... алуға ұмтылған. Сондықтан Такэда Уэсугидің, ал Мори Такэданың жерлерін ... ... ... ... ... ... ХҮІ ғ. ортасында Жапонияда 66 провинция қалыптасып, бірнеше ірі феодалдық әулеттер өзара соғыс жүргізді. Феодалдық соғыстар экономикалық жағынан да, ... ... да ... болмады. Феодалдық тартыстар, жер үшін күрес феодалдық таптың да, шаруалардың да, ... мен ... де ... ... Елде саяси бытыраңқылықты жоюға деген талпыныс пайда болды. Сауда-қолөнер бірлестіктері, шаруалар, дін иелері ... ... ... ... ұмтылды. Біздің ойымызша, бұл жағдай елдегі орталық билікке қуатты тұлғаның келуіне деген үмітті көрсететін ... ... ... ... қоғамдағы барлық әлеуметтік күштердің мүддесі қорғалады деген ой барлық сословие өкілдерін ... ... ... ... аренаға тағы да бір тұлға Ода Нобунага шықты. Оләрине бастапқы уақытта бүкіл елді біріктіруді ойламаған болуы да мүмкін, ... ... және ... алғышарттар оның іс-әрекетін бүкіл елді біріктіруге итермеледі. Оның ... ... ... мен ... ... орталық билікке қол жеткізуге және орталықтанған мемлекеттің негізін ... алып ... Ода ... да өз ... ұлы ... және ... талабына сай іс-әрекеттер жасады. Сондықтан оның қатыгездігі, қулық-зомбылыққа толы саясаты түсінікті де ... ... ... ғғ. ... экономикасында, оның ішінде саудада, қолөнерде, ауыл шаруашылығында үлкен өзгерістер болды. Бұрынғы жер иелену және одан ... ... ... сёэн ... ... Ертефеодалдық жер иелену формасының дағдарысқа ұшырауы, осы жер иеліктерін беру арқылы өздерінің әлеуметтік қолдауын тапқан Асикага әулетінің ... ... ... орнына тигё, рёсю, кокуси сияқты жаңа жер иелену формалары қалыптасты және жаңадан қалыптасқан феодалдық топтардың ... ... ... ... губернаторлардың уақытының көп бөлігін астанада өткізетінін пайдаланған жергілікті жериеленушілер өз билігін нығайтумен айналысты. Жергілікті провинцияларда билігін ... ... ... мен қолөнердің дамуына мүмкіндік берді, оларды қолдап отырды. ... ... ... және сауда дамуының қарқыны өте жоғары болды. ХҮІ ғ. Жапонияда ішкі ... мен ... ... ... да ... ... ... Қытаймен, Кореямен, Европа елдерімен жүргізілді. Сыртқы саудаға ... ... ... ... ... Өнімдері ішкі нарықта да, сыртқы нарықта да сұранысқа ие болған қолөнер бірлестіктері дамыды. Сауданың дамуы тек қолөнерге ғана емес ауыл ... да ... ... ... Ауыл ... ... де қолөнер тауарлары секілді нарыққа жеткізіліп отырды. Экономикадағы даму ... ... ... ... ... жаңа феодалдық топ даймёлар қалыптасып, олар дербес саяси билік жүргізді және ... ... ... ... ... ... әлсіреуі феодалдардың ірі топтары арасында билік үшін қызу саяси күрес тудырды. Феодалдық соғыстарға ұласқан саяси ... жүз ... ... ... созылды. Толассыз соғыстар шаруалардың экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... ашық ... алып келді. Көтерлісшілер провинцияларда билікке келіп ұзақ уақыт бойы өзіндік басқару ... ... ... ... ... Бұл ... ... феодалдар табының мүддесіне қайшы келді. Сондықтан күшті орталық биліктің болғаны феодалдарға да, шаруаларға да ... ... ... екі ... табы ... мемлекеттің қалыптасуына мүдделі болды. Сауда мен қолөнер өкілдері де орталық биліктің күшейіп, елде ... ... ... ... және оған жету үшін ірі ... өз ... өсіруге сол арқылы орталық билікке қол жеткізуге ұмтылған әрекеттеріне қолдау жасап отырды. Экономикалық және әскери жағынан күшейген феодалдар ... ... ... және бұл ... ... ... ... жете алмады. Міне сондай уақытта елді біріктіру қажеттілігі ... оны ... ... жеке тұлғалар тарихи сахнаға шықты. Саяси бытыраңқылық құрты жеп жатқан ортағасырлық Жапонияны біріктіруді Ода Нобунага бастап ... және ... ... ... ... Оның ісін оның ... әрі ... Тоётоми Хидэёси жалғастырды және елді біріктіріп, Жапонияның ішкі ... ... ... ... ... ... Ал Токугава Иэясу елді біріктіру үшін жүргізілген күресті аяқтап, орталықтанған ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ... МЕМЛЕКЕТТІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ.
2.1. Ода Нобунага мен Тоётоми Хидэёсидің Жапонияны біріктіру үшін ... ... ... ... ... объективті және субъективті алығшарттардың нәтижесінде Жапонияны біріктірудің ... ... ... бастады. Орталықтанған мемлекеттің қалыптасуна ортағасырлық қоғамдағы барлық әлеуметтік топтар мен таптар мүдделі ... ... ... және күшті орталық биліктің қалыптасуында өздерінің сословиелік ... ... ... ұзаққа созылған феодалдық соғыстар мен күшейе түскен шаруалар көтерілісі унязьдардың экономикалық дамуына, тіпті феодалдар ... ... ... алып келу қаупін тудырды. Қолөнер және сауда капиталының өкілдері де ... ... ... Орталықтанған мемлекет елдегі сауда қатынастарының реттелуіне, ішкі сауданың аумағын кеңейтуіне, сыртқы сауданың жандануына, заңдардың ортақтануына алып келіп, сауда мен ... ... ... жағдай туғызар еді. Сондықтан сауда бірлестіктері ірі феодалдарды қаржыландырып, олардың өз ... ... ... ... ... кеңейтуге итермелеп отырды. Мемлекеттің орталықтануын, елдің бірігуін қалалықтар мен шаруалар да қолдады. ... ... ... ұзаққа созылған феодалдық соғыстар ауыр нұқсан келтірді. Соныдқатн елді біріктіру мәселесі ХҮІ ғ. ортасында аса қажет саяси акцияға айналды.
Бұл тарауда біз ... ... ... бытыраңқы феодалдық қоғамды біріктіруге, орталықтанған күшті мемлекеттің қалыптасуына себепші болған жеке тұлғалардың тарихына, саяси іс-әрекеттеріне тоқталамыз. Жапонияны ... ұсақ ... Ода ... ... және оның ісін вассалы Тоётоми Хидэёси жалғастырды. Елді ... үшін ... ... ... орталық билікке ие болу мақсатын экономикалық және оның салдары әскери күші қуатты ірі феодалдардың барлығы жүргізді. Олардың қатарында Оути Ямогути, Мори ... ... ... ... ... ... даймёлар болды. Бірақ ортағасырлық Жапонияны біріктіруге алғашқы қадамды жасаған ұсақ жериеленуші Ода Нобунага болды. Оның осыншама жетістікке жетуінің өз ... бар. ... және ... ... ... ... кеткен ортағасырлық Жапонияны біріктіруді Хонсю аралының орталықғындағы феодал Ода Нобунага бастады. Жапон тілінде жазылған деректерге сүйенген Е. ... және ... да ... ... сүйенсек Ода Набунага ұсақ жер иеленушінің жанұясында 1534 ж. дүниеге ... [25, ... ... Ода ... оны ... ... Сайто Досанның қызына үйлендіріп, еншісіне қамал салдырып береді. Жер иелігінің көлемі аз болғандықтан Ода үлкен әскери күш ... ... ... Ода ... бар ... ... ... иелігін кеңейту жолында үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Е. Жуковтың пікірінше, Ода Нобунага өз кампаниясын бастаған кезде елді біріктіру ... ... анық ... ... күмән келтіреді [25, 36б ]. Біз оған қосыла отырып, мұндай ойдың тек ірі ... ... ... ... ... мүмкіндігін айтқымыз келеді. 1551 ж. 42 жасында әкесі өлгеннен кейін қулықпен және басқа да айла-амалдармен ... ... ... алады. Он бір ағайынының өзіне ашық қарсы шыққан кіші інісі Ода Набуюкиді өз қамалына бейбіт келісімге келуге шақырып өлтіріп ... да, оның ... де ... ... ... ... ... назары өзінің қайынатасы Сайтоның территориясына түседі. Сайто әскерінің күші оның үш ... ... ... ... ... Ода ... ... түрде әйеліне осы үшеуі әкесін өлтіруді жоспарлап ... ... Бұл ... ... ... жетеді де, ол өз вассалдарын сатқын ретінде өлтіртеді. Көп ұзамай Сайтоны оның ұлы өлтіреді, ал Ода Нобунага оған соғыс ашып ... ... оның өзін де ... ... ... ... қолына көшеді. Сайтоның жерін өзіне қосып алғаннан кейін Оданың экономикалық жағдайы жақсарады және оның салдары әскери күші ... ... Ода енді ... ... ірі жер иеленуші Имагава Ёсимото жерін басып алуды жоспарлайды. Бірақ тікелей соғысқа шығуға оған Одавара провинциясының ... ... ... ... ... ... ... келтіреді. Имагаваның қол астында Суруга, Тотоми, Микава провинцияларындағы жерлер болды. Имагава иеліктерінің орталығы Касадэра қамалында орналасты. Қамалдағы горнизонның басшысы ... ... Тобэ ... Ол тек қана ... ... ғана ... ... каллиграф та болады. Ода Касадэра қамалына бірнеше рет шабуыл жасайды, алайда қарулы қақтығыстарда жеңіске жете ... ... ... күші ... біліп, Тобэге бейбіт мақсатын көрсету үшін шәкірт ... ... ... ... оның шәкірті болып, Тобэнің жазу үлгісін айнытпай өзіне құпия хат жазады. Хатты Ода Имагаваға жібереді, ал ол ... ... ... деп өлім ... ... Тобэ өлгеннен кейін Нобунага қайтадан Имагаваға соғыс ашады. Дарынды қолбасшысынан айрылған Имагава ... ... бір ... ... бір ... Нобунагадан жеңіледі. Имагава Ходзёмен арадағы дауды одақтастары арқылы шешкеннен кейін Набунагаға қарсы Хонсюдің тағы да бір ірі ... ... ... 1559 ж. одақ құрады. Одақтық келісім бойынша екі феодал Ода Нобунаганың жерлерін бөлісуге тиіс болады. 1560 ж. ... мен ... 45 ... армиясы Ода жеріне жорыққа шығады. Имагава армиясына ... ... ... ... ... ... де, ... және жаңбырлы күнде де шабуылдар жасап, күшін ... ... ... Ода ... ... түбінде үш мың әскерімен кенеттен шабуыл жасайды. Қатаң тәртіпке бейімделген, мобильді және ... ... ... ... ... ... ... ал Имагава шайқаста қаза табады. Токугава болса ... ... ... ... ... ... Иэясуды Киёсу қамалына шақырып, келісімге келеді және ол бойынша екеуі басып алынатын жерлерді бөліседі. ... ... ... ... үлкен ұлын өз қызына үйлендіріп әулеттік неке құрады. Көп ұзамай Нобунага қарсыласы Китабатакэнің жасағын талқандап, Исэ ... ... ... ... Ода ... ... ... ішіндегі жетістіктері бүкіл феодалдық Жапонияны таң қалдырғанын пайымдасақ та болады. Оның әскери жетістіктері негізінен жаңа соғыс тактикасын ... ... ... керек. Европалықтар алып келген мылтықтың оңтайлы жақтарын Ода жақсы пайдалана білді. ... ... ... ... ... ... алып ... Бұрын шайқастарда, армияның құрамында атты самурайлар маңызды орын алып, ал жаяу әскер тек қару ... ... ... ... ... жаяу ... ролін арттырды. Асигару деп аталған мылтықты жаяу әскер кәсіби жауынгерге айнала бастады және ... ... ... ... ... Енді ... шонжарларының қол астында тек салт атты самурайлар ғана емес ... ... ... да ... Алайда асигарулардың тиімділігін әлі де көп феодал түсіне қоймады. Осы әскери бөлімшенің және мылтықтың маңыздылығын көре де, пайдалана да ... ... Ода ... ... Феодалдар жасағының басым көпшілігі бұрын атты самурайлар болатын, ал жаяу әскер негізінен қосалқы күш ретінде қолданылып, шайқаста маңызды роль атқармады. Ода ... ... ... ... жаяу ... ... ... оларды өз армиясының елеулі күшіне айналдырады. Асигарулар шаруалардан толықтырылып, қатаң ... және ... ... ... ... ... Асигару әскери құрамалары шаруалардан құрылды. Ода мылтықпен қаруланған шаруаларды шаруашылықтарынан ажыратып, ақысына күріш беріп, өз қамалдарында қызмет етуге ... ... ... салт атты ... ... ... де ... өз үлесін қосады. Оның ұсынуымен самурайлардың әскери найзасының ұзындығы 6 метрге дейін жеткізіледі [24, 85б]. Ода Нобунага онымен қатар ... айла мен ... ... да ... арқылы жеңіске жетіп отырды. Мысалы, ол өз қарындасын Оми ... ... Асаи ... ... ... өзіне күйеуінің барлық қадамы туралы мәлімет беріп отыруды тапсырады. Асаидың Оми провинциясына кенеттен басып ... ... ... және ... ... қосып алады. 1562 жылы Ода Нобунага императормен келіссөздер жүргізіп, елде бейбітшілік орнату қажеттілігін айтады. 1565 ж. Ода Нобунага Киотоға басып ... Осы ... оны ... ... ... ... ... әлсіреуі оның орынбасарларының билігін күшейткен болатын 1564 ж. сёгунның орынбасары - канрё Миёси Тёкай қайтыс болады. Сёгун Ёситэри даймёларға, буддистік және ... дін ... хат ... ... өз ... ... ... сұрайды. Ал Мацунага Хисахидэ болса өзі орталық билікті басып алу ... ... ... ... ... ... ... Ёситэри харакири жасап, өзін-өзі өлтіреді. Осындай саяси дағдарысты пайдаланған Ода Нобунага 50 мың ... ... ... ... ... ... ... оны сёгун жариялайды [24, 88-90б ]. Ода Нобунага Киотода император мен ... ... ... ... ... Біз Оданың өзін сёгун жарияламай, Асикагаларға қолдау көрсеткенін тек пайымдай аламыз. Мүмкін ... әлі ... ... ... ... ... ... Өйткені оның саяси қарсыларстары орталық биліктің басқаның қолына ... ... және оған ... одақ ... ... еді. ... ... да. Оданың қарсыластарына будда дін иелері қолдау көрсетті, ал бұл ... ... және ... күш еді. Хонсю аралының орталығындағы провинцияларды бағындырғаннан кейін Ода ... сол ... ең ... ... ... және ... ... қалады.
Өзінің елді біріктіруге бағытталған саясатында Ода европалықтар алып келген ... ... ... және ... ... ... буддистік шіркеуге қарсы шаралар қолданады. 1571 ж. Набунага Хиэйдзан тауында орналасқан Энрякудзи буддистік монастырын ... Бұл ... ... буддизмнің орталығы болатын және жақын арадағы шаруаларды қануды күшейтіп жібереді. Сондықтан Нобунага ... ... ... ... ... оған ашық ... ... Нобунага монастырға берілуді талап етеді, бірақ буддистік дін ... бас ... да, ол оны ... ... ... береді.
1572 жылға қарай Ода Нобунага Жапонияның тең жартысын, яғни 66 провинцияның 30-ын бағындырады. Басып алған жерлерінде ол ... ... ... ... Нобунага бұрын әр провинцияда болған кедендік бекеттерді, баж ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін Ода Нобунага 1558 ж. өзінде азық-түлік рентасын –каммонсэйді енгізеді. Ол бойынша әрбір провинция тұрғындары ... ... ... қажет болады. Сонымен қоса Нобунага сұйық пен астықтың провинциялардағы жеке өлшемдерін жойып, киоттық өлшем бірліктерін ... елге ... ... ... ... ортақ етеді. Жаңа өлшем бірлігі кё масу 1,8 литрге тең ... Ода ... ... ... ... ... тиым ... ақша айырбасына қолдау көрсетеді. Ол шет елдерден келетін иірілген жіп, ... ... шәй ... алтынға және күміске сатып алынуын енгізеді. Нобунага қол астындағы провинцияларда ақша ... ... ... ... ... ... ақша жасатады [26, 96б]. Алайда Нобунага князь Ямананы жеңгеннен кейін Икуно алтын кенішіне ие ... да ... ақша ... ... ... жеткіліксіз болады, сондықтан күріш айырбас құралы ретінде әлі де қолданыста жүреді.
Ода қалалардың маңыздылығын түсінеді. Осыған байланысты 1568 ж. сёгун оған ... ... мен ... ... ... ... Нобунага одан бас тартып, оның орнына Оцу, Кусацу және Сакаи қалаларында өз ... ... ... ... Ода ... ... қалаларды бақылауға алуға ұмтылады. 1568 ж. Ода Сакаи қаласынаясэн әскери ... ... ... ... оны төлеуден бас тартады. Сакаялықтар жалдамалы әскер жинап Одаға ... ... ... ... ... ... ... Ода салық төлеуден бас тартқан Киото, Амагасаки, Хирано қалаларының тұрғындарын қарудың ... ... ... ... жібереді. Қалаларға байланысты жүргізген саясатында Ода Нобунага ірі сауда гильдиялары –дзаларды әлсіретуді көздеген болса керек. Өйткені сауда ... ... оған ... ... ... ... жоғарғы билігіне кедергі келтіреді және жеке әулеттермен байланыста болып Нобунаганың жауларына қаржылай көмек көрсетеді. Ірі сауда бірлестіктерімен ... ... Ода ... халық арасында қолдау тапқан еркін сауда ұранын тастайды. Нобунага ірі ... ... ... ... олар ... ... және ұсақ саудагерлерге кедергі келтіретін кеден бекеттерін жойып оларға нұқсан келтіреді. Ұсақ және орта саудагерлерге қолдау көрсету мақсатында ол жолдар ... Бұл ... ішкі ... ... жол ... ... иеліктерінің территориясын кеңіте отырып, басып алынған жерлерде ... және ... ... ... Ода ... ортағасырлық сёгундік-князьдік мемлекет- бакуханның негізін қалады. Егер 1572 жылы Ёсиакиді биліктен тайдырып өзі орталық билікті иемденген кезінен ... ... Ода ... ... диктатурасы 9 жылға созылды. Ода Нобунага Токугавамен одақтасып, сол кезеңдегі ірі ... ... ... ... Оның ... ... ... дайындықтар кезінде Такэданың өлімі көмектеседі. Такэда өлгеннен кейін Ода оның жерлерін өзінің иелігіне айналдырады. Такэданы жеңгенен соң ... ... ... ... ... Осы уақытта Нобунага Жапониядағы 66 провинцияның 30-ын бағындырған болатын [25, 41б ]. Моридің күші оның одақтастарының қуатына негізделетінін ... Ода 1581 ж. ... ... ... ... ... князь Тёсюді талқандауға жұмсайды. Оған көмекке шақырылған Оданың вассалы Акэти Мицухидэ өз әскерлерін шайқас болатын жаққа емес Нобунагаға қарсы қояды. Осы ... ... және ... сатқындығы жайында жапон тілінде жазылған деректерге сүйене отырып ... А. А. ... ... ... өз ... аттың басын Хоннодзи храмында дем алып жатқан Ода Нобунагаға қарсы бұруды бұйырады. Оған жақындағанда қатты дыбыс шығармау үшін аттарының ... ... ... ... ... дем алып жатқан Оданы қоршауға алып әскерін қырып салады. Шабуыл жасар ... ... өз ... ... сөз ... Набунага оның намысына тигенін және жерін алып қойғаны туралы айтады [24, 96-97бб ]. ... ... ... ... вассалына шабулды тоқтатуды талап етеді, бірақ жауынгерлер оны тыңдамайды. Нобунага қайтадан храмға кіріп өзін-өзі өлтіреді. Міне ... ... ... біріктіруді бастаған ұлы даймё Ода Нобунага қайтыс болады.
Елді біріктіру ісін Ода Нобунаганың серігі ... ... ... ... ... суық хабар жеткеннен кейін ол әскерін кері бұрады және Акэтиді ... оның өзін ... ... ... Овари провинциясының Накамура селосында 1536 ж. шаруа ... ... ... және ... оған Хиёси деген ат беріледі. Сегіз жасында ол әкесінен айрылады, ал өгей әкесі оны буддалық ... ... ... үшін ... оны өгей әкесіне қайтып әкеледі. Әкесі оны қайтадан құмырашыға, одан кейін ағаш ұстасына шәкірттікке береді, бірақ Хиёсиді бұл ... көп ... ... ... Ол ... жыл ... қосылып ұрлықпен де айналысады. Бір синтоиттік монах оны Мацусита деген феодалға қызметке береді. Феодал оны ... ... ... оған ... ... алуға ақша береді, алайда Хиёси ақшаны алып қашып кетеді. Қару сатып алып ол Ода ... ... ... ... ... ... ... мен оның вассалдары Сибата Кацуиэ мен Нива Нагахидэнің көзіне түседі. Бір күні ... ... ... алып ... ... ... ... қамал салуды кім ұйымдастыратынын сұрайды. Қаһарлы князьдің территориясында қамал салуға және өз басын қауіпке тігуге ешкімнің батылы бармайды. ... ... қол ... ... ... соңғы қатардан Хиёси көтеріліп бұл істі орындайтынын мәлімдейді. Екі ... ... ... ... өзенінен өтіп Хиёси ең алдымен қорғанысты ұйымдастырады және аз ... ... ... ... бітіреді. Бұл ерлігі үшін Нобунага оған әкесінің атындағы хидэ иероглифін береді. Содан бері ол ... атын ... және ... ... ... ... ... Нобунага өлгеннен кейін Хидэёси феодалдардың жиынын өткізіп онда Нобунаганың үлкен ұлынан туған немересін сёгун жариялап өзін регент қылады. Оданың өзімен ... ... ... үлкен ұлынан басқа жеке әскерлері бар екі ұлы ... міне ... ... ... ... ... ... ұлы Ода Набутада әкесінің бұрыннан келе жатқан қолбасшысы Сибатамен бірлесіп Хидэёсиге қарсы күрес бастайды. Бірақ Хидэёси бұл одақты тез ... ... әрі ... нашарлайтынын түсінген Хидэёси өзіне әлеуметтік қолдау. Саяси және ... ... ... ... ... ... Хидэёси 1583 жылы Осакада қамал салдырыады және оған ірі саудагерлерді шақырады. Сакаи және Хаката қалаларының ірі ... ... ... мен ... ... жеңілдіктер беріп Осакаға көшіреді. Осакаға көшкен саудагерлер салық жеңілдіктерін алады және ... ... ... ... ... Өзі күткеніндей Оданың екінші ұлы Ода Набуо ... ... ... оған ... ... ... ... олардың арасында болып өткен шайқас екі жаққа да жеңіс алып келмейді. Хидэёси Токугавамен келіссөздер жүргізіп, оны ... ... деп ... ... ... екі феодал өздерінің ықпал жасау территорияларын бөліседі. Келісім шарттары бойынша Хамамацу қаласының шығысында Токугава Иэясу ықпалының аймағы, ал ... ... ... қарай Хидэёсидің ықпал аймағына айналады. 1587 ж. Хидэёси Хаката және Нагасаки қалаларымен бірге бүкіл Кюсю аралын бағындырады. ... ... ол төрт ірі ... жасап Жапонияның толық қожайынына айналады. Ода бастаған біріктіру процессін жалғастыра отырып, ... ... ... үйін ... және ... аралының тәуелсіздігін жояды. Одан кейін ол оңтүстікке жорыққа барып Моридің одақтасы князь Симадзуды жояды. ... ... ... ... ... 1590 жылы ... түбінде Ходзё атты шонжармен жүргізеді. Төртінші үлкен де, маңызды жорығын ол Дэва провинциясына жасайды және бұл жорықта Датэ феодалдық әулетін ... ... ... ... оңтүстік жорығында ол христиандық қаупімен кездеседі. Кюсю аралы португалдықтардың саясатының ... ... ... орталығына айналған болатын. Осы христиандар әсіресе қатты қарсылық көрсетеді. Сондықтан Хидэёси христиан миссионерлеріне елден кетуді бұйырады. Алайда португалдық дін ... ... ... жүргендігін бүркемеленіп елден кетуден құтылады. Өз билігіне кедергі келтіретінін ... ... 1597 ж. ... ... ... тиым ... және ... мен португалдықтарды қудалауға кіріседі. Оның бұйрығы бойынша 80 христиан миссионерлері өлім жазасына кесіледі. 150 иезуит елден қуылады.
Хидэёсидің ішкі ... Ода ... ... ... ... ... алынған жерлерде ол жер өлшемдерін жүргізіп оны тікелей бақылаудағы жерлерге жатқызады. Тікелей ... ... ... 2 млн коку (1 коку –,4 л ... 160 кг тең) күріш өндіретін. Тікелей бақылаудағы ... ... ... ... ... ... ... және Нагасаки қалалары да жатқызылады. Сонымен қатар Хидэёси алғашқы рет халық санағын ... ... Ол ... шаруалар негізгі және жерсіздерге бөлінеді. Негізгі шаруалар хомбякусё қатарына ... орта және ұсақ ... ... да, оларға жерінен көшуге тиым салынады. Жерсіз шаруалар тё хадзурэлер жерге байланбайды, оларға көшіп-қонуға рұқсат беріледі. ... ... ... да ... 1568 ж. ... ... жариялап, ол бойынша шаруалар жерге бекітіліп өз егінінің үштен бір бөлігін , ал шонжарлар үштен екі ... ... ... ... ... ... бекіту олардағы қаруа-жарақты тәркілеумен жалғасады. 1588 ж. Хидэёси Катанагари но рэй, яғни “Семсерлерге ... ... ... Оған ... ... шаруа қолында бар қаруын өткізуге тиіс болады. Шаруалармен қоса буддистік дін ... қару ... ал ... ... ... ұсақ ... қару жасауға. Оны өзінде сақтауға және сатуға тиым салынады [27, 96б]. 1591 ж. ... ... заң ... ... ... ... ... Жарлық бойынша Жапонияда үш сословие өкілдері қалыптасады: самурайлар (си), шаруалар (но), ... ... ... қатар 1597 жылы Хидэёси гонингуми жүйесін, яғни шаруалардың төменгі ... ... ... ... бекітеді. Жүйеге сәйкес шаруалар бес үйден тұратын ұйымдарға бірлеседі және бұл қауым барлық мүшелері үшін жауапты болады [28, 56б]. ... ... ... ... келтіру мақсатымен Хидэёси ірі сауда орталықтарынан басқа жерлерде дзаларға тиым салады. Олардың орнына үкіметтен рұқсат ... ... ... кабунакамалардың дамуына қолдау көрсетеді. Хидэёси ақшалай рентаның (каммон) орнына натуралды рента енгізеді және оның атын ... деп ... ... елде ... және ұсақ ... өлшемі киотолық өлшем бірлігі кё масу енгізіледі. Хидэёсидің ойынша байлықтың көзі өндіріс емес сауда және одан түсетін ақша ... ... ол ... ақша ... ... 1587 ж. ол Гото Токудзоға обан деп аталған үлкен алтын ақша шығаруға бұйрық берген.
Хидэёси сыртқы саясатта да ... ... 1591 ж. ... Хидэёси Кореяға жорық ұйымдастырады. Бұл жорықтың екі мақсаты болды деген пікір айтылады. Ең алдымен ... ... ... ... ... және ... ... дамытуды мақсат еттсе, екіншіден ол жорыққа баратын оңтүстік-батыс феодалдарын ... ... ... ұзақ ... ... ... ұшыраса да Хидэёси өз мақсатына жетеді. Жапонияның сыртқы саудамен байланысты оңтүстік-батыс феодалдары әлсіреп қалады да, ішкі ... ... ... және ... ... ... күшейіп кетеді. 1598 ж. Хидэёсидің өлімі Корея жорығының ... алып ... және ... ... ... үшін күресті қайтадан жандандырады. Орталық билік үшін күресті Токугава Иэясу мен Хидэёсидің ұлы Хидэёри арасында ... ... ... ХҮІ ғ. ... ... Жапонияда елді біріктіруге бағытталған саяси күрес басталады. Өз иеліктерін кеңейтіп және сол арқылы бүкіл Жапонияны ... ... ірі ... ... ... ... билікке ұмтылған бірнеше жапон шонжарлары болды. Бірақ олардың арасында дарынды қолбасшы, айлалы саясаткер, тапқыр басқарушы Ода Нобунага ерекшеленді. Ода ... ... жеке ... қабылеті арқылы да, дипломатиялық жетістіктері арқылы да өз мақсатының орындалуын жылдамдатты. Ода Нобунага саяси жағдайды тез ... ... ең ... шешімдер қабылдай білді. Осы жетістіктерінің арқасында Ода Жапонияны ... ... ... өз ... ... білді. Алайда өзінің көздеген мақсаттарының аяғына дейін жетуге оған өз вассалының сатқындығы кедергі келтірді.
Хидэёси тек қана әскеи қолбасшы емес, дана ... ... де ... ... Тоётоми Хидэёси тұлғасына, оның саяси және әкімшілік реформаларына тарихи әдебиетте аса жоғары баға ... Оның ... ... ... ... ... ... істеген қызметі өте маңызды. Егер Ода Нобунага орталықтанған мемлекеттің негізін қалаған болса, Тоётоми Хидэёси жапон мемлекеттілігінің қабырғасын ... ... ... Ол әрине тек тірі кезінде ғана емес өлгеннен кейін де биліктің өз ... ... ... ... оның Хидэёри келбетіндегі ұрпағы өзінің жастығы мен саяси тәжірбиесіздігінің кесірінен биліктен айрылып қалды. Ал ... ... ... ең ... ... ... ... қамқоршысы болуды тапсырғанының өзі, оның саяси көрегендігін айқындай түседі. Тоётоми Хидэёси өлгеннен кейін билік үшін күрес қайта жанданды және осы ... ... ... ... ... жаңа орталықтанған мемлекеттің негізін қалады.
2.2. Токугава Иэясудың елді біріктіруді аяқтауы және орталықтанған
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... саяси жағдайы қайтадан шиленісіп кетті. Осындай жағдайда елдегі ... өз ... Ода ... мен Тоётоми Хидэёсидің серіктесі ірі жериеленуші Токугава ... ...
ж. ... ... ... болады және оның орнына феодалдар арасында күрес басталады. Токугава Ода Нобунаганың тірі кезінде ... аса ... және ... ... ... ... ... Токугава Иэясудың әулеттік некелер құруы, яғни Ода ... ... өз ... ... мен өзінің Хидэёсидің қарындасына үйленуі көмектесті. Е. Жуковтың мәліметі бойынша Хидэёси өмірінің соңғы жылдарында бүкіл ... ... ... ... 11 млн коку ... [25,49б ]. Егер әр коку 160 кг ... деп есептесек онда Жапонияда 1 млн 760 мың ... ... ... екен. Осы өндірілген күріштің 3 млн кокуі Токугава Иэясу ... ... ... 1590 жылы ... ... ... үшін Канто ауданының сегіз провинциясын сыйға алады. ХҮІІ ғ. басында Токугава әулетіне ел территориясының төрттен бірі тиесілі болды. Сондықтан ... ... ... ... өз ұлы ... ... және ... болуын өсиет етеді. Алайда Токугаваға қарсы Хидэёсидің тағыда бір серіктесі ... ... ол ... таконың өсиетін бұзды деген айып тағады. 1600 жылға қарай Жапонияда басында Токугава мен Исида тұрған екі қарама-қарсы саяси топ ... ... ... ... ашық ... қақтығысқа көшуге батылы бармайды. Алайда 1600 жылдың күзіне қарай ... ... ... ... ... Мұны Ф. Роджерс былай түсіндіреді. Токугаваның билігін нығайтуына 1600 жылы Оита портына келген голландтық “Лифде” ... ... ... ... Бұл кеме ... ... кейін командасы шаршап-шалдығып Оита портына жақындаған кезде жапондықтар кемедегілерді тұтқынға алады. Тұтқындардың арасында ағылшын Уильям Адамс болады. Оны Токугаваға алып ... ... ... ... ... сөйлескен кезде кеменің негізгі жүгі қару-жарақ пен оқ-дәрі екені анықталады. Кеменің жүгін Токугава Иэясу иеленеді және ондағы ... пен ... өзі ... Міне осы ... ... ол 1600 ... 21 ... Мино провинциясында Сэкигахара түбінде Исида армиясын талқандайды және өзінің жеке ... ... [29, 25б]. ... ... Иэясу әлі Хидэёриге қамқоршы екендігін көрсетіп жүреді, бірақ 1603 ж. өзін сёгун жариялайды. Осы уақыттан бастап Жапония тарихында 2,5 ... ... ... әулетінің билігі кезеңі басталады. Бұл уақытты тағы Эдо дзидай, яғни Токугавалардың резиденциясы Эдо қамалына байланысты Эдо кезеңі деп те ... Ол 1603 ... 1867 ... ... ... ... жылы ... сөз жүзінде биліктен бас тартып билігін ұлы Иэтадаға өткізеді, бірақ іс жүзінде өзінің өліміне ... ... ... ... Осы ... ... барлық феодалдардың қолдауын таппады. Олардың көпшілігі Хидэёсидің ұлы Хидэёри ер ежткен соң билік үшін ... ... деп ... ... ... наразылығын жеке иеліктерді қысқарту жөніндегі шаралары ... ... ... ... ... ... айналасында топтаса бастады. Олардың арасындағы ашық қақтығыс Хидэёридің әкесіне арналған храм ашуына Токугаваның тиым салғанынан басталды. Хидэёри өз ... ... ... барып бекініп, күш жинауға кіріседі. 1614 ж. Иэясу Осака қамалын қоршауға ... 1615 жылы оны ... ... Хидэёри өзін-өзі өлтіреді де, Токугаваның билігі нық орнайды.
Токугаваның алғашқы саяси шараларының бірі Корея соғысын ... ... және бұл іс оңай ... өйткені Қытай мен Корея да соғыстың тоқтатылғанына мүдделі болды. Корей соғысы жеңістермен басталып ұзаққа созылып кетті. Хидэёси өліміне ... ... ... ... ... ... өз позицияларынан айрыла бастады. Соғыс Жапонияның үлкен Адам және қаржылай ресурсын ... ... ... ... ... соғысын жалғастырмады. Хидэёсидің әкімшілік басқару қаблеті Жапонияда жүздеген жылдар бойы алғашқы рет орталықтанған басқару аппараты және даму ... ... бар ... ... қалыптастырылды. Токугава Иэясу Хидэёси жүргізген жер иеліктерінің табыстылығын анықтау, ... ... ... ... ... бөлу, феодалдық қоғамды сословиелерге жіктеу жөніндегі жемісті ... ... ... ... Токугаваның ішкі саясаты Хидэёси кезінде орын алған бастамалар аясынан шықпады. Біз Жуковтың, ... ... ... ... түпкілікті орталықтанғандығын алға тартып, Токугава Иэясуды феодалдық қоғамды ұйымдастырушы ретінде асыра дәріптеуіге болмайды, деген тұжырымына толығымен қосыламыз. Бұл ... ... мен ... жүз ... заңына салыстырмалы анализ жүргізуден де байқалады. Токугава осы ... ... ... ... ... ... және оны ... ұмтылмау керек”, деген сөздерінен де көре аламыз [5, ... ]. ... ғ. ... ... 260 ірі және ұсақ ... қалыптасты. Халықтың саны 28-29 млн-ға жетті. Халықтың 80 пайызына жуығы ауыл шаруашылығында ... ... ... ... ... салған сословиелік жүйені, сословиелік жіктелісті жетілдірді. Токугава Иэясу кезінде халық төрт сословиеге бөлініп, самурайлар –си, ... –но, ... –ко, және ... –сё ... ... ... ... жоғарғы сатысында самурайлар тұрды және бұл әлеуметтік топ өз ішінде де бөлінді. Олардың арасында ... ... ... және оның ... ... ... ... дворяндарды бірнеше топтарға жіктеді. Кугэ аталған император айналасындағы аристократтардың жері болмады, ал букэ ... ... ... феодалдардан тұрды. Букэ өз тарпынан даймёларға және қарапайым дворяндар бусилерге жіктелді. Бусилердің де жер иеліктері болған жоқ. Даймёлардың ең ... тобы ... ... ... ... ... ... Қалған даймёлар Токугава фудай-даймё және тодзама-даймё деп екі топқа бөлінді.
Токугаваға жақындары бұрынғы даймё мұрагерлеріне берілетін атақпен фудайлар деп ... ... ... ... Иэясудың 1600 жылғы Сэкигахара түбіндегі шайқасқа дейін вассалдары болған феодалдарға ... ... ... жүз ... ... 5 ... ... қатарына мына феодалдар жатқызылады: Окубо, Канамори, Итакура, Дои, Осима, Абэ, ... ... ... ... Куцуки, Цутия, Ота, Ямамота, Нагасаки, Окадзаки; Наканэ сияқты 150 князьдан тұрды. Аты ... ... ең ... ... болса керек [5, 11б ]. Фудайлар үкіметтік органдарға, провинциялардағы наместниктер билігіне тағайындалатын еді. Тодзама-даймёлар жоғары дворяндардың сёгунге тікелей бағынышты емес, ... да аса ... ... болды. Олардың 80 даймёсы экономикалық қуаты жағынан сёгуннен кем ... және олар ... ... қарсы одақтар құрмауы үшін үкіметтік билікке жақындатылмады, шоғырланып орналасқан жерлерде олардың іс-әрекетін ... ... ... ... ... ... ... басшы етіп тағайындады.
Токугава Иэясу сёгун мұнан басқа тодзамаларды бақылауда ... үшін жаңа ... ... ... 1600-1602 жж. Токугава аса қаупті даймёлардың жерлерін ... мен ... ... ... Осы уақыт аралығында Токугава 72 даймёның жерін тәркілеп, 61-ін жер иелігінің көлемін өсіріп елдің басқа аудандарына қоныстандырды. ... ... ... мен ... ... ... иесіз қалған самурайлар –рониндердің саны 400 мыңға ... ... жж. ... ... ... 100 мың ... өлтірілгенімен елде әлі де 300 мыңы қалды [26, 624б ]. Даймёларға белсенді түрде ... ... ... ... ... ... Аманат жүйесі заң жүзінде 1634 жылы қабылданды, бірақ оны Асикага сёгундары да, Хидэёси де кеңінен қолдана білді. Токугава ... ... ... ... ... Эдоға келіп орталық билікке ант беруге мәжбүрлеп отырған. Бакуфудың мұндай қатаң ... ... ... өз ... дербес билік жүргізді.
Елдегі әкімшілік-шаруашылық бірлігі даимиаттар немесе хандар болды. Токугава үйіне бағынышты қуатты ... ... ... яғни ... ... түсіміне қарай бөлінді. Токугаваның 1616 ж. жарияланған заңына сүйенетін болсақ, ең ұсақ ... ... 1000 коку ... ... және олар 5 ... жауынгер шығаруға тиіс болды. 10 мың коку күріш өндіретін князьдар 50 ... ... ... оны ... ... ... 100 мың коку ... табатындар 500 салтатты, 200 мың коку табысы барлар 1000 салтатты жауынгер ... және оны ... тиіс ... ... Маэда, Уэсуги сияқты ең ауқатты жериеленушілер 1 млн 200 мың коку күріш табыс табатын. 300 мың кокудан астам өнім алатын ... саны 16 ... ... ... ... құрамындағы үлесі 10 пайыз құрады. Такугава Иэясудың иеліктері Хонсю аралының орталығында бір бөлігі Эдо ... ... ... ... ... қаласының айналасында орналасты. Оның вассалдарының иеліктері негізінен стратегиялық маңызы бар Эдо-Осака жолының бойында шоғырланды. ... ... ... ... ... діни-ғұрыптық функциялар ғана атқарды және шынайы билігі болмады. Императордың маңында аристократиялық топ кугэ ... ... ... жер иеліктері болған жоқ, сондықтан олардың саяси күш ретінде ешқандай маңызы болмады. Кугэлер сёгуннен күрішпен ақы алып ... оған ... күй ... ... ... заң шығарушы және сот билігі сёгунның қолында шоғырланды. Токугава билігі кезіндегі мемлекеттік басқару аппараты туралы Токугава заңдарынан мәлімет алуға ... ... ... ... ... пен ... лауазымдардың, дәлірек айтқанда Токугава қамалына кедергісіз кіруге рұқсат етілген қызметкерлердің саны 56 болды. Олардың ішінде Тайро-сакиге кіретін лауазым иелері, яғни ... ... ... ... ... қызметкерлер түрі тізімде бірінші болып жазылды. Токугава Иэясу аса жақын вассалдарынан тұратын росин кеңесін ... Оның ... Ии, ... ... Сакаи сияқты ірі феодалдар әулеттерінің өкілдері кірді. Мемлекет қызметкерлерінің, яғни ... ... ... ... саны 88 ... олар жыл сайын өз қызметі туралы есеп беріп ... ... еді [5, ... ... ... ... сёгундық үкіметті қайта қалпына келтірді.
Сёгундық-князьдық жүйенің ... ... ... ... ... ... Әр бір ... жер үлесі 0,36 гектардан 0,45 гектарға дейін жетіп орта есеппен жылына 640-800 кг күріш өндіруге мүмкіндік ... ... ... түрі ... ... ауыл шаруашылық өндірісінің дамуына қолайлы жағдай туғызды, өйткені шаруа өндіріс көлемін ұлғайту ... ... ... ... қол ... алды. Оның үстіне ХҮІІ ғ. бірінші онжылдығында өзара феодалдық соғыстардың тоқталуына байланысты егістік жерлердің көлемі мен егін ... ... ... ... [30, 83б]. Токугава Хидэёси енгізген нэнгудің мөлшерін 2/3-ден 40 пайызға дейін ... ... өзі ауыл ... жаңа көкөніс пен астық түрлерінің пайда болуына және кең ... ... ... алып ... ... тәтті картоп, мақта, темекі, шәй, тұт ағашы, қант ... ... ... ... ... ... ... бес үйлік және он үйлік жүйесі қолданылды. Бұл ... ... ... ... бекітілді. Үкіметтік органдар барлық деревняларда қауымның жауапкершілігін арттыруға ұмтылды. Гонингумилар (бес үйден тұратын әкімшілік бірлік) мүшелері өз ... ... ... ... ... ... атқаруына, қылмыс жасамауына жауапты болды. Мұндай гонингумилардың басшылығына үкімет ауқатты шаруалардан старосталар тағайындады. Егер бес үй ... ... ... ... болса оның салық мөлшерін қалған мүшелері арасында бөлетін болды [31, 63-64бб]. Токугава Иэясу шаруалар туралы: “Шаруалар күнжіт дәні сияқты, неғұрлым көп ... ... ... көп шырын береді”, - деген сөздері белгілі [30, 45б]. Мұндай қатынас пен осыған байланысты қанаудың ... ... ... ... ... билгінің бастапқы жылдарында шаруалардың петициялар жазу қозғалысы дамыды.
Токугава кезеңінде қалалықтар сословиесі ко –қолөнершілер және сё –саудагерлер қоғамның төменгі сатысында ... Заң ... олар ... сословиелерге қарағанда құқықтары шектеулі болды, алайда олардың экономикалық қуаты ... ... ... ... айналдырды. Бұл сословие өкілдері феодалдардық режимді қаржылау қамтамасыздандыру қызметін атқарды. Ішкі және сыртқы сауданы дамуы ірі ... ... ... және дамуына мүмкіндік берді. Сауда мен қолөнер өкілдерінің басты орталықтары ... ... Эдо, ... ... ... ... ... Эдода саудагерлер мен қолөнершілер өз қызметінде орталық билік өкілдерінің мүдделеріне бағынышты болса, ... қала ... ... ... ... сай қызмет етті. Тек Осака, Сакаи және Нагасаки қаларының ... мен ... ... ... өз қызметінде тәуелсіз жұмыс істеді. Қуатты сауда гильдиялары –кабунакамалар мен қолөнершілер бірлестіктері –дзалар Осака, ... және ... ... ірі ... және ... орталықтарына немесе ел асханасы –дайдокороға айналдырды. Бұл қалалардың ... ... ... ... ... ... ... фарфор, қағаз алып келінді. Осакада күріш сатып алып, оны егін егуге несиеге беретін ... ... ... ... Айрбас өлшемі әлі де күріш болып қала ... ... ... да құны өсе ... ... князьдіктер де бірте-бірте өнім түрлерін өндіруге байланысты жіктеліп мамандана бастады. Мысалы Солтүстік және оңтүстік-батыс Кюсю негізінен фарфор мен мақтадан жасалатын мата ... ... ... ... ... ... ... металл өнімдерін өндіруге бейімделді, Нагоя- Сэто ауданы –ыдыс, фарфор өндіруге, Нагано –шикі жібек, Сацума –қант, Тоса және Тёсю қағаз ... ... [9, ... соңына дейін Токугава Иэясу билікті ұлына берседе саяси істерге араласып отырды және іс жүзіндегі Жапонияның ... ... ... ... 1616 жылы ... ... аңда жүргенде белгісіз біреудің қастандығынан қаза тапты.
Хани Горо «История японского народа» ... XV-XVII ... ... мен қалалықтардың арасындағы күресті республикалық тұрғысынан қарастырады және Батыс елдерімен ... ... осы ... тән ... ... көрсетеді: «Таким образом, ростки республиканского правления в вольных городах, характерного дня нового времени, наблюдались и в Японии. Были даже ... ... ... ... ... с ... ... Однако республикансая система правление в европейских вольных городах и попытки устоновление государств, основанных на ... ... ... с ... ... потерпели поражение, например в 1530 году в Италии. То же самое произошло и в Германии, где попытка потерпели крах ... ... ... В ... ... ... развитую внешюю торговлю и промышленность, в первые была ... ... ... ... в ... ... ... В Англии благодаря значительному развитию промышленных городов впервые была ... ... ... В ... же в то ... ... ... была везде ещё очень сильной, торговля также в большинство ... ... в ... ... от феодалов» [31, 63-64бб].
Қорыта айтқанда, Токугава Иэясу Ода Нобунага мен Тоётоми Хидэёсидің елді ... ... ... әрі ... жалғастырып, Жапонияны орталықтанған, күшті билік органдары бар мемлекетке айналдырды. Токугава байқағанымыздай ... ... ... ... ... ... сияқты салалардағы жүргізген реформаларын әрі қарай жалғастырды және өз қабілетіне орай жетілдіре білді. Токугава Иэясу оорталық билікке қол ... үшін ... ... аяусыз басып отырды. Токугава билікке Хидэёсидің мұрагерін және оның жақтастарын жоюдан бастады. Билікке келгеннен ... ол ... ... ... аппаратын құра отырып, орталық билікке, яғни өзінің және ұрпақтарының билігіне қарсы тұратын саяси күштерді ... ... ... ... ... әкімшілік, заң шығарушы және сот билігі сёгунның қолында ... ... ... ірі жериеленушілер арасында жіктеу жүргізіп оларды екі топқа фудайлар және тодзамаларға бөлді. Жаңа сёгун тодзамаларды бақылауда ... үшін жаңа ... ... ... ... жж. ... аса ... даймёлардың жерлерін тәркілеу мен аманат жүйесін енгізді. Осы уақыт аралығында Токугава 72 ... ... ... 61-ін жер ... көлемін өсіріп елдің басқа аудандарына қоныстандырды. Токугаваның билікке ... мен ... ... ... иесіз қалған самурайлар –рониндердің саны 400 мыңға жетті. 1614-1615 жж. Осака кампаниясы кезінде 100 мың ... ... елде әлі де 300 мыңы ... [26, 624б]. ... белсенді түрде қысым жасауға аманат жүйесі –санкинкотай көмектесті. ... ... заң ... 1634 жылы ... ... оны ... сёгундары да, Хидэёси де кеңінен қолдана білді. Токугава Иэясу ... ... ... ... ... келіп орталық билікке ант беруге мәжбүрлеп отырды. Токугава 1616 ж. ... ... ... барлық істерді реттейтін заңдар жинағы “Токугава сэйкан хяккэдзё” жариялады. Заң ... ... ... ... ... қалыптасуын қорытындылады. Осы саяси шаралары Токугава әулетіне өз ... 2,5 ... бойы ... ... ... ... ... болсақ ХҮ-ХҮІ ғғ. Жапонияның экономикасында елеулі өзгерістер болып өтті. ХҮ ғ. ертефеодалдық жер иелену ... ... ... ... ... феодализм кезеңінің феодалдық иелік формасы қалыптаса бастады. Нәтижесінде феодалдық ... ... ... ... ... жағдайының нығаюы олардың саяси тәуелсіздігіне алып келді. Бұған қолөнер мен сауданың дамуы және ... ... ... ... ... көрсетуі де септігін тигізді. Экономикалық саладағы дамуда қолөнер өнімдері үлкен сұранысқа ие ... ... ... ... даму ... ... өркендеуіне алып келді. Қолөнер мен сауданың дамуы қалалардың еркіндігін қамтамасыз етті және оларды сыртқы сауда жолдарын іздеуге итермеледі. Сыртқы сауда, ... ... ... сауда Жапония мәдениетінің дамуына, феодалдардың әкімшілік басқару тәжірибесінің нығаюына әсерін тигізді. Экономикадағы даму әлеуметтік жағдайға әсерін тигізді. Елдегі ... ... ... ... ... ... ... жіктеліс жүрді. Халық арасындағы мүліктік жіктеліс пен еңбек жіктелісі жедел қарқындармен жүрді. Егер ХҮІ ғ. ... ... ... ... мен ... ... ... деген иероглифпен көрсетілсе, ХҮІІ ғ. басында саудагерлер мен қолөнершілер ко және сё ... ... ... топтарға бөлінді. Әлеуметтік жіктеліс тек қана төменгі ... ... ғана ... ол ... ... феодалдар сословиесіне де қатысты жүрді. Феодалдардың өздері тап ішінде әлеуметтік ерекше сипаттары айқын топтарға бөлінді. Бұл ... ... ... ... алып ... Осыдан барып феодалдық соғыстар жүрді. Соғыстар мен оның нәтижесінде туындаған шығындар шаруаларға салынатын салықтар мен міндеткерліктердің ұлғаюына алып ... Бұл ... ... ... ... ... ғғ. Көптеген шаруалар көтерілістері болып өтті. Осы факторлардың әсерінен елде саяси бытыраңқылық ... ... ... және ... ... қоғам өкілдерінің барлық топтарын шаршатты және елде ... ... ... айқын көрініс тапты.
Феодалдардың өзара қырқыстарының тоқтамауы ел басшыларының бірігуге ұмтылысын тудырды. Елді біріктіру үшін басталған күресті бірнеше ірі ... ... ... ... өкілдері ірі жериеленуші даймёлар Мори, Оути, Такэда, Иэясу болды. Бірақ елді ... ісі Ода ... ... ... Ода ... ... ... ішінде өзінің әскери және әкімшілік басқару қабілетінің нәтижесінде ірі ... және ... ... ... айналды. Оның мұндай жетістіктерге жетуіне елдегі әлеуметтік-экономикалық және саяси жағдай ықпалын тигізді. Ода Нобунага өзін ... ... да, ... ... бакуфу түрін одан әрі жалғастырды және орталықтанған мемлекеттің негізін қалады. Оның серігі әрі вассалы шаруадан шыққан Тоётоми ... ... ... ісін одан әрі ... ... байқалған мемлекеттік аппарат пен әлеуметтік бөліністің құрылымдық негізін қалады. Ішкі және сыртқы сауданы, қолөнерді, ... ... зор үлес ... ... сословиелік жіктелісті заңдастырды. Болашақ бакуфулық мемлекттің институттарын белгілеп берді.
Ода Нобунага мен ... ... елді ... ... күресін әрі қарай жалғастырған және Жапонияны орталықтанған, күшті билік органдары бар мемлекетке айналдырды Токугава ... ... ... ... ... ... әлеуметтік, саяси басқарудағы қол жеткізген жетістіктерін ұтымды пайдалана ... ... ... ... ... қол жеткізу үшін өзінің қарсыластарын жойды, ал қалғандарын қатаң тәртіпте ұстады. Билікке келгеннен кейін ол күшті мемлекеттік басқару ... құра ... ... ... яғни өзінің және ұрпақтарының билігіне қарсы тұратын саяси күштерді ... ... ... ... ... ... заң шығарушы және сот билігі сёгунның қолында шоғырландырды. Токугава 1616 ж. өмірінің соңында мемлекеттегі барлық істерді реттейтін заңдар ... ... ... ... ... Заң орталықтанған сёгундық немесе бакуфулық мемлекеттің қалыптасуын қорытындылады. Осы саяси шаралары Токугава әулетіне өз билігін ... ... бойы ... ... ... ... ... Ода Нобунага мен Тоётоми Хидэёси бастаған істі аяғына жеткізіп орталықтанған феодалдық мемлекетті құру ісін соңына жеткізген ... ... ... ... жапон тарихына енген аса бір маңызды жаңалық ол европалықтардың келуі еді. ... ... ... ... елде жаңа ... ... дами ... Негізінен қару-жарақтар, баспа құралдары әкелінді. Баспа құралдарын ... ... ... діни ... басу, оларды христиан дініне уағыздау болып табылады. Пайда бола бастаған қалалық интеллигенцияның дворяндардан ... ... ... география, медицина, өндіріс технологиясы, навигация, сол сияқты батыс мәдениеті мен философиясының жаңа ғылыми деректерімен танысудың мүмкіндіктеріне ие болды. Осыған ... ... ... ... ... танымдық құмартушылығы ерекше арта түсті.
Дегенмен мұның бәрі Батыспен жасалған байланыстың тек қосымша құралы есебінде ғана елге тиімді ықпал ... ... ... ... ... католиктікке және протестант шіркеуіне қарастыруға тырысты, ондағы негізгі мақсаттары ... ... ... ... арқылы, европалық діншілдік пен көпестердің саяси және ... ... ... болатын. Бірақ, европалықтардың ғасырлап жүргізген саясаты жапон халқының мәдениетінің ерекшеліктерін жоя алмады.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ЖӘНЕ СІЛТЕМЕЛЕР ТІЗІМІ :
1. К. Т. ... ... ... им. ... и ... исторической науки.//Бекмахановские чтения –. Материалы международной научной конференции. Алматы 2004.
. Свод законов “Тайхорё”.//Перевод К. А. Попова. в 2-х частях. М., 1985.
. ... К. А. ... акты ... ... М., ... Г. И. ... ... движение в Японии во второй половине ХҮІІ –начале ХҮІІІ в. М., 1960.
. Филиппов А. В. “Стостатейные установления Токугава” и ... из ста ... Спб. ... ... А. Б. ... ... ... Японии. М., 1981.
. Тортаев С. А. Ортағасырлық терминдердің түсіндірме сөздігі. Алматы, 2003.
. Жумагулов К. Т. Проблемы истории германских племен (с ... ... до ... ... ... ... 2002.
. Кузнецов Ю. Д., Навлицкая Г. Б., Сырицын И. М. История Японии. М., ... Н. И. ... ... ... М., ... А. Л. ... ... истории Японии в период позднего феодализма. М., 1963.
. Поздняков И. Г. К вопросу о генезисе ... в ... сб. ... ... в ... ред. ... С. Д. М., 1963.
.Государства в докапиталистических обществах Азии. М., 1987.
.Конрад Н. И. Восток и Запад. М., 1966.
15.Жумагулов Қ. Т. ... ... и ... у ... германцев. Алматы, 1994.
16.Каткова З. Д., Чудодеева Ю. В. Китай-Япония: любовь или ненависть? М., ... А. А. ... ... ... М., 1961.
18. Ханин З. Я. Парии в японском обществе. М., 1987.
19.Ким Э. Г. Первое ... ... в ... ... ... и ... ... М., 2002.
. Яцуси Кабата. Серебро в денежном обращении Восточной Азии в ХҮІ-ХҮІІ вв.//Материалы ХІІІ международного конгресса историчских ... М., ... Л. Н. ... ... В 2-х ... Т. 1. Л., 1998
22.История стран Азии и Африки. М., ... ... ... ... культуры. Т. ҮІІІ. М., 1959.
. Искендеров А. А. Тоётоми Хидэёси. М., 1984.
. Жуков Е. М. ... ... ... ... М., ... ... по истории японской деревни конец ХҮІІ –первая половина ХҮІІІ в.// Пер. и предисл. О. С. Николаевой. В 2-х частях. Часть І. М., ... ... ... ... бакуфу.//Подпалов Г. И. Крестьянское петиционное движение в Японии во второй половине ХҮІІ –начале ХҮІІІ в. М., 1960.
. Ханин З. Я. ... ... ... ... ... ... до ХҮІІ в.). М., ... Роджерс Ф. Дж. Первый англичанин в Японии. //Пер. С англ. ... Н. В. И ... А. И. М., ... ... А. Л. К вопросу о генезисе капитализма в Японии.//Сб.: О генезисе капитализма в ... ... ... вв.). М., ... Хани Горо. История Японского народа. // Пер. с япон. и ... ... А.Л. М., ...

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жапонияның саяси жүйесі12 бет
Қытайдың АТА-дағы сыртқы саясат стратегиясы27 бет
"екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі жапонияның жағдайы"5 бет
1915-1945 жылдар аралығындағы Корей халқының Жапон отарына қарсы ұлт азаттық қозғалыстары38 бет
1945-1980 ж.ж. Жапонияның экономикалық дамуы23 бет
ІІ-ші дүниежүзілік соғыс қарсаңындағы Маньчжуриядағы Жапон империализмінің отарлау саясаты48 бет
Алғашқы орыс-жапон қатынастары6 бет
Америка - Жапон шарттары. Кеңес - Жапон соғысы4 бет
Америка мен Жапонияның тарихы73 бет
Баскарудың жапондық типінің түрлері10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь