Философия, оның пәні, қызметтері және зерттеу объектісі

1. Дүниетаным туралы түсінік, оның қоғамдық тарихи сипаты.
2. Дүниетанымның тарихи түрлері: мифология, дін, философия.
3. Философия, оның мәдениеттер жүйесіндегі орны. Философия және ғылым.
4. Философияның қызметі, оның қоғамдағы орны.
Әдебиеттер
Философия – өз алдына ғылым. Ол, ең алдымен, дүниетанымдық, теориялық, методологиялық ғылым. Философия бүкіл әлемді оның басты салалары: табиғат, қоғам, адам санасын тұтас құбылыс ретінде алып, оның жалпы заңдылықтарын ашады, объективтік шындық жөніндегі белгілі қағидалар жүйесін қалыптастырады. Бұл гректердің ертедегі екі сөзінен құралған ұғым (philio – сүйемін, sohpia – даналық, екеуі қосылып “философия” деген сөзді туғызды). Арабтар бұл сөзді тіліне жеңілдетіп “фәлсафа” деп атаған. Бірақ қазірде “философия” деген сөз бұл ұғым шеңберімен шектелмейді. Ол сонымен бірге дүниетаным, өмірлік позиция, іс-әрекет. Философияның тікелей айналысатын проблемаларына жататындар:
логика (гр. logos – ойлау заңдылықтары туралы ілім),
онтология (гр. ontos – мән туралы ілім),
гносеология (гр. gnosis – білім, таным туралы ілім),
аксиология (гр. axios – құндылық туралы ілім) еді.
Адамзат дамуымен қатар философия да өз алдына дүниеге көзқарас ілімі ретінде қалыптаса түсті. Философияда екі түрлі әдіс қолданылады. Бірі диалектикалық әдіс. Ол дүние ұдайы қозғалыста, өзгерісте, дамуда деп түсінеді. Екіншісі, метафизикалық (гр. ta meta, ta phyzika деген екі сөзінен құралған) әдіс. Бұл – біріншіге қарама-қарсы дүниені өзгермейтін, қозғалмайтын, дамымайтын құбылыс деп түсінетін ұғым.
Сонымен философия дегеніміз материя мен сана, таным мен болмыс, адам мен қоғам жайлы адамзат ой-санасының дамуы барысында жинақталған, жүйеленген ғылыми ой-пікірдің жиынтығы. Ол философияның негізгі мәселесін әрқилы түсіндіретін түрлі философиялық ағымдар мен бағыттардан тұрады.
1. Абишев Қ. Философия. (Жоғарғы оқу орындарының студенттеріне арналған). – Алматы, 1998.
2. Лосев А.Ф. Философия. Мифология. Культура. – М., 1991.
3. Мамардашвили М.К. Как я понимаю философию. – М., 1990.
4. Мир философии. Ч.1., - М., 1991.
5. Ортега-и-Гассет Х. Что такое философия? – М., 1991.
6. Хайдеггер М. Что такое философия? – М., 1967.
7. Философиялық сөздік. – Алматы, 1996.
        
        Философия, оның пәні, қызметтері және зерттеу объектісі
Дүниетаным туралы түсінік, оның қоғамдық тарихи сипаты.
Дүниетанымның тарихи түрлері: мифология, дін, ... оның ... ... ... ... және ... ... оның қоғамдағы орны.
Әдебиеттер:
Абишев Қ. Философия. (Жоғарғы оқу орындарының студенттеріне арналған). –Алматы, 1998.
Лосев А.Ф. Философия. Мифология. ... –М., 1991. ... М.К. Как я ... ... –М., 1990.
Мир философии. Ч.1., - М., 1991.
Ортега-и-Гассет Х. Что ... ... –М., 1991. ... М. Что ... ... –М., 1967. ... ... –Алматы, 1996.
Дәріс мазмұны:
Философия –өз алдына ғылым. Ол, ең алдымен, дүниетанымдық, теориялық, методологиялық ғылым. Философия бүкіл ... оның ... ... ... ... адам ... ... құбылыс ретінде алып, оның жалпы заңдылықтарын ашады, объективтік шындық жөніндегі белгілі қағидалар жүйесін қалыптастырады. Бұл гректердің ... екі ... ... ұғым (philio ... sohpia –даналық, екеуі қосылып “философия” деген сөзді ... ... бұл ... тіліне жеңілдетіп “фәлсафа” деп атаған. Бірақ қазірде “философия” деген сөз бұл ұғым шеңберімен шектелмейді. Ол ... ... ... ... ... іс-әрекет. Философияның тікелей айналысатын проблемаларына жататындар:
логика (гр. logos –ойлау заңдылықтары туралы ілім),
онтология (гр. ontos –мән туралы ілім), ... (гр. gnosis ... ... ... ілім),
аксиология (гр. axios –құндылық туралы ілім) еді.
Адамзат дамуымен қатар философия да өз алдына дүниеге ... ... ... ... ... ... екі түрлі әдіс қолданылады. Бірі диалектикалық әдіс. Ол дүние ұдайы қозғалыста, өзгерісте, дамуда деп түсінеді. Екіншісі, метафизикалық (гр. ta meta, ta phyzika ... екі ... ... ... Бұл ... ... дүниені өзгермейтін, қозғалмайтын, дамымайтын құбылыс деп түсінетін ұғым. ... ... ... ... мен ... ... мен ... адам мен қоғам жайлы адамзат ой-санасының дамуы барысында жинақталған, жүйеленген ғылыми ой-пікірдің ... Ол ... ... ... әрқилы түсіндіретін түрлі философиялық ағымдар мен бағыттардан тұрады. Көне замандарда қалыптасқан қарапайым философиялық түсініктерден бастап, осы заманғы философиялық ... ... ... ... ... табиғат пен қоғамның түрлі құбылыстарын танып-түсінуге жәрдемдесетін әдістемелік негізін ашып көрсетуді мақсат ету – философияның негізгі міндеті ... ... ... ... дүниетанымдық пікір мифология түрінде пайда болды. Бұл гректердің екі сөзінен құралған: mifos - аңыз, logos-ілім. Мифология негізінде дін ... ... ... ертедегі адамдардың алғашқы көзқарасы –миф, аңыз, ертегі түрінде болды. Алғашқы қауымның діндеріне тотемизм мен ... ... ... ... ... ... ислам. Буддизм –ең көне, ертедегі дін болса, ислам –ең жас дін.
Философтарды ойландырған мәселелер: Дүние қалай ... Адам ... мәні ... Шындық деген не? Дүние мәңгі ме? –деген сұрақтар болды? Соларға жауап іздеді. Философия ойлау, зерттеу, сын көзбен қараудың негізінде ... ... Адам ... ... сын ... қарауы керек. Біз дүниеге, бір нәрсеге сын көзбен қарау арқылы, ойлап, ... ... сол зат ... бір ... қалыптастырамыз. Кез-келген адам философ болуы мүмкін. Себебі ол ойлай алады, сын көзбен қарап, көзқарас қалыптастырған болса, неге ол ... ... ... ... ... ... дүниеге келгендіктен, оны ғылымдардың ғылымы деп санады. Өйткені, ол кезде әлем ... ... ... қатарлы тұжырымдар мен пікірлер өз алдына ғылым ретінде дараланып бөлінбеген соң, ол туралы пікірлерді философия өз бойына жинақтаған болатын. Сондықтан да ... әрі ... әрі ... зерттеуші, сынаушы, байқаушы ретінде бой көрсетті. Осыдан келіп, ол кездегі философияны натурфилософия деп ... ... ... ... философия да өз алдына дүниеге көзқарас ілімі ретінде қалыптаса түсті. Дүниеге көзқарас –дүниені ... оны ... ... мен ... ... да дүниеге көзқарас бағалаудан, іс-әрекеттерден туындайды. Дүниеге көзқарас сезімнен, танымнан, нанымнан тұрады. Дүниеге көзқарастың түбір негізі –теорияда. Ол үшін ұғыну, ... нану ... ... ... мәселесі –философияның түрлі теориялық мәселелерін шешкенде басшылыққа алатын, оларға бағыт сілтейтін басты ... ... ... Философияның негізгі мәселесінің екі жағы бар. Бірінші жағы –дүниенің мәні, табиғаты туралы (онтологиялық) мәселе, екінші жағы –дүниенің танымдылығы туралы ... ... ... ... ... не, ... ма, әлде идея ма, ... па, әлде ой-сана ма? –деген сұрақтың екі жауабы бар. Материяны алғашқы деп танитындар материялистерге, ал сананы ... ... ... ... ... да ... идея да ... деп санайтындар дуалистер деп аталды.
Көне Шығыс философиясы.
Дәріс жоспары: (1 ... Үнді ... ... болуы және кезеңдері.
Үнді философиясының негізгі бағыттары және мектептері.
Ежелгі Қытай ... ... ... болмысы.
Даосизм және Конфуций ілімі –Қытай философиясының негізгі ағымы.
Әдебиеттер:
Алтай Ж.А. Мұхамбетәлі К. Философия тарихы. –А., 1999. ... Х.З. ... ... ... ... –А., 1992. ... М.Т. Философия тарихы. –А., 1992.
Литман А.Д. Современная индийская ... –М., 1985. ... М.Т. ... ... Вводный курс. Избранные тесты. –М., 1997.
Философиялық сөздік. –А., ... ... ... Т.1. –М., 1969.
Китайская философия: энциклопедический словарь. –М., 1994.
Дәріс мазмұны:
Ең көне философиялық ілімдер ертедегі Шығыс мемлекеттерінде –Қытай мен Үндістанда, ... мен ... ... болды. Ол біздің заманымызға дейінгі Х ғасырда басталды. Бұл қола ... ... ... ... ... ... ... товар-ақша қатынасының қалыптасуы, мемлекеттің пайда болуы кезеңдері болатын.
Ертедегі Үндістан төрт кастаға бөлінді.
Әскери, аристократиялық каста. (кшатрии).
Абыздар кастасы. (брахмандар).
Басы бос ... ... ... ... ... (шудралар).
Б.з.д. 7-6 ғ. ғ. брахманизм ішінен түрлі ағымдар пайда болды. ... ... ... мен ... болды.
Жайнизм –этикалық ілім. Оның негізі –адам жанын тән қыспағынан, құлқын ... ... ... ... жансыз дүние затына жатқызады. Әрбір зат атом, не атомдар қосындысы) ... ... ... оған материядан басқа кеңістік, уақыт, қозғалыс, тыныштық та кіреді. Ал ... ... ... ... ... ... Жан –мәңгі, оның мүмкіндіктері шексіз. Бірақ ол денемен ... өмір ... Бұл оны ... ... табылады.
Буддизм –біздің заманымызға дейінгі VI-V ғасырларды діни ілім ретінде дүниеге келді. Ол брахманизмге қарсы әділдік көксеген ... ... ... ... ... Буддизм христиан, ислам діндері сияқты, дүниежүзілік ірі діндерге жатады. Оның негізін салған Сиддхартха немесе ... ... Ол ... VI ... өмір сүрген. Бұл дін Шығыс елдеріне (Қытай, Жапония, т.б.) кең тараған. ... ... ... гөрі діни ... негізделген. Мақсаты адамдарды түрлі рухани азаптардан босату және оған жетудің жолын іздестіру. Буддизм кейін бірнеше ағымдарға бөлінеді. Ертедегі Үнді ... ... ағым да ... Оны ... ... ... дейді. Локаята бұл дүниеден басқа о дүние бар ... ... ... ... ... ауа ... от ... су, жерден тұрады дейді.
Ертедегі Қытай философиясы б.з.б. 6-5 ғасырларда пайда болды. Онда конфуцийлік бағыт ... рөл ... Оның ... салған нақты адам Конфуций (б.з.б. 551-479 жж.) ... ... ... ... оның ... орны ... Ол ... кітаптар құрастырды (“Өлеңдер кітабы”, “Көктем және күз” жылнамасы, т.б.). Бұл кітаптарда Қытай мәдениеті жинақталған. Мәселен, ол: ... ... ... ... ... бір-біріне жақын, ал айырмашылықтары тәрбие барысынан туындайды», - дейді. «ойлаусыз оқу –бекер іс, оқымай ойлану –бос әрекет» деген болатын. ... ... ... ... –Көк Аспан дейді. Оның пікірінше, Аспан мен Жер үйлесімде, ал адам осы екеуінің ортасынан шығады.
Конфуций іліміне ... ... ... ... пайда болды. Ол күні бұрын белгіленетін өмір жоқ, әрбір адам ... оның ... ... туындайды, дейді. Біздің барлық біліміміз екі нәрседен: сезімнен (у-лу) және ойлаудан (син) туындайды дейді.
Идеализм мен ... ... ... ... ... былайша айтқанда, Дао жөніндегі Лао-Цзы (VI-V ғ.) ілімі дүниеге келді, өмір ... Оның ... ... пен ... ... Көк ... емес, Дао деп қарады. Дао –заттардың табиғи ... ол цзи ... ... әлемнің негізін құрайды, деді. Лао-Цзы пікірі бойынша, адам заттардың табиғи даму процесіне араласпауы ... Ал ... оған ... оны өзінің жеке басының пайдасына икемдемек болса, ол адам сәтсіздікке ұшырайды, дейді. Лао-Цзыдың пікірінше, зиян мен сәтсіздік адамның заттардың ... ... ... ... олар Дао ... ... деп ... Лао-Цзы ілімі қайшылықтары көп ілім. Бір жағынан, ол ... рөл ... ... ... ... ... ... дамуды қолдайды.
Антикалық философия
Дәріс жоспары: (1 сағат)
Ежелгі грек ... ... ... грек ... ... мәселесі.
Софистика. Сократ және сократтық мектептер.
Платон мен Аристотель философиясындағы болмыс, таным және мемлекет туралы ілімдер.
Әдебиеттер:
Платон Собр. Соч. В 4 ч. Т.1. –М., 1990. ... ... Соч. В 4 ... Т.1. –М., 1976. ... В.Ф. ... ... –М., 1976.
Богомолов А.С. Античная философия. –М., 1985.
Материалисты Древней Греции: Сборник текстов Гераклита, Демокрита и Эпикура. –М., 1955. ... Д. ... Д. ... ... от ... до наших дней. Т1. Античность. –М., 1993.
Ғарифолла Есім. Платонның түсі. Сана болмысы. ... ... ... –А., 1998. ... А.Н. Аристотель. –М., 1981.
Дәріс мазмұны:
Грек философиясы ... ... ... ... ... Оның ... ... қаласынан шықты. Фалес (VIІ ғ.-VІ ғ. бірінші жартысы) сауда адамы ... ... ... ... ... заттар судан пайда болған. Бәрі содан туындаған. Тіпті ... өзі де су ... ... ... ... дөңгелек. Фалестің айтуы бойынша дүние-жанды құбылыс. Оның дәлелін магниттің тарту күшінен көрген. Анаксимандр (б.з.б. 610-540). Оның пікірінше дүние негізі су, ... ... бір зат ... ... ... бастама –апейрон. Дүние пайда болып, жойылып жатады. Мәңгі ... ... тек ... ... ... ... көп ... болжамдады. Оның апейрон туралы пікірі қазіргі материяны философиялық тұрғыдан ... ... ... ... (585-525) дүниенің негізі ауа деп есептейді. Ауаның ... мен ... су, жер, тас, от ... ... деп ... ... Гераклит (520-640 жж. шамасы). Ол Эфес қаласынан ... Оның ... ... дүниеде өзгермейтін, қозғалмайтын ешнәрсе жоқ. Бәрі өзгеріп отырады. Ондай ұғым ... бірі ... (VI-V ғ. ... Дүние заттан тұрған шар. Онда бос кеңістік жоқ. Ондай ... ... ... ... ... әрі жойылмайды. Парменидтің шәкірті болған Зенон (490-430 жж.). Ол бірнеше ғажап ойлар айтты. Солардың бірі оның ... ... ... ... қуып жете ... ... оғы ешқашан нысанаға жетпейді дегені. Ол, әрине, өмірде олай емес екенін біледі. Бірақ теория ... бұл ... ... алмаған. Анаксагор (б.з.б. V ғ.). күнді материалдық дене дейді. Сол үшін оны ... ... деп ... ... гректер арасынан софистер де шықты. Соладың бірі –Протагор (490-420 жж.), Горгий, т.б. Олар шындықты дәлелдеп, нақтылап білудің ... ... құр, ... ... ... ... Сократ (470-399) –гректер арасынан шыққан, объективтік идеализмнің негізін салушы. ... ... ... –жастарды өз философиясы арқылы тәртіпті өмір сүруге баулу. “Менің білетінім –ешнәрсе білмейтінім”, дейді Сократ. Сондықтан, ол “өзіңді өзің біліп ал” ... ... ... ... ... ... билеуші құдай деп уағыздауы. Сократтың айтқандарын қағазға түсірген оның шәкірттері, оның ішінде Платон, болды. Демокрит (460-370) ертедегі гректерден ... тек ... қана ... ... ... ол атомистік теорияның негізін салушы. Левкиппен бірге ол дүние “атом” және ... ... ... ... Олар атом ... көрінбейді, құлаққа естілмейді, бірақ нақты өмір сүреді, деп уағыздады. Атомдар бірінен бірі түрі, қатарластығы және орны ... ... ... ... өмір мен өлім де ... ... мен ... байланысты. Платон (427-347) –объективтік идеализмнің көрнекті өкілі, Сократтың шәкірті. Ол да Афины демократиясын қатты сынға алды. ... ... ... ... ... т.б. ... тұратын шындықты Платон нақты шындық емес, ол тек шын өмірдің көлеңкесі, шын өмір ... деп ... ... ... білу ... еске ... деп ... Идея деген ұғымды алғаш философияға енгізген де сол. Аристотель (384-322) ол ... ... ... ... ... ... Аристотельде объективтік идеалист, бірақ ол материализм мен идеализм арасында солқылдақтық, ... ... ... ... ... ... өтты. Негізгі еңбектері: “Жан туралы”, “Физика”, “Категориялар”, “Метафизика”, т.б.
СОКРАТ –ПЛАТОН –АРИСТОТЕЛЬ. (шәкірттер).
ФАЛЕС –су.
АНАКСИМАНДР ... ... ...
ГЕРАКЛИТ –от.
ПИФАГОР –сан.
4-тақырып. Орта ғасырдағы христиандық философия
Дәріс жоспары: (1 сағат)
Орта ... ... ... ... және ... ...
Ортағасырлық схолостиканың ерекшеліктері.
Аврелий Августин және Фома Аквинскийдің еңбектеріндегі философиялық идеялар.
Универсалий мәселелері. Номинализм және реализм. У. Оккам номинализм ... ... ... ... епископа Гиппонского. –М., 1991.
Боргош Ю. Фома Аквинский. –М., 1975. ... ... ... ... ... и ... ... –М., 1991.
Дж. Реале и Антисери. Западная философия от истоков до наших дней. Т.2. ... ... 1995. ... А.Ф. ... Возрождения. –М., 1982.
Рассел Б. История западной философии. –М., 1993. ... Б. ... ... –М., 1998. ... В В. ... ... –М., 1979. ... по истории философии. В 3 ч. Ч.1. –М., 1997. ... ... ... арасында мың жылдай үстемдік құрған феодалдық құрылыс жатыр. Бұл ... де ... ... ... Оны схоластика (лат. тілінде Schola –мектеп) деп атаған. Қазір схоластика деген ұғым өмірден алшақ, практикалық жағынан пайдасыз, құрғақ, жел ... үйір ... ... ... ... ... ... төңірегінде қалыптасты. Схоластар ақылдан діни сенімді жоғары қойды. Олардың талас пікірі жалпылық пен ... ... ... тарихында бұл таласты әмбебаптар, яғни универсалдар (лат. Universalia –жалпылық), яғни ... ... ... ... ... деп ...
Реализм дегеніміз латынның «шын» деген сөзінен шыққан. Реализм басты өкілдері –Ансельм Кентерберийский (1033-1109), Фома Аквинский (1225-1274), т.б. ... ... ... құдай шын өмір сүреді, дүниеде бар нақты заттар мен құбылыстардың бастамасы құдай, демек, жеке нәрселердің пайда ... ... ... байланысты.
Аврелий Августин (345-430) християн дінбасы және неоплатонизмге жақын тұрған философ-мистик, патристиканың ықпалды өкілі. Оның дүниетанымы «Нанымсыз білім жоқ, ... жоқ» ... ... ... А.Августин көзқарасы –схоластика көздерінің бірі. «Құдайдың қаласы туралы» деген шығармасында тарихты, адам ... ... ... ... християндық концепциясын ұсынды. Августиннің християн теологиясының кейінгі дамуына ықпалы ... зор. ... ... ... да, ... ... бір бөлігі де қазіргі кезге дейін кеңінен пайдалануда.
Реалистерге кері бағыт ұстанған номиналистер материалистік ұғымды таратты. Оның ... ... ... т.б. ... ... ... ... жекені айқындай алмайтыны былай тұрсын, тіпті нақты өмір сүрмейді. Жалпы ... тек бос сөз ... жеке ... адам ... ... ... ғана. Шындықта тек жеке-дара заттар ғкана өмір сүреді, сондықтан адам сол жеке ... мен ... ғана ... біле ... ... бұл пікірі материяның алғашқылығы жайындағы материалистік тезиспен үндесіп жатыр. Сол ... де бұл ілім ... ... ... ...
Итальяндық дін иесі философ Фома Аквинский Платон идеализмі мен Аристотельдің философиясының идеалистік жақтарын пайдалана ... ... ... философиясын жасады. Оның ілімінше, материя формадан бөлек өмір сүре алады. Бұл, Фома Аквинскийдің айтуынша, ешбір материалдық дене жоғары формадан, яғни ... ... ... өмір сүре ... ... құдай –таза рухани жан деген сөз. Тек табиғат денесіндегі заттар үшін ғана форма мен материяның ... ... ... ... мен ... ... ... одан әрі дамыды. Оның көрнектң бір өкілі Уильям Оккам (1300-1350) реализмді батыл сынай келе, ғылымның міндеті шындықта бар ... ... ... білу, ал жалпы дүние танушы субъектінің ақыл-ойында ғана ... деп ... ... ... ... ... бастап, Фома Аквинскийдің діни-идеалистік жүйесі (томизм философиясы) католик шіркеуінің ... ... ... (ілімі) –неотомизмнің негізін құрды.
5-тақырып. Орта ... ... ... ... (1 ... тілді философиясының бастауы және теологиялық дамуы.
Әл-Кинди және араб тілді философиясының бастауы.
Әл-Ғазали араб тілді философияның теологиялық дамуы.
Ибн Рушд: дін және философия.
Ибн ... ... ... ... және форма. Құдай және дүние мәселесі.
Әдебиеттері:
1. Григорян С.Н. Из истории ... ... Азии и ... –М., 1960.
2. ... А.А. ... Р.Т. ... Учебник для студентов высших ... ... –М., ... Ғ. ... тарихы. //Сана болмысы./Саясат пен мәдениет туралы ойлар.// - 5 кітап. –Алматы, 1998. ... Ғ. ... ... ... ... пен ... туралы ойлар.// - 5 кітап. –Алматы, 1998.
Ибн-Сина. Избранные философские произведения. –М., 1980.
Игнатенко А.А. В ... ... –М., 1989 ... ... ... –М., 1991. ... В В. Средневековая философия: Учебноепособие. –М., 1979.
Сулейменов О. АЗИЯ. –Алматы, 1975.
Дәріс мазмұны:
Шығыс елдерінде қайта өрлеу (ренесанс) Батыс ... 5-6 ... ... яғни 9-12 ... ... Әсіресе, бұл Орта Азия мен Иран жеріне қатысты болды. Оның себебі, бұл жерлерді атақты Жібек жолы ... ... ... ... жолы ... пен Батыс елдері арасында сауда қатынасын күшейтіп, экономикасын дамытуға әсерін тигізді. Керуен-сарайларда жер-жерлерден келген адамдар әңгіме-дүкен құрып, неше түрлі жаңалықтар , ... ... ... ... («Мың бір түн», «Шахнама»). Ол кезде Орта Азия мен Таяу Шығыста ... ... ... ... тез дамыды. Өйткені, бұл ғылымдар оған дейін Қытай, Үнді елдерінде дамыған болатын. Бұл ... Орта ... Таяу ... елдері ғылымдарына тікелей әсерін тигізді. Әрине, орта ғасырда бұл ... де діни ... ... ... ... Азия мен Таяу ... ... шыққан ірі ғалымдардың ішінде әл-Фараби, әл-Бируни, ибн-Сина ... ... орын ... ... ... жерінен шыққан әл-Фараби (870-950) әйгілі математик, философ, ... ... ... ... Ол Аристотель еңбектерін араб тіліне аударып, оған түсініктемелер жазған. Сол үшін оны ... ... ... ... деп атаған. Философияда құдайға сеніп идеалист болғанымен, ... ... ... ... ... Ол ... алты ... тұрады дейді. Олар жәй бөлшектер, минералдар, өсімдіктер, жануарлар, адамдар, аспан ... ... ... тануға болады, ал танымды тудыратын сезім мүшелері деді.
Ортағасырлық көптеген ойшылдар сияқты әл-Фараби да дүниенің бастапқы жаратушысы құдай деп ... ... ... ... ... «Философиялық трактаттары», «Логикалық трактаттары», «Этикалық трактаттары» т.б.
Орта Азиялық ... ... ... ... ... философ, тарихшы болған. Көзқарасы жағынан идеалист болғанымен, ... ... ... ... ... материалист екенін айқын байқатты. Ол табиғаттың объективті өмір сүретінін, оның даму заңдылықтары бар екенін мойындады. Дүние ұдайы қозғалып, ... ... оның ... ... ... ... деді ол. Еңбектері: «Ертедегі ғылымдар хронологиясы», «Үндістанның жазба бейнесі».
Орта ғасырда өмір ... ірі ... бірі ... ... ... Ол ... замандасы болған. Туған жері Бұхара. Ибн-Синаны энциклопедиялық ғалым дейді. Ол медицина мен философия ғылымдарына зор үлес ... Оның ... ... ... ... каноны». Ол Батыс Европада бес ғасыр бойы әрбір дәрігердің ... ... ... ... ... ... ... Ол кезде Испания арабтардың қол астында болған. Оның ... ол ... ... ... екен: «Аристотель табиғатты түсіндірді, ал ибн-Рушд Аристотельді түсіндірді». Ол Аристотель ілімін жоғары ... деп ... онда ... ... мен ... ... жоқ деп ... Оның ойынша екі ақиқат бар: дін тобырға керек, оны тізгіндеп ұстау үшін, ... ... үшін ... ... ... ... ... қажет, ал философияға ол керек емес.
Бұл кезеңде схоластика мен дін ... ... ... әрі ақын Омар ... ... өмір ... Ол ... астрономия ғылымдарында үлкен із қалдырды. Ол мұсылмандық теологияның діни қағидаларын қатты сынға алып, жан өлмейді және ол ... ... өмір ... ... ... түсініктерді теріске шығарды.
Қорыта келгенде, ОртаАзияның орта ғасырлардағы ойшылдары мен ... ... және ... ... ... пен ... ... ілгері дамуына зор әсерін тигізді.
7-тақырып. Қайта өрлеу дәуірі философиясы ... ... (1 ... ... ... философиясы. Антропоцентризм және гуманизм. Өнер мәселесі.
Николай Кузанский диалектикасы және пантеизм.
Қайта өрлеу дәуіріндегі ... ... ... ... ... ... Н.Г. Религиозная система древних тюрков. –Алматы, 1998.
Григорян С.Н. Из истории философии Средней Азии и Ирана VII –XII вв. –М., 1960. ... А., ... Ж. ... ... ... кіріспе. –Алматы, 1994.
Малов С.Е. Памятники древнетюркской письменности. –М.-Л., 1951.
Мэри Бойс. Зороастрийцы. Верования и ... –М., ... К. ... и мир: казахская национальная идея. –Алматы, 1994.
Дәріс мазмұны:
ХV ғ. ... бұл ... ... пен Батысты сауда жолымен байланыстырып келген Жібек жолы Шынғысқан басқыншылары Орта Азия, Таяу Шығыс, Шығыс Европа елдерін жаулап алған соң өз ... ... ... ... жол ... және жаңа географиялық ашылымдарға байланысты су жолдарының дамуына себеп болды. Сол іздестіру нәтижесінде Америка ашылды, оңтістік Африка арқылы Үндістанға, ... су жолы ... ірі ... ... ... ... пен Шығыс арасындағы сауда жолын жандандырды. Соған сәйкес, енді сауда жолдары сөнген Орта Азия мен Таяу ... ... ... ... ... ... мен Англия дамыған ірі елдерге айналды. Жан-жақты білімді адамдар дүниеге келді. Осы дәуірде олар орта ғасырлық діни ұғымдар мен схоластикаға ... ... ... ... ... ... Рим ... бет бұрды. Соған сәйкес ғылым өкілдері инквизиция жасаған сұмдық ... ... ... пен ... ... ... ... Мәселен, протестантизм дінінің бастаушысы Кальвин испандық дәрігер Серветті адам денесінде қан айналымы болатынын ашқаны үшін, тірідей екі ... ... ... ... ... ... Бруноны (1548-1600) Рим алаңында тірідей өртеп өлтірді. Өлер алдында Джордано былай деп өсиет қалдырды: “Мейлі, мені өртеп өлтірсін, бірақ ... ... адам ... ... ... ... ... бөгет бола алмайды”.
Ол философиялық танымның мақсаты құдайды емес, табиғатты танып-білу деп есептеді, мұнымен қатар ол табиғаттың ... және ... ... ... ... ... ... айтты. Таным теориясында Бруно адамды табиғаттың ажырамас бөлігі ретінде қарастыра отырып, ол сыртқы дүниені, табиғатты бейнелейді деп есептеді. Бірақ ол ... мен ... ... ... ... ... қабылдау –танымның сенімсіз негізі, тек ақыл-ой ғана білімнің көзі деп есептеді.
Николай Коперник (1473-1543) өлім ... ... ... “Бәрібір жер айналып тұр” деген екен. Бұл кезде ғалымдар Жер Күнді айналып ... ... ... ... Николай Коперниктің гелиоцентрлік теориясы ғылымдағы ірі революциялық төңкеріс болды. ... ... ... ... ... Кузанский (1401-1465) салды. Ол философияның негізгі мәселесін идеалистік тұрғыдан шешті. Дүниенің бәрін, адамды да ... ... ... ... ... (бәрі құдай) пікірді дамыта отырып, сайып келгенде, ол Жаратушының ... ... ... ... пантеизм құдайды табиғатпен алмастырды. Ол кеңістіктің шегі бар, дүниенің жаратылған уақыты бар деген схоластикалық ... діни ... ... ... ... ... ... Таным алдымен сезімнен басталады, одан соң оны ойлаумен толықтырады. Бұл екі процесс ұдайы бірлікте, ақыл (интеллект) бәрінен ... ... деп ...
Жаңа дәуір қоғамның мәні, адамның табиғаты ... да жаңа ... ... ... ... мен ... пайда болды. Солардың бірі – утопиялық социализм теориясы. Оның негізін салушы –ағылшынның қоғам қайраткері, гуманист Томас Мор. Ол ... ... ... еңбегінде итальяндық философ, әрі социолог Томазо Компанелла «Күн қаласы» деген кітабында болашақ ... ... ... жайындағы армандарын қияли баяндап берді: ол қоғамда жеке меншік пен қанау жоқ, адамдар ынтымақты қауым болып өмір сүреді, еңбек ету ... ... ... ... әркім өз еркімен еңбек етеді, оқып білім алады, дене еңбегі мен ой еңбегі дұрыс ұштастырылып ұйымдастырылады. т.с.с. ... ... ... ... жаңа гуманистік қоғамдық идеяларды тудырды. Бұл дәуірде болған экономикалық-әлеуметтік өзгерістер мен ғылыми-техникалық жаңалықтар адамдардың дүниеге ... ... ... ... орны ... ... өзгертіп, бүкіл бұдан кейінгі ғылым мен философияның дамуына ықпал етті.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бейіндік мектепте музыка пәнін қазақ ұлттық аспаптар арқылы үйрету3 бет
Римдік құқығымен термині мен көне рим құқығы4 бет
Философия, оның пәнi және қоғамдағы ролi7 бет
Философияның негізгі даму кезеңдері мен бағыттары6 бет
«Инвестиция мемлекеттік реттеу обьектісі ретінде»72 бет
«Қаржылық жағдайы» категориясын талдау объектісі ретінде теориялық зерттеу; қаржылық жағдайын талдау көрсеткіштерін жетілдіру бойынша тәжірибелік ұсыныстар. «Kazakhstan Trading Company» ЖШС мысалында70 бет
Автоматтандыру объектісі ретіндегі магистралды мұнай құбыры61 бет
Адам - әлеуметтік саясаттың объектісі ретінде3 бет
Азаматтық құқықтың объектісі42 бет
Аймақ мемлекеттік басқару объектісі ретінде6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь