Бөкей ордасының құрылуы

Кіші жүз - үш жүздің ішіндегі жерді ең көп иеленген өлке. Ол Жайық пен Тобылдаң бастап Сырдарияның төменгі ағысына дейінгі алқапты қамтып (850 000 шақырым) жатыр. Оңтүстігінде Хиуа, Қоқан хандықтарымен, Түрікмен, Қарақалпак иеліктерімен, солтүстігінде Ресейдің Астрахан, Саратов және Орынбор губернияларымен, шығысыңда Ұлы және Орта жүз жерімен шектеседі.
_ ХІХ ғасыр басында Кіші жүздің біркатар ауылдары Ресей империясының құрамындағы Жайық пен Еділ өзендерінің төмеңгі ағысын қамтыды. Олар кейін Бөкей ордасы немесе Ішкі орданы (географиялык орналасуы бойьнша) құрды. 1801 жылғы 11 наурызда император I Павелдің Жарлығымен Кіші жүз қазақтарының осы жерде көшіп-қонуы заңдастырылды. 1803 жылғы есепке карағанда олардың мал саны едәуір болған (70мың түйе, 30мың жылқы, 250 мың ірі қара мал, 1 миллионнан астам қой).
Патша үкіметі Кіші жүз руларына Жайық пен Еділ арасында еркін коныстануға қайта мүмкіндік беру арқылы қазақтардың жер үшін күресін біршама бәсеңдетіп, оны өзінің отарлау саясатындағы басты бағыт деп қарастырды.
Бөкей Нұралыұлы (1804 - 1845жж) - Кіші жүздің белді сұлтандарының бірі. Саяси күреске ХVIII ғасырдың соңынан араласа бастаған. Өзінің туған ағасы Қаратаймен алакөз болып, кейіннен Айшуақ ханмен де жағаласты. ХIX
ғасырдың басында осы Ханның кеңесіне төраға болды, алайда тәкаппарлығы оның бағыныштылығына жол бермеді, орыс өкіметіне жағымды болды.
Жәңгір жас кезінен білімге құштарлығын байқатты. Астрахан губернаторының үйінде тәрбиеленді. Парсы, орыс, араб тілдерін білді. Сауда-саттыққа қамқорлық жасады. Ресей елінде белгілі қайраткер ретінде бедел мен билікке ие болды.
Бөкей хандығы құрылуының алғашкы жылдарынан бастап - шұрайлы, тәуір жайылымды жерді, хан өз туыстары мен хан сарайындағы ақсүйектерге бөліп
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1Қазақстан тарихы Ч. Мусин
2.Қазақстан тарихы Ж. Қасымбаев.
        
        Бөкей ордасының құрылуы.
Кіші жүз - үш жүздің ішіндегі жерді ең көп иеленген өлке. Ол Жайық
пен ... ... ... ... ... ... алқапты қамтып (850
000 шақырым) жатыр. Оңтүстігінде Хиуа, Қоқан хандықтарымен, ... ... ... ... Астрахан, Саратов және
Орынбор губернияларымен, шығысыңда Ұлы және Орта жүз ... ... ХІХ ... ... Кіші ... ... ауылдары Ресей империясының
құрамындағы Жайық пен Еділ ... ... ... қамтыды. Олар кейін
Бөкей ордасы немесе Ішкі ... ... ... ... ... ... 11 наурызда император I ... ... Кіші ... осы жерде көшіп-қонуы ... 1803 ... ... ... мал саны ... болған (70мың түйе, 30мың жылқы, 250 мың
ірі қара мал, 1 ... ... ... ... Кіші жүз ... ... пен Еділ арасында еркін
коныстануға қайта мүмкіндік беру арқылы қазақтардың жер үшін ... ... оны ... отарлау саясатындағы басты бағыт деп
қарастырды.
Бөкей Нұралыұлы (1804 - 1845жж) - Кіші ... ... ... ... ... ХVIII ... соңынан араласа бастаған. Өзінің туған
ағасы Қаратаймен алакөз болып, кейіннен Айшуақ ханмен де жағаласты. ... ... осы ... ... ... болды, алайда тәкаппарлығы оның
бағыныштылығына жол бермеді, орыс өкіметіне жағымды болды.
Жәңгір жас ... ... ... ... ... ... тәрбиеленді. Парсы, орыс, араб тілдерін білді. ... ... ... ... ... белгілі қайраткер ретінде бедел мен
билікке ие болды.
Бөкей хандығы құрылуының ... ... ... - ... тәуір
жайылымды жерді, хан өз туыстары мен хан ... ... ... ... ... - Ішкі ... хандары тақты ұзак ұстап отыра
алмайтындықтарын түсінді. Екіншіден, _Ресей императоры ... ... ... ... мен оның ... орыс ... сойылын
соғатын қолшоқпар ретінде ғана таныды. Жәңгірдің империя ... ... ... ... билеушілерінің күмәні болмады.
Патша үкіметіне толық арқа сүйеген Ішкі орда ханы ... ... ... шоғырландырып, орданы ... ... ... іске асырды. Бұған дейін бұрынғы қазақ ... ... ... енді ... үкіметі каражатына Жасқұс деген жерде хан сарайы
салына бастады. ... ... ... ... нақты жеңілдіктерге
ие болған, шын мәнінде хан саясатын іске асыратын өкілдік мекеме еді. ... ... 12 ... ... ... кеңес" те орда
әкімшілігінің басты құрамды бөлігі болды. Сонымен қатар хан ... 12 ... орда ... баж ... ... ... ордадан
тыс жерлерде қазақтар мүддесіне байланысты мәселелермен айналысты. ... ... ... ... ... ... ... алым-
салық көлемінің жылдан-жылға ... - ... ... ... ... ... топтардың халықты езіп-жаншуы ... алып ... 2. ... және ... жылы ... өз үйінің бір бөлмесіне әулеттік-династиялық құнды
заттарды, ат әбзелдерін, жауынгер ... ... ... ... ... ... жерінде ашылған тұңғыш музей болатын.
1841 ж. желтоқсанның 6 Нарынқұмда Қазақстан тарихында ең ... ... ... мектеп ашылды. Бұл мектептен есімі елге
танылған талай тұлғалар ... ... ... бірі — қазақтан шыққан ғалым-
этнограф Мұхамедсалық ... Оның ... ... ... ... ... басылымдары жоғары бағаланып, 1862 жылы Орыс
жағрапиялық қоғамының ... ... ... ... ... ... ... жүзден астам ғалым-зерттеушілер, Асан Тайманов сынды
жиырмадан астам академиктер шықты.
1844 ж. Қазақ жастарының Ресейдің жоғары оқу орындарында оқуы ... ... ... Осы ... ... және жартылай көшпелі қазақ
халқына қызмет ететін дәріхана және емдеу орны, өте ... ... бар ... ... ... ... ... көрнекті композиторлар Құрманғазы мен
Дәулеткерей Қазақстанның мәдениеті мен қоғамдық ойының тарихында орасан ... ... ... ... ... ... бастап шұрайлы тәуір
жайылымды жерлерде хан өз туыстары мен хан сарайындағы ақсүйектерге бөліп
берді. ... ... Ішкі ... ... ... ұзақ ... ... түсінді.
Жәңгір өз қоластындағы халқының денсаулығына да ... ... ... 1825 ж. С. Жәнібеков деген қазақты шешекке қарсы екпе ... ... үшін ... ... 1826 ж. бастап Ордада шешек ауруына
қарсы екпе жұмыстары жүргізіледі. 1832 ж. ... ... ... ... дәрігер А.А. Сергачев келеді. Кейін 1839 ж. ... ... Осы ... ... В.Ф. ... Пупорев, т. б. дәрігерлер
қызмет атқарады. 1852 ж. Ордада 16 кереуеттік ... ... ... ... күні ... дейін сақталып, халыққа қалтқысыз қызмет етіп
келе жатыр.
1832 ж. хан Жәңгір халықтың әлеуметтік жағдайын ... ... ... жолға қою мақсатында жәрмеңке ұйымдастырады. Жәрмеңке
көктем және күз ... ... оған ... ... ... Нижний
Новгород, т.б. губернияларынан саудагерлер келген. 1846 ж. ... 3883 адам ... 1851 ж. ... ... 1,5 ... күміс ақша
құраған.
Жәңгір бөкейлік қазақтардың өз дінін жоғалтпай, сақтап қалуы үшін 1835
ж. өз үйінің ауласына ерекше архитектуралық ... ... ... ... оны «Хан мешіті» деп атаған.Сол кездегі хандықтың құрамына қазіргі
Батыс Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... аудандары, Атырау облысының Махамбет, Құрманғазы аудандары,
көршілес ... ... ... ... ... ... облысы
Құмөзек, Володарский, Қарабайлы аудандарының бір бөлігі енген.
Шаруалар көтерілісінің басталу себептері және оның ... ... ... жерді ірі орыс помещиктері ... ... хан ... мен ... да ... ... иемденіп ал-уы,
билеуші топтардың озбырлығы, патшаның және ... ... арқа ... ... билігінің бұқара мүддесіне қайшы келуі -
жалпы хандык басқару жүйесін шайқалтты. ... ... ... ... тереңдеуіне себепші болды. Жыл сайын хан сарайына
ноғай, қызыл-құрт, байбакты, жагаппас, адай, беріш, ... ... ... ... 10 - 50 мың сом аралығында ақшалай салык төлеуге
тиісті болды. Сонымен ... ... ... ... хан ... мұқтаждығына
кұны кем дегенде 70 сомнан кем түспейтін бір жылкыдан беруге міндеттелді.
Ата-бабасының жерінде көшіп-конғаны, шөп ... орыс ... ... ... үшін де арнайы салық төлеген казақтардың жағдайы
тіпті қиындады. Ішкі ... ... ... орыс ... ... ... ... помещиктері мен жергілікті аукатты
топтардың қазақ шаруаларын екі жақтап ... ... ... ... ... ... отаршылдық саясатына қарсы бағыт берді.
Көтеріліске 1833 жылы ... ... өз ... ... ... ... теңізі өңірінде көшіп жүрген қазақ руларына билеуші етіп тағайындауы
түрткі болды. Әрине, Жәңгір ханның әділетсіздігі мен ... ... да ... ... ... қоймады.
Қожаның жүгенсіздігі, Жәңгір және оны қоршаған әлеуметтік топтардың ... ... ішкі ... жылдан-жылға шиеленістірді.
Қарауылқожаның үстінен ... ... ... ... мән ... ... отырды. Әбден зығырданы ... ... ... орындатудың бір ғана жолы - отаршылдықка, феодалдык озбырлыкка
қарсы қарулы ... ... ... көзі ... ордадағы көтеріліс үш кезеңге бөлінеді. ... ... ... басты алғышарттарының қалыптасуы; 1837 ... ... ... ... ... ... етек алған кезеңі, патша жазалаушы
әскерімен, хан ... ... 1837 ... желтоқсан айынан
1838_жылғы шілде айына дейін көтерілісшілер күшінің әлсіреп, жеңілу кезеңі.
Көтерілістің негізгі козғаушы күші - қазак ... ... ... ... старшын, билер де катысты. Алайда көтеріліс тегеуіріні әлсірей
бастағанда үстем тап ... ... мен ... ... ... ... ... солқылдақтық көрсетіп, оның жеңілісін тездете түсті.
Көтеріліске старшындар ... ... ... (1791- ... ... Махамбет Өтемісұлы (1803 -1846 жж.) басшылық етті. Қозғалыстың белгілі
басшыларының арасында Исатайдың серіктері Сарт ... ... Ұса ... Иманбай Қандыбайұлы тағы да баска бұкара
арасынан шыққан, көтерілістің аяғына дейін жан ... ... ... бар ... Тайманүлы жасынан өзінің тапкырлығымен, қабілетімен көзге ... жылы оны ... хан ... ... ... ... етіп
тағайындаған. 1814 жылы Орынбор Шекаралык, ... ... 1817 ... ... Исатай батырдың патша шенеуніктерімен
байланысы ... ... ... ... ... генерал-
губернаторының көрсетуі бойынша жала жабылып, сотқа тартылған Исатай
ақталып ... хан ... ... суи ... Жәңгір ханның
Исатайдың соңына түсуі жерден айырылып, озбырлыққа душар ... ... ... әлеуметтік теңсіздікке қарсы күреске шығуына себепші
болды.
Исатайдың жауынгер ... ... ... акын ... ... да ... Исатай сияқты старшыны болды. Орысша да, ана тілінде де сауатты
Махамбет Орынбор ... ... да, Кіші ... ... да ... ... Біраз жерді аралаған, ... ... ... ... ... ауыр ... налыған Махамбеттің көзқарасы
ерте қалыптасты. Алғашында Жәңгірдің сарайына, хан отбасына жақын жүрген
Махамбет -шешендік, ... ... ... аксүйектерді түйреп, сынауда
шебнр пайдаланды. Исатай мен халықтың атынан еңбекшілер арасында үндеу
тараткан ... ... ... ... ... орны ... ... жазған хатынан үзінді
бүзушы, бүлікші" ретінде сипаттайды. Бүл тек көтері-лісті үйымдастырушы мен
дем берушісіне қарсыльщ емес, ... ... екі ... ... ... Ішкі орданың қальщ тобына деген жеккөрушілік еді.
Жәңгірдің сойылын соғушы Баймағамбет сүлтанға, ханның өзіне жөне ... ... ... ... Кіші жүзді камтыған осы көтерілістің
максаттарын, басты талаптарын байкауға болады. Қозға-лыстың басты максаты -
хан озбырлығына шек кою, ... ... ... ... ... ... ... отаршылдьщ саясатын езгерту. Бүл талаптар
шаруалардың жөне ханның озбырлығьша ду-шар болған би, старшын ... ... ... сай келді.
Көтерілістің бәсеңдеуі. Көтерілісшілерді қудалаған ... ... ... ... ... ... атты ... жемшөптің тапшылығы
Исатайды қуалап, жиі орын ауыстыруға мәжбүр болған ... ... ... ... ... В.А.Перовский Гекенің әскери тобын,
жаңадан Жайық шебінен жіберілетін отрядпен ауыстыруды ... ... ... ... ... ... 1000 сом, ... басын
алғанға 500 сом тігілсе де, Ордада бірде-бір қазақ губернатордың ұсынысын
қабылдамады.
Максатына жете ... ... ... ... бекінісіне кайтып оралды.
Көтерілістің бастапқы кезінде Жайықтан Кіші жүз ... ... ... ... ... аз ғана серіктерімен бұл мақсатка жете алмайды деп, қамсыз
отырған Жайык бойындағы патша бекіністерінің коменданттарын жер ... 1837 ... 13 ... ... ... жақын жерде
жазалаушылардын, тобын бұзып, Жайықтан шығысқа қарай өтіп үлгірді. ... ... ... ... ... ... ... да, Исатайдың ізінен айырылып қалды.
Кіші жүзге өткен сәтте Исатайдың жанында бар болғаны 40 адам, оның ішінде
өзінің ... ... ... ... Кіші жүздің өзге ... ... ... ... ... қолы ... ... бір тобын қолдарына түсірді. Олардың ішінде Исатайдың ұлы
Досмұханбет, батырдың жұбайы Дінбаян, Махамбет ... ... тағы 12 адам Орал ... түрмеге жіберілді. В.А.Перовский
Исатай тобының Жайықтан өтіп ... ... ... ... ... ... сотқа тартуды талап етті.
Исатайдың Кіші жүзге өтуі осы өңірде сұлтан Кенесары Қасымұлы көтерілісінің
әсерімен кең тарала ... ... ... ... ... ... басында солтүстік-шығыс Қазақстаннан батысқа қарай ... ... ... ... ... қоныстаған қыпшақ, арғын, кейінен
жағалбайлы, табын рулары қолдады. Елек өзені ... ... ... ... ... ... ... қосылды. Осы кезеңде шекті
руының жерінде уакытша ... ... ... ... ... ... бар еді.
Бөкей ордасынан қашқан қазақтар, отаршылдық тепкісіне шыдай ... ... ... тағы да ... 1838 ... қаңтар айының
басында қатары жүзге жеткен Исатайдың жасағы ... ... ... ... Орал ... шебіне кауіп төндірді. Кіші ордаға Исатай
шабуылынан сескенген В. ... ... ... ... қорғаныс
кабілетін күшейтуде төтенше шаралар қолданды. Бөкей ордасына ... ... және ... ... шоғырланған 4 казак полкі
көтерілісшілермен күресуге ... ... ... әскерінің атаманы генерал-
майор Покатиловка осы жағдайды ... ... ... ... ... іске ... ... деп тапты.
Көтерілістің жеңілуі. Көтерілістін осы кезенінде Исатайдың ... ... ... ... ... мен оны ... ... жерден соққы
беру, көтерілісті бүкіл Ішкі ордаға тарату, Нарын ... ... өшін алу, орыс ... ... алған жерді оның иелері - қазақ
шаруаларына қайтару еді. Көтерілістің осы жоспарының ... ... ... Ішкі ... өз туыстарын, отбасын аңсауы да әсер
етті. Исатайдың ... ... ... ... сонымен қатар Жәңгір
озбырлығының шектен асуы салдарынан шаруалар ... ... ... ... жаңа алғышарттардың қалыптасуы әсер етті.
Жәңгір ханның жакындарының қысымына қарсы шаруаларды өз ... ... ... ... ... ... өз ... арқылы
Исатаймен байланыста болды. Осы жағдай ... ... пен ... ... жаңа ... жаныштау үшін қосымша шараларды
талап етті. Төменгі Орал әскери шебінен көтерілісшілерге қарсы ... ... ... ... ... барлық топтар бағындырылды.
1838 жылы көктемде ... ... ... ... ... ... ... Баймағамбет Айшуакұлына Исатайды
қудалайтын, жедел қимылдайтын қарулы топ жасақтауды тапсырды.
Исатайдың серіктері Ұса Төлегенұлы, Р. ... ... ... мың ... дүре ... Сібірге айдалды. Смайыл Қалдыбайұлы,
Смайыл Өтемісұлы соққыға жығылып, солдатка жіберілді. Әскери ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген
көтерілістің белсенді басшыларының жазасын генерал-губернатор мен полковник
шенін алған Геке ... ... ... ондаған адамдар сот үкімімен
қылмыскерлердің екінші тобына жатқызылып, 20-дан 50-ге ... дүре ... да ... ... ... ... ... ісін басқару негізінен Гекеге тапсырылды.
Көтерілісшілердің басты белігінің әр жерге қашып, жасырынып ... және ... ... ... тағы да ... ... үшін
сот жазалауды тоқтатты.
Көтерілісті канға бояған қазақ феодалдары және казак офицерлері мен ... ... ... ... ие ... ... көтерілісін басуда
ерекше көзге түскен сұлтан, би, старшындарға ... шен, ... ... ... ... ... сұлтандары офицерлік атақтар алды. Сонымен
қатар сұлтандарға алтын, билерге күміс медальдар ... ... ... түскен Ішкі орданың ақсүйектеріне ерекше ... ... ... ... ... феодалдық топтарды өзіне тарту, отаршылдық саясатын
жүргізуде сенімді көмекшілер дайындау саясатымен де байланысты.
Пайдаланылған ... ... ... Ч. ... тарихы Ж. Қасымбаев.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бөкей ордасының қазақтары67 бет
1836 – 38 ж. Бөкей ордасындағы шаруалар көтерілісі18 бет
Бөкей Орда ауданы Сайқын ауылының құрылу тарихына және физикалық-географиялық жағдайларына сипаттама54 бет
Бөкей Ордасы 4 бет
Бөкей ордасы және Жәңгір хан80 бет
Бөкей ордасындағы білім беру ісі жайында3 бет
Бөкей ордасының тарихи сипаттамалары26 бет
Исатай Тайманұлы және Махамбет Өтемісұлы бастаған ішкі (бөкей) ордадағы ұлт-азаттық көтеріліс17 бет
Әлихан Бөкейханов. Алаш Орда5 бет
XIX ғ. Қазақстан17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь