Заңды тұлға ұғымы, түрлері және құқық қабілеттілігі

Кіріспе 3
1.Тарау. Заңды тұлға ұғымы, түрлері және құқық қабілеттілігі ... ... ... ...5
1.1 Заңды тұлға ұғымы және түрлері
1.2 Заңды тұлғаның құқық қабілеттілігі 19
2.Тарау. Кәсіпкерлікпен айналысатын заңды тұлғалардың құрылуы
және құрылтайшылары 27
2.1 Кәсіпкерлікпен айналысатын заңды тұлғаларды құру, қайта құру және тарату 27
2.2 Заңды тұлғаның құрылтай құжаттары және құрылтайшылар 42
2.3 Құрылтайшылардың ґздері құрған заңды тұлғалардың мүлкіне құқықтары 58
Қорытынды 68
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 69
Азаматтық құқық Қазақстан Республикасының құқық салаларының бірі болғандықтан күнделікті тыныс-тіршілікпен, сондай-ақ азаматтардың, заңды тұлғалар мен мемлекеттің ґзімен тығыз байланысты. Бұл еңбек заңды тұлғалардың құқықтық жағдайын (жалпы ережелерін) кешенді зерттеудің нәтижесі болып табылады.
Экономикалық және әлеуметтік ґзара байланыстардың жалпы жүйесінде әрқайсысы ґз функцияларын орындайтын жеке және мемлекеттік меншіктің үйлесуі мен ґзара әрекеттесуімен бәсекелестік бастауларға негізделген әлеуметтік нарықтық экономиканы қалыптастыруға мемлекетіміздің ұстанған бағыты тиісті инфрақұрылымды және соның ішінде нарықтық құқықтық қатынастардың аса маңызды қатысушылары - заңды тұлғалардың мәнін түсінуге ґркениетті ыңғайларды құру міндетін алға тартады. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына жолдаған Жолдауларында: "Біз қазіргі кәсіпорындардың қалпына келтірілуін және шағын және орта бизнестен жаңа кәсіпорындардың құрылуын тоқтатып тұратын құрылымдық кедергілерді жойып, соңғы жеті жылда қалыптасқан нарықтық экономикамызға серпін беретін шараларды қабылдауымыз қажет. Бүл шаралар ґсіп-есейіп, әрі қарай ґркендей беруіміз үшін біздің экономикамызға ауадай қажет" деп атап ґтті. Президенттің осы сґздері мемлекеттің "жаңа әлемдік экономикалық парадигмаға сай болу үшін жеке меншік секторы мен ұлттық капиталдың белсенділігіне кґмектесуге, ынталандыруға жоне толықтыруға" міндеті туралы бүған дейін айтқан ойын растады.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995ж.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Жалпы бґлім). 1994ж.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Ерекше бґлім). 1999ж.
4. Қазақстан Республикасының «Акционерлік қоғамдар туралы»
5. М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Жалпы бґлім). Түсініктеме. І-том. - Алматы: «Жеті Жарғы», 1998ж.
6. Тґлеуғалиев Ғ.И. Қазақстан Республикасының Азаматтық құқығы: Жоғары оқу орындарына арналған акад. Курс. І-том. -Алматы: «Жеті Жарғы», 2001ж.
7. Басин Ю.Г. Юридические лица по гражданскому законодательству Республики Казахстан: Понятие и общая характеристика: Учеб. Пособие. Изд. 2-е, испр. и доп. - Алматы: ВШП «Әділет», 2000г.
8. Г.И. Тулегалиев, К.С. Мауленов. Гражданское право Республики Казахстан. Учебное пособие (Часть общая). 2-е изд., доп. и изм. -Алматы: «Данекер», 1999г.
9. М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. Гражданское право. Том 1. Учебник для вузов (академический курс). - Алматы: Изд-во КазГЮА, 2000г.
10.С.И. Климкин. Заңды тұлғалар Қазақстан Республикасының заңнамасы бойынша. Жалпы ережелер. - Алматы, 2004ж.
11.Е.А. Суханов. Гражданское право: В 2-х т. Т 2: Учебник - М.: «Бек», 1994г.
12. Вещные права в Республике Казахстан / Отв. ред. М.К. Сулейменов. - Алматы: «Жеті Жарғы», 1999г.
13. Гражданское право. Том 1. Учебник для вузов (академический курс) / Отв. ред. М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. - Алматы: Изд-во КазГЮА, 2000г.
14. Грешников И.П. Классификация организаций с правами юридического лица. Правовой режим коммерческих и некоммерческих организаций / В кн. Общая часть Гражданского кодекса Республики Казахстан (сборник статей, комментариев). -Алматы: КазГЮИ, 1996г.
15. Мукашева К.В. Юридические лица / В кн. Актуальные вопросы коммерческого законодательства в Республике Казахстан и практика его применения. Материалы семинаров. Том I. -Алматы: «Әділет Пресс», 1996г.
16. Грешников И.П. Понятие юридического лица в гражданском праве и законодательстве. Автореф. дис. ... к.ю.н. - Алматы, 1997г.

17. Диденко А.Г. Действие принципа равной защиты государственной и частой собственности в отношении государственных и частных учреждений / В кн.: Гражданское законодательство Республики Казахстан: статьи, комментарии, практика. Выпуск 9 / Под. общ. ред. А.Г. Диденко. - Алматы: «Баспа», 2000г.
18. Климкин С.И. Развитие законодательства Казахстана о предпринемательстве (сборник статей). - Алматы: «Баспа», 1998г.
19. Климкин С.И. Банкротство: кому оно выгодно//Деловая неделя, 1996г.
20. Комментарий к Гражданскому кодексу Казахской ССР /Под. ред. Ю.Г. БасинаР.С. Тазутдинова. - Алма-Ата: «Казахстан», 1990г.
        
        Жоспар
Кіріспе
1-Тарау. Заңды тұлға ұғымы, түрлері және құқық қабілеттілігі...............5
Заңды тұлға ұғымы және түрлері
Заңды тұлғаның құқық қабілеттілігі 19
2-Тарау. Кәсіпкерлікпен айналысатын заңды тұлғалардың құрылуы
және құрылтайшылары 27
Кәсіпкерлікпен ... ... ... ... ... құру және ... ... құрылтай құжаттары және құрылтайшылар 42
Құрылтайшылардың ґздері құрған заңды тұлғалардың мүлкіне
құқықтары 58
Қорытынды 68
Пайдаланылған ... ... ... ... ... ... салаларының бірі болғандықтан күнделікті тыныс-тіршілікпен, сондай-ақ азаматтардың, заңды тұлғалар мен мемлекеттің ґзімен тығыз байланысты. Бұл ... ... ... ... жағдайын (жалпы ережелерін) кешенді зерттеудің нәтижесі болып табылады.
Экономикалық және әлеуметтік ґзара байланыстардың жалпы ... ... ґз ... ... жеке және мемлекеттік меншіктің үйлесуі мен ґзара ... ... ... ... ... ... экономиканы қалыптастыруға мемлекетіміздің ұстанған бағыты тиісті инфрақұрылымды және ... ... ... құқықтық қатынастардың аса маңызды қатысушылары - заңды тұлғалардың мәнін түсінуге ґркениетті ыңғайларды құру міндетін алға тартады. ... ... ... ... ... жолдаған Жолдауларында: "Біз қазіргі кәсіпорындардың қалпына келтірілуін және шағын және орта бизнестен жаңа кәсіпорындардың құрылуын тоқтатып тұратын құрылымдық кедергілерді жойып, ... жеті ... ... ... ... ... ... шараларды қабылдауымыз қажет. Бүл шаралар ґсіп-есейіп, әрі қарай ґркендей беруіміз үшін біздің экономикамызға ауадай қажет" деп атап ґтті. Президенттің осы ... ... ... ... экономикалық парадигмаға сай болу үшін жеке меншік секторы мен ... ... ... ... ынталандыруға жоне толықтыруға" міндеті туралы бүған дейін айтқан ойын ... ... ... ... оның ұғымын, белгілерін, осы феноменнің даму тарихын, сол ... ... ... ... ... ... ... шын мәнінде, әрі ғылыми-теориялық, сол сияқты оқу-қолданбалы, кешенді әрі арнаулы кең кґлемді еңбектер арналған. ... бұл ... ... Ю.Г., Грешников И.П., Диденко А.Г., Жакенов В.А., Жанайдаров И.У., Маметова Р.А., Мукашева К.В., Покровский Б.В., Сүлейменов М.К., ... Ш.Ж., ... А.И. жэне ... авторлар ґз еңбектерін арнаған.
1-Тарау. Заңды тұлға ұғымы, түрлері және құқық қабілеттілігі.
1.1. Заңды тұлға ұғымы және ... 33 ... 1 ... 1 ... сәйкес меншік, шаруашылық жүргізу немесе жедел басқару құқығындағы оқшау мүлкі бар және сол ... ґз ... ... жауап беретін, ґз атынан мүліктік жэне мүліктік емес жеке құқықтар мен ... ие ... ... ... ... ... сотта талапкер жэне жауапкер бола алатын ұйым заңды тұлға деп танылады.
Мұндай анықтама тым дәстүрлі болып ... ... ... заңды тұлғалар деп оқшау мүлкі бар, ґз атынан мүліктік және жеке ... емес ... ие бола ... және міндеттер атқара алатын, сотта, тґрелік сотта талапкер және жауапкер бола алатын ұйымдар танылады (ҚазКСР АК-тің 23 бабы). Тағы бір ... ... ... ... деп ... толық шаруашылық иелігінде немесе жедел басқаруында оқшау мүлкі бар, ґзінің ... ... осы ... ... ... және ... ... сотта ґз атынан сґз сґйлейтін ұйым танылады. Заңды тұлғалар мүліктік және жеке мүліктік емес құқықтар мен міндеттерге ие бола ... ... 11 ... 1 ... жаңа Кодексте ұсынылған анықтама іс жүзінде 1963 жылғы АК-тің, сол сияқты 1991 жылғы ... ... мен ... ... ... Бұрынғыдай біз заңды тұлғаның ґз атынан құқықтар мен міңдеттерге ие болу ... ... оның іс ... ... ... туралы сґз етілгенін кґреміз. Сондай-ақ, Негіздермен қатар, анықтамаға заңды тұлғаның ґз міндеттемелері бойынша оқшау мүлкімен жауаптылығы туралы ереже де "ауысты".
Аталмыш ... ... ... ґтіп, қоғамдық шындықты кґрсетеді деген қорытынды еріксіз туып отыр.
Біздің пікірімізше, кґрсетілген анықтама тек қана белгілерден ... ... ... және ... ... ... ґзін, мәнін ашпайтындықтан ең сәтті болып табылмайды.
Азаматтық құқық оқу пәні ретінде, әдетте, оқу әдебиетінде айтарлықтай ... ... оның ... ... ашып ... ... оқшаулануды;
дербес мүліктік (сондай-ақ "азаматтық-құқықтық" деген сґз
қолданылады) жауапкершілік;
• азаматтық айналымда ґз атынан ... ... ... ... сґз ... біз шын ... заңды анықтамаға жүгінетініміз, оларды содан шығаратынымыз анық. Мұндай жағдай негізделген болып танылуы екіталай, ґйткені анықтама белгілерді емес, пәннің ... ... ... ... - бұл ... және жете ұғынып болған терминдердің (сґздердің) кґмегімен белгісіз терминнің (сґздің) мағынасын анықтау. Сондықтан заңды тұлға ұғымын құрастыру жґнінде айта ... осы ... ... жаңа ... ... ... ... кґрінеді.
Бұған соңғы жылдары жарық кґрген бірқатар еңбектер арналған. Мәселен, заңды тұлға және оның белгілері ұғымы мәселесі бойынша ... ... И.П. ... ... Ол ... ... кейінгі республикалардың Азаматтық кодекстерінде заңды тұлғаның құқықтарымен ұйымдастырудың сипаттамалары мен пәндік белгілерінің тек жай ғана атап ... орын ... деп атап ... ... ... ... деп ... болмайды, ґйткені анықтаманы тұжырымдаған заңгерлер тұлға
ұғымына емес (және де оған зейін салмайды), олар үшін қазіргі шындыққа
______________________________________________________
1Кулагин М.И. ... ... -М.: ... 1997. 17 ... ... бұл мәселелер оқу әдебиетінде де кґрініс табады. Мәселен, В.С. Мартемьянованың редакциясымен "Шаруашылық құқық" атты оқулығында заңды тұлға мәнін кәсіпкер тұлғасы ... ... ... қарастырылады. "Кәсіпорындар және кәсіпкерлік қызмет туралы" Заңынан кез келген кәсіпорынның, жеке, сол сияқты мемлекеттік және муниципалды ... ... ... осы ... білдіреді деген қорытынды шығаруға болады4. Е.А. Сухановтың редакциясымен "Азаматтық құқық" атты ... ... ... ... ... ... ... Және де бұл ойды Е.А. Суханов бұған дейін де ұсынған болатын. Мәселен, ґзінің "Система юридических лиц" атты еңбегінде ол ... ... бір ... синонимі ретінде түсіну дұрыс емес екенін атап ґтіп, назарды ұйымдық белгілерден ... ... ... ұсынады. "Заңды түлға - белгілі бір күйіндегі ұйымдасқан ұжым ғана емес, бірінші кезекте оның құрылтайшыларымен ... ... ... ... үшін бґлінген "тұлғаландырылған мүлік" болып кґрінеді", - деп жазады ол6. Мемлекеттік меншіктің оның ... ... ... бір ... ... ... ... үстемдігі заманында астында белгілі бір негізі болған "еңбек үжымы" теориясы қазіргі уақытта ґзін ... ... ... ... ... Е.А. Суханов әділ жазып кеткендей, дамыған нарықтық экономикасы бар елдерде бір тұлғаның, яғни бір қатысушыдан тұратын заңды ... ... ... ... ... ... басқаша түсіндіретін ґзге де теорияларға зейін салып қарауға ... ... ... ... де, ... ... де ұлттық заңнамамызда ... ... И.П. ... ... лица в гражданском праве и законодательстве. Авторефер. Дис. ...
к.ю.н. - Алматы, 1997. 15-16 6.
4 Хозяйственное право. Учебник для ... Том 2 /Под. ред. В.С. ... - М.: ... 1994. 347 б.
5 Гражданское право. Учебник. Том 1 /Под. ред. Е.А. Суханова. -М.: ... 1993. 76 ... ... и ... 1991, №11. 44 ... О.С. ... труды по гражданскому праву: Из истории цивилистической ... ... ... ... "хозяйственного права". —М.: "Статут"
және қазіргі уақытта да "бір тұлғаның компаниясы" ... ... ... алсақ, келіспеске болмас.
Ю.Г. Басин заңды тұлға ең алдымен мүліктік азаматтық-құқықтық қатынастар үшін тәжірибелік мәнге ие екенін ... ... тағы бір рет оның ... ... ... ... ерекше маңыздылығын атап ґтеді. "Заңды тұлғаның құрылтайшылары ґзінің кәсіпкерлік қаупін ґзі үшін жол ... ... деп ... ... ... ... мүмкіндігіне ие"8.
"Мүліктік оқшаулану - заңды тұлғаның негізгі белгісі, одан оның дербес мүліктік ... ... ... - Р.А. Маметованың пікірі осындай9 . Осыған ұқсас ... К.В. ... ... ... ... ... ... біздің пікірімізше, әрқашан келісуге болмайды, дегенмен, заңды тұлға ұғымын құрастыру кезінде, бірінші кезекте, мүмкін, нақ ... ... ... ... екендігін атап кеткен жґн11. Алайда оны тек қана оқшау ... ... ... ... ... қажетті дәрежеде осы феноменнің мәнін бейнелей алмайды. Ґйткені мүліктің оқшаулануы екі ... ... ... ... ... ... шарт негізінде шартқа қатысушы ортақ мүліктегі үлесін ґзге де қатысушылардың келісімінсіз иелік етуге құқылы еместігіне ... жаңа ... ... ... нақтылы мақсатқа жету үшін ґздерінің мүлкін біріктірген кезде қарапайым серіктестікті құруда да орын алады. Сґйтіп, бұл мәселеде ґзге де ... ... ... ... айтылғандай, азаматтық құқық ... ... Ю.Г. ... лица по ... законодательству Республики Казахстан: Понятие и
общая характеристика: Учеб. Пособие. Изд. 2-е, испр. и доп. - Алматы: ВШП «Әділет», 2000. 3 ... ... Том 1. ... для вузов (академический курс) /Отв. ред. М.К. Сулейменов, Ю.Г.
Басин. - Алматы: Изд-во КазГЮА, 2000. 112 ... ... ... Казахстан. Учебное пособие (Часть общая). 2-е изд., доп. и изм. /Отв. ред.
Г.И. Тулегалиев, К.С. Мауленов. - Алматы: «Данекер», 1999. 126 ... ... к ... кодексу Российской Федерации, части первой (постатейной) /Отв. ред. О.Н. ... - М.: ... ... - М. 1997. ... бірі ... ... бірлікті бґліп кґрсетеді. Заңды тұлғаның мәнін ашудағы оның рґлі аса зор деп есептейміз. Осыған орай, біздің пікірімізше заңды тұлға ... ... ... ... - ... ерекшеленеді.
Бұл белгінің екі жақты мағынасы бар. Бір жағынан (сыртқы жағынан ... - ... - бұл ... ... ... ... ұйымдық - құқықтық нысандарының бірінде құрылуы мен қызмет жасауы. Мәселен, АК-тің 34 бабы коммерциялық заңды тұлғалар тек мемлекеттік кәсіпорын, ... ... ... ... және ... кооператив түрінде құрылуы мүмкін екендігін белгілейді. Коммерциялық емес заңды тұлғалар мекеме, қоғамдық бірлестік, ... ... ... қор, діни ... және ... ... кґзделген ґзге нысанында құрылады. Бұл дәлелді ґзге ұйымдық-құқықтық нысанында құрылған заңды тұлғаларды АК-пен кґзделген ұйымдық - құқықтық ... ... ... ... ҚР Жоғарғы Кеңесінің "Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексін ... ... ... ... ... ... 4 тармағы айғақтайды.
Екінші жағынан (ішкі жағынан пісіп - жетілуі) - бұл, шын мәнінде, заңды тұлғаның ґзінің міндеттері мен ... ... ... ... ретінде айқын ішкі құрылымымен ерекшеленуінен, ґзінің басқару органдарына ие болуынан және т.б. тұратын ұйымдық бірлік болып табылады. Егер заңды ... ... ... ... ... ішкісі - заңнамамен және құрылтай құжаттарымен белгіленеді.
Заңды тұлға ... мен ... ... тағы бір ... ... аударайық. Заңды тұлға оның мемлекеттік тіркелуге дейін құрылған деп есептеле алмайды. Құрылтай шартына қол қою және ... ... ... - бұл әлі ... ... кұру емес, тек құрылтайшылардың ниеті ғана.
Ал мемлекеттік тіркелу фактісі - бұл оның "тууы" фактісі. Қаншалықты әдеттен тыс болғанымен, бірақ мемлекеттік ... ... ... ... ... Үкімет Қаулысы) негізінде заңды тұлғаның пайда болуы кезінде ол осы ... ... енуі ... ... бұл ... ... тәртіптегі мемлекеттік тіркелу сәтінен құрылған болып есептеледі.
Осыған орай АК-тің 42 бабының 1 ... ... ... ... ... ... әділет органдарында тіркелуге тиіс. Біздің пікірімізше, "тиіс" деген сґз міндеттің болуын ... Іс ... ... бойынша міндет әзірге құрылмаған "заңды тұлғаға" (немесе "заңды тұлғаға" қатысты) ... ... 42 ... 1 және 3 тармақтарын бір тармаққа біріктіріп, келесі редакциясында баяндаған дұрыс: заңды тұлға оның мемлекеттік тіркелу сәтінен бастап құрылған деп ... ... ... тәртібі заңнамамен айқындалады.
Сонымен, дәл мемлекеттік тіркелу фактісі және тек сол ғана заңды тұлғаның пайда болуы турасында сґз етуте ... ... . Бұл ... ... пікірімізше, занды тұлғалар және олармен айтарлықтай ұқсас азаматтық құқықтың ґзге де ... ... ... ... ұйымдастырусыз толық серіктестік пен қарапайым серіктестік арасында, бір тұлғаның компаниясы және жеке кәсіпкер арасында анық ... ... ... ... 1994 ... ... ... алғаш рет ҚР заңнамасында заңды тұлғаларды екі топқа бґлді: коммерциялык және коммерциялық емес.
34 бапқа ... ... ... ... ... ретінде кіріс табуды кґздейтін ұйымдар (коммерциялық ұйымдар) жатқызылады. Коммерциялық емес ұйымдар мұндай мақсат ретінде кіріс табуға ие емес және ... таза ... ... ... ... ... ұйымдар тізбесі
______________________________
12 Климкин С.И. Вопросы понятия юридического лица в новом Гражданском кодексе Республики Казахстан //Вестник ... ... ... ... ... табылады: олар тек мемлекеттік кәсіпорын, шаруашылық серіктестік, акционерлік қоғам және ... ... ... ... ... ... емес ... нысандары да АК-те аталған, бірақ олардың тізбесі ашық: олар заңнамалық актілермен ... ґзге де ... ... ... ... заңды тұлғаларды кґрсетілген топтарға бґлуде ґзгеше тұрғыдан ... ... ... ... И.П. ... ... және азаматтық ұйымдар арасындағы негізгі айырмашылық ұйымдық - құқықтық нысанынан емес және ... ... мен ... ... оның ... ниеттерінен тұрады деп есептейді13.
Іс жүзінде бұл жіктелімге жаңа позиция тұрғысынан ... ... ... ... мәлімдей отырып, автор оны негіздеп, заң шығарушыға белгілі ыңғайларды ... - ... табу және оны ... ... ... ... ... азаматтық бірлестіктерді құру үшін шынайы еркіндік беріп, ұйымдық - құқықтық ... ғана ... ... ... түрі мен ... ... ала отырып, салықтар бойынша жеңілдіктер беру қажет14.
Осы ретте автормен ... ... біз ... да ... ... ... салық заңнамасы проблемасымен араластырудың негізі жоқ деп есептейміз. Азаматтық кұқық салық жеңілдіктері мәселелерін шеше алмайды, ґйткені олар ... осы ... ... тыс ... ... ... автордың кейбір тұжырымдарының қисыны толық жүйелі емес болып кґрінеді.
Мәселен, заңды тұлғаға оның қызметінің түрі мен бағытын ... ... ... жеңілдіктерін беруді ұсына отырып, ол егер, бірлестіктер, мекемелер, қорлар, ассоциациялар қандай да бір нысанда ґздерінің ... ... И.П. ... ... лица в ... ... и ... Автореф. дис. к.ю.н. - Алматы, 1997. 12 б.
14 Сонда. 12-136.
арасында пайда тауып, оны үлестірсе, онда олар ... ... ... ... ... деп атап ... Және ... егер серіктестіктер, ґндірістік кооперативтер, мемлекеттік кәсіпорындар пайда табумен байланысты емес қызметті жүзеге асырса және тапқан ... ... мен ... ... үлестірмейтін болса, онда мұндай ұйымдарды коммерциялық емес ... ... ... ... ... ... пікірімізше, бұған дейінгі пікірдің қисынына толық сәйкес ... ... ... ... ... ... түрлерге бґлу -С.К.) ең алдымен қазіргі салық салу ... ... ... атап ... ... егер ... ... жеңілдіктер заңды тұлғаның кызметінің түрі мен бағытын есепке алуымен берілуге тиіс болса, онда заңды тұлғаларды қандай да бір ... ... ... ... зерттеуінің нәтижесінде автор тым ортақ проблемаға негізінде заңды тұлғаларды коммерциялық және коммерциялық емес деп бґлудің дәлелділігіне келуге тиіс еді деп ... ... ... ... заңды тұлғаларға арналған ґз еңбектерінде, әдетте, мұндай бґлудің қажеттілігіне тым ... ... ... ... оның ... ... ғана ... Ал бұл мәселе шынында да ґте қызықты болып табылады.
Біздің пікірімізше, ұйымдарды түрлерге бґлудің заңдық маңызы келесілермен негізделе алады:
АК-ке ... ... ... ... ... ал коммерциялык, емес ұйымдарда - ґзге де заңнамалық актілерге енгізудің туындаған тәжірибелік қажеттілігімен;
қайсыбір ұйымдар үшін әртүрлі салық режимін орнату
_____________________________________________________________________
15Сонда. 12 ... И.П. ... ... с ... ... ... ... режим
коммерческих организаций /В кн. Общая часть Гражданского ... ... ... ... ... - Алматы: Изд-во КазГЮИ. 1996. 98 б.
қажеттілігімен;
3) заңды тұлғаның оның қатысушылары арасында таза кірісін ... ... ... ... ... және бір мағыналы шешу қажеттілігімен.
Ю.Г. Басин "анықтап айырудың ең сенімді ґлшемі пайданы қатысушылар ... ... ... ... ... деп атап ... Оның пікірінше, егер заңды тұлға заңға немесе құрылтай құжаттарына орай қатысушылар арасында пайданы үлестіруге (дивиденттер тґлеуге) құқылы болса, оңда ол ... ... ... ... ... коммерциялық ұйым болып танылуы тиіс. Егер де заңды тұлға заңнама немесе құрылтай құжаттарына орай дивиденттерді тґлеуге құқылы болмаса, онда ол ... емес ұйым ... ... ... Және оның ... ... егер ... пайда болса, жарғылық мақсаттарға жетуге бағытталуы тиіс.
Кґрсетілген дәлелдер таласты болмауға тиіс деп ... Ең ... ... немесе құрылтай құжаттарына орай құқылы" деген айналымға назар аударған жґн. Одан Ю.Г. ... ... ... ... ... арасыңда таза кірісті үлестіру мүмкіндігі туралы шарт болған негізде ғана оны коммерциялық деп тану мүмкіндігіне жол беретіні кґрінеді. Алайда ... ... ... егер оның құрылтай құжаттары таза кірісті қатысушылар арасында үлестіру мүмкіндігіне жол ... ... ... ... деп ... ... ... бар. Іс жүзінде олай емес. Егер мекеменің құрылтай құжаттарында кґрсетілген ескертпе орын алса, бұл оны коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... қабыл алмауға негіз болып табылады. Егер де қандай да бір себептермен осы секілді заңды тұлға ... ґтіп ... ... бүл факт ... 158 ... 1 тармағына құрылтай құжаттарының немесе АК-тің ... ... ... ... ... ... ... жарамсыз деп тану негіз болып табылады. Басқаша айтқанда, заңды тұлғаның құрылтай құжаттары заңнамалық ... ... ... ... арасында таза кірісті үлестіру мүмкіндігі туралы мәселеге ґзге ыңғайлардан тұра алмайды. Коммерциялық заңды тұлғалар шаруашылық серіктестік, акционерлік қоғам, ґндірістік кооператив және ... ... ... ... ... белгілі. Егер алғашқы үш нысандарға қатысты таза кірісті үлестіру мүмкіндігі туралы мәселе туындамаса, ... ... таза ... пайдалану егжей -тегжейін тиянақты қарастырылуға тиіс. Біздің ... ... ... ... екі жағдай түйінді болып табылады:
осы кірістердің меншік иесінің ауысу фактісі;
таза кірісті үлестіру туралы шешім қабылдау тәсілі.
Бірінші жағдайға орай ... ... ... ... ... құқығына ие емес екендігін атап кетейік. Құрылтайшылар табыс еткен (жалпы ереже бойынша) мүліктің, осы заңды тұлғалардың қызметінен алынған кірістің, сондай-ақ ґзге де ... ... ... да ... ... иесі ... табылатын шаруашылық серіктестіктен, акционерлік қоғамнан және ґндірістік кооперативтен оның айқын айырмашылығы осында. Сондықтан қатысушылар (акционерлер, мүшелер) арасында таза кірісті үлестіру осы ... ... ... ... ... табылады. Және осы тұрғыдан мысалы, жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің алған таза ... ... оның ... бір ... ... табылатын тұлғаға бағыт алуы да - үлестіру.
Заң тұрғысынан мемлекеттік кәсіпорындар кірісінің ... ... ... Бұл ... ... ... ... тиіс таза кірістің үлесі ґзінің меншік иесін ґзгертпейді. Бүл жағдайда әңгіме негізінен үлестіру туралы емес, осы үлесті ... ... ... ... ... туралы болуы
мүмкін. Осыны растау мемлекеттік кәсіпорын туралы Жарлықтың 41 ... 2 ... орын ... ... кәсіпорынның сметадан тыс алған кірістері тиісті бюджетке тґленуге тиіс.
Екінші жағдайдың да маңызы зор. Шаруашылық серіктестік, акционерлік қоғам және ґндірістік кооператив ... таза ... ... ... және ... ... туралы шешім қатысушылардың (акционерлердің, мүшелердің) жалпы жиналысымен, яғни осы заңды тұлғаның ... ... ... ... АК-тің 37 бабының 1 тармағына сәйкес бұл заңды тұлғаның шешімі болып табылады. Ал ... ... ... ... ... ... үлесі ґкілетті органның ҚР Қаржы министрлігімен (сол секілді жергілікті органмен) келісіліп жыл сайын белгіленген таза ... ... ... тіркеледі жэне тиісті бюджеттің кірісіне аударылады (Мемлекеттік кәсіпорын туралы Жарлықтың 27 бабының 2 тармағы). Қазыналы кәсіпорынның үлесін үлестіру ... ... ... ... (Сол жарлықтың 38 бабының 3 тармағы).
Сонымен, шаруашылық серіктестік, акционерлік қоғам мен ґндірістік кооператив - кірісті үлестіру ... ... ... белсенді тұлғалар. Ал мемлекеттік кәсіпорындар енжар болып келеді. Ол жалғыз ґзі үшін ... ... ... ... ... ... заңды тұлғалар унитарлы кәсіпорындар ретінде алынған пайданы қатысушылар арасында
үлестірмейтінін атап ґткен В.В. Долинскаяның сґзінде жґн бар 17 .
Заң ... да осы ... ... ... қызықты кґрінеді. Мәселен, АК-тің 34 бабының 1 тармағында коммерциялық емес заңды тұлғаларға қатысты екі белгі кґрсетіледі: ґзінің қызметінен ... табу ... ... және ... таза ... қатысушылар арасында үлестірмеу, ал коммерцялық заңды тұлғаларға қатысты бір ғана - кіріс табу
_____________________________________________________________________
17 Гражданское ... ... ... ... /Под. ред. А.Г. ... А.И. Масляева. - М: «Юрист», 1997. 916.
мақсаты.
Басқаша айтқанда, таза кірісті қатысушылар ... ... сол ... оның ... мүмкіндігін заң шығарушы коммерциялық заңды тұлғаның сґзсіз белгісі ретінде қарастырылмайды.
Нәтижесінде осы екі ... ... ... емес ... ... ... бір ... коммерциялық заңды тұлғалар ґзінің қызметінің негізгі мақсаты ... ... ... ие ... ... ... –кәсіпкерлік қызметпен шұғылдана алады, ґйткені бұл олардың жарғылық мақсаттарына сәйкес келеді. Яғни, кіріс табу - заңды ... ... де ... тән ... ... ... емес ... алынған таза кірісті қатысушылар арасында үлестірмейді, ал екінші жағынан - мемлекеттік кәсіпорын да ґзінің таза ... ... ... осы ... де тек бір ғана ... ... ғана тән ... үстіне, біздің пікірімізше, таза кірісті үлестіру немесе үлестірмеу қайсыбір заңды тұлға түрінің белгісі болып табыла ма деген мәселенің қойылуының ... жоқ, ... оның ... ... ... жеңілдіктері бар коммерциялық емес ұйымдар түрінде коммерциялық қызметті жүзеге асырып, осы ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Аталмыш тұжырымды ақылы жеке меншік мекеме мысалында кґрелік. Ресми түрде, осы ... ... ... нысанында тіркелуі үшін ол екі кґрсетілген белгілерге ие болуы, яғни ґзінің қызметінен кіріс табу мақсатының болмауы және ... таза ... ... ... үлестіру мүмкіндіктеріне ие болмауы қажет. Жоғарыда кґрсеткеніміздей, бірінші белгінің ерекшелігі бар - коммерциялық емес ұйым үшін кәсіпкерлік қызметке, егер бұл оның ... ... ... ... жол ... ... мұндай мекеме ґзінің қызметінен кіріс алып, кейін
оны, ... ... ... ... ... ... құқылы.
Екінші белгімен күрделірек, бірақ мұнда да шешімнің жолы бар. Таза кіріс - бұл шығындарды ... мен ... және ... тыс қорлармен есептесуден кейін заңды тұлғаның қарауында қалатын кіріс екені белгілі. Жарғылық қызметті жүзеге асырумен байланысты шығындар неғүрлым кґп ... оның ... ... ... ... түсінікті. Қазіргі заңнама бойынша еңбек ақы тґлемі қандай да бір шектеулерсіз шығындар құрамына ... ... ... ақы ... ... ... ... тұлғаның кіріс кґлемін іс жүзінде күрт тґмендетуге болады. Әрине, бұл нұсқа құрылтайшылар үшін ... ... ... ... ... ... қарастырып отырған жағдайда біз үшін маңызды ол емес. Басқасы маңызды. Ґзінің еңбек ... ... ... ... ... ... құрылтайшылар бір мезгілде осы мекеменің таза кірісті пайдалану проблемасын шешеді: оны үлестіру қажеттілігі жойылады - ол жоқ болады, ... ол ... ... ... ... "кіріске" айналып, тұтынуға бағытталған.
Осы орайда В.А. Рахмилович қызметтің негізгі ... ... ... айыру айтарлықтай қиын болады, ґйткені бұл жерде айналма жолдар мен сырт бейненің ґзгеруі болуы мүмкін (бір ... ... ... ... ... ... аса екі ұшты болып шығады деп әділ атап кґрсетеді. Сґйтіп, заңды тұлғаларды ... ... ... ... коммерциялық және коммерциялық емес деп анықтап бґлуді жүйелі жүргізу қолдан келмейді, Осыған ұқсас анықтап бґлу негізінен салық ... пәні ... ... деп ойлау керек 18 .
Қарастырылып отырған заңды тұлғаларды бґлу жґнінде сґз ете ... Ю.Г. ... ... ... гґрі, қазақстандық заңнама мұндай анықтап бґлуді жүйелі жүргізеді. Шынында да, мысалы РФ АК- тің 116 бабы ... ... ... ... Курс ... ... ... /Под. ред. О.Н. Садикова. -М.: «Юр. Лит.», 1996. 62 б.
коммерциялық емес ... ... ... ... ... ... үлестіру мүмкіндігін белгілейді.
Бұл проблемаға В.А. Рахмилович назар аударады: заңды ... ... ... ... ... ... ... және коммерциялық емес деп бґлу Кодекстің ґзінде тыңғылықты емес, жүйелі жүргізілмейді және тым шартты болып келеді. ... ... ... ... шаруашылық серіктестіктер, атап айтқанда акционерлік қоғамдар нысанында пайда табу негізгі, басты мақсат болып табылмайтын және бар ... ол ... ... ... ... ... ... салмайтын ұйымдар құрылып, қызмет жасайды19.
Сонымен бірге АК-тің 34 ... 3 ... ... ... ... ... 3 бабының 5 тармағы, коммерциялық емес ұйымдар туралы Заңның 6, 16 баптары акционерлік қоғамдардың ұйымдық - ... ... ... ... ... жол ... 1997 ж. 5 наурыздағы ҚР-ның "Құнды қағаздар туралы" Заңының 37 бабының 1 ... ... қор ... ... ... нысанында құрылатын коммерциялық емес ұйым болып табылады. Сондықтан біздің ... ... шығу ... ... екендігін мойындаған жґн.
Ґткізілген талдау кґрсетілген белгілер әрдайым бірге орын ... ... ... жоқ ... жалпы ғылыми ғымдар толығымен жойылып, тек жекелер ... ... ... ... ... ... - бір нәрсе, ал заңда мүлдем басқа нәрсе. Сондықтан, біздің ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық және коммерциялық емес деп бґлу идеясын сынай бағалаудың мәні бар секілді.
________________________________________________
19. Гражданское право России. Курс ... ... ... /Под. ред. О.Н. ... -М.: «Юр. ... 1996. 88 ... ... тұлғаның құқық қабілеттілігі
Заңды тұлғаның құқық қабілеттілігіне жалпы ыңғайлар ҚР АК-тің 35 бабында бекітілген.
Азаматтық құқық ... ... ... ... ... Ол ... тұлғаның азаматтық құқықтарға ие болып, міндеттер орындау қабілеттілігі деп түсіндіріледі. Бірақ жеке тұлғаларға қарағанда, ... ... ... заң ... да бір "іс ... қабілеттілікті" сґз етпейді. Бұл "іс әрекетке қабілетті", яғни ґздерінің іс әрекеттерімен азаматтық құқықтарға ие ... ... ... ... үшін ... міндеттер тудырып, оларды мемлекеттік тіркеуден ґткен сәттен бастап орындауға қабілетті болып заңды тұлғалардың ґздерінің мәнісімен туындаған. Сондықтан АК-тің 35 бабы ... ... ... ... ... ... ... тиіс, ейткені оның мазмұнына іс-әрекетке қабілеттіліктің барлық элементтері де кіреді20.
Әдебиетте ұйымның кұқық қабілеттілігін олардың ... ... деп ... ... ... ... тоқтатылуы онын жойылуының аяқталуы сәтімен, яғни ол туралы заңды тұлғалардың мемлекеттік регистріне жазбаның енгізілу сәтімен байланысты.
Заңды тұлғалардың жалпы ... және ... ... ... құқық қабілеттілігін бґліп кґрсетуге болады. Мұндай бґлудің мағынасы келесіде: әмбебап кұқық қабілеттілігіне ие болып, ұйым кез келген, заңнамалық ... ... ... ... ... айналысуға құқылы. Мұндай құқыққа (демек, әмбебап кұқық қабілеттілігіне де) мемлекеттік кәсіпорындардан басқа барлық коммерциялық ұйымдар ие.
Осыған байланысты Е.А. Сухановтың ... ... ... ... ... кодексі (Жалпы бґлім). Комментарий. В двух книгах. Книга 1 /Отв. ред. М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. - Алматы: «Жеті ... 1998. 102 ... ... ... ... бір ... ол заңды тұлғалардың құқық қабілеттілігі шектеулі (мақсатты) болып ұйғарылады деп жазса, екінші жағынан жаңа АК азаматтық заңнаманың ... ... даму ... ... ... барлық коммерциялық ұйымдар артынан жалпы құқық қабілеттілігін бекітті деп атап ґтеді 21
Р.А. Маметованың келесі сґздері де күтпеген болып ... ... ... ... бар ... ... заңды тұлғалар арнайы құқық субъектілігіне ие", "сондықтан кез келген заңды тұлғалардың құқық, қабілеттілігі арнаулы сипатқа ие болады". Алайда, әрі қарай ол ... емес ... ... ... ... жеке ой ... ... кұқық қабілеттілігін арнаулы деп бір мағыналы сипаттаған жґн" деп атап ґтеді22.
Р.А. Маметованың ... ... ... ... ... бір қайшылыққа келетіні анық. Автор барлық ұйымдарда арнаулы құқық қабілеттілігінің болуын екі мәрте атап ... де, бұл ойға ... ... ... ... ґзінің пікірлерінің дұрыстығына күмән калдырды!
АК-тің 35 бабының 1 тармағы жекелеген қызмет түрлерімен шұғылдануға шектеу мүмкіндігіне заңнама актілерімен, сол сияқты ... ... жол ... ... ... жґн. ... ... тұлғаның қатысушыларының ґзі оны жоғарғы органмен тиісті шешім қабылдау арқылы (сонымен бІрге кұру кезінде, сол сияқты ... ... - ... ... ґзгертулер енгізумен) әмбебап кұқык қабілеттілігін арнау етіп ґзгертуі мүмкін. К.В. Мукашева атап ґткендей "мұндай шектеулер не ... ... ... үшін ... ... ... түрлерінің жеткілікті тізімін белгілеу жолымен, не оның қандай да бір түрлерін жүзеге асыруға ... ... ... ... белгіленуі мүмкін" .
_____________________________________
21 Гражданское право: В 2-х т. Т 1: Учебник /Отв. ред. Е.А. ... - 2-е изд., ... и доп. - М.: ... 1998. 198-190 ... ... ... Том 1. Учебник для вузов (академический курс) /Отв. ред. М.К. ... Ю.' ... - ... ... КазГЮА, 2000. 117-118 б.
АК-тің 35 бабы 1 тармағының 1 бґліміне ... ... емес ... мемлекеттік кәсіпорындар арнаулы құқық субъектілігіне ие, яғни тек ... ... ... тура ... ... түрлерін ғана жүзеге асыруға құқығы бар. Сонымен бірге, Кодекс осы заңды тұлғалардың құрылтай құжаттарында ... ... пәні мен ... ... ... етеді (41 б. 3 т. 1 б.).
Сонымен бірге, жекелеген заңнамалық актілермен жекелеген ... ... ... ... үшін ... ... ... коммерциялық, сол сияқты коммерциялық емес заңды тұлғалардың құқық қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... ұйымдары, биржалар, күзет ұйымдары және т.б. секілді ... ... ... болып отыр. Мысалы, 2000 жылғы 18 желтоқсандағы ҚР-ның "Сақтандыру қызметі туралы" Заңының 11 ... 3 ... ... ... ... ... ұйымына осы баптың 1 және 2 тармақтарымен қарастырылмаған кәсіпкерлік ... ... ... ... ... және ... ... тыйым салынады.
Және ең соңында, кейбір қызмет түрлері лицензиялануға жататыны белгілі. Заңды тұлғалар оларды тек ... ... ... ғана ... ... ... ... қызмет түрлерінің тізбесі лицензиялау туралы заңнамамен белгіленеді және айтарлықтай ... ... ... ... 1995 жылғы 17 сәуірдегі ҚР-ның "Лицензиялау туралы" Заңы (кейінгі ґзг. мен ... 35 ... 2 ... ... ... ... ... құқық қабілеттілігі мұндай лицензияны алғаннан кейін пайда болып, оның алынуы, жарамдық мерзімі ґткен немесе белгіленген тәртіпте жарамсыз деп ... ... ... Гражданское право Республики Казахстан. Учебное пособие (часть общая). 2-е изд., доп и изм. /Отв. ре Г.И. Тулегалиев, К.С. Мауленов. - ... ... 1999. 133 ... ... ... ... ... тұлға оның қызметінің белгіленген мақсаттарына сәйкес азаматтық кұқық қабілеттілігіне ие болған ... ... ... ... деп есептейміз. Бұл ұйымдардың жарғыда (ережеде) белгіленген ґздерінің қызмет мақсаттарына жауап беретін кұқықтар мен міндеттерге ие бола алатынын білдірді. ... ... ... ... қабілеттілігі принципінің бұзылуымен жасаған мәмілелер ҚазКСР АК-тің 48 бабы бойынша жарамсыз ... ... ... құқық жґніндегі әдебиетте коммерциялық заңды тұлғалардың құқық қабілеттілігінің кеңеюін кґбінесе 1994 жылғы ... ... ... ... бұл ... ... ... 1992 жылғы 4 шілдедегі ҚР-ның "Жеке кәсіпкерлікті қорғау және қолдау туралы" Заңының ґзі ұйымның құқық ... ... жаңа ... ... жеке ... ... қызметтің кез келген түрлерін, егер олар Қазақстан ... ... ... тыйым салынбаса, олардың кұрылтай немесе тіркеу кұжаттарымен кґзделген бе, жоқ па, соған қарамастан жүзеге асыра алады (аталған ... 13 б. 1 ... ... нақ ... (Жалпы бґлім) қабыддануымен коммерциялық ұйымдардың кұқық қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... ... ресми баспасґзде АК-тің мәтінінде қателіктер жіберілген. Бұл жерде ... ... 41 бабы 3 ... 2 ... туралы болып отыр. Осы норманың толық мәтінін жарияланған түрінде келтірейік шаруашылық серіктестік пен ґндірістік кооперативтің ... ... ... ... пәні мен ... ... тиіс. Бұл бізге ґз уақытында оның (норманың) іс жүзінде заңды тұлғаның арнаулы ... ... ... жґніңде сґз етеді деп айтуға негіз берді.
Бірақ шын ... ... ... ... ... кодекс Республики Казахстан (Общая часть). Комментарий. В двух книгах. Книга 1. /Оі ред. М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. - Алматы: ... 1997.102 ... теру ... ... жіберілген қарапайым қателік туралы сґз болған еді. Кейінірек сенімді дерек кґзі хабарлағандай, Қазақстан Республикасы Президенті қол ... ... ... ... ... ... деген сґз жоқ, бірақ "алады" ("кґзделе алады") деген сґз бар.
Соған қарамастан, тек 1998 жылғы 2 ... ... бұл ... ґзгертілген болатын және қазір ол нақ Кодексті жасаушылар жоспарлаған түрінде кґрініс берген.
1998 ... 16 ... ... ... 3 тармақ енгізілген, оған сәйкес коммерциялық емес ұйым болып табылатын және тек ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның құқық субъектілігі осы Кодекспен және Қазақстан Республикасының ґзге де заңнамалық актілерімен анықталады.
Бұл жаңалық ... ... ... Іс ... ... норма (Кодекстің 34 бабының 31 тармақтары секілді) ... ... ... ... ... деп тек мемлекетгік бюджет есебінен қаржыландыратын коммерциялық емес заңды тұлға танылады. Сонымен бірге, ақылы ... ... ... берілген мемлекеттік органдар тізбесі бар. Әңгіме Ауыл шаруашылық министрлігінің Ґсімдіктерді қорғау жэне карантин департаменті мен Ауыл шаруашылық министрлігінің аумақтық ... ... ... тіркеу комитеті мен осы министрліктің аумақтық органдары, Жер ресурстарын басқару жґніңдегі Агенттігі, Әділет министрлігінің аумақтық органдары (мемлекеттік нотариалдық кеңселер) жґнінде ... ... Осы ... ҚР ¥лттық Банкіне берілген.
Сондықтан, Кодекстің 35 бабының 3 тармағының құрастыруы ең сыни ... ... ... ... деп ... ... ... қабілеттілігімен байланысты тағы да
бір ерекшелік - олардың мәміле жасау тәртібіне ерекше талаптар. 1998 жылғы 25 ... № 1336 ҚР ... ... мекемелердің кредиторлык берешектің ґсімін алдын алу жґніндегі шаралар туралы" Қаулысына сэйкес 1999 ... 1 ... ... соңғылары бюджет ақшасы есебінен жасалатын барлық азаматтық-құқықтық мәмілелер қазынашылықтың аумақтық органдарында тіркеуден ґтеді және олардың тиісті тіркеуден ґткеннен ... ғана ... ... ... 1999 ... 5 ... № 703 ... Қаулысымен мұндай мәмілелерді тіркеудің тиісті Ережелері бекітілді.
Қазақстандық ғылыми әдебиетте осы ... ... ... Мәселен, А.Т. Жүсіпов АК-тің 44 бабының 1 тармағына енгізілген
ґзгертулер мен толықтыруларды, сондай-ақ ҚР Үкіметінің аталған Қаулысын
талдай отырып, бұл актілер "мемлекеттік ... ... ... ретіндегі
құкық қабілеттілігін елеулі шектейді" деп атап ґтеді. Бұл азаматтық құқық
субъектісі ретіндегі ... ... оның ... - мемлекеттен
жеткіліксіз жекеленуінен кґрініс беріп, азаматтық айналымда дербес әрекет
жасауға іс жүзінде мүмкіндік бермейді, ґйткені тауар-ақша айналымында
қатысу. ... ... ... кейін жарамсыз деп танитын
мемлекеттің қатаң бақылауында жүреді, ең соңында мәміленің қазынашылық
органдарында тіркелмегені жағдайында азаматтық-құқықтық
жауапкершіліктің алынып тасталуынан кґрініс береді". Ґзінің талдауының нәтижесінде автор ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігі жґнінде" қорытындыға келеді. Мемлекеттік мекемелердің артынан белгіленген құқықтардың кеңінен шектелгендігі, қатаң жэне дерлік тегіс қамтитын бақылауы кезінде мемлекеттік ... ... ... ... ... ... болар, ал азаматтық-құқыктық қатынастарды ол ґкілетті мемлекеттік орган беретін сенім хат негізінде жүзеге асыратын еді. Бұл азаматтық құқықтың ... ... ... шын ... ... ... турасында теріс бағытқа кетпеуге мүмкіндік берер еді".
"Мемлекеттік тіркеу мемлекеттік ... мен ... ... құқық қабілеттілігін елеулі шектейтіндігін" атап кґрсеткен И.С. Михалкин тілектес пікір айтуда. Осыған орай мемлекеттік мекемелердің қатысуымен ... ... ... ... ... да оңай ... кґп ... мемлекеттің экономикалық айналымның қатысушыларымен қарым-қатынастарын қиындататынын атап кетуге болады".
Ал осы мәселе жґнінде А.Г. Диденконың пікірі ... "ҚР ... ... ... ... ... ... шектеулерді анықтауға, сол секілді мемлекеттік мекемелер жасасқан мәмілелердің тіркелуін қарастыруға мүмкіндік береді. Бұл ҚР АК-тің 204 бабының мазмұнынан келіп шығады. Оған ... ... иесі ... заңдық тағдырын және оның қызметінің мазмұнын анықтайды, яғни меншік иесі ґзінің мекемелері жасасатын мәмілелер ... ... ... ... ... ... ... орната алады". "Мемлекеттік мекемелердің жауапкершілігін бекітілген смета кґлемімен шектеу мүмкіндігі мәселесіне келгенде, - деп әрі қарай атап ґтеді А.Г. ... -бұл ... ... және жеке ... тең қорғау жґніндегі ҚР Конституциясының 6 бабының ережесіне қайшы келеді деп ... біз. ҚР ... 9 ... 4 ... ... актілермен шығындарды толық ґтеудің жалпы принципінен ерекшеліктерді белгілеуді мүмкін деп тапқанымен, осы тәрізді ерекшелік меншіктің ... әрі жеке ... ... жатқызылуы тиіс".
1999 жылғы 4 қарашадағы ҚР-ның "Қазақстан Республикасының қазыналық кәсіпорындардың қызметі мәселелері бойынша кейбір заңнамалық ... ... мен ... ... туралы"
Заңының қабылдануына орай қазыналық кәсіпорындардың кұқық субъектілігіне қатысты осыған ұқсас жағдай қалыптасқан. Мәселен, 44 баптың бірінші тармағы ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тапсырысты орындау шеңберінде қазыналық кәсіпорындар мен мемлекетгік мекемелер жасасатын азаматтық-құқықтық мәмілелер ... ... ... ... ... ... ... тіркеудің тәртібі 2000 жылғы 11 мамырдағы №702 Кеңес
Үкіметінің "Мемлекеттік тапсырысты орындау шеңберінде қазыналық
кәсіпорындар жасайтын азаматтық-құқықтық ... ... ... ... ... ... орындаумен байланысты қазыналық кәсіпорындар
жасайтын азаматтық-кұқықтык ... ... ҚР ... ... Қазыналық комитетінің аумақтық органында тіркеуден ґткеннен кейін жасалған больп ... ... ... ... ... ... ... бұзушылықтар туралы Кодексінің 204 бабына сәйкес азаматтық-құқықтық мәмлелерді заңнамамен белгіленген тіркеусіз және (немесе) жедел басқару (қазыналық кәсіпорын) құқығындағы ... ... ... ... ... мідеттемелері бойынша ҚР Үкіметінің немесе тиісті жергілікті атқару ... ... ... ... ... бекітілген сметалар сомасынан тыс мемлекеттік бюджет есебінен қаржы міндеттемелерін қабылдау бойынша ... ... ... ... ... ... ... немесе мемлекеттік кәсіпорынның лауазымды адамдарының заңсыз эрекеттері 20-дан 50-ге дейінгі ... ... ... айыппұлына әкеледі. Әкімшілік жаза қолданғаннан кейін бір жыл ішінде қайтадан жасалған әрекеттер 50-ден 100-ге дейінгі айлық есептік кґрсеткіш ... әкеп ... ... ... ... тұлғалардың құрылуы және құрылтайшылары.
2.1. Кәсіпкерлікпен айналысатын заңды тұлғаларды кұру, қайта
құру жэне тарату.
Азаматтық кодекске ... ... құру ... жалпы ережелер енгізген, сол арқылы оның түрлерінің жекелеген нормалары нақтыланады. Кодексте заңды тұлғаның құрылтайшысы хақында арнайы бап ... ... ... ... ... ... тұлғаны бір немесе бірнеше құрылтайшы құруы мүмкін. Мүлікті шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару кұқығымен ... ... ... ... ... немесе ол уәкілдік берген органның келісімен басқа заңды тұлғалардың құрылтайшылары бола алады.
Азаматтық кодекс құрылтай құжаттарының түрін және ... ... мен ... да оған қойылатын талаптарды айқындайды.
Азаматтық кодекстің 41-бабына сәйкес заңды тұлға ґз қызметін жарғысы не ... ... деп ... ... ... ... ... асырады. Заң құжаттарына сәйкес заңды тұлғаның басқа құрылтай құжаттары болуы ... ... ... ... ұйым тек ... негізінде ғана жұмыс істей алады. Азаматтық кодекстің 41-бабының 3-тармағына сэйкес шаруашылық ... пен ... ... ... ... ... қызметінің мәні мен мақсаттары белгіленуге тиіс.
Құрылтай құжаттарының қатарына құрылтай шарты енгізген жағдайда Азаматтық кодекстің 41-бабындағы талаптар ... ... ... ... онда кґрсетілген ережелермен шектеліп қалмайтындығы ескерілген.
Заңды тұлғаның жарғысына қоятын талаптар ... ... ... ... ... ... шартының тізбесінде бірқатар шарттар қамтылған, атап айтқанда, ол жұмыс тәртібі туралы, әкімшілік пен еңбек ... ... ... ... ... құрылтайшының ішкі қатынастарына қатысты болса, құрылтайшы шарты
Егер олардың қолданылуы заңды тұлғаның үшінші тұлғалармен қатынастарында маңызы болса, жарғының ережелері қолданылуы тиіс.
Барлық ... ... ... ... ... ... тарату секілді заңды тұлғаны тоқтату түрі болып табылады. Бірақ ... ... ... құру әрі ... ... ... болуына әкеледі.
Заңды тұлғаларды қайта құрудың әртүрлі мақсаттары бар. Жетілген үлгісінде қайта құру ... ... ... нормаларымен рүқсат етілген шаруашылық жүргізудің оңтайлы үлгісін іздеу мүмкіңдігін білдіреді: табыстылығы азырақ кәсіпорын үлкен табысқа ие ... ... ... оның ... жаңа ... мен жаңа ... ... табады; ірі фирма басқармасының қолайсыз құрылымы нарықтың қажеттіліктеріне жедел назар аударуға қабілетті бір немесе бірнеше кәсіпорынның бґлініп шығуын ... ... ... ґзге де ... ... ... деген ескертумен қайта құрудың бес түрін атап кґрсетеді: қосу, біріктіру, бґлу, бґліп шығару, ґзгерту.
Мемлекеттік тіркеу Ережелерінің 8, 17 тармақтарына сәйкес қосу ... екі ... одан кґп ... тұлғалардың тоқтатылуы жүреді. Олардың негізінде тіркелуге тиіс бір заңды ... ... Ґз ... ... ... тұлғалардың әрбіреуінің құқықтары мен міндеттері ґткізу актісіне сәйкес ... ... ... ... тұлғаға ґтеді. Жаңадан құрылған заңды
тұлғаны тіркеу кезінде тіркеуші орган Тізімнен ґз қызметін тоқтатқан ұйымдарды оған қызметін тоқтату туралы ... ... ... ... ол ... бір ... кұрылған заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы бұйрығында кґрсетіледі. ... ... ґз ... ... ... ... мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы құрылтай құжаттары мен куәліктерінің түп ... ... ... ... ... екі немесе одан кґп заңды тұлға құрылатын бір
заңды тұлғаның тоқтатылуы жүреді. Жаңа құрылған заңды тұлғалар
мемлекеттік тіркеуден ґтуге тиіс. ... ... ... ... ... бґлу ... сәйкес пайда болған заңды тұлғаларға ґтеді. Ґз
қызметін тоқтатқан ұйым заңды ... ... ... туралы жазбаны
енгізу арқылы Тізімнен шығарылуға тиіс, ол туралы жаңадан құрылған
заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу туралы ... ... ... ... ... құрылтай кұжаттарының
түпнұсқалары мен мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәлік тіркеуші органға тапсырылады.
Бґліп шығару кезінде, бір ... ... ... бір ... одан кґп заңды тұлға бґлініп шыққанда бґлініп шыққан заңды тұлғалар тіркелуге ... ... ... ... ... мен ... бґлу балансына сәйкес олардың әрқайсысына ґтеді.
Ґзгерту кезінде заңды тұлға ґзінің түрін (ұйымдық-құқықтық нысанын) ґзгертеді, ... ... ... ... ґткізу актісі ұсынылады. Ґз қызметін тоқтатқан (ґзгерткен) ұйым тізілімнен шығарылуға тиіс, ол туралы жаңадан кұрылған ... ... ... тіркеу туралы бұйрығында кґрсетіледі. Ґз қызметін тоқтатқан заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы кұрылтай кұжаттарының түпнұсқасы мен куәлік ... ... ... ... құру ... бір ... ... заңды тұлғалардың
тоқтатылуы жүріп, оларға ґткізу актісіне сәйкес біріктірілген заңды тұлғалардың құқықтары мен міндеттері ґтеді. Біріктірілген заңды ... ... ... ... ол ... бір ... ... тіркеу туралы бұйрығында кґрсетіледі. Егер қосу нәтижесінде заңды тұлға қайта ... ... онда ... ... ... және ... ... туралы шарт (шешім) негізінде Тізімнен біріктірілген заңды тұлғаларды шығару жґнінде бұйрық шығарады. Сонымен бірге, соңғыларында мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) ... ... ... мен ... ... алынады.
Ерікті және мәжбүрлі қайта құру айырылып анықталады. Және де, әдетте, ... құру ... ... яғни ... тұлғанын ґкілетті органының, осы заңды тұлғаның мүлігінің меншік иесінің немесе оның ґкілдік берген органының (соңғысы - мемлекеттік кәсіпорындар, мемлекеттік ... мен ... ... 17 ) ... ... негізінде жүргізіледі. Сонымен бірге, АК-тің 45 бабының 1 тармағының 2 бґліміне сәйкес заңды тұлға -жинақтаушы ... ... ... ... ... қамсыздандыру (қайта қамсыздандыру) туралы заңдарда кґзделген ерекшеліктер ескеріле отырып жүзеге ... есте ... жґн. ... ... ... ... ... 62 бабының 2 тармағына сәйкес сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымын ерікті түрде қайта құру уәкілетті ... ... ... ... ... асырыла алады.
Мәжбүрлі тарату сот органдарының шешімі бойынша жүргізіледі. Оның үстіне, АК-тің 3 бабының 2 тармағына ... егер ... ... мен ... ... мерзімде тарату туралы сот шешімін орындамаса, тиісті іс-әрекеттер жасау сотпен тағайындалатын басқарушыға жүктеледі. Тағайындау ... оған ... ... тұлғаның ісін басқару бойынша ґкілеттіктер ґтеді және ол тиісті құжаттарды жасағаннан кейін ... ... ... ... ... ... ... келтіре отырып, біз "бґлу балансы" және "заңды тұлғаларды таратудың нәтижесінде пайда болатын құрылтай құжаттары" деген нормативтік сґздер жиынтығын нормативтік емес - ... ... ... ... ... ... байқау қиын емес.
Бұл келесі сәтпен туындаған. Оқу әдебиетінде былай деп атап ґтіледі "мәжбүрлі тарату тек бґлу, ... ... және ... ... ғана ... ... ... Ол монополияға қарсы заңнамасының бұзылуы; банкроттық кезінде; заңды тұлғалардың жекелеген түрлеріне қойылатын заң талаптарының бұзылуы кезінде, басқа да ... ... ... ... ... ... басылымның кґрсетілген сілтемелерінде доктриналық түсіндіру мен оны турасында түсіндірудің ... ... алға ... ... Мынаған назар аударайық: келтірілген нормада басқарушы бґлу балансын құрайтыны атап ґтіледі. Кодекстің 46 бабына сәйкес кұқықтар мен міндеттер бґлу ... ... тек бґлу және ... шығару секілді қайта құру формалары кезінде заңды тұлғаның мирасқорларына ґтеді (3,4 тармақша). Басқаша айтқанда, ґзгерту мәжбүрлі қайта құру формасы ... ... атап ... ... заңнамасына жасалған талдау мұндай жағдайдың пайда болуы мүмкіндігі турасында сґз етуге негіз бермейді. Мәселен, шектеулі және ... ... бар ... ... ... 63 ... 2 тармағы мәжбүрлі қайта құру формалары ретінде тек бґлу және бґліп шығару ... сґз ... ... ... ... Заңының 98 бабының 1 тармағы да қоғамды мәжбүрлі қайта құру ... ... ... бґлу мен бґліп шығаруды ғана айтады. Ґндірістік кооператив туралы Жарлығы (24 бап) АК-ке және "ґзге де заңнамалық актілерге" ... ... ... ... құрудың осы формасын да атап ґту "мәжбүрлі"
деген сґзді кеңейтілген түрде түсіндіруден туындады деп ойлауға боларлық.
Ґкінішке орай, ... ґзі осы ... ... туындауына негіз бермейді. Мәселен, 2001 жылғы 5 қаңтардағы ҚР-ның "Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу туралы" Заң күші бар ... ... ... ... ... мен ... ... туралы" Заңымен Жарлықтың 18 бабы келесі мазмұнындағы 4 бґліммен толықтырылған: "Акционерлік қоғамның акция эмиссиясын мемлекеттік тіркеуге құжаттар ... ... ... ... ... ... Республикасының бағалы қағаздар жґніндегі ¥лттық комиссиясына иемдену жағдайында белгіленген мерзімде ... ... ... белгіленген тәртіпте жойылуға немесе ґзгертуге жатады".
С.И. Ожеговке сәйкес, ... - ... ... мәжбүрленген - "еркін емес". Басқаша айтқанда, "мәжбүрлі қайта құру" заңды тұлғаның ґз еркінен тыс ... кез ... ... құру деп түсіндірілуі мүмкін. Бірақ бұл ыңғай, шын мәнінде заңнаманы негізсіз кеңейтілген түрде түсіндірумен қауіпті. Уәкілетті мемлекеттік орган түріндегі мемлекеттің ... ... ... ... ... ... (яғни ґзгерту) жґніндегі шешімі - бұл кәсіпорынның немесе мекеменің оның ... ... ... емес ... ... гой. Бұл - ... ... субъектісіне қатысты мәжбүрлі түрде қабылданған "сырттан" шешім. Тағы бір ... ... ... ... дейін Кодекспен кґзделмеген ұйымдық-құқықтық нысанында құрылған барлық заңды тұлғаларды 1998 жылдың 1 ... ... ... ... ... ... туралы 4 тармақтың 3 бґлімінде орын алған 1994 жылғы 27 желтоқсандағы ҚР Жоғарғы Кеңесінің "Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексін (Жалпы ... ... ... ... ... ... - бұл да осы ұйымдардың ерігіне негізделмеген "сырттан" шешім.
Бірақ, осы ... ... 45 ... 3 ... 1 ... ... осы секілді талаптар мәжбүрлі деп қарастырыла алмайды, ґйткені сот шешімдерінен шықпайды. Ал нақ осы белгі кґрсетілген ... ... ... ... ... ... салынуға тиіс.
Бұдан мынадай қорытынды шығады: мәжбүрлі қайта құру тек бґлу және ... ... ... ғана ... мүмкін.
Заңды тұлғаны қайта құру кезінде қайта құрылатын ұйымның несие берушілерінің мүдделерін қорғау жүйесінің болуы маңызды болып табылады. Осы ... ... 47-48 ... ... 47 ... 1 тармағының 1 бґлімі, іс жүзінде, Кодекстің 46 бабының мәтінін қайталайтынын және артық ... ... ... ... Бұл - заң ... кемшілігі. Оның келесі кемшілігі мынадан тура кґрсетілген нормада ґзгерту қайта құру формасы ... ... ... ... ... ... тұлғаның мүліктік құқықтары мен міндеттері жаңадан пайда болған заңды тұлғаға ґтеді: біріктіру және қосу ... - ... ... ... және ... ... ... - бґлу балансына сәйкес" Алайда АК-тің 46 бабының 5 тармағы ґзгерту секілді қайта құру ... ... де ... ... құру кажеттігі жґнінде сґз етеді.
Ґткізу актісін немесе бґлу ... ... ... осы ... қайта құрылған заңды тұлғаның оның барлық несие берушілері мен борышкерлеріне қатысты барлық міндеттемелері ... ... ... ... ... беруінен тұрады. Және де, егер бґлу балансы мирасқорды дәл анықтау мүмкіндік бермесе, жаңадан ... ... ... ... ... ... басқа заңды тұлға бґлініп шыққан заңды тұлғаның қайта құрылған заңды тұлғаның несие берушілері алдында ортақ жауапкершілігі болады.
Әдебиеттерде дәл атап кґрсетілгендей, ... ... құру ... ... ... ... ... бойынша, қарызды басқа тұлғаға ауыстыру тек несие берушінің келісімі бойынша мүмкін (АК-тің 348 бабы). Бірақ борышкерді қайта құру ... ... ... ... ауыстыруға кедергі келтіре алмайды. Сондықтан оның мүдделерін қорғау мақсатында Кодекс оған ... ... ... ... және шығынның орнын толтыруды талап етуге құқығын береді. Заңды тұлғаларды тарату мәселелеріне АК тоғыз бап арнайды және сонымен бірге тек ... ... ... Ал ... аса ... ... ... ґзге актілерінде (банкроттық туралы Заңында, заңды тұлғалардың жеке нысандары туралы актілерінде, Мемлекеттік тіркеу ережелерінде және т.б.) орын ... ... ... ... туралы. АК-тің 49 бабы ұйымды ерікті және мәжбүрлі таратуды белгілейді. Және де ерікті тарату (заңды тұлғаның меншік иесінің немесе оның ... ... ... ... бойынша, сондай-ақ заңды тұлғаның ґкілетті органының шешімі бойынша) кез ... ... ... ... ... пікірімізше, "кез келген негіз бойынша" деген ескертудің болуы артық болар. Тіркеу тәжірибесінде кґп жағдайда жалпы қандай да бір ... ... мәні жоқ және ... шешімде ол кґрсетілмейді. Алайда, әрине, ұйымның құрылған (құру) ... ... ... ... қол ... ... ґзгешеліктер болуы мүмкін.
Арнаулы актілермен заңды тұлғаны ерікті түрде тарату туралы шешім қабылдау ... ... Ал ... тарату туралы мәселеге келсек, мұнда Кодекс бірнеше негіздерді белгілейді:
банкрот болған кезде;
заңды тұлғаны құру кезінде зандардың түзетуге ... ... ... жол ... байланысты оны тіркеу жарамсыз деп танылған жағдайда;
3) ... ... ... ... ... келетін қызмет үнемі жүзеге асырылған кезде;
4) тиісті рұқсат алынбаған (лицензиясыз) қызметті не заң құжаттарында тыйым ... ... ... ... не қызметін заңдарды бірнеше рет немесе ґрескел бұза отырып жүргізген жағдайларда;
5) заң құжаттарымен кґзделген басқа да ... ... ... ... ... бірдей сипатта емес. Және де олардың айырмашылықтары сандық белгісімен, сол сияқты ... ... ... ... ... кез ... ... бойынша банкроттық ең кездесетін негіз болып табылады, сондықтан да дербес зерттеуді ... ... 25. Біз ... осы ... ... ... туралы жалпы ережелерді қарастырумен ғана шектелеміз. Біздің заңнамамызға банкроттық институты азды-кґпті дайындалған түрінде 1992 ... 14 ... ҚР ... ... ... енгізілген болатын, бірақ кәсіпкерді банкрот деп жариялау мүмкіндігіне бұған дейін мысалы 1990 жылғы 14 қаңтардағы ҚР-ның "Қазақ КСР-дегі шаруашылық ... ... және ... ... туралы" Заңымен жол берілген. 1992 жылғы 14 қаңтардағы 1995 жылғы 7 сәуірдегі ҚР Президентінің Заң күші бар "Қазақстан ... ... ... ... ... ... деп тану туралы" Жарлығымен оның жойылуына дейін жүрді. Сонымен бір кезде Президент ... ... Заң күші бар ... бекітті. Қазіргі уақытта 1997 жылғы 21 қаңтардағы ҚР-ның "Банкроттық туралы" Заңынын күші ... ... ... ... ... ... оны таратуға негіз болып табылатын дәрменсіздігі. Борышкердің - жеке кәсіпкердің немесе заңды тұлғаның ақшалай міндеттемелер бойынша несие
______________________________________________________
25 Грибанова В.А. ... ... ... по ... законодательства о банкротстве //В кн.: Гражданское законодательство Республики Казахстан: Статьи, комментарии, практика. Вып. 9. /Под ред. А.Г. ... - ... ... 2000. 80-95 ... ... ... алмауы, еңбек шарты бойынша жұмыс істейтін адамдармен еңбегіне ақы тґлеу жґнінде есеп айырыса алмауы, сондай-ақ бюджетке және бюджеттен тыс қорларға ... ... ... ете алмайтын қабілетсіздігі оның дэрменсіздігі деп түсініледі (АК-тің 52 бабы).
Ерікті және ... ... ... ... ... жағдайда банкроттықты тануды сот борышкердің, екінші жағдайда —оның ... ... ... берушілердің) және ґзге тұлғалардың ґтініші негізінде жүзеге асырады.
Тґлеуге қабілетсіз борышкерді таратуды болдырмау ... оған ... ... ... ... тұлғаны тіркеуді жарамсыз деп тану —аса теориялық негіз емес. Әдебиеттерде "жойылмайтын сипат жеке заңды тұлғалардың түрлері туралы заңнамалық актілердің ... ... ... деп атап ... ... ... емес ... қызметтің негізгі мақсаты ретінде кіріс табуға бағытталған деп ... ... кґп ... етілмейтін жарғылық капиталы бар АК -ды тіркеу жэне т.с.с."26. Келтірілген мысалдарды ең сәтті деп атауға болатыны ... ... егер ... да бір ... ... ... ... жататын) тіркелген коммерциялық емес ұйымның құрылтай құжаттарында қызметтің кәсіпкерлік түрлеріне кґрсетілсе, онда ... ... ... ... ... түрде енгізуден бас тартуы жағдайында осы құжаттардың тиісті ережелері АК-тің 161 бабының ережелері бойынша жарамсыз деп танылуы ... ... ... ... осы ... ... ... әкеле алмайды, ґйткені жойылмайтын сипатқа ие емес.
Осы орайда келесі мысалды аса кґрнекті деп ... "М" ... ... ... "М-Х" ... ... мемлекеттік тіркеуді
_________________________________________________________________________
26 Гражданский кодекс Республики Казахстан (Общая часть). Комментарий. В двух книгах. Книга 1. /Отв. ред. М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. - ... ... ... 1997.139 ... деп тану ... ... ... Талап берушілердің пікірінше, келесі мән-жайлар талапты қанағаттандыру үшін негіздер болып табылды. "М-Х" ... ... екі ... ... —"М" АҚ және "К" АҚ ... Және де, "К" АҚ оған қоса "М" ... бақылау пакетінің иесі болып табылады. "М" АК акционерлерінің " М-Х" жаңа акционерлік қоғамын кұру туралы мәселе бойынша жалпы ... ... ... "К" АҚ ґз шарттарын ұсынды және "М" АҚ-ның басқа акционерлерін ... ... "М-Х" АҚ құру ... ... ... жол берілді, ґйткені құрылатын акционерлік қоғамның жарғылық капиталы, "М" АҚ-ның барлық ... ... бұл оның ... ... қалалық сотының азаматтық істер бойынша алқасы жауапкердің кассациялық шағымын бірқатар жағдайлар бойынша, соның ішінде "М-Х" АК құру ... оның ... —"М" ... ... ... ... ... болғанын кґрсетіп, ґзгертусіз қалдырды. Осыған байланысты жаңа акционерлік қоғамға ґзінің барлық активте тапсыру туралы шешім ... ... бұл ... ... ... ... болған еді. Сондықтан мұндай активтерді тапсыру заңсыз болып табылады.
Соттың мұндай қаулыны шығаруға ... ... ... қарамастан, ол осы секілді негіздер бойынша сотқа тарату туралы талапты ... ... ... ... ... ... органмен қойылуы мүмкін АК-тің 49 бабының 3 тармағының талабын бұзған еді. Осы ... ... ... ... ... Ал баяндалған жағдайда талапты акционерлер-жеке тұлғалар берген еді.
Алайда, біздің пікірімізше, мұндай субъективті шектеу құқыктық нормалардың ... ... ... ... ... ... ... құрылтайшылар саны болған кезде жалпы ереже бойынша ... ... ... оның ... деп тануды талап етуге кұқығы бар кұрылтай
_______________________________________
27 Гражданский кодекс Республики Казахстан (Общая часть). Комментарий. В двух книгах. ... 1. /Отв. ред. М.К. ... Ю.Г. ... - ... «ЖетіЖарғы», 1997.112 б.
шарты негізінде құрылатыны мәлім. Оған жалпы негіздер бар: АК-тің 158-159 баптары. Бірақ, ... ... ... ... 159 ... 7-9 ... бойынша жарамсыз деп танып, сот сґйтіп заңды тұлғаның ... ... ... ... де мойындайды. Ал бұл, АК-тің 149 бабының 3 тармағына сәйкес тек ... ... ... ... ... ғана ... ... жою не Кодекстің 49 бабының 3 тармағын кеңейтілген түрде түсіндіру не осы нормаға тиісті ... ... ... ғана ... ... негіз ретіндегі жарғылық мақсаттарға қайшы келетін қызметті жүйелі жүзеге асыру —заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... "Бұл талап ортақ ереже бойынша, егер заңнамалық актілермен ескертілмесе, арнаулы емес, ... ... ... бар коммерциялық ұйымдарға қатысты емес. Коммерциялық емес ұйымдарға қатысты жүйелілік тым болмағанда жарғылық емес қызметтің екі рет ... ... ... оны сот ... ... ... ... тіркейді" 28 .
Келесі негіз - қызметті не заңнамалық актілермен тыйым салынған не заңнаманы бірнеше рет және ... бұзу ... ... ... ... ... асыру.
Қызметті тиісті рұқсатсыз (лицензиясыз) жүзеге асыру заңды тұлғаны мәжбүрлі таратуға ... ... ... ... 1995 ... 17 ... ҚР-ның "Лицензиялау туралы" Заңының 7, 24 баптары оның талаптарының бұзылуының келесі салдарын белгілейді:
лицензия болмаған кезде жасалған ... ... деп ... лицензиясыз не лицензиялық нормалар мен ережелердің
___________________________________________________________________________
28 Гражданский кодекс Республики Казахстан (Общая часть). Комментарий. В двух книгах. ... 1. /Отв. ред. М.К. ... Ю.Г. ... - ... ... ... 1997.140 б.
бұзылуымен қызметпен шұғылдану заңнамамен белгіленген әкімшілік және қылмыстық жауапкершілікке әкеледі;
•лицензиялық ... ... ... ... ... ... кіріс лицензиясыз тиісті бюджетке алынуға тиіс.
Кґріп отырғанымыздай, лицензиялау туралы Заң мәжбүрлі таратуды кґздемейді.
Ортақ ереже бойынша заңды тұлғадан лицензияның алынуы, ... ... ґтуі ... оны ... ... ... деп тану оның таратылуына әкелмейді. АК-тің 35 бабының 2 ... ... ... ... тек осы ұйымның тиісті қызмет саласындағы құқық қабілеттілігін тоқтатады.
Және ең соңында, Кодексте ґзге заңнамалық актілерге сілтеме нормасы орын алған. ... ... ... монополияға қарсы органға рыноктың субъектілері Заң талаптарын бұзған кезде сотқа ... ... ... ... 2001 ... 19 қаңтардағы ҚР-ның "Бәсекелестік және монополиялық қызметті шектеу туралы" Заңының 14 бабыны тармағы, шаруашылық серіктестіктер, ґндірістік кооперативтер туралы Жарлықтарымен, ... және ... ... бар ... ... қоғамдар, зейнетақымен қамтамасыз ету және т.б. туралы ... ... ґзге ... ... ... ... тұлғаны тарату және несие берушілердің талаптарын қанағаттандыру тәртібі туралы. ¥йымды тарату тәртібіне Кодекстін 50 бабы ... Оқу ... ... ... ... ... осы рәсімнің кезеңдері деп аталады. Әртүрлі деректерде осындай 4-5 ... атап ... ... ... ... ... ... иесінің немесе тиісті органның қабылдауы, ол туралы тіркеуші органға хатпен ... ... ... тарату комиссиясын тағайындау және ... ... ... ... комиссиясының Әділет министрлігінің ресми баспасґз басылымдарында тарату, соның ішінде несие ... ... ... ... мен ... ... мәлімдеу үшін мерзімдер екі айдан аз болмауға тиіс) туралы ақпаратты жариялауы, комиссияның несие берушілерді ... және ... алу ... ... қабылдауы, сондай-ақ несие берушілерді тарату туралы жазбаша хабардар етуі;
шағымдар білдіру үшін ... ... ... - ... ... тарату балансын құру және оны бекіту үшін меншік иесі мен тарату ... ... ... органға ұсыну;
белгіленген кезектілік бойынша несие берушілермен есеп айырысу және осыдан ... ... ... құру және ... ... ... жґнінде шешім қабылдаған меншік иесінің немесе органның оны бекітуі.
Тарату аяқталған, ал заңды тұлға —ґмір сүруін тоқтатқан болып ол ... ... ... ... ... ... енгізуінен кейін саналады.
Кодекстің 51 бабымен заңды тұлғаны тарату кезінде несие берушілердің талаптарын қанағаттандырудың кезектілігі белгіленген. Кезектіліктің ... ... ... ... ... кезегінің талабы оған дейінгі несие берушілердің талаптары ... ... ... ... қанағаттандырылады.
Осы бапты талдау кезіңде оның анық үйлесімсіз екендігі ... ... ... ... ... ... 3 тармаққа сәйкес, таратылатын заңды тұлға мүлігінің жеткіліксіздігі кезінде ол тиісті кезектегі несие берушілер арасында егер ... ґзге ... ... ... ... ... пропорционалды
үлестіріледі. Осы баптың 6 тармағының 1 бґліміне сәйкес ... ... ... ... орай қанағаттандырылмаған несие берушілердің шағымдары ґтелген болып ... ... 1997 ... 21 қаңтардағы ҚР Заң АК-тің 49 бабы келесі мазмұнындағы 4 ... ... ... егер оған қатысты оны тарату шешім қабылданған заңды тұлғаның мүлкінің құны не берушілердің талаптарын қанағаттандыру үшін ... ... ... заңды тұлға банкроттық туралы заңнама белгіленген тәртіпте таратылуы мүмкін.
Ұйымды тарату туралы Кодекс ... ... ... ... тарату туралы ортақ ережелерге қатысты жеке, арнаулы жағдай ретінде алға ... ... ... біз атап ... ... ... 51 б. және 6 т. 1 б.) ... туралы баптардың шеңберінен орын алуы қате болып табылады, ґйткені ұйымды кґрсетілген шарттардың болуымен тарату тек банкроттық рәсімі ... ғана ... оның ... ... ... ... бес ... белгілейді:
таратылатын заңды тұлға ґміріне немесе денсаулығына залал ... үшін ... ... ... ... ... қамтамасыз ету сомасы шегінде таратылатын банкроттың мүлкін кепілге салып қамтамасыз етілген міндеттемелері жґніндегі талаптары;
еңбек ... ... ... істейтін адамдардың еңбегіне ақы тґлеу жэне авторлық шарттар бойынша сыйақылар тґлеу жґніндегі талаптар;
бюджетке және бюджеттен тыс қорларға міндетті тґлемдер жґніндегі ... да ... ... ... мен ... ... ... тұлғаның қатысушыларын осы ұйымды тарату кезінде бесінші кезектегі несие берушілерге жатқызу ... ... жиі ... Осы ... К.М. ... ... ... берушілер санатына жатқызу автоматты түрде бесінші кезектегі ... ... ... ... деп атап ... ... ... олар азаматтық-құқықтық және ґзге міндеттемелер бойынша несие берушілермен қатар ґз үлестеріне сэйкес конкурстық мґлшерден ... ... ... ... ... отырып, автор оларды "тек қана конкурстық мґлшердің несие берушілері деп шартты түрде тануға ... ... ... ... Ильясова жасаған жалпы қорытындылардың дұрыстығын мойындай отырып, ... ... ... ... ... ... мґлшердің несие берушілеріне негізделген түрде жатқызатыны екіталай екенін атап кетейік. ... ... ... 1 ... сәйкес, конкурстық мґлшер —бұл несие берушілер мен талаптарын ... және ... ... ... ... бос етіп ... мақсатында конкурстық іс, яғни рәсім барысында ґндіріп алу бағытталуы мүмкін борышкердің мүлігі. Қатысушылар ұйымның қалған мүлігіне тек барлық несие берушілермен есеп ... соң, яғни ... іс ... ... ... ... ғана ... болатынын зарда ұстаған жґн. Сондықтан қалған мүлікті енді ... ... деп ... ... ... ... тіркеу тәртібі заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу Ережелерінің 30-33 тармақтарымен анықталады.
2.2. Заңды тұлғаның ... ... және ... 41 ... 1 ... ... ... тұлға ґз қызметін, егер заң құжаттарында ґзгеше айтылмаса, жар не құрылтай шарты мен ... ... ... ... Заң ... ... реттерде, коммерциялық ұйым болып табылатын заңды тұлға осы түрдегі ұйымдар туралы жалпы ереже негізінде жұмыс істей алады.
ҚР-ның ... ... тек қана ... ... ... құрылып қызмет етуі мүмкін заңды тұлғалар нысандарын қарастырмайды. Сондықтан 1997 жылғы 15 шілдеде ҚР-ның Заңымен 41 бабының 1 тармағына тиісті ... ... ... ... (не жалпы ереже) негізінде мемлекеттік кәсіпорындар мен мемлекеттік мекемелер; әрі жарғы әрі шарт ... бір ... ... ... және ... серіктестіктері секілді; жарғы, сол секілді жарғы мен шарт негізінде акционерлік қоғамдар, шектеулі және толық жауапкершілі: бар серіктестіктер, ґндірістік кооперативтер, ... емес ... ... ... толығырақ заңды тұлғалардың жекелеген нысандары туралы арнаулы заңнамалық актілермен анықталады.
Алғаш рет ... ... ... - ... шарттың дербес түрі ретінде АЗН-де бекітілген болатын. Алайда "құрылтай шарты" ұғымының ґзін ... сол ... ... ... жоқ, ґйткені ол заңнамаға бұдан ертерек белгілі болғанын атап кеткен жґн. ... 1990 ... 19 ... № 590 КСРО ... ... ... ... "Акционерлік қоғамдар мен жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер туралы" ереженің 7 ... ... ... ... ... ... ... табылатын жарғы, ал жауапкершілігі шектеулі қоғам -құрылтай шарты мен жарғы негізінде құрылып қызмет етеді деп белгіленді.
ҚР-ның АК-тің 41 ... 4 ... 1 ... ... ... ... ... (құрылтайшылар) заңды тұлғаны құруға міндет алады, оны кұру бойынша бірлескен қызмет ... оның ... ... ... ... ... ... мүлкін тапсыру мен оның қызметіне қатысу шартын анықтайды. Шартпен сондай-ақ құрылтайшылар ... таза ... ... заңды тұлғаның қызметін басқару, құрылтайшылардың оның құрамынан шығуы шарты мен тәртібі ... егер ... ... ... ... тұлғалардың жекелеген түрлері туралы ґзге де заңнамалық актілермен ґзге нәрсе қарастырылмаса, оның жарғысы бекітіледі.
Құрылтай шартының ... ... ... ... қарастырылуға тиіс және олар болмаған кезде (егер арнаулы заңнамалық ... ... ґзге ... ... ... 393 ... 1 ... сәйкес жасалған болып есептелмеуі мүмкін.
ҚР-ның АК-тің 41 бабының 3 тармағы коммерциялық емес ұйым мен ... ... ... құжаттарында осы заңды тұлғалардың қызметінің пәні мен мақсаттары анықталуға тиіс деп ... ... ... ... ... мен ... кооперативтің құрылтай құжаттарына қатысты мұндай талап болмайды, сондықтан олардың қызметінің пәні мен ... ... ... ...... ... ... құқығы емес, бірақ міндеті.
Кодексте кґрсетілген жағдайларда нақты қай құрылтай құжатында (жарғы немесе құрылтай шартында) бұл ақпарат болуы тиіс ... ... ... ... ... ... ... құрылтай шарты негізінде жүзеге асыратындықтан, бірақ жарғының болуы барлық ұйымдар үшін қажетті шарт ... ... ... ... ... қызметінің пәні мен мақсаттарына кґрсету ... ... ґз ... ... тиіс.
Құрылтай құжатына құрылтайшылардың келісімімен ґзге де шарттар енгізілуі мүмкін (АК-тің 41 бабының 4 тармағының 2 ... ... егер ... ... қандай да бір шарттың енгізілуіне, заңнамамен талап етілмеген болса да, оның ... ... бірі ... ... бұл шарт маңызды болып танылады.
Ортақ ереже бойынша құрылтай шартының мазмұны коммерциялық құпия болып табылады және ол ... және ґзге де ... ... ... ... ... ... тиіс емес. Одан шығарулар заңнамалық актілермен, құрылтай құжатының ... ... ... тұлғаның органының шешімімен белгіленуі мүмкін.
Ортақ ереже бойынша, құрылтай шартының қатысушылары жеке және ... ... ... ... Ал заңды тұлғалардың кейбір нысандарына қатысты заңнама белгілі шектеулер белгілейді. Мәселен, ґндірістік кооперативті, толык ... және ... ... ... ... құру ... шарттың қатысушылары тек жеке тұлғалар, ал ассоциациялар (одақтар) - тек заңды тұлғалар болуы мүмкін. ... ... тек қана ... ... ґкілеттілік берілген орган түрінде шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктерінің, сондай-ақ акционерлік коғамның қатысушылары болуы мүмкін. Мемлекеттік ... ҚР ... ... егер ... ... ... ... акционерлік қоғамның құрылтайшылары (қатысушылары) бола алады. Егер ... ... тым ... бірі шет ... тұлға (азаматтығы жоқ тұлға) болған жағдайларда мұндай ұйымның құрылуы шет ... ... ... ... талаптарын есепке алумен жүргізіледі.
Ґкінішке орай, АК-ке оның қабылдануы күнінен бастап енгізген кґптеген ґзгертулер мен толықтырулар, әлі ... ... ... ... 4 ... 1 бґлімінде жіберілген заң шығарушының ағаттығын жойған жоқ. Әңгіме құрылып жатқан заңды тұлғаның меншігіне (шаруашылық басқаруға, жедел басқаруға) құрылтайшының мүлігін ... ... ... ... ... ... ... басқарудың негізінде құрылған заңды тұлғаның кұрылтайшылардан алған мүлігіне ие болатын заттық құқықтың бір түрі ... еске алуы ... ... ... АК-тің заңды тұлғаның бір уақытта екі шартқа жауап беретіндей оның мұндай ұйымдық - құқықтық нысанын ... ... ... ... құқығында мүлікке ие болуы;
• ґзінің қызметін жарғыдан басқа, ... шара ... ... ... ... ... алуы).
АК-тің 196 бабымен шаруашылык басқару құқығы мүлікті меншік иесі ретіндегі мемлекеттен алған мемлекеттік кәсіпорынның заттық құқығы екендігі белгіленген. Сондықтан ... ... ... тек ... кәсіпорында пайда болуы мүмкін деп атап кеткен М.К. Сүлейменовтың ... ... ... ... ... бір ґзге ... ... осындай заттық құқығында ие бола алмайды. Екінші жағынан, мемлекеттік кәсіпорынның ерекшелігі мынадан тұрады, оның мүлігі ажырамас болып табылады және салымдар, ... ... ... ... (ҚР ... 102 ... 2 тармағы). Бұдан мемлекетті кәсіпорынды екі немесе бірнеше құрылтайшылар құралмайды, ал "мемлекеттік ... құру ... ... ... - ойға ... деген ой шығады. Сондықтан құрылтай шарты ешқандай жағдайда құрылтайшыларды мүлікті ґздері құрып отырған заңды тұлғаның шаруашылығы ... беру ... ... алмайды.
Осы ой - тұжырымдарға негізделе отырып, Кодекстің құрылтай шартында құрылтайшылардың мүлікті ... ... ... ... басқаруға беру шартын анықтау қажеттігі жґніндегі талабын тар мағынада түсінген жґн. Мұндай шарттар бірнеше тұлғалармен, ... ... жеке ... құру мүмкіндігіне заңнамамен тыйым салынбайтын және заңды тұлғаның осы нысанының мән - мазмұнына қайшы келмейтін тек қана ... ... ... ґз ... таба ... ... заңдық табиғаты бойынша кґрсетілген шарт консенсустық және ақылы сипатындағы ... ... ... ... емес ... құру ... ... шарты ақылы сипатына ие"29.
Кейбір авторлар консенсустық деп ... ... ... ... ... енетін шарттарды есептейді. Мүндай аныктама консенсустық шарттардың мәнін толық шамада ... және оны ... ... мәтінінен шығару керек деп ойлаймыз. АК-тің 393 бабы 1 тармағының 1 бґліміне сәйкес шарт тараптар ... ... ... ... ... оның ең ... ... бойынша келісімге қол жеткізілген кезде жасалған болып есептеледі. Нақ осы тұлға консенсустық шартты анықтаудың негізінде болуға тиіс деп ... ... 393 бабы 1 ... 2 ... шарт ... орын ... ... кейбір жағдайларда құрылтай шартының жарамдылығы үшін маңызды мәні бар. Әңгіме, әрине, мамандандырылған жазбаша түрін қажет ететін шарттар жґнінде болып отыр. Олар ... ... ... жасалған болып есептеледі. Шарттың нотариалдық куәландыруы жґніндегі заңнамалық актінің немесе тараптардың келісімінің талабының бұзылуы оның жарамсыздығына әкеледі (АК-тің 154 бабы). ... ... ... ... құру туралы құрылтай шартына қатысушыларының құқықтары мен міндеттері олардың тиісті
________________________________________________________________
29 Гражданское право: В 2-х т. Т 2: ... /Под ред. Е.А. ... - М.: ... 1994. 375 ... ... сәтінен емес, мұндай келісімге тиісті нысанының берілуімен пайда болады. Ґндірістік ... ... ... ... мен ... ... ... үшін қарапайым жазбаша форма жеткілікті.
Тараптың ґзінің міндеттерін орыңдағаны үшін ақы ... ґзге де ... ... ... тиіс ... 384 бабына сәйкес арқылы болып табылады. Бір жақ екінші жаққа одан ақы немесе ґзге де ... ... ... бір ... беру ... ... келісім ақысыз болып танылады.
Осы анықтамаға негізделіп, біздің пікірімізше, ... ... ... ... біршама қиын. Тіпті құрылтай шартының
қатысушыларының ґзара қарым-қатынасының тәжірибеге байланысы жоқ
талдау олардың барлық ұсынымдарының құрылып жатқан ... ... ... қорытынды жасауға мүмкіндік береді.
Екіші жағынан, мүліктік қатынастардың тұтас қатары бойынша құрылған
заңды тұлға ґзінің ... ... ... ... ... Мұны, мысалы, серіктестік қатысушыларында соңғысында
қатысушыдан осы міндет орындалуын, сондай-ақ мерзімі ґткен уақытында
шығып ґтеуді және айып ... ... ... құқығын туғызатын
белгіленген мерзімде жарғылық капиталға салымдар енгізу міңдетінің
болуымен кґруге болады. Серіктестіктің ... ... ... ... ... жґнінде шешім қабылдау жағдайында, олардың әрқайсысы үлестірілетін кірістің бір бґлігін, жарғылық капиталы тиісті үлесті алуға құқылы. Бұл жағдайда серіктестік ґзін ... ... ... ал ... демек, -серіктестіктің кредиторлары болып табылады.
Дегенмен де, құрылтай келісімінің коммерциялық бағыттылығын байқамау қиын, ґйткені ґзінің мүлігін құрылатын заңды тұлғаның ... ... ... ... бере ... қатысушылар бірқатар
жағдайларда сґйтіп заңды тұлғаның қызметінен таза ... бір ... және т.б., осы ... ... ... ... мүліктің бір бґлігін алу құқығына ие болады. Бірақ құрылтай шартының ерекшелігі осы және ґзге де ... ... ... тараптары арасында емес, оның қатысушылары мен олар ... ... жаңа ... ... пайда болуынан тұрады. Және қатысушылар мен олар құрған заңды тұлға арасында ґзара мүліктік құқықтар мен ... ... ... бұл факт құрылтай шартын сґздің тура мағынасында ақылы етпейді. Сондай-ақ коммерциялық емес ұйымды құру ... ... ... ... да бір мағыналы сипаттау қиын. Құрылтайшылар іс-әрекеттерінің, мысалы ақылы мемлекеттік емес мекеменің ... ... ... ... ... да, яғни ... ... таратудан кейін қалған мүлікті үлестіруде немесе ұйымнан шығу ... оның бір ... ... ... таба ... ... да, ... мекеменің заңнамамен рұқсат етілген шекте алынатын барлық кірістері қатысушылар арасында үлестіруге бағытталмай, кґрсетілетін қызметтің сапасын жетілдіру үшін пайдаланыла алады. ... ... ... осы ... ... ... және ... сәйкес оның құрылтайшыларының үлесінің құнын ұлғайтады. Бұл осы ұйымның таратылуынан немесе одан шыққаннан кейін олардың арасында ... ... ... ... ... ... ... шарты, дегенмен, шарттардың сипаттамаларының әдеттегі схемасымен үйлеспейтіні және оның ... ашу үшін ґзге ... ... ... ... ... ... жґн деп ойлаймыз.
Біздің пікірімізше, заңнамалық актілердің құрылтай шарты мен жарғының мазмұнына ... ... ... негізделген болып таныла алмайды. Мәселен, құрылтай шартында да, шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар ... ... да ... ... ... ... кґлемі туралы;
серіктестіктің фирмалық атауы және орналасқан жері;
серіктестіктің құрылтайшылары (қатысушылары) ... ... ... орналасқан жерінің, банк реквизит терінің (егер құрылтайшы жеке тұлға болып табылса) немесе атының, тұрғылықты ... және жеке ... ... ... мәліметтерінің (егер кұрылтайшы жеке түрі болып табылса) ... ... ... ... ... қатысты байқалуда: жарғы, сол секілді құрылтай шарты кооператив мүшелерінің мүліктік жарналарының құрамы жґнінде, тағы ... ... мен ... ... ... тұру ... Толық және сенім серіктестігінің құрылтай құжаттарының екеуі де серіктестіктер мүлігінің құрылу шарттар туралы, таза кірісті үлестіру мен шығындар туралы, ... және тағы ... ... ... ... ... жағдай, әрине, бір жағынан - заңдық техниканың ... ... ... деп және ... ... - осы ... ... қайшылық туғызуы мүмкін деп таныла алмайды.
Заңнамалық актілердің ережелеріне сәйкес жарғы құрылтай шартымен бекітілуге жатып, бұл оны құрылтай шартының ... ... ... ... келісімінің нәтижесінің бірі ретінде қарастыруға негіз береді. Нәтижесінде - кґрсетілген кґзқарастар бойынша қатысушылар қол жеткізген келісімінің нәтижелері қайталанады. Бұл осы екі ... ... ... ... бұған дейін туғызған және қазір де тудыруға қабілетті және де ... ... сот ... де ... Оған ... ... да кґзқарастары бойынша қайшылықтар болуы мүмкін,
________________________________________
30 Климкин С.И. Учередительные документы юридического лица /В кн. ... ... ... ... ... ... (сборник статей, комментариев). - Алматы: КазГЮИ, 1996. 62-74 ... заң ... және ... ... ... ... қай келмейтін ґзге де шарттарды енгізуге рұқсат береді.
Қазақстандық әдебиетте осыған ұқсас жағдайдан табуға талпыныстар ... ... ... Ю.Г. ... былай деп атап кґрсетеді: "Құрылтай шарты мен жарғы арасындағы қайшылықтарға жол берілмейді. Олар келесі түрде жойылуы мүмкін: ... құрылтайшылардың (қатысушылар да ... ... ... екі ... ... ... ... қайшылықты жоя алады; құрылтайшылар арасында бұл мәселе бойынша келісімге қол жетпеген кезде басымдық, біздің, пікірімізше, жарғыға берілуі тиіс"31.
Осыған ұқсас ... шешу ... 1998 ... 2 наурыздағы ҚР-ның Заңымен АК-тің 41 бабына келесі толықтыру енгізілген болатын "Құрылтай шарты мен жарғы арасында қайшылық ... ... ... ... ... 1) ... ... егер олар құрылтайшылардың ішкі қатынастарына жатқызылса; 2) жарғының, егер олардың қолданылуы заңды тұлғаның үшінші тұлғалармен қатынасы үшін маңызы болса".
Қайсыбір ... ... ... ... ... ... таныла алмайды, ґйткені оның негізіне әртүрлі ґлшемдер ... ішкі ... мен ... ... үшінші тұлғалармен қатынастары) жатқызылған. Сонымен қатар, бір мәселе қатар құрылтайшылардың ішкі қатынастарына да ... ... ... ... ... ... қатынасы үшін маңызының болуы жағдайын жоққа шығаруға болмас. Оған мысал - заңды тұлғаның жарғылық капиталының кґлемі. Бір ... ... ... ... ... ... ... бойынша қатысушылардың үлестері анықталады, ал екінші
________________________________________________________________________________________________________
31 Басин Ю.Г. Юридические лица по гражданскому законодательству Республики Казахстан: Понятие и общая характеристика: Учеб. ... Изд. 2-е, ... и доп. - ... ВШП «Әділет», 2000. 29 б.
жағынан - оның кґлемі серіктестік кредиторларының мүдделерін ... ... ... ... АК-ке 1998 жылғы 2 наурыздағы Заңымен кґрсетілген түзетулердің ... - бүл ... ... шарты мен жарғының арақатынасы проблемасын шешуге талпыныс. Дегенмен, бізге бұл мәселені шешудің ґзге жолы тиімдірек болып кґрінеді.
Заңнаманың мағынасы бойынша ... ... ... ... қызмет етуінің бүкіл мерзімі ішінде әрекет етеді. Мұндай қорытынды, мысалы, шектеулі және қосымша ... бар ... ... ... 22 ... ... Оған сәйкес серіктестікке жаңа қатысушының қабылдануы құрылтай шартына қосылуы туралы шартымен сондай-ақ ... ... ґзге де ... ... Заң шығарушының бұл ыңғайы бірқатар авторлардан ґз қолдауын тапты. Мәселен, Е.А. Суханов, мысал құрылтай шартының ... ... ... шартынан ґзгешелігін талдай отырып, "мұндай шарт жаңа ұйымды құруымен (мемлекеттік тіркеуімен) күшін тоқтатпайды, оның ... ... ... жүмысының бүкіл уақытына сақтайды" деп атап кґрсетеді32. А.Б. Савельев те осы мәселе қарастыра ... "ол ... ... жету ... ... осы ... ... ґзі ґмір сүргенге дейін күшін сақтайды" деп кґрсетеді.
Осы ... ... ... сол ... ... ... қарсылық туғызады, бірақ шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы Заңының қабылдануымен бұған дейін пайда болған кейбір мәселелер шығарылған ... ... ... мен құрылтай шартыны байланысы кезіндегі белгілі бір екі ... ... ... ... Мұны ... ... ... Қосымша жауапкершілігі бар серіктестігінің қатысушыларының жалпы жиналысымен серіктестіктің
_________________________________________________________
32Гражданское ... В 2-х ... Том 2. /Под ред. Е.А. ... - М.: ... 1994. 375 б.
жарғылық капиталы кґлемін тґмендеуіне орай жарғыға ґзгертулер ... ... ... ... Осы ... ... кез келген жағдайда жиналыста қатысып отырған және ұсынылған қатысушылардың кем дегенде 3/4 дауысын қажет ... ... ... шарты оның қызмет етуінің бүкіл мерзімінде әрекет етеді ... ... ... отырып, біз тиісті ґзгерістер (жарғылық капиталдың кґлемі туралы шарт құрылтай шартының ережесіне де енгізілуі тиіс екенін мойындауға мәжбүрміз. Бірақ жарғыға ... ... ... ... ... автоматты түрде енгізілуі білдірмейді ґйткені шарт жасау үшін екі жақтың не үш немесе одан да кґп жақтардың ... ... ... қажет (АК-тін 148 бабының 3 тармағы), ал азаматтық құқықтар мен міндеттерді ґзгерту туралы келісім - бұл да шарт ... 378 ... 1 ... ... ... ґзгертулердің енгізілуіне қарағанда, құрылтай шартының жағдайының ґзгеруі барлық қатысушылардың келісімін қажет етеді. Бұлай болмаған ... ... ... ... жаңа ... енгізілетін ґзгертулерді, бұдан шығатын барлық салдармен бірге, куәландырудан бас тартуы қажет.
Мұндай жағдай жарғы мен құрылтай ... ... ... ... ... ... ... шартына ґзгертулер жарғыға қарағанда енгізілген болып есептелмейді. Жоғарыда атап ґткеніміздей, заңның түрліше оқылуы АК-тің 41 бабының 6 ... ... ... ... ... ... шарт (жарғылық капиталдың кґлемі) қатысушылардың ғана емес, үшінші тұлғалардың ішкі қарым - қатынастарына да қатысты және мұндай жағдайда ... ... ... берген жґн екендігін анық айтуға болмас.
Бұл орайда осыған ұқсас жағдайдан ... ... ... ... ... ... ... мерзімін заңды түрде шектеп, заңды тұлғаның мемлекеттік тіркеу арқылы тоқтатылуын белгілеген жґн деп
есептейміз. Бұл жарғы мен құрылтай шартының "ықпалы аясы" ... ... ... ... жоюға, осы құжаттардың бір - біріне қайшылығы кезінде олардың заңдық күшін салыстыру туралы мәселені алдырып тастауға ... ... ... ... ... ... ... жағынан бірлескен қызмет туралы шартының бір түрі болып, орындаумен - заңды тұлғаны құрумен тоқтатылуға ... Нақ осы ой ... ... ... ... ашық қоғамның құрылтай құжатына қатысты жүзеге асырылған: ашық қоғамды құру туралы құрылтай шартының күші қоғамның мемлекеттік тіркелуі және оның ... ... ... ... ... ... ... сәтінен тоқтатылады33.
Қатысушылар арасындағы ґзара қарым - қатынастарды қатысушылар мен ... ... ... оның құрылған сәтінен бастап қарым -қатынастарды реттеу осы заңды тұлғаның заңнамасы мен жарғысының (ережелерінің) нормалары мен жүзеге ... ... ... ... ... тұлғаларды жекелеген нысандарының құрылтай құжаттарына талап белгіленеді. Олардың ерекше реттелуіне орай, осы ... ... ... ... ... ... ... құрылтай құжаттарының ґзгешеліктерін толығыра қарастыратын боламыз.
АК-тің 40 бабына сәйкес ... ... бір ... ... ... құра ... ... тұлғалардың құрылтайшылары мүліктің меншік иелері не олар ґкілеттілік берген органдар немесе тұлғалар, ал заңнамалық ... ... ... ... - ґзге де ... тұлғалар бола алады. Сонымен бірге мүлікке шаруашылық жүргізу немесе ... ... ... ие ... заңды тұлғалар меншік иесінің
___________________________________________________________
33Гражданский кодекс Республики Казахстан - ... и ... ... ... ... 1. Изд. 2-е, ... и доп. /Под ред. А.Г. ... - Алматы: «Баспа», 1997. 57 б.
немесе оның ґкілеттілік берген органының келісімімен басқа заңды тұлғалардың құрылтайшылары бола алады.
Тіпті осы ... ... ... ... ... қабылдануы күнінен оған бір де бір түзету енгізілмеген болатыны деген сұраққа жауап анық болады. Біздің пікіріміше, жауап қарапайым - бұл ... ... ... ... ... ... кґрелік. Онда қандай ақпарат бар? Шынында да, заңды ... бір ... ... ... құра ... ... бұл норма судьяларды қосқанда, "тәжірибешілерге", сол сияқты теоретиктерге, сыннан ... не ... ... 2 ... ... ... да аз сынға үшырамайды. Меншік иелеріне қатысты барлығы шамамен түсінікті: олар меншік ... - жеке және ... ... сол ... ... ... иесі ... мемлекет бола алады. Ґкілетті органдар жайында да түсінікті -әңгіме құзыретіне заңды тұлғалардың құрылтайшылары болып әрекет ету ... ... ... ... ... ... отыр.
Бірақ қандай "ґзге заңды тұлғалар" туралы әңгіме болып отырғаны мүлдем түсініксіз. Егер Кодекс меншік иелері емес ... ... сґз ... онда оларға осы тармақтың екінші үсынысы арнайы арналған. Ал заңды тұлғалар (бұл мемлекеттік ... мен ... ... кез келген ¥йымдар) туралы АК-те айтылмаған. Заң бұл бапта ... ... ол ... ... тұлғалар жґніндс сґз ететін больш шығады.
Заңнама таяу уакытқа дейін "құрылтайшы" және "қатысушы" деген ... ... ... ... ... жоқ еді. ... қазірдің ґзінде, заңнамада да, әдебиетте де осы терминдерді ... ... жиі жол ... Сонымен бірге, бұл ұғымдардың белгілі ортақтығына қарамастан олардың арасында елеулі айырмашылықтар бар.
1994 ... ... бұл ... ... ... ... ... бұл қателік "акционерлік қоғамның құрылтайшысы" және "акционер" деген терминдерді дұрыс емес түсінуден және ... ... атап ... ... ... ... - ... (құрылтайшымен) белгіленген тәртіпте акциялар тґленген кезге дейін белгілі бір мағыналық жүк ... ... ... Осы ... ... ... ... акционерге айналады. Және осы орайда АҚ, "Құрылтайшылар құрамының ґзгеруі туралы", "Құрылтайшылар арасында жарғылық қорды қайта үлестіру туралы" және тағы басқа жиі ... күн ... ... анық қате ... ... ... біз сондай-ақ бұл ұғымдардағы айырмашылықтарға назар аударғанбыз: құрылтайшылар - бұл акционерлік қоғамның "ата аналары"; олар акционер ... ... ... ... әрқашан ұрпақтың жадында қалмақ.
Қазіргі заманғы заңнама бұл ұғымдарды азды-кґпті ... онда әлі ... ... терминологиялы: қателіктерге жол беріледі. Мысал ретінде - жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер туралы Заңының 12 ... ... ол ... ... ... ... міндеттері" деп аталып және 1 тармақта олардың негізгі міндеттерін белгілей отырып, 2 тармақта "құрылтайшылар" ... ... ... әрине, нормативтік материалды жасау кезінде салықтың кґрсеткіші, ґйткені, біз жоғарыда кґрсеткеніміздей, ... ... ... ... осы ... ... ... қатысуын тоқтатып, оның қатысушысы болмауы да мүмкін. Және керісінше, ұйымның қатысушысы құнды қағаздардың екінші рыногінде акцияларды сатып ... оның ... ... ... орайда болуы мүмкін тағы екі проблемалар: а) жеке ... ... ... және ... ... ... тұрған сол тұлғаның құқықтық мәртебесінің арақатынасы жґнінде; э) заңды тұлғаның және оның қатысушының арақатынасы жґнінде.
Ю.Г. Басин құрылтайшылар да (қатысушылар) жұмысшылар, ... ... ... ... қызметкерлері болуы мүмкін деп атап кґрсетеді. Және де сонымен бірге заңды тұлғаның құрылтайшысының (қатысушының) құқықтары мен міңдеттерімен араластырылмайтын ... ... ... мен міндеттерін орындайды34. Сґйтіп, автор еңбек және азаматтық - құқықтық қатынастар арасында заңды тұлға мен оның ... ... ... ... ... әділ ... ... қазақстандық сот іс-тәжірибесіне бұл мәселелерге ґзге де ыңғайлар таныс. Мәселен, ЖШС-тен мәжбүр болған кешіккені үшін еңбекақыны ґндіріп алу ... іс ... Г. ... ... ... ... Сот ... ґзгеріссіз қалдырған облыстық сот тґралқасының Қаулысына қарамастан облыс прокуроры келесі жайтқа кґрсетіп, тиісті қарсылық білдіру ґтінішімен Бас прокурорга жүгінді: Г. ... ... ... бірі ... ... ... бір ... онымен еңбек қатынасында тұрды. Сондықтан сот істі қарау кезінде ... ... ґзге ... ... ... қызметімен байланысты шығындар қауіпін шегетін шаруашылық серіктестіктер туралы заңнаманың ... ... ... тиіс еді. Бір қарағанда, —деп атап ґтеді прокурор, —сот шешімдері дұры ... ... бар, ... бар және ... ... ... тереңнен зерделенуі мүлдем басқаша кґрініс береді. Егер ЖШС-тің ... мен ... ... капиталын салу және жеке қатысуы жолымен пайда тапқысы келетін, бірақ қандай да бір себептермен оларды жұмыс
_______________________________________________________________________________________________
34 Гражданский кодекс ... ... ... ... ... В двух ... Книга 1. /Отв. ред. М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. - ... ... ... 1997.112 ... ... ... алмай және олардың кімге талап беруге тиіс, ґз -ґзіне ме әлде бір - біріне ме ... ... ... тек екі жеке ... ... ... кґз ... елестетсек? Жауап бір - олар заңға сәйкес шығындар қаупін шегеді. Сонымен, талап ... шын ... ... мен ... ... ... ... орынсыз қолданылуы, материалдық құқықты керекті нормаларының қолданылмауы заңсыз шешімнің қаулысына әкелді, себебі талап берушінің еңбек ақына ґндіріп алу бойынша талаптары ... ... ол ... ґзге де ... сияқты АК-тің серіктестіктің қызметімен байланысты шегеді. Ал оның пайда әкелмеген еңбек толтыруға тиіс емес35.
Проқурор келтірген дәлелдердің, әрине, негіздері және ... ... ... араластыруды ғана емес, заңды тұлғаның мәнін қате ... де ... ... ... ғана емес, бүкіл әлемге де 1897 жылғы сот ісі —"Sоlоmоn V. Sоlоmоn аnd Со. Ltd ... ... және ... ... ... Пікірталас компанияның қарыздары, іс жүзінде, оның 100 - пайыздық қатысушының қарыздары болып табыла ма дегеннен тұрды. Соңғы шешімді шығара ... лорд ... ... лордтар Палатасы оны келесі түрде дәлелдеді. "Табиғи түрде құрылу үшін құқықтың құрылтайшылар басшылыққа алган ... ... ... басқаға аудара отырып, осы табиғи құрылымды тануға тиіс екені ғана ... ... ... ... қүрылғаннан кейін кез - келген ґзге дербес тұлғаға ұқсас қарастырылуға тиіс; бірақ егер Соломонның компанияны құруы істі ... ... ... ... ... деп ... та, ... компанияға оны құрғандардың мақсаттарына қарамастан ґзіне тән құқықтар мен міндеттермен әрекет етуге аса анық құқық беретін компаниялар туралы
__________________________________________________________________________________________
35 Гражданское ... ... ... - ... и ... ... 6 /Под общ. ред. А.Г. Диденко. - Алматы: «Баспа», 1998. 118-120 б.
заңының мақсатына қайшы келеді деген ой ... ... ... ... (АК-тің 44 бабы), цивилистика (азаматтық құкық) ғылымы секілді, заңды тұлғаның дербес жауапкершілігі туралы мәселені бір мағыналы шешеді, сонымен бірге бұл ... ... ... ... аса ... белгілерінің бірі дәрежесіне кґтереді. Сондықтан талап беруші жүмысшысы мен қатысушылардың бірі болып табылатын серіктестікке Г-ның талабы бойынша жоғарыда ... іс ... сот ... шешім қабылдағанына ешқандай күмән жоқ. Ал істі қайта қарауға негіз болған жоқ.
2.3. ... ... ... ... ... ... 36 ... сәйкес заңды тұлғаның оқшау мүлкіне қатысты оның құрылтайшылары ... ... және ... ... ие бола ... Мүлігіне оның қатысушылары (құрылтайшылары) міндеттемелік құқықтарын сақтап тұратын заңды тұлғаларға шаруашылык серіктестіктер, акционерлік қоғамдар мен ... ... ... құрылтайшылары меншік құқығын немесе ґзге де заттық құқығын ... ... ... тұлғаларға шаруашылық жүргізу құқығындағы немесе жедел басқару құқығындағы мүлікке ие ... ... ... Мүлігіне құрылтайшылары (қатысушылары) мүліктік құқықтарын сақтамайтын заңды тұлғаларға қоғамдық бірлестіктер, қоғамдық қорлар мен діни бірлестіктер жатады. Қазақстандық ... ... ... тұлғалар жіктеліміне байланысты пікірлер айтылған. Мәселен, Ю.Г. Басин заттық құқықтарға (меншік ... ... ... мен ... ... ... мемлекет ие болатынын атап ґтеді. Мемлекеттік кәсіпорынның мүлігі мемлекеттік ... ... ... ... болып табылады және қандай да бір басқа субъектілердің қолындағы үлестер мен жарналардан құрыла алмайды. Мемлекеттік кәсіпорынның қандай да бір ... ... ... ... бірақ мұндай мүліктегі үлесті сатуға болмайды, ґйткені ондай үлес жоқ. Шаруашылық ... ... ... ... қатысты оның қатысушыларында меншік қүқығы емес, тек міндеттемелік кұқық болады.
Біздің пікірімізше, Ю.Г. ... тек ... ... мен ... ... мүлігіне құрылтайшылары меншік құқығын немесе ґзге де заттық құқығын сақтап тұратын заңды тұлғалар туралы мәселеге бір
жақты қарайтын сыңайлы. Мекеме мемлекеттік емес ... ... жеке ... ... ... Бұл орайда ешқандай тыйымдар заңда кґрсетілмеген. Оның үстіне, АК-тің 204 бабының 3 тармағы, сондай-ақ коммерциялық ұйымдар ... ... 10 бабы ... бірнеше меншік иелерімен құруға мүмкіндік береді. Ал мұндай жағдайда Ю.Г. ... ... ... одан әрі даулы сипат ала бастайды. Мәселен, ... ... пен ... қатысушыларының соңғысының мүлігіне міндеттемелік қүқығының мәнін түсіндіре ... ... ... деп ... "Бұл ... кез ... ... қатысушылар құрамынан шыққан кезде ґзінің үлесін жиынтық кґлемінде бґліп беруіне не мүндай үлестің ґтелуіне үміт арта ... ... оған ... ... да бір машинаның, жер учаскесінің және т.б. берілуін талап ете алмайды". Сонымен, міндеттемелік құқықтың заттық ... ... Ю.Г. ... ... ... тұлғадан тиісті жағдайлар орын алған кезде берілген мүлікгі заттай қайтарылуын талап ету мүмкіндігінің жоқтығынан ... ... ... ... ... екіталай, ґйткені бірнеше меншік иелерімен құрылған мекеме жағдайында мүлікті біріктіру кезінде ортақ ... ... ... пайда болады. Яғни, кґрсетілген жағдайлар пайда болған ... ... ... ... ... үлесінің бґліп берілуін талап етуге қүқылы. Егер де үлестің ... ... ... ортақ мүлікке сәйкес емес шығынсыз мүмкін болмаса, бґліп шығушы меншік иесінің оған ... ... ґзге де ... үлес ... ... ... бар.
Бірақ мұндай мекеменің ерекшелігі мынада, біріншіден, оның ... ... ... ... ... тиесілі, ал екіншіден осы мекеменің құқықтың дербес субъектісі болуында, сонысымен қарапайым серіктестіктен ерекшеленеді. Оның ... ... ... ... ... ... ... меншік иесі емес заңды тұлға түзілісі оны ... ... кұру ... жол ... ... деп ... Оған қоса, құрылған меншік иесі емес заңды тұлғаны оған берілетін мүлікке заттық құқықтармен үлестіру құқығына тек ... ие ... ... Ґзге ... (тым ... ... бірі азамат немесе мемлекеттік емес заңды тұлға болғанда) мұндай заңды тұлғаны ... ... иесі деп ... ... ... да ... отырған бґлінуді қарастыра отырып, "шаруашылық серіктестіктерде мүлік ... ... ... ... осы ... ... ... (жарғылық капиталындағы үлесіне қарамастан) ие болады деп кґрсетеді. Мәселен, егер мемлекеттік кәсіпорын ... ... ... ... нақ ... ... ... меншік иесіне айналады, ал мемлекетте - осы мүлікке тек міндеттемелік құқығы мен акцияларға меншік құқығы болады"36 . Ал ... ... ... заңды тұлғалардың мүлігіне міндеттемелік кұқықтарының мазмүнын автор назардан тыс ... ... ... ... И.П. Грешников кейбір мәселелерге Ю.Г. Басинмен ұқсас ыңғайды білдіре отырып, "шаруашылық серіктестіктердің қатысушыларының міндеттемелік құқықтары негізінен серіктестіктің мүлігінде үлесті бґліп беру ... ... ... деп ... ... ... қатысушыларда кейбір жағдайларда, мысалы ұйымды тарату кезінде, сондай-ақ қатысушының шаруашылық серіктестіктен шығуы жағдайында пайда болады. Онымен қатар, ... ... ... ... ету құқығы белгілі бір жағдайларда шаруашылық серіктестіктерге қатысушылардың (құрылтайшылардың) мирасқорларында (мұрагерлеріңде) пайда болады"37. "Акциялардың ... ... ... ... ... Учебное пособие (Часть общая). 2-е изд., доп. и изм. /Отв. ред. Г.И. Тулегалиев, К.С. ... - ... ... 1999. 129 б.
37 Грешников И.П. Комментарий ст. 36 ГК РК /В кн. Гражданский ... ... ... -
пакеті бар акционерлік қоғамдар б¥рынғыдай мемлекеттің қолында деген қате пікір бар", - деп атап ... ... ... ... ... ... құқық пен меншік" деген меншік мәселелерін қарастыруға арналған еңбектің кезінде оның авторлары тек жалпыға ... ... ... ... қана ҚР АК-тің 36 бабымен қарастырылған жіктелімге сәйкес заңды тұлғалардың арақатынасына талдау жасаудан бас тартты. Мәселен, М.К. Сүлейменов ... ... ... таза ... ... шығатынын кґрсетеді. Атап айтқанда, осы негізде мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... тек акциялардың меншік иесі ғана болып табылады. Онда акционерлік қоғамның мүлігіне басқа да акционерлерде секілді тек ... ... ғана ... Ал осы ... ... ... ... қайтадан ашық күйінде қалды.
Сонымен, жоғарыда келтірілген сґздерден, біздің пікірімізше, кем ... екі ... ... ... әлі күнге дейін құрылтайшылардың (қатысушылардың) ґздері құрған ұйымдардың ... ... ... ... ... аудартатын талдау жасалмаған.
ал айтылған сґздер мемлекеттің қатысуымен құрылған акционерлік қоғамдардың ... ... ... ... ... алаңдаушылығын кґрсетеді, бұл ақыр соңында нақ осы мәселені шешу үшін АК-тің 36 бабы құрастырылған ... ... әсер ... ... ... ... - заңнамадағы жаңалық емес.
___________________________________________
38Право и собственность в Республике Казахстан: Монография /Отв. ред. М.К. Сулейменов. - ... ... ... 1998. 56 ... ... ... ұқсас бґлу 1991 жылғы Негіздерде (11 б. 2 т.) орын алған еді. Сол кезеңдегі әдебиетте бұл ... ... ... ... меншік иелері заңды тұлғалардың мүлігіне олардың құрылтайшылары белгілі бір талап ету (міндеттемелік сипаттағы) құқықтарын, мысалы кірістің ... бір ... және ... ... ... ... одан шығу жағдайында мүліктің тиісті бґлігін алу құқығын сақтайды. Онда құрылтайшылар (мүшелер, қатысушылар) қайсыбір нысанда ұйымның коммерциялық кызметі үстінен басқарудың да, ... да ... ... ... ... ... ... тұлғаның мүлігінің меншік иесі оның мүлігінің оқшаулануы сипатын айқындайтын және оның шаруашылык қызметі үстінен бақылау құқығын ... ... оның ... (құрылтайшылары) болып қала береді39.
Кґріп отырғанымыздай, қазіргі уақытта кґрсетілген жіктелімнің пайдасына ұсынылатын дәлелдер мен ... ... 7-8 жыл ... ... кґп ... ... мен ... Азаматтық кодекстері арасында 36 баптың және 48 баптың 2 тармағының нормаларында тиісінше кґрініс берген айырмашылықтар назар аудартады. Мәселен, ҚР ... 36 ... 1 ... ... ... ... мүлігіне қатысты оның құрылтайшыларында (қатысушыларында) міндеттемелік немесе заттық құқықтары болуы мүмкін екендігі белгіленген. Ресейлік заң шығарушы бұл мәселеге басқаша ... ... ... ... ... қатысуына байланысты оның құрылтайшылары (қатысушылары) осы заңды тұлғаға қатысты міндеттемелік құқықтарға не оның ... ... ... ие бола ... Осы ... түсініктеме бере отырып, В.П. Мозолин кґрсетілген нормалар үлкен күмән туғызады деп атап ґтеді. Құрылтайшылар құқықтарын ... ... - деп ... ол, - бірыңғай
____________________________________________________
39Гражданское право. Учебник. Том 1 /Под. ред. Е.А. ... -М.: ... 1993. 88 ... ... Бірінші жағдайда қатысушылардың заңды тұлғаға құқық субъектісі ретінде қатынасы, яғни заңды тұлға ішіндегі қатынастар, екінші жағдайда - құрылтайшылардың (заңды ... ... ... ... ... ... тұлғаның мүлігіне қатынасы, яғни заңды түлғадан тыс қатынастар турасында сґз болып отыр. Ґзінің сипаты ... ... ... ... - ... ... ... сай келмейді. Заң құқықтардың кґрсетілген екі түрлерінің бір ғана заңды тұлға шеңберінде үйлесуіне жол ... ... ... ... сондай-ақ меншік иесімен қаржыландырылатын құрылтайшылары ... аталмыш заңды тұлғалардың мүлігіне меншік құқығына ие бола, бір ... ... ... тұлғалардың құқықтық мәртебесіне қатысты заңды сақтау, соның ішінде ... ... ... ... құқықтарын қамтамасыз ету бойынша міңдеттемелік құқықтық қатынастарда тұрады. Сонымен ... 2 ... 2 ... орын ... ... - деп ... В.П. Мозолин, - тараптар құқықтық қатынастардың бір-бірінен тәуелсіз қатысушылар ретінде әрекет ететін міндеттеме түсінігімен анық қайшылықта ... ... ... бір ... және ... жағынан шаруашылық серіктестіктер мен қоғамдар, ґңдірістік және тұтынушылық кооперативтер арасыңдағы ішкі қатынастар мүлдем ґзгеше үлгі ... ... Бұл - ... ... тұлғалар істеріне, соның ішінде заңды тұлғаның мүлігін басқару және иелік ету ... ... ... ... ... қатынастары. Осы заңды тұлғалардың қатысушылары бґгде тұлғалар емес, олардың қожайындары жағдайында болып отыр. Қатысушылар мен заңды тұлғалар арасындағы міндеттемелік ... тек ... ... ... ... ... ... таратылуы жағдайында мүлікті алу туралы талаптар және ґзге де жалпы азаматтық ... ... ... ... ... және ... ... яғни қатысушылар заңды тұлғаға
қатысты әдеттегі сыртқы кредиторлар немесе қарызданушылар жағдайына кґшіп, ґздерінің құқықтық мәртебесін ґзгерткенде пайда бола ... ... ... ... ... келтірілген тезистердің екіншісі бойынша кейбір ойларымызды білдіре кетейік. ... де В.П. ... ... - ... тұлғаның иелері" мен "бґгде адамдар -әдеттегі сыртқы кредиторлар немесе қарызданушылар" арасындағы айырма-шылықты негізсіз келтіретіндей ... ... ... ... бір ... серіктестік немесе кооперативке қатысты "ґз адамдар" әрі "бґгде адамдар" болып табылуында әдеттен тыс ештеңе жоқ секілді. Олар, бір ... осы ... ... ... ... тек ґздеріне тән құқықтар мен міндеттерге ие, ал екінші жағынан кез келген ґзге тұлғаға тән ... мен ... ие бола ... гой. ... ... ... қоғамнан немесе кооперативтен таза кірістің тиесілі бґлігін ґндіріп алу үшін, олардың ... ... ... ... алу үшін, сол сияқты мұндай заңды тұлғаның ... ... ... ... жарнаны енгізуге мәжбүр еткізу үшін қатысушы (мүше) мүлдем ґзінің құқықтық мәртебесін ґзгертпеуге тиіс, себебі нақ оның қатысушы ... ... ... ... мәнінен кґрсетілген кұқықтар мен міндеттер шығады. Сондай-ақ қатысушыға (мүшеге) заңды тұлғаға шешетін міндеттеме бойынша ґзінің ... ... ... ... жоқ, ... бұл ... ол әдеттегі міндеттемедегі тараптың бірі ретінде алға шығады. Міндеттемелердің аталған екі топтарында қандай да бір ґзгешеліктер табу мүмкіндігі екіталай. Бірінші ... ... ... ... ал ... - ... тұлға ретінде әрекет ететіні ешқандай рґл ойнамайды, ґйткені ұйымның және оның ... ... ... ... ґзге де ... де ... ... азаматтық заңнамамен, нақты айтқанда - оның міндеттемелер туралы нормаларымен.
Заңды тұлғалардың құрылтайшылардың (қатысушылардың) ... ... ... ... байланысты бґлінуін талдай отырып, Е.А. Суханов заңды тұлғалардың осы түрлерінің мәртебесіндегі айырмашылықтар олардың таратылуы немесе ... ... ... шығуы кезінде кґрініс беретінін атап керсетеді. Бірінші жағдайда ол ґзінің үлесіне тиесілі мүліктің бір бґлігінің ... ... ... ... бір ... қайтарып берілуін талап етуге құқылы. Екінші жағдайда меншік иесі заңды тұлғаның таратылуы ... оның ... ... ... алады40.
Осыған ұқсас ыңғайды М.И. Брагинскийден де байқаймыз: "Кґрсетілген үш үлгілер арасындағы айырмашылық, атап айтқанда ... ... ... ... ... ... Бірінші үлгі бойынша құрылған заңды тұлғаның қатысушылары олардың үлесіне сай келетін (жартысына, тґрттен біріне және ... ... ... бір ... ұмтылуға құқылы. Екінші үлгі бойынша құрылған заңды тұлғаның құрылтайшысы кредиторлармен есептескен соң қалғанның барлығын алады".
В.В. Долинская да ґз ... алыс бара ... ... ... ... ... - С.К.) тарату құрылтайшы кредиторлармен есептескеннен кейін қалған бүкіл мүлікті алады"41.
Келтірілген пікірлер заңды тұлғалардың осы екі топтарының айырмашылықтарын ... ... ... ... ... ... оның ... мүлігін алумен байланысты жағдай осы серіктестік, акционерлік қоғам немесе кооператив тек бір ғана ... ие ... ... да орын алады ғой. Осы заңды тұлғаны тарату кезінде оның ... ... ... ... ... ... ... қалған бүкіл мүлік тиесілі болады. Екінші жағынан, ... ... ... ... ... бір ... беру ... мекеме қүрылтайшысы да ие
______________________________
40 Гражданское право. Учебник. Том 1 /Под. ред. Е.А. Суханова. - 2-е изд., перераб. и доп. - М.: ... ... ... ... Учебник. Том 1 /Под. ред. Е.А. Суханова. - 2-е изд., перераб. и доп. - М.: ... ... ... егер ... ... тұлғалармен құрылған болса. Мұндай жағдайда, жоғарыда атап ґткеніміздей, мекеменің мүлігі құрылтайшыларға ортақ меншік құқығында тиесілі болады және кґрсетілген ... ... ... ҚР АК-тің 218 бабының 2 тармағына сәйкес ортақ мүліктен ґзінің үлесінің бґліп беруін талап етуге құқылы.
Сґйтіп, ғылыми ой заңды ... ... ... кґп ... ... ... ... қарамастан әзірге құрылтайшылардың (мүшелердің) ґздері құрған ұйымдардың мүлігіне заттық және міндеттемелік құқықтарының айырмашылықтары ... ... ... ... бере ... ... жґн. М.К. Сулейменовтың Е.А. Сухановты негізге ала отырып, ... ... ... ... таба ... "заттық және міндеттемелік құқықтарды айырып анықтау әрдайым қарапайым іс болып табылмайды" деген секілді нақыл сґздермен шектелетінін атап кґрсеткені бекер ... нақ ... ... ... ... біз мүліктік құқықтардың осы екі санаттары арасындағы айырмашылықтар туралы ... ... ... қалдырамыз. Осы параграф шеңберінде оның атына қойылған мәселені шешудің маңызы артық.
Дегенмен, бізге оны қарастыру кезінде ой жүгіртудің ґзге ... ... ... ... ... ... Мәселен, бірінші кезекте, заңды тұлғаларды меншік иелері мен меншік иелері емес деп бґлу қажет43. Және тек екінші кезекте, меншік иелері - ... ... тобы ... ... ... қатысты қатысушыларында мүліктік құқықтары болатын заңды тұлғаларға және оларға қатысты қатысушыларында мүліктік құқықтары болмайтын заңды тұлғаларға бґлу қажет.
Жоғарыда ... ... ала ... заңды тұлғалардын мұндай
__________________________________________________________________________________
42Вещные права в Республике Казахстан /Отв. ред. М.К. Сулейменов. - Алматы: «Жеті ... 1999. 33 ... ... ... Том 1 /Под. ред. Е.А. ... - 2-е изд., ... и доп. - М.: ... 1998.
182 6.
жіктелімі келесі түрде кґрінетін болады:
Меншік иелері-заңды тұлғалар
Меншік иелері
Оларға ... ... ... ... ішінде мемлекеттік)
3
Ґндірістік кооперативтер
3
Діни ... ... ... ... 36 бабы ... ... секілді заңды тұлға нысаны туралы мүлдем сґз етпейді. Осының салдары ретінде заңды тұлғалар тобының қайсысына осы ұйым (мүлкіне оның ... ... ... ... ... әлде ... оның құрылтайшылары (қатысушылары) мүліктік құқықтарды сақтамайтын жатады ... ... ... И.У. Жанайдаров "ассоциациядан (одақтан) шығу шығушының енгізген жарналарының қайтарылуына, егер ґзге нәрсе бірлестіктің Құрылтайшылық құжаттарымен қарастырылмаса, құқық бермейді" деп атап ... . ... ... ... ... ... ... (одақтың) қатысушылары онын мүлігіне мүліктік құқықтарын сақтамайды,
________________________________________________________
44 Қазакстан Республикасының Азаматтық ... ... ... ... В двух ... Книга 1. /Отв. ред. М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. - Алматы: ... ... 1997. 279 ... ... ... келісімі болғанда ассоциация АК-тің 36 бабының 2 тармағында қарастырылған ұйымдар тобына жатқызылуы мүмкін деп есептейді. М.К. ... ... ... ... жарғысында оның құрылтайшылары тарату кезінде бірлестіктің мүлігі оның ... ... ... ... ережені бекіте алады.Осы мәселені шешу үшін басқа ыңғайды пайдалану ... атап ... - ... құру ... ... ... деп ... Мәселен, егер ассоциация кґпшілік мүдделерді кґздейтін ұйымдармен (қоғамдық, діни ұйымдар, қоғамдық ... ... ... онда ... ... ... ... да кґпшілік болуға тиіс. Бұл жағдайда оның қатысушылары ассоциацияның мүлкіне мүліктік құқықтарын сақтамау қажет. Соған ... оны ... ... ... жарғымен кґзделген мақсаттарға бағыттау қажет. Егер де ассоциация ұйымдармен ... ... ... ... ... ... мүліктік мүдделерін білдіру және қорғау үшін құрылған болса, онда оның мақсаты - қатысушылардың жеке мүдделері. ... ... ... ... оның ... ... ... сақтауға тиіс.
Қорытынды
Қорытындыда біз формацияның іргелі қалыптарының күрт ... ... ґту, ... ... ... алуан түрлілігі жағдайында қайсыбір, бірақ кез келген жағдайда азаматтық құқық ғылымы, сол ... ... ... ... ... ... ... кґптеген мәселелердің дәл шешімін ұсыну аса қиын. Сондықтан, осы еңбектің кейбір ... ... ... ... ... оны ... ... ретінде басылымға дайындау барысы екі жылға жуық уақыт алды. Оның бірнеше себептері бар. Бұл заңнаманың таң қаларлық, ал кейде түсініксіз ... Бұл, ... ... ... осы еңбекте кґрініс табуын қажет еткен жаңа ғылыми және оқу басылымдарының ... ... ... қоя білу де ... ... біз ... қойғанымызбен, ол алысқа созылмайды. Заңды тұлғалардың жекелеген ұйымдық-құқықтық ... ... ... ... ... ... бґлімін дайындау уақыты кезінде Азаматтық кодекстің ортақ ережелеріне заңнамалық ... әрі ... ... ... ґзгертулер енгізіледі, сондай-ақ жаңа еңбектер жарияланатын болады. Ал бұл зерттеушілердің қайтадан "қалам ұстауы" қажет ... ... ... ... күннің заңнамалық техникасы да, сот тәжірибесі де кґңіл толарлық ... Бүл ... ... ... ... ... ... байланысты мәселелерге қатысты нәрсе.
Осы орайда, әрине, заңды тұлға, оның жекелеген ұйымдық-құқықтық нысандары туралы жалпы ережелерді құрастыруға деген ыңғайлар ойластырылған ... ... ... ... ең ... ... тұлғаны түсінуге жету үшін кұқық ғылымында бірнеше рет талқылаудың тақырыбы болып қала бермек.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995ж.
Қазақстан Республикасының Азаматтық ... ... ... ... ... ... кодексі (Ерекше бґлім). 1999ж.
Қазақстан Республикасының «Акционерлік қоғамдар туралы»
М.К. ... Ю.Г. ... ... ... ... кодексі (Жалпы бґлім). Түсініктеме. І-том. - Алматы: «Жеті Жарғы», 1998ж.
Тґлеуғалиев Ғ.И. Қазақстан ... ... ... ... оқу орындарына арналған акад. Курс. І-том. -Алматы: «Жеті Жарғы», 2001ж.
Басин Ю.Г. Юридические лица по гражданскому законодательству ... ... ... и ... ... ... ... Изд. 2-е, испр. и доп. - Алматы: ВШП «Әділет», 2000г.
Г.И. Тулегалиев, К.С. Мауленов. Гражданское право Республики ... ... ... (Часть общая). 2-е изд., доп. и изм. -Алматы: «Данекер», 1999г.
М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. Гражданское право. Том 1. Учебник для вузов ... ... - ... ... ... ... Климкин. Заңды тұлғалар Қазақстан Республикасының заңнамасы бойынша. Жалпы ережелер. - Алматы, 2004ж.
11.Е.А. Суханов. Гражданское ... В 2-х т. Т 2: ... - М.: ... ... ... ... в ... Казахстан / Отв. ред. М.К. Сулейменов. - Алматы: «Жеті ... ... ... Том 1. ... для ... ... курс) / Отв. ред. М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. - Алматы: Изд-во КазГЮА, ... И.П. ... ... с правами юридического лица. Правовой режим коммерческих и некоммерческих организаций / В кн. Общая часть Гражданского кодекса Республики Казахстан ... ... ... ... КазГЮИ, 1996г.
Мукашева К.В. Юридические лица / В кн. Актуальные вопросы коммерческого ... в ... ... и ... его ... Материалы семинаров. Том I. -Алматы: «Әділет Пресс», 1996г.
Грешников И.П. Понятие юридического лица в гражданском праве и законодательстве. Автореф. дис. ... ... - ... ... А.Г. ... ... ... ... государственной и частой собственности в отношении государственных и частных учереждений / В кн.: Гражданское законодательство Республики ... ... ... ... ... 9 / Под. общ. ред. А.Г. ... - ... «Баспа», 2000г.
Климкин С.И. Развитие законодательства Казахстана о предпринемательстве (сборник статей). - Алматы: «Баспа», 1998г.
Климкин С.И. Банкротство: кому оно ... ... ... ... к Гражданскому кодексу Казахской ССР /Под. ред. Ю.Г. ... ... - ... ... 1990г.
ШЖНОБ001/13-2005

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазақстан Республикасының азаматтық құқығы»18 бет
Азаматтық құқық субъектілері50 бет
Заңды тұлға ұғымы41 бет
«Фудмастер» өнімінің бәсекеге қабілеттілігін талдау47 бет
Азаматтар азаматтық құқық субъектісі ретінде18 бет
Азаматтар мен басқа да жеке тұлғалар — азаматтық құқық субъектілері29 бет
Азаматтық құқық туралы ақпарат18 бет
Азаматтық құқықтың субъектілері23 бет
Азматтың құқықтық қабілеттері8 бет
Дүниежүзілік сауда ұйымына ену жағдайында банктердің бәсекеге қабілеттілігін бағалау және жоғарылатудың теориялық негіздері81 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь