Ә.Нұрпейісов шығармашылығының бастау –бұлақтары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3.7.беттер

Негізгі бөлім
I тарау. Ә.Нұрпейісов шығармашылығының бастау .бұлақтары

1.1. Жазушы шығармашылығына туған жер мен елінің әсері ... ... ..8.11. беттер
1.2.Ұлттық шығармашылық орта ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12.19. беттер
1.3. Ә.Нұрпейісов шығармашылығынан орыс және батыс классикасының көрініс табуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20.27. беттер

II тарау. Ә. Нұрпейісов шығармашылығының өзіндік ерекшеліктері
2.1. Ә. Нұрпейісов публицистикасындағы ұлттық сарын ... ... ... ... .28.35.беттер
2.2. Ә.Нұрпейісов публицистикасындағы планетарлық проблемалар ... .36.41.беттер
2.3.Мәтінді ұйыстыру әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...42.45. беттер


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 46.48. беттер


Сілтемелер тізбесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 49.51.беттер

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..52.бет
Сөз өнері сияқты киелі өнердің үдесінен шығу- қалам ұстағанның бәрінің бірдей қолынан келе бермейтіні, мұндай ұлы бейнет тек ірілердің ірілерінің үлесіне ғана тиетіні ақиқат.
Сөз өнерін ой азабын көп кешкен, қалам машақатын көп шеккен жан ғана жете игермек.Он ойланып, жүз толғана отырып, ой тереңіне сүңгитін, көкірегінен шыққан әрбір сөзіне жанын салатын, сонысымен әулие өнердің өрісін кеңейтер талғампаз қаламгерлер некен- саяқ туады. Бұл жолда тер төгіп, еңбек еткен халқымыздың біртуар перзенттері қаншама?! Бүгінгі күні дүниенің төрт бұрышы есімін түгел білетін, аты әлемге мәшһүр жазушы Әбдіжәміл Нұрпейісов- осындай біртуарлар санатынан, әдебиетіміздің деңгейін әлемдік биікке көтеруге үлес қосқандар қатарынан.
Қазақтың шын мәніндегі ұлы жазушысы- Мұхтар Әуезов кейінгі ұрпақтың ішінен иығы көрініп келе жатқан ірі талантты әрқашан аңсап күткен. Әбдіжәміл Нұрпейісов- жазушы үлкен үміт артқан жастардың бірі.Әбдіжәміл Нұрпейісовтің шығармашылық дүниелерін алғаш таныған, оған қуана қол соққан да осы ұлы адам болатын. Мұхтар Әуезовтің Кунцево ауруханасында жатқан кезінде Тахауи Ахтановқа жазған: «Қадірлі дос-іні Тахауи!» деп басталатын хатында : «Мен сені, Әбдіжәмілді, Зейнолла, Тәкенді, Сафуанды- көптен бастан бөлек санайтұғым. Енді әдебиет болашағын ойламай болмайды. Сендерді сол болашағымыз дейім.
1. Шериаздан Елеукенов. Ғасырмен сырласу.- Астана:Елорда, 2004 ж.-482-бет
2. Николай Анастасьев. Небо в чашечке цветка. Абдижамил Нурпеисов и его книги в мировом литературном пейзаже.- Алматы: Өлке, 2004 г.- 304 стр
3. Шериаздан Елеукенов. Әдебиет және ұлт тағдыры.- Алматы: «Жалын баспасы» ЖШС, 1997 ж.- 368 бет
4. Зейнолла Қабдолов. Көзқарас: талдаулар мен толғаныстар.- Алматы: Рауан, 1996 ж.-256 бет
5. Герольд Бельгер. Кемелденудің өрелі биігі, Түркістан,2000 ж, 21-27 қаңтар
6. Тауман Амандосов. Публицистика- дәуір үні.- Алматы: Жазушы, 1974.- 120 бет
7. Жанқара Дадебаев. Шымырлап бойға жайылған: Мақалалар.- Алматы: Жазушы, 1988.- 192 бет
8. Қалтай Мұхамеджанов. Көш көлікті болсын // Егемен Қазақстан, 1994 ж, 29-желтоқсан
9. Герольд Бельгер. Күнделік дәптердің беттерінен // Егемен Қазақстан, 1994 ж, 29- желтоқсан
10. Қадыр Мырза Әли. Иірім.- Алматы: Атамұра, 2004.- 360бет
11. Ербол Шаймерденұлы. Әбдіжәміл әлемі // Нұр- Астана, 2006 ж, 25- қазан, 6-бет
12. М.Әуезовтің өмірі мен шығармашылық шежіресі.- Алматы: Ғылым, 1997.- 768бет
13.Қажығали Мұхамедұлы. Халықаралық ПЕН- клубтың Берлинде өткен конгресінде...// Ана тілі, 2006 ж, 26- маусым
Әбдіжәміл Нұрпейісов. Толғау. Раздумье.- Алматы: жазушы, 1972.- 217 бет
14. Жақып Бауыржан. Қазақ публицистикасының қалыптасу, даму жолдары. Генезис, эволюция, поэтика.- Алматы: Білім, 2004.-368 бет
15. Әбдіжәміл Нұрпейісов. Жүрегі тола жыр еді.- Алматы: Жазушы, 1982.-525 бет
16. Әбдіжәміл Нұрпейісов. Ақ бидай туралы аңыз.Очерктер.- Алматы: Жазушы, 1985.- 160бет
17.Герольд Бельгер. Возвышая наши святыни: ст, очерки, эссе.- Алматы: Өнер, 1996.- 432 стр
18.Әбдіжәміл Нұрпейісов. Соңғы парыз.- Алматы: жазушы, 1999 ж.-446 бет
        
        Кіріспе
Сөз өнері сияқты киелі өнердің үдесінен шығу- қалам ұстағанның бәрінің бірдей қолынан келе бермейтіні, мұндай ұлы бейнет тек ірілердің ... ... ғана ... ... ... ... ой азабын көп кешкен, қалам машақатын көп шеккен жан ғана жете игермек.Он ойланып, жүз ... ... ой ... ... ... ... әрбір сөзіне жанын салатын, сонысымен әулие өнердің өрісін кеңейтер талғампаз қаламгерлер некен- саяқ туады. Бұл жолда тер ... ... ... ... ... ... қаншама?! Бүгінгі күні дүниенің төрт бұрышы есімін түгел білетін, аты әлемге мәшһүр ... ... ... ... ... ... әдебиетіміздің деңгейін әлемдік биікке көтеруге үлес қосқандар қатарынан.
Қазақтың шын ... ұлы ... ... Әуезов кейінгі ұрпақтың ішінен иығы көрініп келе жатқан ірі талантты әрқашан ... ... ... Нұрпейісов- жазушы үлкен үміт артқан жастардың бірі.Әбдіжәміл Нұрпейісовтің шығармашылық дүниелерін алғаш таныған, оған ... қол ... да осы ұлы адам ... Мұхтар Әуезовтің Кунцево ауруханасында жатқан кезінде Тахауи Ахтановқа жазған: «Қадірлі дос-іні ... деп ... ... : «Мен ... ... ... Тәкенді, Сафуанды- көптен бастан бөлек санайтұғым. Енді әдебиет болашағын ойламай болмайды. Сендерді сол болашағымыз дейім. Сондықтан анау бір жылдардан- ақ ... ... мен ... ... ... ... ... ойлы жаңалықтарды өзге бір қазақтан молырақ күткен күйдемін»[1],- деп аға қолынан сусып түскен қаламды қағып алып, оның ой- арманын жалғастыратын ... өз ... ... жалғасы ретінде қарайтынын байқаймыз.Бұл туралы Герольд Бельгер «Жас Алашта» жарияланған «Қазақ дәптері» атты эссесінде былай дейді: «Менің әрдайым есімнен кетпейтіні- ... ... ... ... ... ... ... ұрпаққа қалдырған өсиеті, аманаты. Бұл, сөз жоқ, ерлік, ... ... кең, ... биік ... тән ... Мұқаң атаған заңғар жазушыларын да жақсы білемін, араластым, біразының шығармаларын орысшаладым. Бұл да бақыт. Әттең, түгелдей дерлік о дүниелік болып ... ... бұл ... ... ... ғана ... ... сеңгірінен асқан жазушы шығармашылық қайсарлығымен талайды таңғалтып ... ... ... кеңінен танымал қуатты қалам иесі тозбайтын мұрасымен қазақ әдебиетіне елеулі үлес қосты.
«Әбдіжәміл Нұрпейісов –шын мәніндегі, толық мағынасындағы суреткер. Жұмыр басты ... ... оның ... ХХ ... ең бір ... де ... оқиғалардың куәгері болу жазылды.. Жо–жоқ, сыбай–сылтаң сырт куәгер емес, ата–жұртын шарпи өткен планеталық ауқымдағы алапат ... ... ... ... кешті. Заманасының кейіпкеріне айналды.
Суреткер ретінде Ә.Нұрпейісов ғасырдың осынау алапат та асқақ болмысын, өзінің кіндік жұртын мысал ете отырып, нағыз өмір ... ... бере ... Бұл ... ... өмір бойы жазғаны біртұтас, бір ғана эпопея десе лайық. Ол эпопеяны « ХХ ғасыр және қазақ әлемі » деп ... да ... еді. ... басындағы сергелдең («Қан мен тер»), ғасыр ортасындағы сұрапыл («Курляндия»), ғасыр соңындағы сүргін («Соңғы парыз»)[3].
Әбдіжәміл Нұрпейісовтің публицистикалық мұралары да сапасы жоғары, ... ... ... ... «Ақ бидай туралы аңыз», «Толғау.Раздумье», «Возвышая наши святыни» деп аталатын публицистикалық шығармалар жинағы ... ... ... ... ... сырлы суреті, оның арқауы шындық»[4].Публицистика- замандас келбеті, публицистің өзі өмір сүріп отырған кезеңінің бет- бедері.Сондықтан да ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты.
Ә.Нұрпейісовтің публицистикалық мұрасы өзінің бірегей ерекшелігімен, көркемдік шеберлігімен публицистика саласында айшықты орын алады. ... ... ... ... ... ... «Ол- КСРО ... сыйлығының лауреаты. Бұл мәртебелі сыйлықты жазушылардан Қазақстанда үш қаламгер: Мұхтар Әуезов, Әбдіжәміл Нұрпейісов, ... ... қана ... ... әдебиетіміздің, әдебиет арқылы тұтастай сөз өнеріне жүйрік қазақ халқы абыройының төрткүл дүние ... арта ... ... ... ... ... ... өзі айғақталады »[5]. Жазушы ретінде қалың оқырманға кеңінен таныс болғанымен, біз Ә.Нұрпейісовтің ... ... ... ... білдік деп айта алмаймыз.
Тақырыптың өзектілігі публицистің өзгелерге ұқсай бермейтін өзіндік өрнектерінен туындап ... ... оның өз ... ... ... болуы, көкейкесті мәселелерді көтере білуі алғышарт болды.Өз дәуірінің суреткері Әбдіжәміл Нұрпейісовтің ... ... ... ... ... ... ... берері мол дәріс болмақ. Өйткені, әр дәуірдің ақиқаты мен шындығын бүгінгі күн талабы тұрғысынан таразылау- ... ... ... ... ... ... оның шеберлік тәжірибесін үйрену, тілі мен стилін, өзіндік ерекшеліктерін оқып- білудің маңызы зор.
Зерттеу нысаны.Зерттеудің ... ... ... ... ... ... жұмысының қайнар көзі ретінде жазушы- публицисттің әр жылдары баспадан жарық көрген кітаптары мен көптеген баспасөз материалдарының түпнұсқалары қарастырылды.
Зерттеудің ... ... ... мен ... ... пікір айтуы, күнделікті өмірге, әр қилы қоғамдық ... ... ... үн қосуы, көркемдік шабытпен терең ой тастап, ... ... бір ... ... ... ... білуі. Екінші сөзбен айтқанда, публицистика дегеніміз-саяси- көркем проза, қаламгердің әлеуметтік мәселелерді толғауы»[6]. Осы тұжырымға ... біз ... ... ... пайымдары мен ғылыми негіздеріне сүйене отырып, уақыт шындығын жазудағы публицистің кемеңгерлігі мен ... ... ... ... ... жұмысында жазушының публицистикалық мұраларына талдау жасап, суреткердің ... ... даму ... ... ... ... арқылы автордың болмыс- бітімі айқындалып, оның жазушы- публицист ретіндегі ой- пікірлері жан- жақты ашылды..
Зерттеудің әдістемесі. Дипломдық жұмыс ... ... ... мен ... ... әдісіне негізделді.Дипломдық жұмыстың негізгі әдісі талдауға арналған.
Зерттелу деңгейі. Ізденіс барысында Николай Анастасьевтің 2004 жылы ... ... ... ... ... ... мен ... хақындағы «Небо в чашечке цветка» атты монографиясы игі ... ... ... бұл ... ... ... прозасын жан- жақты зерттеп, талдаған, ал публицистік шығармаларына көп тоқталмайды. Ә.Нұрпейісовтің әр ... ... ... ... ... ... эссе, очерктерін, хаттарын, құттықтау сөздерін топтастырған Герольд Бельгердің «Возвышая наши святыни» атты ... да ... ... ... жұмысында З.Қабдоловтың, Т.Амандосовтың, Қ.Мұхамеджановтың, Ж.Дадебаевтың, Ә.Кекілбаевтің, Ш.Елеукеновтің, С. Әшімбаевтің, Т. ... Р. ... т.б. сол ... ... ... ... мен ғалымдардың естеліктері мен шығармашылығына қатысты әдеби- сын ... де ... ... жұмысының теориялық және практикалық мәні. Жұмыстың нәтижелері мен ... ... оқу ... ... ... ... ... айқын бағдар болмақ.
Дипломдық жұмыстың құрылымы. Диплом жұмысы кіріспеден, «Әбдіжәміл Нұрпейісов шығармашылығының бастау-бұлақтары» және «Әбдіжәміл ... ... ... ... атты екі ... қорытындыдан, сілтемелер мен пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
I- ... Ә. ... ... ... - ... ... туған жері мен елінің әсері
Адам ... үшін ең ... ... да ... өскен елі мен жері қымбат. Осы бір қасиетті сөздің қадірі мен ... шыр етіп ... ... ... қаны ... ... жарық дүниемен қауыштырған өлкені сүйе білгенде ғана түсінесің. Ыстығы табаныңнан өтіп, ... ... ... ... жылу ... ... өлкеге деген махаббат ешбір жанда салқын тартпақ емес.Қолына қалам алып, сөз ... ... ... ... ұсынған адам өзінің туып- өскен жеріне, оның тағдырына, болашағына айрықша ықылас, алаңдаушылық танытпайынша, дүниеге келелі де кесек шығарма әкеле алмасы ... ... ... ... оның ... ... ... алып, жеке- дара қарастыруға болмайды.
Туған Арал Әбдіжәміл Нұрпейісов үшін оның мәңгі махаббатына айналған. «Туған жерің- туған анаңдай ... ... Тасы мен ... ... жүрегіңді шоқтай күйдіріп тұрғасын, сен өзгелердің де осы даланы жаны үзіле жақсы көріп,бар өлкеден шоқтығын асырып, Арқадағы сол анау ... әлде ... жер ... ... ... жеріңді мақтаса, тап бір өзіңді мақтағандай төбең көкке жетеді. ... ... ... ... ол шыр етіп ... дүниеге келгенде алғаш рет жауырының тиген, кіндік қаның тамған жер. Баяғы бала кезіңде осы даланың май топырағын жалаң аяғымен ... ... ... ... жүріп, қозы, лақ қуып өстің. Табаныңа осы даланың шөңгесі ... ... ... ... ... ... да ... Оның қайнап тұрған қапырық ыссы желі де торғын орамал ... ... ... ... ... жай ... қоя ... [7]. Жазушы өзінің туған жері туралы осылайша ... ... ... ... да, шын ... төгіліп түскен, атамекенге деген іңкәрліктің шексіз ынтызар моншағы [8].
Былайша қарағанда, бәз біреу үшін ... ... жер ... ... күн, ... ... көлеңкесі жоқ құмды дала, суы ішуге жарамайтын Аралдың туып- өскен ... үшін ... ... ... Біле ... ... оның бүгінгі және одан кейінгі талай ұрпаққа үлгі боларлық, өнеге берерлік тағылымды тарихы бар. Сол себепті де, ... ... оның ... ... ... деген сүйіспеншілігімен тығыз байланысты. Бұл ретте Арал мен Арал балықшыларының тағдыры Әбдіжәміл Нұрпейісовтің бүкіл шығармашылығының үзілмес арқауы десек қателеспейміз. ... ... ... ... тақырыбы болуы керек » деген болатын. Ә.Нұрпейісов осы талап ... ... ... Әбіш ... ... ... төңірегінен тағы бір кесек суреткер туып, ол да Арал ... ... ... Нұрпейісовтің Аралстанын оқырман көз алдынан қалтарысқа әкете алмас еді. Нұрпейісовтің ... ... ... мен ... ... ... сияқты» [9].
Жазушы жүрек елжіретерлік сезіммен туған жері ... ой- ... одан әрі ... ... «Жаз ... ... қойнауын білесің ғой, жер жаннаты. Мәуесінде бұлбұл сайраған жасыл ағаш ... ... ... мөп- мөлдір суға аяғыңды малып, рахаттанып отырғанда, шыныңды айтшы, ... ... ... ... жер бар деп ойлайсың ба? Дәм- тұз айдап кең дүниенің қай қиырында жүрсем де, Арал ... мен Арал ... бір сәт ... ... ... емес» [10].
Тіптен, көргеннің көзін жаулап, естігеннің құлағын елеңдететін, «Қазақстанның Швейцариясы» атанған сұлу өлке- Көкшетаудың әсем ... ... ... та, ... Арал ... ... мейіріммен сөз қозғайды.
«Жаз бойы жұрттың зықын алып бітетін есірік ... жел сәл уф етсе де ала ... ... ... ... жөнелетін рақаты шамалы өңірдің, әсіресе шілде айында шыжғырған ыстығы шекеңді шағып, ал қаңтардың ақ түтек ... жан ... ... жіберетін қытымыр қаталдығына қарамастан, сен үшін сол шіркіннің жүзі неге ... ... ... ... тірлікте тағдыр айдап, сен қай жерде, қай ел, қай ... ... ... ... ... жеп, ... ... жүрсең де, өзгесі өзге, сіңірін созып, шаршап талықсыған жалғыз атты жолаушыға таңдайын ... ... ... ... ... ... сол шаңдағы бұрқыраған сары бұйратты дала сәл есіңе түссе де ... сен ана ... ... ... ... жаның жадырап қоя беретінін айт!Иә, қалайда, әйтеуір туған жерің ... ... исі ... ... ұяң ... ет бауырыңды елжіретіп тұратын бір қасиеті бар». Әбдіжәміл Нұрпейісов табиғат барын үйіп- төгіп бере ... ... ... ... ... да, ... ... Арал жайында сөз етеді. Көкшетаудың сұлулығына сұқтана отырып, Арал туралы еріксіз салыстырып ... өзі де ... «Жөн ... ... ... жер» ... Тек қай ... де жақсылығын көре білу үшін кісі дәл сол арада туып- өскен перзенттің көзімен қарау керек дейді. Әрине, солайы ... біз ... ... ... ... жөні ... маңдайында көзі бар кісі әсте таңданбай, тамашалап қарамай сүлесоқ өте ... Мен де осы ... ... ... ана жақтағы ақ соры бетіне шығып жататын алатағанақ Арал өңірін әрқашан есіме алып, адам мінезі сияқты табиғат мінезінің де ... ... ... ... жоқ ... ау деп ... ... топырағының, атамекенінің асыл қазынасы- даналық тағылымы Әбдіжәміл Нұрпейісовтің тұла бойына ана ... ... Ол ... ... ... ... ... адымдап, бірге тыныстап келе жатқан ел азаматы.Ол бірде: «Иә, мына ... тұл ... ... ... ... ... бермен қарай сансыз ұрпақ көші өтті. Осы дала біздің де талай ұл мен қызға ... ... Олар да ... ... осы ... әр қилы асқақ арманмен құлшынып келіп, бірақ бірде- бірі дегеніне жете алмай, опасыз сұм ... ... ... Және ... өтіпті.Біз сияқты, олардың тағдыры талқыға түсіп, тірлік үшін тайталасқан, жағаласа бірде жау қолында шалғайы кетіп, дар- дар етіп ... ... ... да ел ... үшін ... ... арын ... күші басым жаудың бірде астына түссе, бірде үстіне шығып, алыс- жұлыспен өмір кешкен азғантай халық осы ... ... ... бермен қарай мал бағып, егін егіп, балық аулап күн кешті.Олар да өзіміз сияқты түндік астында түтін түтетіп, осы ... бір ... ... ... Жар құшқан, перзент сүйген. Осы мына өрттей ыстық күн ... ... ... ... қу медиен дала бізге мекен болғалы қаншама қасіретті ананың, қаралы жесірдің, қорғансыз жетімнің көз жасы көлдей ақты. Осы даланың ... үшін ... ... ... асыл ... ... терін төкті»[12],- деп туған халқының, өскен өлкенің өткеніне терең философиялық мағынада көз жүгіртеді. Осы тебіреніс пен толғанысқа толы жолдардан ... ... ... көре ... ... қай ... ... кім туралы жазса да, ретін тауып, сынасын келтіріп, Арал жөнінде айтып қалады. Туған жерінің әсерін ... ... анық ... ... ... ... мекеннің қадір- қасиетін айтпау мүмкін емес. Себебі, сол жерде тудың, кіндігің кесілді,сол жерде ана ... мен әке ... ... Жазушы үшін жазы ыстық, қысы ызғарлы Аралдан артық ... ... ... ... ... ... жылдың ақпан айында Әбдіжәміл Нұрпейісов Қазақстан Жазушылар Одағының органы- «Жұлдыз» журналының редакторлық қызметіне тағайындалады. Оның ... қыры жеке ... ... ... әбден лайық. Журналға жаңа басшының келуімен көптеген тың идеялар да қоса келді. «Жұлдыз» жаңаша қырынан таныла ... ... ... қаражат бөліп, сол арқылы арнайы ұйымдастырылған шығармашылық топ әр жерлерге барып, концерттер қойып, халықты журналға жазылуға үндейтін еді. Ал, ... ... ... осы қаржыны басқа мақсатта пайдалану туралы ұсыныс жасады. «Жұлдыз» журналының ... ... ... ... ақшалай сыйлықтар тағайындады. Кейбіреулері «бұл қалай болар екен » деп күдіктенгенімен, Ә.Нұрпейісов редактор болған кезде ... ... 38835- тен 60975- ке ... яғни ... біз ... таралымының арта түскенін анық байқай аламыз. «Жұлдыз» журналы ... ... ... ... ... ... олардың шығармашылық өрлеуіне мүмкіндік туғызды. Өйткені, кезінде жас Әбдіжәмілге де қазақтың ... ... ... ... ... ... ... жасап, ақыл- кеңестерімен бөлісті. Жастардың өсуінен уақыт аямайтын екі ... ... ... ал ... ... сол жалғыз-Сәбит Мұқанов.Талай қаламгерді қашан қанаты қатайғанша, қамқорлығына алып, көзінен таса етпейтін ... ... ... ... ... ... аяқтауға бар мүмкіндікті жасады. Әбдіжәміл болса, алаңсыз жазуға кірісті. 1948 жылы роман аяқталып, әр жерде талқылана бастады.
«Сәбең мәз. ... ... ... бар ... ... шәк келтірмейді. Тіпті зор үміт артады.
Сәбең орысша да айтқыш. Жас авторға ... тыс баға ...
... ... ... ... я ждал в течение последних двадцати лет,- деп салмасы бар ма?» [14]
Жазуды жаңадан бастап, енді- енді көріне бастаған жас ақын- ... ... ... ... яғни ... ... көңілмен оқи отырып, жетістік- кемшілігін әділ түрде көрсетіп, дер кезінде қажетті бағыт- бағдар сілтеу, қысқасы ... аяқ ... ... таса ... ақыл- кеңес беріп, қолдап, құптап отыру- бүгінгі әдебиеттің болашағын жан- жақты ойлау.Бір ғана Мұхтар Әуезовты алайықшы. Оның ... ... ... 1961 жылы ... сол ... ... жас жазушыларына жазған әйгілі хатында парасатты жүректің лүпілі, әкелік қамқорлықтың айғағы жатқан жоқ па? Айталық, сол атын атаған ... ... ... ... де творчестволық дүниелерін алғаш таныған, оған қуана қол соққан да осы ұлы кісі [15]. Әбдіжәміл Нұрпейісов Мұхтар ... ... ... жазушыдан көп көмек көрді.Бұл жөнінде жазушы өз естелігінде былай дейді: «Осы кісі 1949 ... ... ... бір күні түс ауа ... мені ... ... опера театрына апарды. Бұнда Москвада болатын қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігінде ... ... ... ... ... ... өткізеді екен. Зәулім театрдың кең залында он бес- жиырмадай адам бар. ... ... ... ... ... ... романшының көзіне бейтаныс нәрселер түсті. Шоғырлана қалған бір топ кісі домбыра және бұның бұрын ... ... ... ... ... ... отыр.Әлден уақта бір бұйра шаш, қаншырдай қатқан таяқшаны көтерген күйі екі ... ... кеп ... еді, ... бәрі тына ... Сәл ... соң ... таяқшасын сілтеп кеп жіберіп еді, сахна дүр сілкінгендей болды. Әбдіжәміл үшін бұл құлақ естіп, көз көрмеген құбылыс болды. Аузы ... ... ... Мұхаңа көзі түсіп кетіп еді, ол бұған таңдана қарап қалыпты. Жас романшы қапы соққан ... енді ... ... ... ... Мұхаң бетін бұрып:
- Сен оркестрді бұрын тыңдамап па ең ?-деді.
Әбдіжәміл сасып қалып: «жоқ!»-деді.
Сол-ақ екен Әуезов тыжырынып, бетін әрмен ... ... ... жүр, ал өзі ... ... деді ... [16]. ... Әуезов, әрине, Әбдіжәмілдің жастығын айтқан жоқ. Роман жазған адам ... ... көп, ... мол, ... терең адам болу керектігін меңзеген еді.Дегенмен,талантты жастардың артық- тұртық ... ... ... ... болашағына қатты сенді. Кейінгі толқын інілерінен жылы сөзін аяған жоқ [17]. Аға қамқорлығының нәтижесінде тиісті бағыт- бағдар алған ... ... ... тартуға өз үлесін қосты. Сол себепті «Жұлдыз» журналының 1963 жылғы алтыншы саны жастар шығармашылығына арналды. Осыған қатысты жаңа ... ... ... жас ... деген А.Пушкиннің сөзін негізге ала отырып, журналдың кіріспесінде:
«Сіз ай сайын «Жұлдыздың» жаңа ... ... әр ... ... ... ... ... халықтың ары саналатын әдебиетінен әлдебір жаңалық іздейсіз. Заңды нәрсе!
Міне, қолыңызда «Жұлдыз». Ашып, оқып ... бәрі ... ... ... ... ... бетте журналдың мазмұны- авторлар есімі, шығармалар аты...
Ал, жаңалық қайсы?
Жаңалық та сол- авторлар, ... дәл осы ... ... ... жастарға арналды. Мұндағы шығармалар ғана емес, соларды жазған авторлар есімінің де көпшілігін сіз бірінші рет көріп отырсыз.
Бүгін ... ... ... әлгі ... осы жас қалам иелерінің бүгінінен ертеңі қымбат. Сондықтан да «Жұлдыз» оларға өз ... ... орын ... отыр » [18],- дей ... ... арасынан Ерғали Ахметовтың «Ақ бантик» атты тұңғыш әңгімесіндегі автордың сыршылдығын, ... ... өлең ... ... ұғып, біліп қалған жас екендігін, Мұқағали Мақатаевтың ... ... ... ... ... өн ... ... жарқ- жұрқ еткен ер Махамбет лебізінің ап- анық есіліп ... ... атап ... ... ... осы ісі ... ... мұрасы бар қазақ әдебиетінің тағдырына- бүгінгі халі мен ертеңгі ... ... ... ... дана ... мен сұлу сезімінен пайда болған асыл қазына- қазақ әдебиетінің ертеңі деп аға буын үміт артқан ... ... бұл ... ... бетке ұстар тұлғаларына айналған ақын- жазушылардың да есімдерін кезіктірдік.Мәселен, Жұмекен Нәжімеденов, Мұқағали Мақатаев, Шерхан Мұртаза, Үмбетбай Уайдин, Төлеген Айбергенов ... ... ... ... есімдерін атауға болады.
Журналдың бетін белгілейтін ірі тарауларының бірі- әдеби сын. Бұл салада журнал өз алдына бір ғана мақсат ... не ... ... да ... ... ... ашық айту. Сондықтан, «Жұлдыз» бетінде әдебиеттің әр жанрындағы, тіпті әдеби сынның өзіндегі сұрқайлықты тайсақтамай айтатын ойлы, пікірлі мақалаларды жариялау.Осы мақсатты ... ... ... ... 1964 ... ақпан айындағы екінші санының ішкі мұқабасында «Жұлдыздың» жүлдесін алғандар» деген айдармен әдебиет сыны туралы ... ... ... ... ... бар жасай білген Әбдіжәміл Нұрпейісов өзіне сеніп тапсырылған қаржыны тиімді пайдаланды. Бұл игі шаралар ... ... ... ... арттырды.
Қазақ әдебиеті сынында жақсы бетбұрыс байқалып келе жатқандығын, жазушы- сыншыларымыздың әдебиеттің күн ... ... ... ... ... ... бөліп, нақты проблемаларды қозғап, белсене араласа бастағанын айрықша атап өткен.
«Әдебиет сынындағы бұл ізгі ... ... бен ... ... ... ... мақсатымен «Жұлдыз» журналы 1963 жылы өз бетінде жарияланған сын мақалалары үшін Ысқақ Дүйсенбаев («Сұлтанмахмұт Торайғыров», № 10), Әбіш Кекілбаев («Ой ... № 8»), ... ... ... жыл мен келген жыл»,№ 1), Айқын Нұрқатов («Дәуір және суреткер»,№ 7), ... ... ... және жауапкершілік»,№ 2), Олжас Сүлейменов («Қаһармандар қақында»,№ 6) ... ... ... ... ... » [19],- дей отырып, «Жұлдыз» журналы көрнекті туындылары үшін жазушылар мен сыншыларға бұдан ... да ... ... беруді дәстүрге айналдыратытын ескертеді. Сонымен қатар, жоғарыда аты аталған алтаудың суреттері де журнал мұқабасында берілген. Бұл шара ... ... ... ... еді. ... ақ оның ... әдебиетінің тағдырына атүсті қарамайтын жан екенін аңғару қиын емес.
Жазушыны туған елдің әдебиеті мен мәдениетінің қамы қатты тебіренткен. ... ... ... ... толқын- інілер» деп Абай атамыз айтпақшы, Әбдіжәміл Нұрпейісов жас қаламгерлерге бей- жай қарауға болмайтынын ісімен көрсетті. Бұл ретте, «Жұлдыз» журналы ... ... ... ... ... көп ... ... Журналдың алтыншы санының түп- түгелімен жас әдебиетшілерге арналғандығын жоғарыда айтып өткен едік. Басқа номеріндегі авторлардың да көпшілігі- ... Бұл ... ... 1963 ... он екінші санында: «Жас есім, жаңа есім бізді қатты ... ... ... адымы шын пейілден қуантады. Бұл кейбіреулердің қолдан жасап, оңай айта салып жүргендері секілді «жастарды қарттарға қарсы қою ... ... ... ... ... ... ... туған іс- әрекет деп түсінген жөн. Бұл игі жұмыс алдағы уақытта да дәл осы ізбен жүргізіле бермек »,- деп түсіндірме ... ... да ... ... ... ... ... жайттың ақиқатына көз жеткізе алдық. «Жұлдыз» журналының 1964 жылғы үшінші санында «Сіңлілері Сараның» айдары ... ... ... Ф.Оңғарсынованың, Г.Сейілжанованың, Н.Арынованың, М.Молдағазинаның, Қ.Бейсеналинаның өлеңдері жарияланса, сол жылдың сәуір айындағы саны түгелімен жастарға арналған. Сәуір- адамзат үшін аса бір ... ай. ... ... ... ... ... ... сөздер. Әбдіжәміл Нұрпейісов осы санын жастар шығармашылығына арнауды мақсат еткенде де осы қағиданы ... ... мен ... ... де болашақ басы. Көктемге қарап, жылдың берер азығын мөлшерлесек, жас буынға қарап, әдебиеттің болашағын барлауға болады [20].
Журнал басшылығы еңбекте де, ... де, ... да, ... де ең ... табыс, соны жаңалық жастармен бірге келетінін есепке алған. Украиндық публицист- жазушы Александр Михайлович бірде: «Жас ... ... ... де ... бола ... ... артық болыңдар, ақылды да әдемі болыңдар!»деп жазған екен. Бұл- табиғат заңы. Жасқа үміт артқан зая кетпейді [21].
«Жұлдыз» журналы 1963 ... ... ... ... ... аты ... ... талпынған таланттардың шығармашылығына арнаған дәстүрін 1964 жылы да бұзбаған. Өйткені, жастардан жаңаның, жақсының дидар- келбетін, елдің ... ... ... ... ... ... тұңғыш қазақ сахнасына шыққан кезде Мұхтар Әуезовтің жиырмада болғанын еске алсақ, ... ... ... ... ... журналының жастардан зор үміт күткендегі себебінің мәніне анық үңіле түскендей боламыз. Сондай- ақ ... ... ... «өзінің барлық шығармаларын Н.А.Добролюбов жиырма алты жасына дейін, ал Д.И.Писарев жиырма сегіз ... ... ... ... ... ... «Руслан мен Людмила»поэмасын аяқтады», « М.Шолохов жиырма үш жасында атақты «Тынық Дон» романының бірінші кітабын ... ... т.б. ... келтірілген. Бұл сөздер Әбдіжәміл Нұрпейісовтің жастарға зор сенім ... ... емес ... тағы да ... ... ... ... тырнақалды туындыларымен тұңғыш рет журналда бой көрсеткен жас таланттар толқыны әдебиетке қосылды. Бұлардың арасынан Зейнолла Серікқалиевтың, Дүкенбай Досжановтың, Оспанхан ... Бек ... ... ... Алтыншаш Жағанованың, Оразақын Асқардың есімдерін ерекше атауға болады.
Алғашқы бастамасында алпыстан ... жас ... ... ... ... қуанғандар да, осының өзінен не шыға қояр екен, бос дабыра емес пе, ... ... ... теріп алатын болғанымыз ба деп ренжіген, күдіктенген кісілер де ... Бұл ... Әбіш ... ... ... «Сырт көзге сыздап суық шырайлы көрінетін Нұрпейісовтің шығармашылық, азаматтық тұрғысында да сырбаздық ... ... ... ... ... керек. Бірақ ондай салқын қандылық ештеңеге елікпейтін енжарлықтан емес, жоқтан өзгеге желп ете қалмайтын естияр санадан, ... ... ... ... ... ... ... керек. Ол үшін аз құқай көрмеген де сияқты. Алпысыншы ... ... әлі ... ... ... ... ... «Жыл келгендей жаңалық» лебі, сол лепті әкелген жастар легі әдебиет табалдырығынан аттай алмай, қанша жүрді. Әр басылымның әр пұшпағына бір жылт ... ... ... көкке жеткендей қуанды. Әдебиет сахнасына шыға алмай, іркіліп тұрған иінтірескен лектің алдынан қақпаны айқара ашып ... да сол ... ... бас ... ... ... еді. Сол үшін бір ... жетер- жетпесте орнынан алынды. «Жас ұрпақты аға ұрпаққа қарсы қойдың»,-деп сөгіс алды. Жамандап айтылмаса, жақсылап ... ... да ... заманда жылт етері бар жақсы көрінсе, өз бауырына тартып, өз сөзін сөйлетуге тырысатын үстем саясат ол ыңғайға көне қоймағандардың құйрығына ... ... ... Нұрпейісовте ондай қоңырау аз болған жоқ»[22].
Сонау алпысыншы жылдардағы әдеби таластардың көздегені көркем ойды ... төл ... ... еді. Шет ел әдебиетінен шеберлік мәселесін үйрену керек дегендер «болашақ синявскийлер» саналып, ақын олжас ... ... ... не ... солдатщинаға», не «киностудияның қара жұмысына айдалды».Дәстүрлі буын ырғағын бұзып, ақ өлең жазумен әуестенушілер «жаңалықшылдар» емес, ... ... ... ... солақайлықпен оңай келісуге болмайтын еді. Таластар әдебиетшілер үйінен Орталық комитеттің қабырғасына көшіп ... Сол ... ... ... кеп ... және ... ... екі қалың журналдың редакторлары Әбдіжәміл Нұрпейісов пен Иван Шухов болды. Сөйтіп, Қазақстанда Дудинцев пен Солженицын табылмағанымен, Твардовский мен Симонов табылды. ... ... ... ... күш ... ... соңынан Мәскеуде қиқу көбейе бастады. Гәптің шын ... ішке ... ... ... бұл жазаға қарабайыр түсініктеме беруге тырысты. «Аға ұрпақ пен жас ұрпақты қарсы ... ... ... ... деген айыптаулар солай шықты [23].
Мұхтар Әуезов: «Талант мені таны деп ... деп ... ... ... ... танып алады »,-деген еді. Өмірінің кейінгі жылдарында бүкіл одақ оқырмандарының алдына Әуезов ... жас ... алып ... ... Нұрпейісов те ұстазының осы ұлы ісін жалғастырды.
1.3.Ә.Нұрпейісов шығармашылығынан орыс және батыс классикасының көрініс табуы
Әдебиет босағасынан аттаған ... ... ... алдындағы дүниежүзілік әдеби өнегелі озық үлгілерден жастайынан тағылым- тәрбие алып, ерте ауызданғаны қажет ... ... ... он ... болғанда Белараннан Шалқар аудан орталығына көшіп барады. Аштықтың ауыр да азапты жылдары артта қалғанымен, балықшы ауылының жғдайы бұрынғысынша мүшкіл халде ... ... ... жоқ, азын- аулақ аулаған балықты да сатып алатын ешбір жан табылмайтын еді. Сол ... ... ... ... алып ... ... білімін Шалқарға келіп жалғастырады. Бұндағы кітапхана қоры өте аз еді. Сол себепті, жас ... ... ... ... ... ... оқып бітірді. Абайдан бастап Мұхтар Әуезов, Сәбит Мұқанов, Ғабит Мүсіреповтің ... ... Ол ... ... кітаптың қандайы болса да, талғамай оқыды. Дегенмен, бағына қарай оған қазақтың біртуар ақын- жазушыларының туындылары кезікті. 1937 жылы ... ... ... ... ... Майлин, Сәкен Сейфулин, Ілияс Жансүгіров шығармашылығымен сусындап үлгерді. Ал Ахмет байтұрсынов пен Блокты тамаша аударған Мағжан Жұмабаевтың еңбектерімен танысуға мүмкіндік ... ... ... ... туралы көп жыл өткен соң, хрущевтік жылымық кезінде ғана білді.Орыс жазушыларынан А.С.Пушкиннің ... ... ... ... ... ... Гогольдің «Өлі жандар» пьесасын, ал еуропалық жазушылардан Дефо мен ... ... ауыл ... Әбдіжәмілдің көзіне іліккен кітаптар болатын.
жылы орта мектепті аяқтаған, он сегізге де ... ... жас ... және бес ... ... майданға аттанады. Ол Батыс Қазақстандағы Бөкей ордасына көшірілген әскери- саяси училищеге жолдама алады. 1943 жылдың мамыр айында училищеден лейтенант ... алып ... ... ... ... ... ... жіберіледі. Сол жерде жас офицер бір қарияның үйінде тұрады. Үй иесінде сыртқы мұқабасы жоқ, беттері жыртылған жалғыз ғана кітап бар еді. Ол ... ... және ... ... болатын. Жаңа қызметке тағайындалғаннан кейін Нұрпейісов күн ұзақ Толстойды оқи бастайды. Дегенмен, орысша жөнді білмейтін оған көп ... ... ... ... ... ... Сол кезде Василий Яннның «Шыңғыс хан», Л.Толстойдың «Соғыс және бейбітшілік», Эмиль Золяның «Күйреу» романдарын оқиды. Бұл туралы Әбдіжәміл Нұрпейісов: «1944 ... ... ... ... ... Латвияға кіріп, Риганы алды. Біздің артилериялық топтың штабы күзге дейін осы ... ... Мен ... ... ... үлкен кітапханасында ригалық баспагер Гудковтың көптеген революцияға дейінгі кітаптары, әр түрлі тілдегі философия, тарих жөніндегі еңбектер бар еді.Бірде менің ... ... ... ... ... ... Лотарингияда болған соғыс туралы жазылған «Күйреу» романы түсті. Бұл мен түсінген орыс тіліндегі алғашқы ... ... [25],- ... ... ... елге оралған, көп ұзамай танымал болып үлгерген жас ... ... ... ... атанады. Курстастарынан бірнеше жас үлкен, соғыс ерте ... ... оқу ... меңгеру қиынға соқпады. Ол күні бойы кітапханадан шықпады. Нұрпейісов өз білімін жетілдіру мақсатында Гомерден бастап оқуды ұйғарды. Бірақ қалың кітаптың сырт ... ақ ... ... ... ... күні Радищевті қолға алды. Бірақ, ХVIII ғасырдағы орыс тілін түсіну өте қиын болатын. Осыған ... ол ... түні ... бас ... Соның нәтижесінде Чеховтың, Гончаровтың, Островскийдің, Мамин- Сибиряктің шығармаларын оқып, түсінетін дәрежеге жетті.
Нұрпейісовке қамқорлық ... ... ... университеттің бірінші курсын аяқтап, роман шыққаннан кейін ... М. ... ... ... ... ... оқуын жалғастыруға кеңес береді. Сәбит Мұқанов институт ректорына Алматыдағы болашағынан көп үміт күтетін жас ... иесі ... ... айтты. Осылайша, 1950 жылы туған жерінен жырақтап, білім жолын ... ... ... ... 1956 жылы ... ... Әдебиет институтын бітіреді. Осы жылдары ол батыс және орыс ... ... ... ... ... тигізген әсері шығармаларынан анық аңғарылады. Автор ұлттық шеңберде тұйықталмай, қолтығын жазып, еркін ... ... ... мен ... ... бәйгеге түскен бесті жүйріктей тынысы ашылған үстіне ашыла түседі. Талмайды. Әлем әдебиетінде кездесер неше түрлі ұқсас «парадокстарды» ауыздықтай ... ... ... [26].
Әбдіжәміл Нұрпейісовтің Лев Толстой, Федор Достоевский, Иван Тургенев, Максим Горький, Леонид ... ... ... ... ... Ахмет Жұбанов, Нұрғиса Тілендиев, Давид Кугультинов, Герольд Бельгер т.б. туралы очерк, эсселері оқырманға кеңінен танымал. Әрине, жұртшылық атақты ақын- ... өнер ... ... ... шығармашылығына дейін біледі. Сондықтан Әбдіжәміл Нұрпейісов одақтық, республикалық басылымдарда, түрлі мерейтой ... ... ... ... ... керектігін есінен шығармайды.
Міне, мұндайда Нұрпейісов әрқашан бабында. Томағасын сыпырған бүркіттей аспанға тіктеп бір- ақ шығады да, ... ... ... көз ... ... ... тыңдарман сілтідей тынады, баяндамашының бір сөзін қалт жібермейді ... сыры ... Әр ... ... пен өнер ... ... із қалдырды. Нұрпейісов сол ізге үңіліп, қаламгердің өзіне ғана тән ерекшеліктеріне баса назар аударады. Шығармашылық және өмір жолын ... ... ... ... ... ... ...
«Достоевский туралы сөз» атты мақаласына көз жүгіртіп көрелік. Әбдіжәміл Нұрпейісов ұлы орыс жазушысының шығармашылық тегіне ... ... ... ... өміріндегі рөлі хақында ой тербейді. Оның ойынша, ұлтың ұлылығы халқының санымен, тұрғындардың сауатылығымен, ірі қалалары мен ... ... ... ... ... ұлылығы оны шексіз сүйетін ұлдарының ұлы жеңістерімен өлшенеді. Рухани тұрғыда елінің даңқын әлем ... ... үлес ... ... ғана ... ... ... тұлғасына айналады. Ресейдің атағын арттырған таңдаулылардың бірі- Достоевский. Әбдіжәміл Нұрпейісовтің осы мақаласын оқи ... оның әлем ... ... мол екенін аңғару қиынға соқпайды. Бұл бір ғана мақаланы оқығаннан туындаған әсер. Тургенев, Горький, Леонов, ... ... ... ... да дәл осы ... ойға ... шүбәсіз. Ол орыс әдебиетінің Пушкин мен Гоголь тұсында биік беделге ие, болғандығын атап көрсетеді. Достоевскийдің қиында ... ... ... ... қайратын, оның «адам- жұмбақ, оны шешу керек» деген философиялық концепциясын, өмірге деген махаббатын оқырман жүрегіне жеткізе ... ... және ... ... ... келгенде Нұрпейісов білім көкжиегінің кеңдігін тағы да дәлелдей түседі. Қазақтың дархан даласын Сібірден кейінгі екінші орында тұрған ... ... ... ... сөз ... ... Ертіс өзенінің жағасында бірінші батальонның солдаты Достоевскийдің өмірдің барлық ауырпалықтарына қыңқ етпестен жүргенін, сол мезетте, оңтүстікте, ... ... ... ... ... азап ... ... мен Шоқан Уалиханов достығының зерттелмеген қырынан сөз толғайды. Екі парасатты адамның бір- біріне деген ілтипатының психологиялық дәнекерлеріне баса ... ... ... ... ... ... тұйық, сөзге сараң Достоевский Шоқанға келгенде жадырап қоя беретіні, шын ... ... ... ... ... қалдырады,- дейді де, осының себептеріне ден қояды. Қысқасы, қазақ ... ... ... ... Нұрпейісов жан әлемін зерттеудегі Достоевскийдің жаңалығын өтімді де қонымды ... ... ... орыс ... қазынасын өзінің қайталанбас туындыларымен толықтырды. Туған халқы, ана тілі тұрғанда «ұлтым» деп еміренген ерлерді елі ұмытпақ емес. Әбдіжәміл Нұрпейісов ... етіп ... ... ... ... жер үсті ... мен қиянатын, адамзат ақыл- ойының тақсыретін өле-өлгенше көтерген Достоевский жайында толымды пікірлер айтады.
Достоевский туралы айтар толғақты сөзінің соңғы беттеріне көңіл ... ... ажал ... ... ... еліміздің ұлы перзенттерін осынау тіршіліктің ақтық сызығының ар жағынан ... ... ... ... ... ... хақ »деген сөйлемдерді оқыр едіңіз. Бұл ұлы шермендешінің болмысын «дақпыртпен» емес, күллі жан дүниесімен сезінген адамның айтары ... ... ... Әбдіжәміл Нұрпейісов Еуропаның тәлім- тәрбиесін алған, өзінің бар дарыны мен жан жылуын халқына арнаған орыстың ұлы тұлғаларының бірі- Тургенев жайында ... ... ... ... ... де, өз шығармаларын тек орыс тілінде жазған. Әбдіжәміл Нұрпейісов осыған басты ерекшелік реттінде назар аударған. Тургеневті Еуропа ... жая ... ... ... ... ... Стендаль, Флобер, ағайынды Гонкурлер, Мериме сынды жазушылармен теңесіп, Париждегі жоғары элитаның атақты бестігінің құрамына енеді. Жорж ... ... ... ... «Біз ... түгелдей сізден тәлім алуымыз керек»,- деген болатын. Бұны жай ғана қаламдас достың мақтауы деп түсінбеген жөн. Осы мәселеге қатысты ... ... ... айтқан.
Ұлы жазушының туындылары өміршеңдігін жоймақ емес. Өйткені, Тургеневтен кейінгі жас жазушылар оның әдеби тәжірибесін белгілі бір ... ... ... ықпалымен лирикалық проза Ресейде, бізде және батыста өз жалғасын тапты. Әбдіжәміл Нұрпейісовтің айтуынша, лирикалық ... ... ... ... ... мен ... егіз ұғымдар.Тургеневтің ерекшелігі –оның өз шығармаларында ақыл ммен сезімді шебер сабақтастыратындығы. Автор Тургенев туындыларының тілі туралы сөз қозғай отырып, Горькийдің ... ... ... ... орыс ... ... ... Чехов жасаған. Шындығында да, Пушкин сынды Тургенев те орыс тілінің бай сөздік қорының қайнарынан еркін сусындады. Тургеневтің сөз қолданысындағы ерекшеліктерді ... үшін оның ... ... бетін оқу жеткілікті екендігін автор алға тартады. Әбдіжәміл Нұрпейісовтің орыс жазушылары ... ... ... оның орыс ... мол хабары бар екендігін аңғару қиын емес. Мәселен, Тургенев өмір ... ... елде ... ... ... I мен ... II ... саясатының көлеңке жақтарын айта отырып, Пушкин, Гоголь, Чехов, Тургеневке шындықты айтудың оңайға түспегендігіне дәлел келтіреді. Автор сөз соңында жалпы ... биік ... ... ... Иә, ... ... бүгінде де жер бетінде тыныштық орнамаса да, жер шарының тұрғындарының көпшілігі кедейшілікте өмір сүрсе де, адамзат ... үшін ... ... тудыратын жайттар көп болса да әлем халқының сенімі мен үміті сөнбек емес. Бұл ... ... ... ... мен ... адам мен ... турасындағы ой- болжамдарының философиялық қатпарлары қалың екендігін байқаймыз.
«Кейде ... ... ... ... ... тілдесіп отырғандай боласыз. Әлгінде ғана Әуезовтің «Абай жолы» ... есі кете ... қуат ... қуанып, оны «менменсіген» Батысқа үлгі еткен қаламгер ... енді бір ... ХIХ ... ... ... кетеді. Өзін әр уақыт тік ұстап, француздардың сән-салтанатты сарайларында ... ... ... ... ақ сақалды, нұрлы жүзді кісінің келбетін көз алдына келтіреді. Бұл көзінің тірісінде –ақ ... ... ... ... ... ... болған, орыс әдебиетінің әлем алдындағы абыройын алғаш көтерген Тургенев бейнесі. Флобер, Мопассан, Золялардыңң өздері кезінде таңдана, таңдай ... ... ... ... мен балалар» романдарының авторы жөніндегі осынау жолдарды оқи отырып, сыншының сындарлы біліміне сүйсінеріңіз сөзсіз » [30].
Жазушы Максим ... ... ... отырып, суреткер болмысын әркез уақыттан, халықтың рухани әлеміннің өсу, толысу кезеңінен іздейді. Құрылымдық сипаты бөлек мақала- сөзден тектінің тектіге ... ... ... ... ... ... ... туралы көзі тірісінде екі бағыттағы бейнесі халық арасында сомдалған. Біріншісі, онымен аралас- құралас ... ... ... ... шығармаларынан, алыпқашпа әңгімелерден жасалған, шындыққа онша сәйкес емес бейнесі. Дегенмен, әлем халқы жазушымен шығармалары арқылы танысып қана қоймай, оның ауыр ... ... да жан- ... ... Осылайша, әр жаңа буын онның образын байытуға өз үлесін қосып, Горький халық алдында шын мәніндегі заңғар тұлғаға айналды. Автор ... ... сөз ... ... ... өткен балалық шағына саяхат жасайды. Горький есімін еске ала тұра, Әбдіжәміл Нұрпейісовтің алыс Аралдағы құм кешкен жалаң аяқ, жалаң бас бала ... ... да ... ... ... ... қиялының шексіздігін, мазасыздығын, тынымсыздығын аңғартады. Ана деген асыл ... ... ... жанның халықтық сипатты бойына сіңіргендігін автор оқырманға шеберлікпен жеткізе білді. Бұл ... мен ... жаға ... ... ... ... шағында күрескер Ресейді жан- тәнімен ұғынып, қуаттаған ... бір ... ... болмысының ең жарқын қыры.
Әбдіжәміл Нұрпейісов сүйікті жазушылары жайында сөз қозғағанда, олардың қандай шығармасы әсер еткендігін нақты айту қиын ... ... Ол ... мен Горький , Шолохов пен Әуезов әлемнің рухани дүниесінің кеңейіп, әдебиетші ретінде ... ... ... ... ... туралы мақала- сөзінде өмір, адам тағдыры жайындағы философиялық ойлар басым. Горький өмірдің түбін көрді, өмірдің нағыз шыңырау түбінен шықты. ... ... үш ... ұлы ... ... өз ... өз сөзін сарқып айтқан қазақ қаламгерлерінің осы тілде жазылған мақалаларын оқи отырып, ендігі бір сүйсінген жеріміз ... ... ... ... қыр- ... ... ... ұғынып, шебер меңгеруі. Тігісі жатық сөйлемдердің астарынан әр кез автор болжамы мен тұжырымдары «мен ... ... ... ой қажетті сөзді өзі- ақ үйіріп әкеп, сөйлем құрап, орны- орнына қоятындай ... ... ... ойлылар хақындағы сөзін естігендей әсерде қаласыз.
Нұрпейісов «таңырқауларының» тасасында таным тұрады. Өзі ғана танып қоймай, көркем ой ... ... ... ... автор оқырманына қаймағын бұзбай жеткізеді »[31].
Әбдіжәміл Нұрпейісовтің әлем әдебиетінің заңғар жазушылары мен жауһар туындыларынан хабары мол екендігі әр ... анық ... ... ... ... жайтты жаңа қырынан көрсетуге, тағылымды пікір айтуға тырысады. Оқырманның өз білгенін ... ... ... Абай мен ... ... пен Толстойдың ұлы екендігін мектеп оқушысы да біледі. Ал бұлардың ұлылығын танып, таратып, жеріне ... айту ... де қиын ... ... кім ... ... қандай ұғымдар хақында толғамасын, осы бір қағиданы әркез берік ұстанады. Қандай мәселе жайында сөз қозғаса да, тар ... ... ... ... ақ ... биік өресін, терең білімін, орыс және батыс классикасының асыл қазынасынан мейірі ... ... ... екенін айқын аңғаруға болады.
II-тарау. Ә.Нұрпейісов шығармашылығының өзіндік ерекшеліктері
.1.Ә.Нұрпейісов публицистикасындағы ... ... ... ... ... Нұрпейісовтің шығармашылық ерекшелігі туралы сөйлеп тұрып, оның жақсы жақтарын жеріне жеткізіп- ақ айтады.Бәрі ... бәрі ... ... кім- ... де ... ... ол ... әдеби салтымызда болмайтын. Жұқалап болса да, жазушының кемшілігін көрсету міндетке айналған заман. Бұл дәстүрді өте жақсы білетін Зекең елдің не ... ... не ... отырғанын түсіне қояды да:
-Әрине, Нұрпейісовте кемшілік бар,-деп барып,- Болғанда қандай,түзетілмейтін кемшілік!-деп төндіре сөйледі.. «Бұл ... ... ... ... деп ел елең ете қалды. Соны сезген Зекең жұрттың шыдамын одан бетер ширатып, одан ... ... ... ақ ... Ренжітіп алармын!-деп отыра кетеді. Бірақ бірдеңе айтады деп үміттеніп қалған ... ... ... мой ... ... ... ... түкірікті қайта жұтуға болмайды!
Менікі түкірік емес!
Онда несіне жалтақтайсың?
-Жә! Қоймадыңдар ғой,айтсам айтайын!Жұрттың кемшілігі ерте ме, кеш пе ... ... ... ... кемшілігі классиктерге тән өмір бақи жөндеуге келмейтін құдай берген кемшілік!Ол өмір бойы ... жаза ... [32]. ... ... ... ... ... көңілін өсіреді.Шын мәнінде,Зейнолла Қабдолов Әбдіжәміл Нұрпейісовтің жазу шеберлігіне керемет баға берген.
Әбдіжәміл Нұрпейісов стилінің ең сүбелі ... ойлы да оюлы тілі мен ... сөз ... ой ... оқиға шындығы мен бояу айқындығы. Әбдіжәміл Нұрпейісов шығармашылығы күнге жайған ауған кілеміннің өрнегіндей қанық бояуымен, Табиғи шынайылығымен көз ... ... ... өңін бермес Әбе әлемі. Міне, Нұрпейісовтің қалам құдіреті![33]
Әбдіжәміл Нұрпейісов тіршілік атты ұлы керуеннің көкейкесті мәселелерін келісті ой, кестелі тілмен әсем ... ... ... оның шынайы реализмін басты бағдар етіп алған Нұрпейісов ұстазы салған ұлы жолға түсііп, сол ұстаз сияқты, ата- бабаның тарих қойнауының ... ... ... із, белгілерін қажымай-талмай іздестірді. Оның сөздік қоры –ата- бабаның, төл халқының сөйлеу тілі мен ... бай ... тіл ... ... десек қателеспейміз.Сөзімізге дәлеле ретінде Тахауи Ахтановтың естелігін мысалға келтіре кетсек...
«Кішкентай ғанамына оқиға ... ... ... 1959 жылы ... екеуіміз Аралдың алыс түкпірі, Әбдіжәмілдің туған жері ... ... Шай ... ... ... ... ел жағдайымен таныстырып, бір әңгіме айтты. Осы төңірекке қадірлі қарт Нүснедин ... ... ... болып жүрген жалғыз баласы қайғылы қазаға ұшырапты. «Апырай-ай, бір сырбаз жігіт еді» деп қатты қиналып, Әбдіжәміл шалдың халін ... ... не хал ... ... қара мұртты Бәкең ауыр күрсіндіі. Жалғыз ұлдың ... ... ... байғұсты. Көңіл айта келген ағайындарға жұбанбай, төсектен ... ... ... жатып алады. Содан әйтеуір Сүйекең қария барып, басын көтертті.
-Иә, Сүйекең не айтыпты?- деп елең ете ... ... ... ... «Ей, ... дүниедегі ең бақытсыз адам менмін деп жатырмысың. Құдай саған ... ... ... ... Аз күн болса да қызығын көрдің.Мен молада да жалғыз емеспе ... ... ... ... тартқан шалдың ащы әділетін айтқан ұстарадай өткір сөзі екеуімізді де таңқалдырды. Келесі бір сәтте жұрттың көзін ала ... ... әлгі ... ... ... алды.
Осы, мен куә болған жазушы өмірінің бір сәті- оның ... ... ... бір ... ... ... ... бір арзан даңққа қызықпайтын қаламгер елуге, алпысқа, жетпіске, сексенге толған ... атап ... ... Бұл ... сөз ... достарының біріне:
-Қазақта менің туған күнімді өткізуден басқа өзекті мәселе жоқ па? Менің туған күнім туралы әңгіме қозғағанша, күннен- күнге басына қара бұлт ... келе ... Ана ... ... ... ба? Анау ... ... мүшкіл халіне, Білім министрлігіндегі келеңсіз жайтарға бұдан
әрі төзуге болммайтынын жоғарыға ескертіп, халықтың көкейінен ... ... ... ... ... ... ба?- деп ...
«Басқасын былай қойғанда, Желтоқсан көтерілісінен дәл бір апта бұрын Мәскеудің Әдебиетшілер үйінде Кремль өкілдері мен ... ... ... ... ... «жүз ... планета» атанған Қазақстанға байланысты жүргізіліп отырған жүзіқара ұұлт саясаты туралы қасқая тұрып айтқан, ... ... ... ... ... ... ... түбіне жетпей қоймайтын қазымырлығына басып, бажайлай бергенде, сол арада отырғандар қоштай жөнелу түгілі ... ... ... ... таба ... ... ... ды. Мәскеудегі үлкен жиында Колбиннің атын атап, түсін түстеп, оның Алматыда отыруы қазақ халқына көрсетілген айрықша ... ... ... оны ... орталық кері қайырып әкету керектігін айдай жұрттың алдында ашық айтқан да ... еді. Ол ... ... ... ... ... ... бастырған да еді »[35]. Қашанда ұлт мүддесін бәрінен жоғары қоятын жазушы осы бағытынан тайған емес. Өйткені, ұлтымыздың құндылықтары жан- дүниесі ... бай ... ... ... ... ... ... адамдар өмір сүру салты басқаша. Олар әуелден- ақ жауапкершілікті терең сезінеді. Мұндай жандар өзі ғана ... ... де осы ... ... адамгершілік қасиеттердің сәулесін шашып тұрады. Сондай азаматтардың бірі- Әбдіжәміл Нұрпейісов халқының қамын ойлап, қам жеген қабырғалы ... ... бел ... ауыл ... ... ақ ... ... Арнайы бағдарлама да жасалды.Баспасөз беттерінде осы тақырыпта сан мақалалар жарық көрді. Ауылдың төл баласы- Әбдіжәміл ... те ... ... төңірегінде қалам тербеді, ауыл проблемасын айтып, оны шешудің жолдарын ұсынды.
«Егемен ... ... 2001 ... ... ... ... ... сөзінің көрнекті суреткері Әбдіжәміл Нұрпейісовтің «Ауыл жайын айтайықшы, ағайын» атты толғанысы әрбір қазақ азаматын алаңдатар тақырыпқа- ауыл ... ... Ауыл ... жанашыр сөз айту арқылы жазушы нағыз зиялы, білімді адамға сай қайраткерлік қарекет көрсетті, ауылға ел ... ... ... ... ел ... ... ... ауыл туралы жүрек тебіреністері қажет- ақ.Өйткені, көпшілік оларды тыңдайды және ... ... ... ... айт, аз айт, ауыл ... исі ... ұлдары мен қыздары үшін, артық- кемі жоқ, тап қазір ұлттық намыс деңгейіне көтерілуді талап етіп тұрған нағыз көкейкесті ... Және ... ... мен мәні күн асқан сайын бұрынғыдан әлдеқайда күшейе ... бір ... да ... [36],-деп, ауыл шаруашылығындағы келесіз жайттарды ашына айтады. Елдегі халық еңбек етуге құштар болғаннымен, көктем егісі, егін орағының қарсаңында жанармай бағасының күрт ... ... ... құм ... жүйкелететіні де шындық. Жазушы Үкімет, ауыл шаруашылығы министрлігінің реформа жасамас бұрын халықпен ақылдасып алғаны дұрыс болар еді ... ... ... ... не, ауыл шаруашылығын реформалау деп аталған сол бір аласапыран кезеңде әлгіндегі мырзалардың қайсыбіреулері ауылдағы ақтылы қой, алалы жылқысы, трактор, комбайны,тағы- тағы ... ... ... бар ... ... шаруашылықтарды ретті- ретсіз жекешелендіруді желеу қып, ту- талақай етті. Қаттылау кетсем, кешірерсіздер, бүгінде ауылда үрерге иті қалмаған отбасылар да бар ... ... ... ... ... болуына да бас- көзсіз ұраншылдық пен науқаншылдық себеп болғаны шындық. Қай заманда да қазақ ауылының түбіне өзім білем, өзім ... ... ... өркөкіректік жеткен жоқ па? » [37] Бұл сөздерден ауыл жағдайының жазушының жанына аяздай батқанын, оның сөздерінде халықтық үлкен мақсат пен зор ... ... ... қиын ... қара ... егіп шығаратын өнім емес. Сана- ана сүті, ана тілінің құдіретімен ... ... ... уыздай ұйытатын ұлы қасиет. Шынымды айтайын, кәріміз- жасымыз тиын қуалап кеткен мына заманның сұйық жолына түсіп жүргенде ұлтымыздың сол әлгі ... ... ... ... деп ... ... оның ... аулақ қылғай» [38].Жазушы қала мен дала экономикасын, мәдениетін ... жара ... екі ... тең ... қала мен дала тұрғындарының ұлттық санасын жабыла көтеру керектігін айтады. Ауылдың жағдайы жалпы ұлттық болмысымызға тікелей әсер ... ... ... ... ұлт етіп ... да сол ауыл ... ... ұғынықты айтқан.
Ел басына сындарлы күн туған да жазушы бой тасалап қалмай, өзінің азаматтық үнін қосады. Мәселен, «Воззвышая наши ... ... ... ... енген «Қасиетіңді қадірле» атты мақала 1986 жылғы Желтоқсан көтерілісіне ... ... ... ... ... ... ... шердің бәрін қозғамаса да, бірқатар мәселелерді сөз етеді. Шағын мақалада Әбдіжәміл Нұрпейісов ұлт саясатының өзекті мәселелерін көтереді. Солардың ... оқу ісін ... ... ... ... жастарына қарағанда өзге ұлт өкілдерінің жоғары оқу орындарында әлдеқайда көп екендігін айтады. Оқуға ниеттеніп, арыз берген қазақ жас ... ... ғана ... ... жүр. ... ... бұндай жағдай орын алған деген сауалға жауап іздейді. Мақала барысында ауылдан келген қазақ жастары орыс тіліне шорқақ екендігін және ... да ... бәрі ... ... түскенін баса айтады. Бұл мақала бүгінде де өз өзектілігін жойған жоқ. Мәселен, ... тілі ... тіл ... ... да, орыс ... ... қазақтар көп мекеме жанына жақындай алмай жүргені жасырын ... ... өз ... жанашыры десек артық айтқандық болмас. Мысалы, «Своя и чужая боль» атты мақаласы бұған дәлел бола алады. Бұл мақала 1990 ... 1- ... ... ... ... Солженицыннің»Как нам обустроить Россию» деген аты шулы үндеуіне байланысты жазылды. «Өзіме де, өзгеге де қасірет» деген атпен қазақша нұсқасы 1990 жылы ... ... ... ... ... Солженицыннің «Россияның көсегесін қайтсек көгертеміз» деген кітапшасы көпшілік арасында әртүрлі пікірлер туғызды. Әбдіжәміл Нұрпейісов тікелей ... ... оның ... мен ... қатысты ой- пікірллері қытыққа тиетінін айтады. Ресейдің жоғын жоқтаушы Солженицыннің ... елге ... басы ... ... сыздамайтынына назар аударады. Мақаланың мазмұны да соған саяды.
Еліміздің тарихынан хабары бар адамдардың бәрі де ... ... ... ... ене ... ... Россияның ішкі түкпірлерінен жерсіз шаруалардың Қазақстанға қарай ағыла көшкендігін біледі. ... ... зор ... дала мен дархан жанды қазақ халқы құшақ жая қарсы алды. Олардың ұлтына, дініне, тіліне қарап, алаламады. Ең ... бір ... ... дейін бөлісті. Өйткені, қазақта бағзы заманнан бері қалыптасқан қасиетті дәстүр бойынша үйге бас сұққан адам құддайы қонақ саналатын. ... ... ең ... да ... ... ... берілуінің сыры да осы жомарт мінезде жатыр деген ой айтады. Толассыз науқандарды желеу етіп, Кеңес үкіметі отарлау сасаятын жалғастыра беррді. Бұл ... ... ... ... ... бұл аймақты патшалық тәсілдерді қолдана отырып, ұзақ уақыт бойы адамдармен толықтыра алмаған болса, біз советттік тәсілдерді қолдану арқылы мұны ... ... ... түсірдік»,-деген мәлімдемесін келтірген. Осындай жымысқы саясат нәтижесінде еліміздегі демографиялық жағдай өзгерді. Сырттан келген келімсектерге бар жағдай жасалды. Барлық ... ... мен ... ... тыңгерлерге берілді. Осы және өзге де сорақылықтар жөнінде жазушы егжей- тегжей баяндайды. Нүрпейісов Солженицыннің ... ... аяқ шолу ... ... ... ... не ... келтіреді. «Міне, құрметті Александр Исаевич, Сіздің өте дұрыс жазғаныңыз сияқты, бір ... ... ата- ... мақтанышпен қуана отырып жырлаған Сарыарқа осылай өзгерді. Шынында да, сіз өте дұрыс айтасыз: мұның ... де ... ... және жер аударылған халықтар» жасады.
Совет баспасөзі жетпіс жылдан астам уақыт бойы өзінің барлық күш- ... ... ... жағдайын айтумен қақсап келсе де, өзіміздегі тежеусіз экспансияны советтік ұлт саясатының ... және ... ... ... ... ... деп көрсетумен болдды. Ал бір сәтті күні бізге бұл аймақты «ежелгі орыс жері екен ғой» деп ... де ... [39]. ... бұл жөнінде ашына айтып, сондай сөзді жазушыдан естігеніне таңырқағандығын жасырмайды. Солженицыннің фактімен санаспай, өзімшілдікке салынып, қазақ халқы туралы: «... бүгінгі ... ... ... түк ... ... бөле ... мал жылына бір рет жөңкіліп өтсе- сол жер Қазақстан» деген арандату мақсатымен бүкіл бір елгге таққан жаласына факті ... ... ... ... «Ұлы ... Федор Ивановичтен бастап император Николай I-ге дейінгі орыс ... ... ... ... ұдайы елшіліктер алмасып отырған және олармен нағыз дипломатиялық келіссөздер жүргізіп келген. Сонда олар 1595 ... 1846 ... ... яғни екі ... ... бойы өздерінің де, өзгелердің де бастарын босқа қатырып, өздерінің «байырғы территориялары» жөнінде ... ... ... ... ... ... ... ғой?» [40]-деп кекетте сауал тастайды. Бұдан әрі Санкт- Петербургте 1895 жылы шағарылған Ф.А.Брокгауз бенн И.А.Ефрон Энциклопедиясының он ... ... ... ... ... ... дейінгі және Амудариядан Ертіске дейінгі еркін көсіліп жатқан кең- байтақ өлкенің шын мәніндегі ... ... ... ... ... ... ... халқы үшін әр сүйем жер ата- бабаларының даңққа бөленген әрі қасірет шеккен ... ... ... және ... ... ... ... Солженицын сияқты қазақ халқының да өз Отанын шексіз сүйетіндігін баса ... ... ... еркін тірлігін көре алмай, көз алартушылар да табылады. Олар біздің тарихымызды, мәдениетімізді жоққа шығару әрекетінен тоқтатпай отыр. ... ... ... ... ... әйгілі көркем сөз шеберінің дер кезінде баспасөз мінберінен табылуы да заңдылық.
2.2.Ә.Нұрпейісов публицистикасындағы планетарлық ... ... ... ... ... пар. ... болашақтың алдында бәріміз жауаптымыз.Әдебиетке адал еңбек сіңірген, «Қан мен тер» ... мен ... ... ... өмірінің қырық жылдан астам уақытын сарп еткен жазушы туған әдебиеті, ел ... ... ... елең ... ... ... ... адамзаттық проблемаларды сөз етеді.
ХХ ғасырдың екінші жартысы жалпы әлемде ғылыми- техникалық дамудың күрт белең алуымен және оған ... жер ... ... ... күрт ... ... ... проблемалардың тууымен ерекшеленді. Әрине, ол проблемалар жер ... ... ... жоқ. ... бәрі адам ... ... өзі ... алып жүрген проблемалары. Өйткені, қоршаған орта- табиғатқа деген көзқарас ... ... ... жете ... жоқ. ... ... табиғат проблемалары, яғни жер, ауа, су тәрізді табиғат байлықтары- бізге ғана емес, бізден кейінгі де сан толқын ұрпақ үшін ... ... ... әлем картасынан біртіндеп көлдер, өзендер, тіршіліктің талай түрлері жойылып та үлгерді. Солардың ... ... бет ... Арал ... де бар. Кәрі ... жасы адамзат тарихынан да үлкен. Сол теңіздің бел ... ... бұл ... көре ... ... ... ... емес. Оның «Соңғы парыз» романы бір кезде жалпақ жұртты ... бойы ... ... ... улы ... ... ... дімкәс ана, аурулы ұрпақ- бәрі-бәрі көркем тілмен кестеленген шынайы шындық, заман шежіресі. Жазушының туған елінің тағдырына ... да жөні бар. ... ... ... ... ... ... ертеңін қорғау болып табылады.
Бүгінде әлемнің көптеген елінде орман- тоғай сиреп, су тартылып, жер сілкініп, ... ... ... жел ... ... жануар мен құстар кеміп барады. Өркениетпен ере келген техникалық жаңалық табиғи болмыстың басына қара бұлт ... Иә, ... ... ... талай- талай топалаңдарды өткерді.
Арал...
Бір кездері алыстан жал толқындары жарыса ... ... ... ... ... ... ... төртке бөлініп, кесіліп қалған.Оның қазіргі таңдағы ахуалы дүниежүзінің назарын өзіне аудартып отыр.
Л.Н. Толстой: «Суреткер өз ғасырының жоғары білімінің дәрежесінде ... ... ең ... жеке ... ғана қамы үшін ... ... ... адам баласының өмір- тіршілігіне белсене араласуы тиіс»,-деген болатын. Осы талап үдесінен шыққан жазушының үнемі жырлайтын тақырыбы- адам мен табиғат.
Қайта құрудан көп ... ... тоңы ... ... жоқ- ... ... ... айтып беріп, Нұрпейісов «Литературная газетаның» бетінде одақтық сахнадан радиоактивті уға бөккен Абай мен Әуезов атамекені жайында, толстойшылдық альтруизмді қазақ ... да ... ... ... ... ұлы гуманист Шәкәрімнің ұмыт болып бара жатқандығы жайында қазақ қаламгерлерінің арасынан алғашқы боп сөз қозғаған еді.
«Ол- өзінің туған өлкесі ... ... ... бара ... ... қабырғасы қайысқан адам. Ол турасында одақтық баспасөзде әлденеше рет сөйледі. «Огонек» журналында аралдың сарқылуына ... ... бар ... ... ... ... ... Сол кезде әдетте оның істемегенін істеді деп ... ... ... қауым енді істеп жүргенін көзапара көрмей, істемеді деп күйдірді. Арал тартылып жатқанда, Нұрпейісов жұмған аузын ашпай отыр деп ... ... ... ... сан- ... сөздері түгілі жазып жатқан романын да құлаққа ілмеді» [41].
Бүгінде Арал экологиялық апатты аймаққа айналды. Оның ... ... ... ... ... ... ... мүшкіл халде десек артық айтқандық болмас. Жер өзгерді. Ауа бұзылды. ... ... ... ... ... ... жары ... төмен түсіп, суы ашыды. Әбдіжәміл Нұрпейісов: «Ата- бабамыздан қалған ... ... осы ... еді. Біз өзімізден кейінгі ұрпаққа не қалдырдық? Кешегі «балығы тайдай тулаған» деп ақындар жырлаған телегей теңіз орнында соңыра тұзы ... ... ... бұрқырап, топырақ борап жататын сахара шөл ме? Қылтиған көкті күйдіріп жіберетін өрттей аптап аңызақ па?» деп күйіне толғанады. Бұл сөздерден ... жан ... ... ... ... «Экология души» атты мақаласында табиғат экологиясын ұлттық рух экологиясынан бөліп қарауға ... ... ... ... сөз ... мәселелер бүгінде де өз өзектілігін жойған жоқ.
Елімізде өзен, көл тартылып, ... ... ... ... оның ... мен ... дүниесіне де өлшеусіз залал келтіріп жатыр. Бұл қаралы тізім қатарына, ... Арал ... де ... ... осы мақаласында табиғат экологиясымен қоса, рухани проблемаларды да тілге тиек етеді. Мәселен, ана ... ... ... ... өте ... айтылған деп ойлаймын. Ахмет Байтұрсынов айтпақшы, «сөзі жоғалған ұлттың өзі де жоғалады».Осыны негізге алған жазушы біздің болашақта ұлт ретінде сақталып ... ... ... ... ... бар ... ұғынықты жеткізеді. Қазақстандағы қос тілділік жағдайы туралы сөз қозғайды. Іс ... ... ... орыс ... ... қалып қойып, қолданыс аясының тарылып бара жатқандығын сөз етеді. Ана тілі туралы жаза отырып, өзге елдердегі жағдайға тоқталады. Мәселен, ... ... ... ... мемлекеттік тіл туралы ешбір сөз жоқ. Өйткені, ... ... ... тіл екендігі барлығына айтпаса да түсінікті. Ұлыбританияның құрамына кіретін Ирландияның ... ан тілі ... тіл деп ... ... мемлекетпен көршілес шағын ел олардың ықпалында кетпес үшін ана тілінің жағдайына айрықша көңіл ... ... ... ... үшін ана ... мән- ... зор. Мемлекеттіліктің нышаны болып табылатын тіл тағдырына еш ел бей- жай қарамайды. Әбдіжәміл Нұрпейісов тіл тағдыры туралы ... ... ... өткен конгресінде одан әрі сабақтайды, жер бетінде сан жағынан аз ... ... ... ... сөз қозғайды. «Бұл орайда бір нәрсеге келісуге ... иә, біз сан ... аз ... рас. ... ... Абай мен ... ... ұлыларды берген менің халқымның асқақ ар- намысының биігінен айтар болсам өткен екі ғасырдың тоғысқан ... ... ... ... ... бере ... тап бір тартуындай бірінен кейін бірі қосарланып келген қос данышпанның қай- ... да ... ... ... да, шығармашылық күш- қуаты жағынан да аты әлемге әйгілі қай ғұламалардан да кем ... ... еді »[42],- деп ... ... ... ... пікірлерін дәлелді сөзбен жоққа шығарады.Ең аз ұлт жазушыларының үздік шығармалары да талай- талай өзге тілдерде де жарияланғанын айтып ... Тіл ... ... ... өрбітеді: «Әлгі аз ұлттар тілінің тағдырына тікелей тірелетін мәселе- сол ұлтты аман ... ... ... бір амал ... ... ... Егер ... адамзат атаулының бас бостандығы қалай қорғалса, әрбір ұлттың, әсіресе аз ... ... мен ... ... да ... яғни ... ешбір билік, ешбір күш қол сұға алмайтындай қорғалуы керек. Міне, дәл осы ... біз ... де, ... де, оның ұлттық ерекшелігі емес, керісінше ортақ бір сұрықсыз стандарт өлтіретінін, көп түрлілік, көп бояулылық емес, керісінше егіздің сыңарындай ... ... ... ... Әлем ... біз өзімізге тән ұлттық бояуларымызды сақтай отырып, сыбағалы үлесімізді қосу арқылы әлемдік мәдениетті де аздап болса да ... ... ... ... ұлттың өзіндік ерекшеліктері туралы сөз қозғайды. Кеңес ... ... ... да ... айта келіп: «Тіл құрыса- ұлт құриды. Ал ұлт құрыса- ұлттық мәдениет те, ұлттық дәстүр де, ұлттық сана- сезім де, түгелдей ... ... ... ... ... бір ... халық келетінін совет идеологиясы кәміл білді. Сұйтіп, бұрын соңды жер бетінде болып көрмеген, ешқандай ұлттық нәсілі белгісіз, ... ... ... сенбейтін, ата- тегі беймәлім ұрпақ- кеңес адамы деген жаңа адам жасап шығаруды қолға алды» [44],- дейді. Жазушы қай ... ... ... тұрғыдан қарастырады.Қай ұлт, ұлыстың болмасын үрдіс- дәстүрін, мақсат- мүддесін ,бүкіл болмысын қалыптастыратын тілі екендігін айрықша тап өтеді. Осыған ... ... ... ... ... ұсыныс жасайды: «Осы орайда, өз басым осынау жоғары мәртебелі жиынның ... ... сала ... ... ... ... ... өткен ғасырдың сексенінші жылдарында халықаралық ПЕН- клубының бір отырысында әлем халқы тілдерінің құқы туралы сөз болған- ды. Сол ... тіл ... ... айта ... арнаулы комиссия да құрылған- ды. Халықаралық ПЕН- клубтың осы бір игі ... ... ... ұсақ ... тілі хақындағы толғағы жеткен мәселелерді халықаралық қауымдастық ... ... ... ... бір іс болған- ды. Ал, бұл шынына келгенде, өзін саналы да ... ... ... адам ... ... айта берсе түптің түбінде бүкіл әлем халықтарының мақсат, мүддесін көздейтін келелі ... ... ... күні ... ... ... ... қайтып бара жатып, біздің келесі конгресіміз осы ғасырдың ең бір өзекті мәселесі- ашып айтсақ- планетамыздағы аз халықтар тілінің тап қазіргі ... де аса ... ... ... кәміл сеніп аттанғымыз келеді» [45],-деп көпшілікке ой салатын ұсыныс жасайды. ... ПЕН- ... ... ... ... ... Балл залында жасаған баяндамасын жұртшылық жылы ілтипатпен қостады.
Соғыстың небір зұлматын басынан кешкен ... ... ... қаншалықты қымбатқа түскенін өзгелерден артық біледі. Өйткені, Ә. Нұрпейісов қан ... ... ... Оның ... атты ... ... кең көлемді тақырыпты арқау еткен.Бұл мақала бүгінде де өзінің өзектілігін жойған жоқ.Соғыс бітіп, жер бетіне бейбітшілік ... ... ... ... ... өтті. Бір қарағанда, сол бір кездерден із де қалмағандай. Халық соғыс зардабын ұмытқандай. Бәрі ... ... ма? ... осы ... жауап іздейді. Аталмыш тақырып төңірегінде философиялық тұрғыда ой түйіндейді. «Көктем айының қоңыржай кешінде кішкентай балаңды ... ... ... ... кездерің болады. Кешкі ауадан тынысың ашыла түседі. Көшедегі халықтар көңілді. Қала ... ... ... Не ... ... ... тұратындай сезіп, көктем айының қоңыр салқын кешінде көкірегіңді көңілді қуаныш кернеп, күлімдеп келе жатқаныңда, кенет сен балдақ таянған ... бас ... ... ... екі ... жуан саннан оқ жұлып кеткен мүгедекті көргенде, тыныш жүрегің дір ... ... ... ... ... ... ... Бойыңды баураған әлгі бір жастық сезім мен көктем нұрын ұмытып, әнебір ... ... ... елесі көз алдыңа тұра қалады»[46].Соғыстың аяқталғанына қаншама жылдар өтсе де, оның сан ... ... ... қаяу ... жазушы мақаласында шеберлікпен көрсете білген.Тылда еңбек еткен, күні- түні ұйқы ... ... ... ... ... ауыр ... ... түрін талғамай істеген адамдардың еңбегі ерлікпен пара- пар екені сөзсіз. Мақаланың «Солдат» деген жалпылама атауға ие ... ... ... бар. ... ... да, ... ... татпай кеткендер қаншама? Сүйегі жат жерде қалған жандар қаншама?Аты- жөні, ұлты белгісіз солдаттар қаншама? Сол себепті, бұл мақала ... ер ... ... ... ... ... қиын емес.
2.3. Мәтінді ұйыстыру әдістері
Әбдіжәміл Нұрпейісов публицистикасының басты ерекшелігі сол- ол өмірдегі көрген- білгендерін, түйген- тоқығандарын рет- ... ... ... ... ... ... көріністерін өзінің жүрек қалауымен қағазға түсіре салады. Жоқ нәрсені, басы бөтен деталь, эпизодты, артық әңгіменні, ... ... иіп ... ... ... ... жоқ. ... өзі қалам ұстаған жас қауымның есте ұстар, жадына сіңірер асыл қасиетінің бірі болса керек ... ... ... бейнелеу өте күрделі, мехнат- машақаты көп, биік парасаттылықты, білімдарлықты, шеберлікті қажет етеді. Жазушы адамдардың өмірдегі мінез- құлық өзгерістерін алуан адам ... ... ... ... те ... адамдар тағдырын, оллардың психологиясындағы, адами көзқарасындағы үйлесім мен қайшылықтарды терең, жоғары біліктілікпен ... одан ... ... ... білу ... бар. Ол ... ... бастау алып жатыр десек артық айтқандық болмас. Жазушы өзі өмір сүріп отырған ғасырдың, осы дәуірдің ... мен ... ... ... ... өмір шындығын тап басып, тамырын тауып суреттейді. Ол өзі суреттеп отырған адамдармен бірге, соллардың күйініші мен., сүйінішіне, қиналған сәті мен ... ... ... ... ... бірде- бір сөзді не кем, не артық қолдануды ... ... өзі ... талап етіп, қатал да кірпияз, әр сөз ... әр ... ... ілік іздеп, ізін бағып отыратын қатал сыншыдай ... ... ... ... ... ... ... үлгі боларлықтай ерекшелігі- сөз үстіндегі сергелдеңі,- адам айтқысыз азапкершілігі .
Герольд ... ... ... ұзақ жылдар бойы тығыз байланыста жұмыс істеген жазушылардың ... Оның ... әрі ... мәні мол ... жазбаларынан Әбдіжәміл Нұрпейісовтің еңбекқорлығына тағы бір рет куә боламыз. 1994 жылы «Егемен Қазақстанда» жарияланған «Күнделік дәптердің беттерінен» атты эссесінде ол ... ... ... үшін ақ ... беті- шайқас алаңы, оған алаңның астаң- кестеңі шығып жатқанын көру ұнайтын сияқты. Кескілескен күрестің ізі мәңгілік көрініп ... ... ... беті ... ... ... көп сызылса, шайқастың да соншалықты қанқұйлы болғаны, содан да жеңістің дәмі тәттілеу. Бірақ маған мұндай күреске ... қиын ... тұр, ... көлденең де, жоғардан төмен қарай да түгел шимайланған, әрбір жолы қабат- қабат ала ... ... төбе ... тік ... Ал, мен ... осынау қырсығы арылмаған беттерді әуелі ақ қағазға тездетіп көшіріп алуға тырысамын, тек содан кейін ғана әрбір сөз ... ... ... ... ... енді ... ... көрінеді. Бірақ, Әбдіжәміл сол сәтте- ақ көшірілген таза бетті алдына алып, езу тарта жымиып қойып, оны ... ... ... ... ... бір құлшыныспен сызуға, шимайлауға кіріседі» [49]. Осыдан- ақ, ... ... ... ... қарайтын қаламгер екендігін байқаймыз. Ол өз туындысын өзгертуден, көркемдеуден, оқырман қауымның көңілінен шығудан, оларға жағымды әсер беруден жалыққан ... «Өз ... ... сын ... ... ондай жазушыны өзім жер басқалы көргенім жоқ. Оған дәлел мойнында жұртқа берешек ... алты мың сом ... бар осы ... ... ... деп ... «Қан мен тер» ... баспадан алып кетіп, бір жыл бойы қайта қарап, көк- ала шимай қылғанын өз көзіммен көргенмін»,- ... ... ... ... ... ... дүниесіне өзгенің көзімен қаррап, тірнектеп жинаған дүниелеріне әлсін- әлсін қайта оралып отыратынын, өңдей түсуден ешқашан жалықпайтын сұңғыла суреткер екенін көрсетеді. ... да, оның ... ... ... ... ... шынайы да «шымыр» шығармалар дүниеге келеді.
Әбдіжәміл Нұрпейісов- бірінші ... ... ... ... ... ... өзі оның ... кейіпкерлерімен таныс екенін аңғартады.Өмірде болған әртүрлі оқиғаларға ... ... ... ... оқиғаға тікелей қатысып тұрғандай сезімде боласың.Мәселен, «Ақ ... ... аңыз » атты ... ... ... кеп ... қазақ даласы, астықты алқап жөнінде жазбақшы болған ниетінің туындағанынан бастайды. Тың ... ... ... әр ... келіп жатқандар туралы айтып кетеді. Вокзал басындағы оқиғаларды суреттейді. Бұдан біз жазушының өз көзімен көрген- білгендері екенін анық байқаймыз.Қазақ даласының ... ... сөз ... ... ... ойлы ... көз тастайды. Ертедегі қазақ ауылының көктем мезгілінде жайлауға шығатынын айта келе, дала көрінісін суреттеп кетеді. Одан кейін Арал ... ... ... ... ... ... Орскіге асып кететіндігін баяндайды. Қала көрмеген қазақтардың астыққа шыққан сапарында небір қызықты да күлкілі хикаяға ... ... ... ... біз Әбдіжәміл Нұрпейісовтің ел адамдарымен жиі араласып, ел аузындағы тәлім- тәрбиесі мол әңгімелерді ... ... ... ... ақ ... шығармасының өн бойынан оның терең білімін, парасат- пайымын көре аламыз. Жазушының көп оқығаны, көп нәрседен хабардар екендігін де ... ... ... ... ... Осирис патшалық құрған кезде кісі бойы бидай өсіріпті деген аңызды сөз арасында қисынды келтіреді. Очерк соңында халық ... ... ... асыл ... ... Қас ... ... «бидай өңді», деп, немес «ажары ақ бидайдай» деп айтатынын, осы бір халыққа бауыр ... ... ... сезімді суытып алмау керектігін айтады. «Өйткені, астыққа, алтын дәнге деген ықыластың түп тамыры ... ... лүп- лүп ... ... Ол- ... ... Ол нелер ықылым заманнан бері ай мен Күн сәулесі астында адам баласы мекен етіп, өніп келе ... ... ұя ғана ... ... ... ұшан- теңіз байлықтың, бар- бар рақаттың, ырзық- несібенің қайнар көзі өзіміз күнбе- күн қарыштап барып жүрген осынау қара ... ... ... [50]. ... Нұрпейісов- қарапайым адамдардың өмірінен өнеге боларлық ізгілік тауып ... әр ... ... жауапкершілікпен қарайтын, халықтың көкейіндегісін тауып айтуға ұмтылатын жазушы.
Қорытынды
Дүрмек дүние дүбіріне қосылған адам баласының сол дүбірді жаңғыртар қабілет- қарымы болғанда ғана ... мән- ... арта ... хақ. Өз ... ... тұлғалары- жазушы қауымы да өз заманының келбетін, тыныс- тіршілігін ... ... ел ... ... ... орын ... Оның ... меңзейтін ойлары, тереңнен тартатын пікірлері жас ұрпақ үшін ... ... ... ... ... да белгілі бір кезеңнің жүгін арқалаған көкейкесті ойлардың ғұмыры келте болмақ емес. Өйткені, онда заман шындығының ... ... ... ... ... ... Публицистік шығармалардың барлығын дәуір үні, бүгінгі күн ақиқаты деп қарастырсақ, өз дәуірінің тынысын қалт ... ... оның ... ... ... ... түрген суреткер ғана заман шежірешісі бола алады.
Әбдіжәміл Нұрпейісов байқағандарын, көкейіне түйгендерін, көрген- білгенін публицистикасына арқау ... ... ... ... ... ... сан миллиондаған аудиторияға қазақ көсем сөзінің үнін естірткен санаулы қаламгерлердің бірі [51]. Оның «Қан мен ... ... ... ... ... ... кесек туындыларынан бастап, «Толғау. Раздумье», «Ақ бидай туралы аңыз» тәрізді очерктер мен ... ... қай- ... ... та, қаламгердің өзіндік қоллтаңбасын бірден анық аңғаруға ... ... мәні ... ... ... заманға сай рухани қажеттілігін қанағаттандырылуымен құнды. Ел сөзін ұстайтын Мұхтар Әуезов, Сәбит Мұқанов, Ғабит Мүсірепов сынды ... ... ... келе жатқан, өзіне де, өзгеге де талап қойғыш, көркем ... ... ... ... ... ... ... аянбай жұмсап жүрген қалам иесі- Әбдіжәміл Нұрпейісов. Оның шығармалары- халқымыздың жүзі мұқалмас рухани қаруы.Әбдіжәміл Нұрпейісовтің қаламынан төгілген қай туындысы ... ... деп ... өмірдің өзі болып баурайды.
Қолына қалам ұстаған қандай да болсын адам өз жазған- сызғандарының тек сол ... ... үшін ғана ... өз ... ... ... ұлт ... мен журналистикасынан өзіне лайық орын алуға ұмтылары хақ.Әбдіжәміл ... ... ... ... ... мәселелерін көтеріп, оқырмандарын лайықты бағасын алған бақытты жазушы. Оның қаламының сиясы құрғап көрген емес ... ... ... ... Бұл бір ... жазушының еңбексүйгіштігіне айғақ, екінші жағынан өз бойындағы табиғат ... асыл ... ... ... ... ... халқына тарту етуді мақсат еткен суреткердің жан аямас еңбегі.
Өзінің шығармашылығы арқылы халықтың ... ... ... танытқан жазушы қазақ әдебиетінен өзіндік орнын иеленді.Ол өмірде болған оқиғаны өз қалпында өзгерпей алып отырады, шындықтың ұйытқысын бұзбайды. Бір ... ... ... мол ... қашқан емес. Өз шығармаларына сыни көзбен қарап, керек жерінде түзету ... ... ... ... ... дарынды қаламгерлердің мағынасы терең мұрасы бір кезеңнің, бір дәуірдің еншісінде қалмайды. Оның шығармалары өзінің мән- ... ... ... ... Оның көзбен көріп, жүрекпен сезген, бастан кешірген жайттары шығармашылығынан көрініс табады. Қандай да бір ... ... осы ... негізінде қалыптасса керек.Жазушының жаны сөз шырайынан көрініп тұрады. Нағыз ... ... сөз ... ақ ... ... Әбдіжәміл Нұрпейісовтің қандай туындысын оқысаң да оның оыс талап үдесінен шыққан қаламгер екенін аңғару қиын ... Шын ... ... ... ... ... ... теріп алады. Нұрпейісов қайда барса да, қаламы мен қойын кітапшасын тастамай, халықтың тауып айтқан даналық сөздерін жинақтап жүреді және ... өз ... ... ... сәтті пайдаланады.
Әбдіжәміл Нұрпейісов татымды да талғамды дүниелерімен көпшіліктің көңілінен шыққан дарынды қаламгер.
Сілтемелер тізбесі:
М.Әуезовтің өмірі мен шығармашылық шежіресі.- Алматы: Ғылым, 1997 ж, ... ... ... ... // Жас Алаш, 2007 ж,26- сәуір
Ақселеу Сейдімбек. Суреткер // Түркістан, 2000 ж, ... ... ... –дәуір үні.- Алматы: Қазақстан, 1974 ж, 68- ... ... ... ... Астана: Елорда, 2004 ж, 204-бет
Төлеубай Ыдырысов. Шеберлік бастауы.- Алматы: Мектеп, 1984ж, 93-бет
Әбдіжәміл Нұрпейісов. Толғау. Раздумье.- ... ... ж, ... Жақып. Қазақ публицистикасының қалыптасу, даму жолдары. Генезис, эволюция, ... ... ... 2004 ж,274- ... ... Сең ... ... // Ана тілі, 1998 ж, 1- қазан
Әбдіжәміл Нұрпейісов. Жүрегі тола жыр еді.- Алматы: Жазушы, 1982 ж, 87- ... ... 223- ... ... Әдебиет және ұлт тағдыры.- Алматы: «Жалын баспасы» ЖШС,1997 ж, 115- бет
Сонда, 116- бет
Сағат Әшімбаев. Талантқа тағзым.- Алматы: Жазушы, 1982 ж, ... ... ... және ұлт ... ... «Жалын баспасы» ЖШС, 1997 ж, 119-бет
Сонда, 120- бет
«Жұлдыз»,1963ж,№6, 3- бет
«Жұлдыз»,1964 ж,№1
«Жұлдыз», 1964 ж, №4, 3-бет
Сонда, 4-бет
Әбіш Кекілбаев. Сең ... ... // Ана ... 1998 ж, 1- ... 12- ... Нұрпейісов. Соңғы парыз.- Алматы: Жазушы,1999 ж, 450-бет
Әбдіжәміл ... ... ... жинағы, 4-том.- Алматы: Жазушы, 1982 ж,234- бет
Николай Анастасьев. Небо в чашечке цветка. Абдижамил Нурпеисов и его ... в ... ... ... ... 1997 ж,65- ... Нұрпейісов. Төрт томдық шығармалар жинағы, 4-том. –Алматы: Жазушы, 1982 ж, 521-бет
Шериаздан Елеукенов. Ғасырмен сырласу.-Астана: Елорда, 2004 ж, 232- бет
Сонда, ... ... Төрт ... ... ... 4-том.-Алматы: Жазушы, 1982 ж, 521- бет
Сонда, 522- бет
Сонда
Қадыр ... Әли. ... ... 2004 ж, ... ... Әдебиетіміздің ноқта ағасы // Қазақ әдебиеті, 2004 ж, 29- қазан, 6-бет
Тахауи Ахтанов. Көкейкесті.- Алматы: Жалын, 1980 ж, 112-бет
Әбдіжәміл Нұрпейісов. ... ... ... Жазушы, 1999 ж, 458- бет
Әбдіжәміл Нұрпейісов. Ауыл ... ... ... ... ... 2001 ж, 27- ... ... мақала
Әбдіжәміл Нұрпейісов Өзгеге де, өзіме де қасірет \\ Социалистік Қазақстан, 1990 ж, 3- қараша
Сол мақала
Әбдіжәміл Нұрпейісов. Соңғы ... ... ... 1999 ж, 458- ... ... ... ПЕН- ... Берлинде өткен конгресінде...// Ана тілі, 2006 ж, 22-маусым, 8- бет
Сол мақала
Сол мақала
сол мақала
Әбдіжәміл Нұрпейісов. Толғау. Раздумье.-Алматы: Жазушы,1972 ж, 68-бет
Бауыржан Жақып. ... ... ... даму ... ... ... 2004 ж, ... Қабдолов. Көзқарас: Талдаулар мен мақалалар.- Алматы: Жазушы, 1988 ж, 156-бет
Герольд Бельгер. Күнделік дәптердің ... // ... ... ж, 29- ... ... ... туралы аңыз.-Алматы: Жазушы,1985 ж, 69-бет
Бауыржан жақып. Қазақ публицистикасының ... даму ... ... ... 2004 ж, 275-бет
Әбдіжәміл Нұрпейісов. Толғау. Раздумье.- Алматы: Жазушы,1972 ж, 104-бет
Пайдаланылған әдебиеттер:
Шериаздан Елеукенов. Ғасырмен сырласу.- Астана:Елорда, 2004 ж.-482-бет
Николай Анастасьев. Небо в ... ... ... ... и его ... в ... ... пейзаже.- Алматы: Өлке, 2004 г.- 304 стр
Шериаздан Елеукенов. Әдебиет және ұлт тағдыры.- Алматы: «Жалын баспасы» ЖШС, 1997 ж.- 368 ... ... ... талдаулар мен толғаныстар.- Алматы: Рауан, 1996 ж.-256 бет
Герольд Бельгер. Кемелденудің ... ... ... ж, 21-27 қаңтар
Тауман Амандосов. Публицистика- дәуір үні.- Алматы: Жазушы, 1974.- 120 бет
Жанқара Дадебаев. Шымырлап бойға жайылған: Мақалалар.- ... ... 1988.- 192 ... ... Көш ... болсын // Егемен Қазақстан, 1994 ж, 29-желтоқсан
Герольд Бельгер. Күнделік дәптердің беттерінен // Егемен Қазақстан, 1994 ж, 29- ... ... Әли. ... ... Атамұра, 2004.- 360бет
Ербол Шаймерденұлы. Әбдіжәміл әлемі // Нұр- Астана, 2006 ж, 25- қазан, 6-бет
М.Әуезовтің өмірі мен шығармашылық шежіресі.- Алматы: Ғылым, 1997.- ... ... ... ПЕН- ... Берлинде өткен конгресінде...// Ана тілі, 2006 ж, 26- ... ... ... Раздумье.- Алматы: жазушы, 1972.- 217 бет
14. Жақып Бауыржан. Қазақ публицистикасының ... даму ... ... эволюция, поэтика.- Алматы: Білім, 2004.-368 бет
15. Әбдіжәміл Нұрпейісов. Жүрегі тола жыр еді.- Алматы: Жазушы, ... ... ... ... Ақ ... ... аңыз.Очерктер.- Алматы: Жазушы, 1985.- 160бет
17.Герольд Бельгер. Возвышая наши ... ст, ... ... ... ... 1996.- 432 ... Нұрпейісов. Соңғы парыз.- Алматы: жазушы, 1999 ж.-446 бет
Әл- Фараби атындағы ... ... ... факультеті
Мерзімді баспасөз кафедрасы
Шамұратова Гүлдария
Әбдіжәміл Нұрпейісов публицистикасындағы заман
және адам
Жоғары оқу орнын бітіру үшін қорғалатын бакалавриаттық
Бітіру жұмысы
Шифр- ... ... ... доц. ... ... ... М. ... баспасөз кафедрасының
жылғы _ маусымындағы мәжілісінде
талқыланып, қорғауға жіберілді.
Кафедра меңгерушісі:..................... ф.ғ.к., доц. Т. Бекниязов
Мемлекеттік емтихан комиссиясының сарапталуына қабылданды.
Диплом қорғау күні: 2007 ... 13 ... ... ... ... 2007 жыл
Мазмұны:
Кіріспе..................................................................3-7-беттер
Негізгі бөлім
I тарау. Ә.Нұрпейісов шығармашылығының бастау –бұлақтары
1.1. Жазушы шығармашылығына туған жер мен ... ... ... ... ... ... ... шығармашылығынан орыс және батыс классикасының көрініс табуы........................................................................................20-27- беттер
II тарау. Ә. Нұрпейісов шығармашылығының өзіндік ерекшеліктері
2.1. Ә. ... ... ... сарын.................28-35-беттер
2.2. Ә.Нұрпейісов публицистикасындағы планетарлық проблемалар.....36-41-беттер
2.3.Мәтінді ұйыстыру әдістері...............................................................42-45- беттер
Қорытынды........................................................................................46-48- беттер
Сілтемелер тізбесі............................................................................49-51-беттер
Пайдаланылған әдебиеттер..............................................................52-бет
66

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Коммуникативтік акт шеңберіндегі төл сөздің семантика - интонациялық сипаты24 бет
Нұрпейіс келіні Дина (1861-1955) – қазақтың әйгілі күйші композиторы3 бет
Қазақ әдеби туындыларының аударылуы4 бет
Дина Нүрпейісова13 бет
С.Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығы5 бет
Самғау мен құлдырау. Ә. Нұрпейісов туралы12 бет
Тұрақты тіркесті мезгіл пысықтауыш25 бет
Шығармашылық құқық37 бет
Қазақстан Республикасындағы адамдардың және азаматтардың жағдайының конституциялық негіздері10 бет
Құддыс Қожамьяровтың өмірі мен шығармашылық жолы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь