Орталық азия аймағындағы интеграциялық процестер: мәселелері мен келешегі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5.9

I ТАРАУ ТЕОРИЯЛЫҚ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗІ
1.1.Интеграция ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9.12
1.2.Интеграцияның негізгі концепциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12.25

II ТАРАУ ОРТАЛЫҚ АЗИЯ АЙМАҒЫНДАҒЫ ИНТЕГРАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІҢ ГЕОСАЯСИ ФАКТОРЛАРЫ
2.1 Орталық Азия аймағындағы интеграциялық процестердің ішкі геосаяси факторлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25.28
2.2 Орталық Азия аймағындағы интеграциялық процестердің сыртқы геосаяси факторлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28.40

III ТАРАУ ОРТАЛЫҚ АЗИЯ АЙМАҒЫНДАҒЫ ИНТЕГРАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІҢ ГЕОЭКОНОМИКАЛЫҚ ФАКТОРЛАРЫ
3.1 КСРО.ның ыдырауынан кейінгі Орталық Азия аймағындағы экономикалық қарым.қатынастар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..40.52
3.2 Әлем қауымдастығына интеграциясы жолындағы жаңа бағыттар ... ... ..52.59

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...59.61

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...61.64
Орталық Азия мемлекеттерінің егемендік алған алғашқы жылдары бірінші кезектегі міндеттер қатарында , оларды әлем елдерінің мойындауы, дүниежүзілік қауымдастыққа ықпалдасуы, мемлекеттер ішіндегі демократиялық , экономикалық түбегейлі реформаларды жүзеге асыру үшін сыртқы қолайлы ортаны қалыптастыру , аймақта бейбітшілік пен тұрақтылықты сақтау жатқызылады.
“Қазақстан-2030” ұзақ мерзімді стратегиялық даму бағдарламасында “Өз қауіпсіздігіміз бен аумақтық тұтастығымызды қамтамасыз ету үшін біз күшті мемлекет болуымызға және көршілерімізбен берік және достық қарым-қатынастарымыз орнатуға тиіспіз... Біз Орталық Азия мемлекеттерімен байланыстарымыз бен интеграциялық процестерді күшейте береміз. Жақын және алыс болашақтағы ұлттық мүделерді қорғау мен күштердің теңдестігін қамтамасыз етудегі біздің мықты құралымыз – ынтымақтасу саясаты , ең алдымен Қазақстан,Өзбекстан мен Қырғызстан арасындағы Орталық Азия одағын нығайтып , дамыту, басқа мемлекетердің ісіне араласпау, қарсы тұрудан гөрі татулық ахуалын басым ұстау саясаты болуға тиіс ” деп атап көрсетілген.[1]
Жұмыстың өзектілігі.
Бүгінгі ғаламдандырудың теріс ықпалына қарсы тұрар бірден-бір күш аймақтық ықпалдастықты нығайту .Орталық Азия мемлекеттері , біз бір аймақта орналасқанбыз ,тарихи даму жолымыз бір, әуелден терең экономикалық байланыстар орнатылған , энергетикалық ,көлік , су және экономикалық жүйелеріміз ортақ , шекарамыз да ортақ , мәдени ,діни, тілдік тамырларымыз бір.
Соңғы жылдары аймақтық интеграция , ғаламдастыру процесімен қатар, мемлекеттер арасындағы сауда-экономикалық қарым-қатынастарда үстемдік сипаттағы тенденцияға айналды. Орталық Азияда аймақтандыру процесін дамыту үшін қолайлы алғышарттар бар.
1. Назарбаев Н.А. Казахстан-2030: Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех казахстанцев. Послание Президента страны народы Казахстана .-Алматы: Білім,1997.-с.11.
2.Назарбаев Н. Ә. Қазақстан экономикалық ,әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. –Алматы:Атамұра,2005.-45бет.
3.Чэнь Циминь . Центральная Азия : политические процессы и региональная безопасность. Алматы : 2002. –с. 24.
4. Бабак В.Центральная Азия: проблемы постсоветской интеграции // Центральная Азия .-1997. -№3. Гобл П. Возвращение на политическую карту : геополитика Центральной Азии // Центральная Азия .-1997. - №2. Коллинз Дж. Основные направления Центральноазиатской политики США//
Центральная Азия .-1997.-№2. Бен-Цолар З. К проблеме узбекистано-иранских отношений // Центральная Азия .-1997.-№1.
5. Исингарин Н.К. Проблемы интеграции в СНГ . –Алматы:Атамұра, 1998.Касенов У.Т. Центральная Азия : национальные и региональные аспекты безапосности // Казахстан и мировое сообщество. -1996.-№1. Кыдырбекулы Д.Б. Казахстан в системе региональной интеграции // Мысль. -1995.-№8.Примбетов С.Д. Интеграция в центральноазиатском регионе : проблемы и перспективы // Казахстан и мировое сообщество .-1995.-№3(4).Примбетов С.Д. Центральная Азия на пути интеграции // Аль-Пари.-1997.-№4.
6. Решение Глав государств Республики Казахстан , Кыргызской Республики и Республики Узбекистан о создании межгосударственного совета в составе Президентов и Премьер-Министров. Алматы// Казахстанская правда. -1994.-8июля. Заявление глав государств Республики Казахстан , Кыргызской Республики и Республики Узбекистан о дальнейшем углублении региональной интеграции // Казахстанская правда .-1998.- 28 марта. Сборник документов по вопросам интеграции Республики Казахстан , Кыргызской Республики и Республики Узбекистан .Алматы: Исполком Межгосударственного Совета Республики Казахстан, Кыргызской Республики и Республики Узбекистан,1995.
7.Журавская Е.Г. Региональная интеграция в развивающемся мире: немарксистские теории и реальность (на примере АСЕАН).М.:Наука.-1990.-с.7.
8. Белокреницский В.Я.Геополитическая вертикаль в Сердце Азии// Proet Contra.Т.2.№2. 1997. с99.
9. Барановский В.Г. Политическая интеграция вЗападной Европе .Некоторые вопросы теории и практики.-М.:Наука,1983.-с.31.
10. Мюрдаль Г. Мировая экономика .Проблемы и перспективы.-М.:Иностранная литература.1958.-с.122.
11. Шишиков Ю.В. Теории региональной капиталистической интеграции.-М. :Мысль.1978.-с.138.
12. Сонда, с.129.
13. Шишков Ю.В. Теории региональной капиталистической интеграции.-М.:Мысль.1978. –с.200.
14. Кушкумбаев С.К. Центральная Азия на путях интеграции : геополитика, этничность, безопасность. Алматы“ Қазақстан” .2002.-с.30.
15. Примбетов С.Д. Интеграция в Центральноазиатском регионе : проблемы и перспективы // Казахстан и мировое сообщество .-1995.-№3(4).
16. Примбетов С.Д. Центральная Азия на пути интеграции // Аль-Пари.-1997.-№4.
17.Примбетов С.Д. Казахстан и региональная экономическая интеграция //Саясат.-1996.-№7.
18. Примбетов С.Д. Интеграция в Центральноазиатском регионе : проблемы и перспективы // Казахстан и мировое сообщество.-1995.-№3(4).
19. Сұлтанәли Г.Х. Қазақстанның Орталық Азиядағы ұлттық мүдделерін қамтамасыз ету мәселесінің кейбір аспектілері туралы//Дипломатия жаршысы.-2000.-№4.
20. Султанов Б.К. Территориально-пограничные проблемы в Центральной Азии //Аналитик. -2001.-№3.
21. Шоберлайн Дж. Проблемы регионального сотрудничества в Центральной Азии // Аналитик.-2001.-№3.
22. Сарсекеев М. Центральная Азия в фокусе пересечения геополитики и глобалистики //Саясат .-2003.-№11.
23. Эсенов М. Центральная Азия на пороге ХХІ века // Центральная Азия и Кавказ .1998.-№5.
24. Хуашэн Ч. Китай , Россия ,США :интересы , позиции, взаимоотношения в ЦА// Центральная Азия и Кавказ .-2004.-№5.
25. Хамраев Ф. Влияние “американского фактора ” на политику Китая в Центральной Азии//Саясат .-2003.- №11.
26. Лифань Л.,Д. Шиу Геополитические интересы России , США и Китая в Центральной Азии// Центральная Азия и Кавказ .-2004.-№3.
27. сонда.
28. Региональная интеграция в Центральной Азии . -Берлин. 1995.-с.75.
29. Бабак В. Центральная Азия : проблемы постсоветской интеграции.//Центральная Азия.-1997.-№3.
30. Акимов А.В. Центральноазиатские альтернативы ( Россия и Центральная Азия : перспективы экономической интеграции )// Евразийское сообщество: экономика, политика , безопасность .-1995.-№3.
31. Намазбаев Д. “Большая игра ”США на Кавказе и в Центральной Азии// Саясат .-2003.-№11.
32. Артыкбаев М. Проблемы совершенствования политических процессов стран Центральной Азии// Саясат.-2003.-№5.
33. Ашимбаев М. С. Концептуальные проблемы и угрозы безопасности Каспийско –Центральноазиатского региона // Аналитик.-2003.-№3.
34. Акинер Ш. Региональное сотрудничество в Центральной Азии // Аналитик . -2001.-№3.
35. Чэнь Циминь. Центральная Азия :политические процессы и региональная безопасность.-Алматы,2002.-.159с.
36. Узбекистан обрел “большого” покровителя в лице США //Институт по освещению войны и мира < http: //www . burana. bu. ru/>.
37. Ертысбаев Е. Казахстан и Назарбаев : логика перемен .-Астана : Елорда,2001.-576с.
38. Бжезинский З. Великая шахматная доска . Господство Америки и его геостратегические императивы .-М.:Междунар.отношения ,2000.-256с.
39. Ахметгалиева Б.Р. , Базаров А.А. Казахстан в интеграционном процессе в постсоветском пространстве //Казахстан-спектр .-1997.-№1-2.
40. Белокреницкий В.Я. Центральноазиатское единство миф или реальность? // Восток . -1996.-№6.
41. Гаджиев К.С. Геополитика .-М.:Международные отношения ,1997.-384с.
42. Суюнбаев М. Интеграция Центральной Евразии : геополитические и геоэкономические факторы // Центральная Азия .-1998.-№4.
43.Кушкумбаев С.К. Региональная интеграция в Центральной Азии// Саясат ,август.-1998.-с.67.
44.Марков В. Центральноазиатская интеграция: этап или альтернатива интеграции стран СНГ //Центральная Азия .-1998.-№4.
45. Коллинз Дж. Основные направления центральноазиатской политики США//Центральная Азия.-1997.-№2.
46. Резникова О. Россия , Турция и Иран в Центральной Азии // Мировая экономика и международные отношения .-М., 1997.-№1.
47. Ушакова Н.А. Постсоветские государства Центральной Азии : развитие внешнеэкономических связей в переходный период //Россия и Азия : состояние и перспективы сотрудничества .-М.: Институт востоковедения РАН ,1995.с.156.
48. сонда
49.Курганбаева Г. Концептуальные основы экономической интеграции стран Центральной Азии// Центральная Азия и Кавказ .-2004.-№5(35).
50. Лаумулин М.Т. Геополитика в Центральной Азии и безопасность Республики Казахстан .Автореф. дисс. на соиск.учен. степ. доктора политических наук.-Алматы.2003.-с.15.
51. Актуальные проблемы внешней политики Казахстана. Сб.ст.- М.:Руский паритет.1998,-с.157.
52. Рыбалкин В.Е. Международные экономические отношения .-М.: Юнити-Дана , 1999.-с.227.
53. Овчинников Г.П. Международная экономика . –Спб. :Полиус,1998.-с.295.
54. Бакаев Л.К. Интеграция новых независимых государств :сб.науч. ст. –Алматы,1998.ч2.-с.128.
55. Тикасилов М.Д. Проблемы экономической интеграции стран Центральной Азии в условиях переходной экономики . Автореф. дисс. доктора эконом.наук.-Алматы,1999.-с.45.
56. Кушкумбаев С.К. Геополитические факторы интеграционных процессов в постсоветской Центральной Азии .Автореф. дисс. канд.полит.наук.-Алматы,1999.-с. 27.
57. Сейлеханов Е. Центральная Азия : тернистый путь к единству // Мир Евразии .-2004.№2(5).с.17.
58. Карибджанов Е.С. ,Жанакова Н.Н. Опыт интеграции Европейского Союза и возможности его применения в странах СНГ.//Аналитик. -2003.№3.-с. 17.
59.Абижанов А. Эволюция интеграционных процессов в рамках ЦАС//Евразийское сообщество .-2004.№1(45).-с. 132.
60. Байбосунов К. Геополитические ориентиры Кыргызстана// Центральная Азия и Кавказ .-2004.№4.-с.150.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ  АТЫНДАҒЫ  ҚАЗАҚ      ҰЛТТЫҚ  УНИВЕРСИТЕТІ
ФИЛОСОФИЯ ЖӘНЕ САЯСАТТАНУ ФАКУЛЬТЕТІНІҢ МАГИСТРАТУРА ... ... ... АЗИЯ АЙМАҒЫНДАҒЫ ИНТЕГРАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕР: ... МЕН ... ... ... ... ... С.Қ ... күні)
Рецензент : ... ... ... ... ... ... жіберілді:
Кафедра меңгерушісі
С.ғ.д.,профессор________________________________________Иватова Л.М. ... Л.М. ... ... ... ... ... Азия аймағындағы интеграциялық процестер: мәселелері мен келешегі.”
Жұмыстың көлемі: 64 бет. ... ... ... ... , үш ... , ... ... Жұмыс соңында пайдаланылған әдебиеттер тізімі берілді.
Жұмыстың мазмұны: Жұмыс барысы үш ... ... ... ... ... ... ... мұнда аймақтық интеграция процесін зерттеудің концептуальды әдісі жасалып, ... ... ... ... ... процестердің теориясы мен практикасы ... ... ... “Орталық Азия аймағындағы интеграциялық процестердің ... ... ... ... ... ... және негативті әсер ете алатын негізгі ... ... ... . ... ... құрылуының келешегі мен ... ... ... ... сөз ... ... тарау “Орталық Азия аймағындағы геоэкономикалық фактор” “КСРО-ның ыдырауынан кейінгі Орталық Азия ... ... ... ,“ Әлем қауымдастығына интеграциясы жолындағы жаңа ...... ... ... ... мемлекеттерінің әлсіз экономикалық кірігуінің себептері, экономикалық ынтымақтастықтың проблемалары сөз етіледі.
Жұмысты ... ... ... жұмысы барысында тарихи-салыстырмалы, талдау, сараптау әдістері негізге алынды.
Жұмыстың мақсаты мен міндеттері.Зерттеу ... ... ... мемлекетаралық интеграция процесін геосаяси , ... ... ... ... ... құрылымның қалыптасуына геосаяси, геоэкономикалық факторлардың ықпалы мәселесін зерттеу жұмыстың мақсатын ... ... ... ... : ... Азия ... ... процестерге әсер ете алатын негізгі геосаяси , геоэкономикалық ... ... ... ... бөлімінде жұмыс мазмұны түйінделіп , тұжырымдар жасалды. Бүгінгі ... ... ... ... ... ... күш аймақтық ықпалдастықты нығайту.Ішкі интеграция нәтижесінде Орталық ... жеке күш ... ... ... бар. ... ... Орталық Азиядан интеграцияның аулы әлі алыста. Оған объективті , субъективті тәртіптегі көптеген ... тиек ... ... ... фактілер аймақтағы орталықтан алыстау процесіне дем ... ... ... ... ... ... ... болу мүмкіндігі туралы айту мүмкін емес деген қорытынды жасалды.
Тірек сөздер: интеграция, саяси ... ... ... ... ... ... ынтымақтастық, неолиберализм, функционализм, неофункционализм, қауымдастық, парадигма, геосаясат, ... ... , ... Азия , ... .............................................................................................................5-9
I ТАРАУ ТЕОРИЯЛЫҚ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗІ
1.1.Интеграция ұғымы.........................................................................................9-12
1.2.Интеграцияның негізгі концепциялары.....................................................12-25
II ТАРАУ ОРТАЛЫҚ АЗИЯ АЙМАҒЫНДАҒЫ ИНТЕГРАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІҢ ГЕОСАЯСИ ... ... Азия ... ... процестердің ішкі геосаяси факторлары......................................................................................................25-28
2.2 Орталық Азия аймағындағы интеграциялық ... ... ... ... .......................................................................................................28-40
III ТАРАУ ОРТАЛЫҚ АЗИЯ АЙМАҒЫНДАҒЫ ... ... ... ... ... ... ... Орталық Азия аймағындағы экономикалық қарым-қатынастар..............................................................................................40-52
3.2 Әлем қауымдастығына интеграциясы жолындағы жаңа бағыттар..........52-59
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................................................59-61
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР...............................................................61-64
ҚЫСҚАРҒАН СӨЗДЕР ТІЗІМІ:
АҚШ- Америка Құрама ... ... ... Социалистік Республикалар Одағы.
ҚХР-Қытай Халық Республикасы.
ШЫҰ-Шанхай ... ... ... ұйымы.
БЭК-БіртұтасЭкономикалық Кеңістік.
ОАЫДБ-Орталық Азиялық Ынтымақтастық және даму ... Азия ... ... ... ... Достастығы.
КІРІСПЕ
Орталық Азия мемлекеттерінің егемендік алған алғашқы жылдары бірінші кезектегі міндеттер қатарында , оларды әлем ... ... ... ... ықпалдасуы, мемлекеттер ішіндегі демократиялық , ... ... ... ... асыру үшін сыртқы қолайлы ортаны қалыптастыру , аймақта бейбітшілік пен тұрақтылықты сақтау ... ұзақ ... ... даму бағдарламасында “Өз қауіпсіздігіміз бен аумақтық тұтастығымызды қамтамасыз ету үшін біз ... ... ... және ... берік және достық қарым-қатынастарымыз орнатуға тиіспіз... Біз Орталық Азия мемлекеттерімен ... бен ... ... ... ... ... және алыс ... ұлттық мүделерді қорғау мен күштердің теңдестігін қамтамасыз етудегі ... ... ...... ... , ең ... Қазақстан,Өзбекстан мен Қырғызстан арасындағы Орталық Азия одағын нығайтып , дамыту, басқа мемлекетердің ісіне ... ... ... гөрі ... ахуалын басым ұстау саясаты болуға тиіс ” деп атап көрсетілген.[1]
Жұмыстың өзектілігі.
Бүгінгі ғаламдандырудың теріс ықпалына қарсы ... ... күш ... ықпалдастықты нығайту .Орталық Азия мемлекеттері , біз бір аймақта орналасқанбыз ,тарихи даму жолымыз бір, әуелден терең экономикалық байланыстар ... , ... ... , су және ... жүйелеріміз ортақ , шекарамыз да ортақ , мәдени ,діни, тілдік тамырларымыз бір.
Соңғы жылдары аймақтық интеграция , ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастарда үстемдік сипаттағы тенденцияға айналды. Орталық Азияда аймақтандыру ... ... үшін ... ... бар. ... ... арналған “Қазақстан экономикалық , әлеуметтік және саяси жедел жаңару ... ... ... Н.Ә. ... ... Азия “жолбарыстары ” мен Еуропалық Одақ табыстарының сырына қаныға бастадық ... Жаһандық экономикада ірі ... ... да ... Біз сонымен қатар , ұлы державалардың осы өңірде ... ... ие болу ... бәсекелестігін де байқап отырмыз.Осы жаһандық геоэкономикалық проблемаларға қатысты дұрыс тұғыр ... ... ... ... ... тұр : ... ... мәңгілік шикізаттық қоржыны болып қалу ,екіншісі тағы бір империяның келуін күту немесе Орталық Азияның ... ... ... ... ... ... ... .
Бұдан былайғы интеграциялануымыз – біздің өңіріміздің тұрақтылығына, прогреске ,экономикалық және әскери саяси тәуелсіздікке апаратын жол.
Мен Орталық Азия ... ... ... ұсынамын .
Біздің экономикалық мүдделеріміз де , мәдени- тарихи тамырымыз да , тіліміз, дініміз де ,экологиялық ... да , ... ... ... қатерлеріміз де ортақ.Біз тығыз экономикалық интеграцияға көшуіміз және ортақ ... пен ... ... қарай ілгерілеуіміз керек.”[2]
Интеграция – ұзақ және күрделі процесс.Аймақ мемлекеттерінің болашағы үшін интеграцияның маңызы өте зор, алайда бұл ... ... ... ... ... ... емес , қатысушы мемлекеттердің нақты қажеттілігі , еркін күш-жігері негізінде құрылуы ... Азия ... ... ... айқындаушы негізгі факторлардың ( геосаяси, геоэкономикалық, коммуникациялық) ішінде барынша табиғи , ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Дәстүрлі геосаяси түсінікте Орталық Азияның көп бөлігі , бүкіл ... ... ... ... Heart Land -та ( хартленд- жердің жүрегі) жатыр.Осылайша өз тұжырымдамсында ағылшын географы және саяси қайраткері Г.Маккиндер (1861-1947) ... ... ... егеменді елдердің дамуына жалпы әлемдік саяси-экономикалық үрдістер әсер ... ... ... ... ... ... ісі қай ... де айрықша маңыз алып келеді. Көптеген мемлекеттер бірлесудің мұндай түріне ... ... және оның ... ... ... ... ... ретінде қарап отыр.
Мәселен, саналы ... ... ... ... мүше ... ... шаруашылық өсуі бар орталыққа айналдырды. Бұл ... ... ... мемлекеттер соңғы жылдарда бюджет тапшылығын және инфляция деңгейін ұдайы төмендете отырып , ... ... даму ... ... түседі.Оның үстіне “еуро” деп ... ... ... валютаның енгізілуі Еуропалық Одақ елдерінің ... ... ... Азия экономикасына тәуелді болмауына мүмкіндік береді.
Дамыған еуропалық елдерден ... ... ... ... ... ... келісім жасаған АҚШ , Канада мен Мексикада да панамерикандық “ ... ... құру ... ... ... ... ауыр зардаптарына қарамай, АСЕАН-ға мүше ... де ... ... ... ... Олар да ... экономикалық дағдарыстан тез шығуын осы интеграцияның даму ... ... ... ... ... тенденциясы болып бүгінгі таңда аймақтық интеграция табылады. Ол ... ... ... және ... ... бөлінісінің тиімді ұсынатын , экономикалық , ғылыми-техникалық ,ақпараттық және ... ... ... ... күш болып табылады. Бұл мәселелерді Орталық Азия аймағында іс ... ... , ... ... жүйе мен ... қоры ... ... ортақ дамуда іс жүзіне асырылуы керек.
Орталық Азия аймағындағы мемлекетаралық ... ... ... ... және қарама-қайшылықты процесс болып табылады. Оның күрделілігі мен ...... ... Азия мемлекеттерінің қатынастарының, олардың мемлекетаралық ынтымақтастығының барлық салаларындағы оңай емес ... ... ... ... деңгейі.
Орталық Азия аймағындағы интеграциялық процестер аймақтық және әлемдік державалардың геостратегиялық және геосаяси ... ... ... бірқатар шетелдік мамандардың объектісі болды.Олардың ішінде бірқатар ... ... мен ... ... ... ,Дж. ... ... М.Эсенов және тағы басқаларды атап көрсетуге болады. [4]
Орталық Азия аймағындағы мемлекеттер арасындағы интеграцияның ... ... ... ... ... ... У.Қасенов, Д.Қыдырбекұлы, Н.Марданов, Н.К.Исингарин, С.Примбетов , Э.А.Туғановтың еңбектерінде көрініс тапты.[5]
Деректік негізін ... ... жүру ... реттейтін жарлықтар мен ережелер , мемлекетаралық интеграцияның әр түрлі мәселелеріне қатысты ... ... ... жұмысының әдістері . Зерттеу жұмысы барысында ... , ... ... ... ... ... мен ... тақырыбы - Орталық Азиядағы мемлекетаралық интеграция процесін геосаяси, геоэкономикалық факторлар тұрғысынан зерттеу. Интеграциялық ... ... ... геоэкономикалық факторлардың ықпалы мәселесін зерттеу жұмыстың мақсатын қамтамасыз етті. Жұмыстың міндеті : Орталық Азия аймағындағы ... ... ... және ... әсер ете ... негізгі геосаяси, геоэкономикалық факторларды көрсету.
Зерттеудің теориялық маңыздылығы және практикалық маңыздылығы. Орталық Азияны ... ... ... ... ... ... ... фактор бұл мемлекеттердің әр қайсысын бір-бірімен және ... ... ... ... ірі ... ... бөліске түсіп бақылауға алынатындықтан , аймақтық интеграция маңызды және қажет. ... ... ... Азия ... өз орнын орнықтыру болып табылады.
Зерттеудің нысаны.Орталық Азия ... ... ... ... мен ... ... , саралау интеграциялық процестерге ықпал ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Зерттеу пәні аймақ посткеңестік кезеңде ... ... ... ... трансформация контекстінде Орталық Азиядағы мемлекетаралық интеграция процесі болып табылады.
Жұмыстың ... ... ... ... ... ... ... факторлар тұрғысынан талданды, әрі державалардың аймақтағы мүддесі жан-жақты зерттеліп ... ... Азия ... ... ... ... геосаяси факторлары//Материалы Международной научно-практической конференции.“ Политические проблемы МО и глобального развития” в рамках шестых ... ... ... ... ... кіріспеден, үш тараудан, қорытындыдан тұрады.Жұмыс соңында пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... - ... ... ИНТЕГРАЦИЯ ҰҒЫМЫ
“Интеграция ” терминін алғаш рет ХХ ... 30шы ... ... неміс және швед ғалымдары қолданысқа енгізді. [7] ... ... ... ... ... барынша кең мағынадағы анықтама және саяси, мәдени, экономикалық және ... ... ... мен ... бір ... ... Интеграция топтық, әлеуметтік, этникааралық, мемлекетаралық деп бөлінеді. Одан басқа интеграция әскери-саяси ,ғылыми-техникалық, технологиялық ... яғни ... ... ... ... ... ... В.Белокреницкийдің түсінігі бойынша ,– бұл ... ... және ... ... ... ... ... мен нығаю ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі елдердегі болып жатқан ішкі және сыртқы саяси процестермен байланысты. Бізді қызықтыратын мәселе мемлекетаралық ... ... және ... ... ... кіреді. Саяси мәселелермен байланысты проблемалардың ерекшелігін көрсету үшін елдер арасындағы интеграциялық процестерді зерттеушілер ” саяси ... ... ... ... ... ... анықтаманы американ саясаттанушысы Э.Хаас берді. Бұл терминде ол қызмет бөлігіне өкілдік етуі ... ... ... күші бар жаңа ... ... ... ... оны өмір сүріп жатқан мемлекеттерге қатысты таратуға , саяси өмірдің ... ... ... ... ... процесті түсінді.
Саяси интеграция мәселесі бойынша әдебиеттің көп болғанына қарамастан , мамандар бұл көп қырлы процестің әртүрлі ... ... ... ... ... жоқ ... атап өтеді. Шынында да, зерттеушілер арасында , саяси интеграцияның әртүрлі теориясының ... ... ... ... ... ғалымдар арасында да “ саяси интеграция” ұғымының ... да бір ... ... ... жоқ. ... ... , іс жүзінде әртүрлі зерттеушілер де “саяси ... ... ... ... емес және кейбір интуициялық суреттелген мәселелер тобын ... да, ... ... ... әр ... бөліктердің біртұтасқа байланысты жағдайы , сондай- ақ мұндай жағдайға әкелетін процесс деп түсінді.[9] Бұл анықтама мәні ... ... ... танымал жүйелілік әдісті білдіреді.
Мысалы, құрылымдық функционализмнің негізін салушы Т.Парсонс ұсынған интеграция ұғымы негізгі екі ... ... ... ... ... ішкі сәйкестілігі.
Екіншіден, интеграциялық жүйе сыртқы қоршаған ортадан ерекшеленетін өзгеше жағдайларды сақтау мен қолдау.
Сол ... ... ... М.Капланның түсіндіруі ең қысқа, бірақ та біздің пікірімізше , ... ... ... ... , ... - екі ... бірнеше бөліктердің біртұтас жүйеге бірігуі немесе бір жүйенің екіншісін жұтып қоюы.
Белгілідей , халықаралық қатынастар ... ... ең ... ... ... ... да бір ... құрылуын түсіндіруі керек.Қазіргі уақытта бұл біртұтастықтың негізгі құраушы элементі халықаралық қатынастардың өту сипатын ... ... ... бола ... бұл ... ... ... мен мемлекетаралық интеграция жүйесі туралы бірдей тең ауқымдағы деп жалған түсінік пайда болуы мүмкіндігін ескертеді. Бұл түсініктер ... ... бір ... бар ... ...... ... ұғымдарының семантикалық жақындығы болғанына қарамастан , біріншісі екіншісіне қарағанда анықтама. Тұтастық ... ... ... ... ... ... шекті қол жеткізілетін деңгейі мен белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... халықаралық қатынастардың сол немесе басқа құрылымына қатысты ... ... ... бір ... олардың интеграциясын дәлелдейді.Бұл жағдайда интеграция әрқашанда жүйе , ал жүйе әрқашанда ... емес деп ... ... ... ... ... автономдығы – бұлардың барлығы мақсатты маңызды параметрлер интеграция мен интеграция еместің арасында өлшем ... ... ... ... ... интеграцияның үш белгісін бөлуді ұсынды. Біріншіге, кейбір мемлекеттер арасында бар ... мен ... ... мен бұл ... бар бір тәртіпті байланыстар мен қатынастардың ... ... ... ... ... ... процестердегі іске асырылатын басқару , яғни интеграциялық ... ... ... мен ... ... бұл ағымдар оқиғаның бытыраңқы дамуынан ажыратады. Үшінші белгіге , ресейлік зерттеуші біздің көзқарасымызша, ... ... ... ... комплекстегі тұтас және жеке құрылымдық элементтердің ара қатынасын жатқызады. Шынында да, сол және басқа ... ... ... пен ... бірі ... ету ... ... немесе елеусіз сипатта болса , онда интеграция да функциональды емес болады. ... тек ... ... жаңа ... (өзгерген жағдайларға) жауап беру үшін бірін-бірі толықтыратын және үйлесімді ... ... ... туған кезде ғана жүзеге асырылады(орындалады).Бұл деңгейде ... даму үшін ... ... ... ... ... ... және бағытталған байланыстар , яғни интеграциялық топты құру ... ... ... ғана мүмкін.
Интеграциялық процестер – коммуникацияның ... ... ... ... ... ... ... әлемдік жүйенің әртүрлі элементтерінің (мемлекеттердің) ... ... және ... ... ... дәлелдеп планетаның барлық бөліктерінде бір универсалды ... ... ... жоқ. ... ... бір дәрежеде әлемнің ... ... ... ... ... ... жағдай.
Интеграциялық процестер өркениеттің дамуының қазіргі негізгі заңдылықтарының бірі ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі ынтымақтастық пен интеграциялар қалыптасты, олар: пән бойынша ... ; ... ... ... ... ; “ ... ... ; “терең” интеграция.
1.2. ИНТЕГРАЦИЯНЫҢ НЕГІЗГІ КОНЦЕПЦИЯЛАРЫ
Өтіп жатқан процестерді теоретикалық тұжырымдау мен ... ... ... ... ... мен ... ... елдерімен байланысты интеграциялық зоналарда пайда болды. Мемлекетаралық ... ... ... ... база ... ... ... Батыс Европада құрылған халықаралық экономикалық интеграцияның ... ... ... болды. Жасалған концепциялардың жоғары дамыған индустриалдық қоғамның жағдайына басым бағытталғаны заңды ... ... ... Сол ... әлемдік практика басқа мысалдарды көрсете алмайтын , себебі үшінші әлем елдерінің соғыстан кейінгі кезеңде әлі де басы ... еді, ... ... ... ... ... ... процесін теориялық тұжырымдауға бірінші қадамды 1950 жылдары неолибералдық бағыт шеңберінде жұмыс ... ... ( ... ... жасады.Экономиканың барынша тиімді реттеушісі ретінде нарықтық концепциядан шыға отырып , олар интеграцияны бірнеше ... ... ... ... ... құрылуы деп түсінді. Бұл мақсатқа жету үшін сыртқы сауда мен валюта-қаржылық ... ... ... ... ... керек болды. Бұл көп жағынан мемлекеттің жұмыс істеуінің сол кезде батыстық заң және саяси ... ... ... көзқарастарымен сәйкес келді.Бұл бағыттың өкілдеріне интеграция мәселесі интеграцияланушы елдердің нарықтарын , сыртқы экономикалық ... ... ... біріктірудің тұрпайылығының басымдылығынан көрінді. Осылайша, интеграциялық ұмтылыстардың тиімділігі бұл жерде ... ... ... ... мемлекеттердің саяси еркіне байланысты. Бұл бағытта белгілі бір мөлшерде әсіресе ХХ ғасырдың ... ... ... ... ... ... ... шығу көзін көруге болады.Бірақ та кейінірек оларға ұлттық протекционизм ағымымен, сондай-ақ онша тиімді емес , ... ... ... ... ... ... ... тура келді.
Әлемдік даму тенденциялары бірқатар динамикалы дамып жатқан елдердің ұлттық мүдделерін қорғаудың тиімді әділ ... ... алып ... ... ... ... мұнда негізгі элемент аймақ ішінде ортақ кедендік жүйе жасау үшін жағдай жасау мен үшінші елдерге қатысты бұл жоспарда ... ... ... ... ... одақ концепциясы 1957 жылы құрылған Европалық экономикалық қауымдастықтың теориялық концепциясы болды. Бұл кезеңде Европада үстемдік ... ... мүше ... ... таза нарықтық түсіндіру “ мемлекетке түнгі күзетші ретінде ” әдісіне толық сай келді. Бұл әдіс ішкі ... ... ... ... және ... факторлардан толық абстрактылауға немесе оларды толық елеуге әкелді.Оқиғаның одан әрі ... ... ... ... ... ... ... сауда зонасының , сондай-ақ Батыс Европада Кедендік одақтың құрылуы дамудың теңсіздігі мен ... ... ... жоя алмады.
1960 жылдарда интеграцияның түрлерін зертеудің әдістерін қайтадан қарау жүрді.Либералдық ... ... ... , ... және ... ... мемлекеттік бақылаудың кеңеюін жақтайтын концепцияның белгілі бір синхронды дамуы мен теоретикалық ... ... ... ... ... мәні ... процестердің бағытты реттелуіне саяды. Бұл интеграцияны тұжырымдаудың неолибералдық ... ... ... ... ... байланысты ғалымдар арасында интеграциялық құрылымның анықтамасының шеңберін ... ... ... Жаңа бағытты бірқатар зерттеушілер шартты түрде “дирижистеким ” деп ... Бұл ... ... ... ... ... реттеу үшін институттар тобы немесе наднациональдық ... ... ... жақтады. Практикада бұл “экономикалық одақ” концепциясының жасалуымен көрінді. Бұл ... тек ... ... ... ғана емес , ... интеграция барысында сауалдардың кең тобы үшін механизмдер мен ... ... ... да ... , яғни ... ... сай саяси әсерін болжады. Осымен байланысты американдық ғалым Б.Белаши ... екі ... ... ... ... және ... ... Ол енгізген экономикалық салаға қолданылатын интеграцияны топтау сатысы ... ... кең ... алдымен Б.Белаши “ ынтымақтастық пен ...... ... ... көзқарасымызша , ол “интеграция” түсінігінің өзін анықтауда маңызды ... ... Егер ... ... әртүрлі дискриминацияны қысқартуға бағытталған әрекеттерді жүргізуді шамаласа, ал ... ... ... ... ... ... ... интеграцияның 5 түрі бар:
еркін сауда аймағы –мүше-мемлекеттер ... ... ... мен ... ... ... ... кедендік одақ – ... ... ... ... ... ... жерде .
ортақ нарық –шектеулер тек саудада ғана емес, өндірістің факторларын (капитал мен ... ... ... шектеу жойылған жерде.
экономикалық одақ –өндірістің факторлары мен тауарлардың ... ... бұл ... ... ... етілген дискриминацияны жою үшін ұлттық ... ... бір ... ... ... толық экономикалық интеграция, ұлттық экономикалық саясат ... ... және ... саясат органдары құрылған , яғни саяси одақ.
Ұлттық ... ... ... ... ... мен ... қауіпсіздік –наднационалдық органдардың қарауына ... ... ... егер де оның ... ... ... ... саяси интеграцияны сараптауға қолданылмас еді. ... ... ... халықаралық экономикалық ынтымақтастықтың басқа түрлерінен саяси-құқықтық механизмдерінің белгілі рөлі ерекшелендіреді. Бірақта ... ол ... ... пен “дирижистік”
арасында бейтарап ұстанымдарды ұстай ... , бұл ... одан әрі ... ... ... ... ... даму динамикасы интеграция ... ... ... ... ... күшеюіне әсер етті. Бұл бағыттың ірі өкілдері –Р.Купер , Г.Мюрдаль, П.Стриптен , ... ... –– ... ... –саяси көзқарастарды ұстанды, бірақ та барлығын біріктіретін ортақтық интеграцияға нарықтық ... ... ... Олар ... нарықтық факторларға, оның ... ... ... ... ... ... ... айтқандай , нарықтық концепцияны ... ... ... ... бай ... дамуын теңестіргісі келді, іс ... ... одан әрі ... Оның пікірінше , бұл ұлттық саяси мүдделердің мәнді ... ... ол ... ... ... және ... үйлестіруді , әсіресе даму үрдісі мен деңгейін теңестіру үшін ... ... ... ... ғалымы Я. Тинберген бұл мәселені сараптауда интеграцияны ... және ... деп ... ... ... ... ... табысты болуы болуы үшін жағдай болып табылатын , яғни ... , ... мен ... ... ... ауысуын Тинберген негативті интеграция деп атады.Голланд ғалымының ойы бойынша бұл ... ... ... ... ... ... (саяси) реттеу болған кезде , барынша қолайлы ... ... ... деп ... ... ... ... деңгейдегі сипатқа ие ... ... ... ... бойынша шешіледі , ол Европа одағының ... ... ... және ... ... нәтижесі болды.
Батыс европалық интеграцияның ... ... ... күші ... , тереңдік күші мен өту жағдайы бойынша ... ... ... ... ... бар интеграциялық ... ... мен ... ... ... ... ... тәжірибесінің нәтижесі болып табылады. Мұндай ағым аймақтық ... ... ... ... ... ... мен ... қажеттілігін туғызды.
Жоғарыда аталған тәсілдер көбіне интеграциялық ағымдардың глобалды ... ... ... ... , ... ... топтар үшін сол және басқа себептер басым болды, бірақ та ... ... ... ... өсуіне қарамастан, Батыс Европаның жағдайы үшін өңделген , олардың ... ... ... бағытталуы сәтсіздікке және дезинтеграциялық ағымдардың жиі өсуіне алып келді.
Зерттеушілер ... ... ... ... ... әртүрлі көзқарастар бар, белгілі сандық ... ... ... ... пайда болуына алып келген кезде.Мысалы, бірқатар батыс ... ... ... ... сандық параметрлерін ... ... ... ... кең ... ... Интеграциялық процестерді зерттеуші Л.Линдберг ... ... ... ... ... ... шешімдерге сүйене отырып интеграциялық деңгейін өлшеу әдісін жасады. Мұндай ол 22 ... ... ... ... ... қабылдаудың түрлі деңгейіне сәйкес келетін бес индексті ... 22 ... бұл бес ... енгізіп , Линдберг ең алдымен батыс-европалық аймақтағы барлық интеграцияның ... ... ... ... , ... комплекстің пайда бола бастауын әртүрлі тұжырымдауға болады. Бұл интеграциялық бірлестікті ... ... ... шарт алынғанына тәуелді болады .Мысалы, қазіргі Батыс ... тән ... ... ... онда ... түрде барлық қалған әлемдегі интеграциялық қауымдастықтар интеграциялық жол ... ... ... ... ... ... қызығушылық , жоғарыда айтылғандай , екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде пайда ... ... ... ... қызығушылықты зерттеушілер , ең алдымен аймақтық интеграцияның күрделі халықаралық ... ... емес ... ... ... ... ... байланыстырады.
Аймақтық интеграция мәселелерін зерттеуде теоретикалық өңдеу ... ... үш ірі ... ... ... ... ... ағым мемлекеттердің саяси және экономикалық, тарихи мүдделердің ортақтығы идеясына негізделеді. Бұл ... ... ... ... құру ... ... ХХ ғасырдың 50ші жылдарында ... ... және ... саясаттанушылар әртүрлі мемлекеттерді федерацияға біріктіру тенденциясын ұсынды. Бұл ағым саяси ғылымда федерализм ... ... Оны ... , биліктің федералды жүйесі ... ... ұлт- ... ... ... және ... жағдай жасай алады және федерация мен ... ... ... ... және ... ... ... нақты шектеулілігі мен жұмыс тәртібі жағдайында әр елдің ерекшелігін сақтай алады деп есептеді.[11]
Бұл ... ... екі ағым бар : ... федерализм және неофедерализм.
Бірінші ағымды ... ... мен ... бөлу ... ... көзқарасты ұстанады. Оның мәні , ... ... ... ... ... ... құру ... ғана мүмкін. Американ саясаттанушысы А.Гамильтон мен британ ... ... мен ... мұндай жағдай егерде кең ауқымдағы халықаралық ... ... ... , оның ... ... ... ... өкілдері өз еркімен келісіп , өздерінің өкілеттіліктерінің бір бөлігін консенсустық негізінде берсе ... ... деп ... ағымның жақтаушыларының ойы бойынша ... ... ... ... соңғы пункті болып ... АҚШ, ... ... ... істеуі мысалын қолдана отырып, федералистер федерация құруға ... ... ... билеуші элиталарынан тууы керек дейді. ... жүйе ... ... ... ... ... ... жақсы қамтамасыз ... ... бұл ... ... ойы ... сәтті интеграцияның кепілі болып ... ... ... үшін ... алғы ... мен ... керек екенін (мысалы, экономикалық ... ... ... және ішкі ... ... ... ... құрылымды құрушы элемент деп олар ... ... пен ... ... ... ... ұлттық мемлекеттер жүйесінен федералды жүйеге сапалы ... ... ол тек ... ... ғана ... асырыла алады. Қалған барлық жағдайлар , оның ... ... , ішкі және ... ... ... ... маңызды ықпал ете алмауы мүмкін. Бұл ағымды жақтаушылар үшін ең ... , ... ... көшу жағдайын шешу маңызды және негізгі тіректі олар өкілеттіліктерді ... ... ... , ... ... құрылымымен байланысты институционалдық қайта құруларға жасалды. ... , ... ... ... ... ... ... емес. Сәтті интеграция , федаралистердің ойы ... ... жүйе құру ... ... және құқықтық механизмдердің ашықтығы жағдайында мүмкін бола ... , ол ... ... ... ... ... асып түседі. Тұтас алғанда , мұндай ағым , интеграциялық процесс барысындағы конституциялық ... ... , ... ... ... және ішкі ... факторлардың рөлін жарқыратты .
Одан кейін классикалық федерализмнің ... ... ... ... ... ... ... және оның негізінде барынша кең мүмкіндіктер федералдық ... ... ... ... үшін ... ... ... концепция, соңынан туған саяси және конституциялық деңгейдегі федералдық интеграция процестерінің ортақтығынан , ... ... ... ... ... Бұл бағытты жақтаушылар өздерінің бастапқы ұстанымдарында қоғамдық және ... ... ... ... ... Бұл ағымның ірі өкілдерінің бірі болып американ саясаттанушысы А.Этциони табылады. Оның зерттеушілік инструментариі Т. ... пен Р. ... ... ағым шеңберінде басым өңделді.
Этциони бойынша мемлекетаралық интеграцияның негізгі мақсаты “саяси қауымдастық” құру ... ... ... ... деп ол ... ... үш ... немесе интеграцияның үш түрін түсінеді :
1. күштеу ... ... ... ... ... шешім қабылдайтын ықпалды орталықтың болуы;
. ... ... ... ... ... бағыттың пайда болуы .
Бұл мектептің екінші танымал өкілі К.Фридрихтың пікірі бойынша ... ... ... ... және ... федералистердегідей жүйе құруда секіру үлгісін болжамайды. Федерализация процесі біртіндеп саяси бірлестіктің ... ... ... ... ал ... ... бірлестікті құрудағы федералдық мақсат барынша кеңейе береді.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... , бірақ та сондай-ақ неофедералдық ... ізін ... ... ... ... федеративті мемлекет түріндегі саяси қауымдастық болып ... деп ... Бұл ... ... ... бойынша , жүйеге динамикалық теңдік пен тұрақтылықты беру үшін ... ... ... мен ... объективті факторлардың әсерімен болатын жарқырау кезеңін қамтиды.
Одан федерализм идеялары ХХ ғасырдың екінші жартысында англо-саксондық ... ойға ... ... доктриналардың жасалуына әсер етті. Мысалы, белгілі сенатор У.Фулбрайт , сондай-ақ Г.Киссинджер атлантизм теориясы негізінде ... ... ... , оған АҚШ, және Батыс ... ... ... ... ұсынды. Ағылшын саясаттанушысы Х.Аллен конфедерацияны одан әрі кеңірек құрамда ... ... ... Жаңа ... ... құруды ұсынды.Федерализм идеясы ... ... ... ... үкіметті құруды жақтаушылардың әртүрлі теориясына әсер ... ... ... ... құру идеясын жақтайтын комитеттер құрылды. Ғалымдар бұл мақсатта БҰҰ-ның өкілеттігін күшейтуді ... ... ... іс ... ... ... және алға ... интеграциялық құрылым –Европалық Одақтың қызметінде жарым-жартылай жүзеге асты.Сонда да , ... ... ... ... құқықтардың және жалпы интеграциялық құрылымдарды қайта бөлу жиі баяу ... ... ... ... бір ... ... ұлттық мемлекеттің пайдасына қарай өкілеттікті қайта бөлгенде қайтадан секірістер байқалады.
Федерализмнің теоретикалық құрылуының ... ... ... ағым толтыруға тырысты. Функционалистер қазіргі индустрияның дамуы, коммуникация құралдары, ... ... үшін ... әділ ... ... оның үстіне функционалды интернационалдық ұйымдардың құрылуын ... деп ... ... ... мәдени, әлеуметтік орталардағы белгілі технологиялық өзгерістер саяси-құқықтық жүйені өзгертуді талап ... ... ... арасындағы қатынастарды реттейтін арнайы мекемелер құрылуымен жүзеге асырылады.
Бұл мектептің ... ... ... және ... ... ... сипат алған экономикалық және технологиялық байланыстардың дамуы арасында қауіпті дисбаланс қалыптасты, глобалды ... ... ... ... ... ... ... байланысты партикуляризм, олар экономикалық байланыстардың дамуын үзеді немесе олардың жүзеге ... ... ... табылады деп есептеді .Бұл қалыптасқан жағдайдан шығу ... ... ... атқаратын саяси емес ұйымдардың кең ... ... ... ... ... одан да көп ... ... интернационалдық ұйым құру бұл мәселені шешу үшін ... ... бұл ... теңестіру үшін бірінші қадам ... ... ... тыс ... ... жүйесін дамыту халықаралық өмірдің әртүрлі облыстарында ынтымақтастықтың дамуына алып келе ... деп ... . Әр ... ... ... ... ... тудырады , осылайша функционалды ұйымның алғашқы қабаты ... ... ... ... етуі үшін екінші қабат қажет ... ... ... ... ... ... ... пайда болған қажеттіліктер негізінде анықталады.Келесі кезең ... ... ... және ... ... ... құрылуын , яғни әлемдік үкіметке ... ұйым ... ... ойы ... , ... мәні саяси механизмдерді елемеуге саяды және саяси жағдайлардың күшімен ұлттық-шектеуді басып ... ... ... ... ... ауқымдағы өсіп келе жатқан байланыстар ... өте келе ... ... ... ... ... ұйымдар халықаралық кеңістікті одан сайын кеңірек қамтып жатыр, ... ... одан әрі ... бәсекелес болды. Азаматтардың қажеттілігі ұлттардан тыс функциональды ұйымдар арқылы белгілі бір ... ... ... ... халықаралық институттарға бағытталуы жүреді. Мұның ... ... ... органдарының саяси салмағы азайып , ал халықаралықтардың сәйкесінше өседі.Саяси ... ... енді ... ... ... ... жүретін болады. Бұл процесс функционалистердің пікірі ... , ... ... ұзақ ... ... теория бұнымен байланысты саяси интеграцияға үлкен мән ... . ... бұл ... ... мемлекет-ұлттардың бірігуі емес , ең ... ... ... ... ... ... өкілдерінің федералды интеграция ... ... ... ... ... құру Д.Митрани бойынша, елдер ... ... ... түрде жоя алмайды. Одан ... ... ... ... ... географиялық принцпке негізделуі керек. Аймақтар деп олар ... ... , ... ... ... қызметтер атқарылатын функциональдық зоналарды санайды. Ең соңында функционалистер үшін ... ең ... ... ... ... керек. Бұл мектепті жақтаушылар , сәтті глобалдық интеграция үшін ең ... ... ... ... ... және саяси процестердің синхронды дамымауынан ... ... ... ... ... жете зерттеу , біздің пікірімізше ,интеграцияға негізгі ... ... үшін ... бір ... ... .Әлемнің әр түрлі аймақтарындағы интеграциялық құрылымдарды құруға іс ... одан әргі ... ... ... арасындағы , оның ішінде жоғары дамығандарда барынша терең қайшылықтар бар ... ... ... ... федералистерге қарама-қарсы интеграция процесіне ықпал ететін барлық факторларды тек ... ... ... ғана ... ... ... функционализмді американдық саясаттанушылар Э.Хасс, Ф.Шмиттер ,Л. Линдбер және Д. Най жан-жақты ... ... ... ... ... ( ... беру үшін олар ... саяси және әлеуметтік факторлардың функциональды қолданылатын ... ... , тек тура ғана ... кері де ... саясаттың экономикаға ықпалына маңызды мән берілді. ... ... ... ... ... беріліп, неофункционалистер саясатты әртүрлі акциялардың бірлесіп әрекет ... ... ... ... ... плюралистік қоғамының барлық ... ... ... екі ... ...... және ... саясат деп атады. Төменгі саясат экономикалық өсу , жақсы тұрмыс және тағы ... ... ... аса прагматикалық мақсаттарды қамтиды. Жоғары саясат сыртқы саяси ... , ... ... ... , ... халықаралық беделін қорғауды және тағы басқаны түсіндіреді .
Практикада қазіргі ... ... ... Хасс ... , ... ... ... мен мемлекеттердің бағытындағы прагматикалық мүдделердің басымдылығынан асып ... ... ... ... жоғарыда аталған акторлар идеологияланбаған стратегияға сай істейді ,тар саясатқа басымдылық ... ол ... ... ... ... рөлді экономикалық детерминанттарға иеленеді деп ... Бұл ... шыға ... , Хасс ... ... ... ... қатынастарға да таралып интеграция ... ... деп ... ... ... ... процесіне тікелей емес ,интеграциялық ... ... ... мүдделі топтар , партиялар , үкіметтік емес және ... ... ... ... әсер ... ... ... акторлары полярлы мүдделері ... ... , ... ... ... ... үкіметтердің амбициясынан басым түседі.
Бұл жерде неофункционалистердің ойы ... , ... ... ... ... және ең алдымен шешім қабылдау мен ... үшін ... ... ... ... ... қалады. Л.Линдберг саяси интеграцияның мәнін мынаған сыйғызады, ұжымдық ... ... ... ... ... ... құрылу уақытымен , яғни барынша сенімді үкімет аралық ... ... олар ... шешім қабылдайды немесе сол арқылы мемлекет және ... ... ... ... құқын иеленеді .Неофункционалистер үшін бұл жерде ең алдымен ... ... ... ... жетілдіру процесі маңызды.
Неофункционалистік концепцияны классикалық функционалистердің ... ... ... тағы бір ... ... интеграцияны іс жүзінде жүзеге асырылу мүмкіндігін алғаш рет ... ... ... ... ... ... ... одан соң саяси интеграцияға өту процесі автоматты ... ... тиіс деп ... ... та ... ... және латынамерикандық интеграция практикасы ... ... жолы ... , оның ... ... да ... айырмашылықтары болатынын көрсетті. ... ... Хасс ... соңғы нәтижесінің үш нұсқасын көрсетті: аймақтық ... ... ... және “ ... ... ... ... арасындағы негізгі су айрық билік ресурстарын бөлу мәселесі ... ... үшін ... ... ... орталықтануы мен иерархиялық тіктік тән , яғни мәні ... ... ... ... ... ... ... үшін негізгі саяси ресурстың (биліктің) бөлінуінің дистерсностығы тән .Билік үшін ... ... ... қабылдаудың ортақ орталығы жоқ. Ал үшінші нұсқа үшін интеграция ... ... ... ... ... тән , әр ... шешім қабылдайтын орталықтар арасында ассиметриялы бөлінген ,олардың ... ... ... ... ... ... интеграцияның соңғы нүктесін нақтылауға тырысты. Интеграцияны дамытудың ... ... ... ... , ... макродеңгейдің бірлігіне қатысты интеграцияның субъектісі –елдерде ... ... ... ... ... ... мән ... аталған концепциядағыдай батысевропалық интеграциялық комплекстің эволюциялық дамуы ... ... ... ... ... оны ... ... интеграция әлі де процесті әділ ... және бұл ... ... автоматты түрде сатылап өтуге алып келмейді.
Кейінен Э.Хасс көбіне осы ... ... ... дамудағы аватоматизм концепциясынан бас тартады. Бұдан басқа ... ... ... тағы бір ... интеграция барысындағы ұлттық мемлекеттің рөлін жеткілікті бағаламау ... ... ... ... ... ... ... жоққа шығарады. Сонда да, бұл ... өзі, ... ... ... ... ... үлкен тобы қарастырылғандықтан , классикалық функционализммен салыстырғанда әлі ... ... ... жоқ. Одан басқа интеграция теориясының одан әрі дамуында ... ... ... және ... ... ықпалын сараптау мен кері ... ... ... ... ... ... ... ие болды.
Аймақтық интеграция саласында теоретикалық ... тағы бір ... ... ... болды. Бұл саяси ой әдісінің негізін салушы американ саясаттанушысы ... ... ... Ол әлемдік қауымдастықты әрқашанда бірігіп әрекет ету ... ) мен ... әсер ету ... ... , ... үшін ... және ... баратын мүмкіндіктері бар әртүрлі ... ... ... ... ... Бұл ... жақтаушылардың ойы бойынша ... ... ... назар “қауіпсіздік қауымдастығын” құру жолы мен жағдайына ... ... ... негізгі қозғаушы күштері тек ұлттық мемлекеттер ғана емес , ... ... , ... көрсетуші топтар және ішкі саяси аренаның басқа қатысушылары да болып табылады деп ... Оның ... ... , елдер ішкі кірігуіне қауіпсіздік қауымдастығы пайда болған кезде ғана қол ... ... бұл ... ... ... әсер ... екі ... көрсетті. Біріншіден , интеграцияланушы топтар әрқашан ... ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз ету.
Екіншіден, белгілі ... ... ... жету үшін саяси кіріккен қоғам жағдайында күш біріктіру мүмкіндігі.
Интеграция барысында позитивті нәтижеге жету үшін ... тек ... ... қана ... ... ... ... арасында комуникация құралдары болуы керек деп есептейді.Осылайша ол, жүйе немесе мемлекет , екі ұйым ... ... ... ... әдісі –олар тек байланыстық адекватты қосымша каналдарын ғана ... ... ... және ... ... үшін құрылғылар болуға қол жеткізу керек деп санады. Бұл ... ... ... ... ... , әлеуметтік және саяси мәдениет қоғамға байланыс үшін ... ... сол ... ... ... процесс төменгі деңгейде байланысқан , бірінші кезекте әртүрлі ... ... ... . Одан ... ,ұлттық мектептердің саяси потенциалының күшеюі даму мөлшеріне ... , ... ... ету ... одан әрі кеңейеді және топтық , ... және ... ... ... ... ... ең алдымен ашық қатынастар арқылы өзара тартылудың көрінбейтін негізін жасайды.
К.Дойчта бұл ... ... ... ... ... ... Ол және оның жақтаушылары ежелгіден бастап ,бүгінгі күнді қосып ұлттық және трансұлттық интеграцияның ... ... ... ... ... ... ... Ұлыбританияның құрылуымен байланысты. Дойчтың ойынша интеграцияның өзі белгілі бір ... ... ... ... орталығының маңайында жүреді және әлеуметтік-психологиялық ... ... ... ... ... ... көлденең интеграциямен байланысты. Кейіннен Дойч тік те ... ... ... , бұл ... ... ... саяси бірлестік болуы мүмкін.
Біздің көзқарасымызша, “ ... ... ... тудырады, оған сәйкес саяси интеграция әлеуметтік ассимиляция процесінің нәтижесінде ... ... ... мүмкін болатын.Халық әртүрлі жағдайлар нәтижесінде ... ... , ... және ... ... жойып , азаматтық деңгейде ортақтық( ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізілетін жағдайлар жан-жақты жете ... Оның мәні ... ... ... ... негізгі құндылықтардың сәйкестілігі ;
белгілі бір өмір ... ... ... ... күту;
интеграция субъектілері арасында саяси және әкімшілік мүмкіндіктердің өсуі;
ең болмаса ... бір ... ... ... ... ... ... арасында , сондай-ақ қоғамның әртүрлі топтар арасында қоғамдық коммуникацияның ... топ ... ... ... кеңеюі ;
тұлғалардың географиялық мобилдігі , әсіресе саяси шешім қабылдауға
елеулі ықпал ете ... ... ... ... ... ... ... жолының көптігі және диверсифицировандығы;
коммуникацияның теңдік (өзара) сипаты;
кірігуші кеңістіктегі әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейі.
Интеграцияның жоғарыда аталған шарттары федералдық және ... ... ... ... ... коммуникационистер әлеуметтік- психологиялық факторларға артықшылық береді. Кірігуші аймақтық азаматтардың сәйкестілігі , ... ... ... ... ... үшін негізгі шарт болып табылады.Бұл белгілі бір ... ... ... өсіп келе жатқан ағымымен байланысты және ... ... , ... ... әділ ... ... ... байланысты , бұл бағытты ұстанушылар -К.Дойч, Р.Сэвидж, ... ... ... ... сараптаудың әртүрлі квантификационды (сандық) әдісін кең қолдана бастады.
Бірқатар ... ... одан ... іс ... расталмағанына қарамастан , методиканың өзі кірігушілік деңгейінің әртүрлі ... ... мен ... үшін кең ... ... оған көбірек назар аудару қажет. Одан әрі интеграцияны өлшеудің сандық әдісі ... ... ... ... аяғына дейін істелді. Мұнда белгі әлеуметтік коммуникациялар жүйесін дамыту қолға ... және ... ... ... ... айырбастың қарқынды ағысы шешуші ... ... ... ... жүйелі сараптау негізгі орын алды, ол біздің көзқарасымызша , сол ... ... ... ... ... ... тұжырымдамалармен салыстырғанда жалпы алғанда сәтті шыққандардың бірі болды. Кейінен бұл әдіс , енді ... ... ... ғалымдарда кең қолданыс тапты.Дойчтың теориясы ... ... оның ... ... ... екі ... ... арасында бірқатар сыни пікірлерді туғызды. Коммуникациялық теорияның ережелерінің абстрактілі сипаты, сондай-ақ интеграциялық процестегі әлеуметтік-психологиялық алғышарттың басындағы ... оның ... ... ... ... ... да, бұл ... жақтаушылар мемлекетаралық интеграциялық процестердегі коммуникацияның ролін жоғарылатты, ол ... ... ... ... маңызды орын атқарды.
Біз мемлекетаралық интеграцияның мәселелерінің негізгі теоретикалық ... ... ... ... ... мен өмір ... ... экономикалық және саяси жүйелерді соғыстан кейінгі жылдарда интернационализациялау. Халықаралық ... ... ... ... ... ... ... туғызды. Саясаткерлер мен ғалымдардың санасында пайда болған интеграция идеялары теоретикалық дайындығы мен ... ... ... Олар бір жағынан , интеграцияның соңғы бөлімінде ұлттық тәуелсіздіктерін жоғалту қаупімен ... ... , ... ... , ... ... шешу үшін ескертудің кең негізін жасау мүмкіндігі мен оларды институциональді шеңберде шешу. Әлемдегі геоэкономикалық көріністің өзгеруіне жауап ретінде алғашында осы көп ... ... ... ... ... ... әртүрлі саясиэкономикалық интеграцияның теориялары пайда болды. Интеграциялық концепциялардың ... ... олар ... орын алды деп ... ... ... дамып жатқан интеграцияның саясаттанушылық теориялары болып өткен тәжірибені ескере отырып тек саяси ... ... көп ... ғана ... ... дәрежеде әлеуметтік өмірдің көптеген құбылыстарына сүйенеді. Ю.Шишковтың пікірімен келісуге болады, «саясаттанушылар ерекше бойынша бұл ... ... ... ... ... келеді және олардың артықшылығы осында».[13] Қазіргі уақытта аймақтың интеграция саласында түрлі теоретикалық құрылуларды тек бір ғылыми мектептің шеңберінде ғана ... ... ... саласындағы мамандар, тәртіп бойынша саяси әлеуметтік, экономикалық, мәдени және тағы ... ... ... ... ... ескере отырып және әртүрлі әдістерді қилыстырып пәнаралық ... ... ... ... соғыстан кейінгі Батыс Европа елдері мен АҚШ-тың ғалымдарына тән болған универсалды ... ... ... ... ... , бүгінгі кезеңде мемлекетаралық интеграция мәселелеріне қолданылатын қандай да бір тұтас теоретикалық құрылым жасалған жоқ. Сараптау үшін негізгі материал ... ... ... мұндай теория жасау үшін негіз бермейтіні айқын.
Қазіргі уақытта қазіргі интеграциялық процестердің қозғалысты әлемдік қауымдастықтың әр түрлі бөліктерінде жылдамдық, вектор мен ... ... ... ... бөлек екндігі айқын болды. Осымен байланысты классикалық пен ... жаңа ... ... да ... ... ... ... сараптаудың негізгі жолы жергілікті интеграциялық құрылым немесе барынша терең тамыры бар интеграция қарқынды дамып жатқан ... ... және ... ... ... ... ... Америка) болып қалып отыр. [14] Бүгінде біздің көзқарасымызша , мемлектаралық интеграцияны зерттеу үшін пайда болып жатқан және жұмыс істеп ... ... ... салыстырмалы сараптау және бұл негізде белгілі аймақтық ерекшеліктер мен трансұлттық ... ... ... нәтижелі болып табылады.
II-ТАРАУ. ОРТАЛЫҚ АЗИЯ АЙМАҒЫНДАҒЫ ИНТЕГРАЦИЯЛЫҚ ... ... ... АЗИЯ ... ИНТЕГРАЦИЯЛЫҚ ... ІШКІ ... ... ... ... ... геоэкономикалық негізде де жүріп жатыр. Жаһандық транспорттық желіге кіре алмайтын Орталық Азия мемлекеттері іс жүзінде стратегиялық әріптестерге айналды.
Орталық ... ... ... ... ... ... шектеулігімен байланысты.
Бұл арадағы аса маңызды факторлардың біреуі - ... су ... ... ұзақ ... тез шешуді талап ететін мәселе су ресурстарының ... мен су ... ... судың тапшылығы,сондай-ақ ауылшаруашылық объектілерінде пайдалану үшін судың шектеулілігі Орталық Азиядағы барынша маңызды шешілуінен ... ... ... ... ... ... ... Жер бедеріне қарай, ірі өзендердің бастаулары мен ... әр ... ... территорияларында жатыр. Орталық Азия мемлекеттерінде су ресурстарының ұдайы тапшылығын ескерсек, бұл проблеманы тек тығыз кооперация арқылы ғана шешуге болады.
Әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... мен ... бірігіп шешуді талап ететін бірқатар проблемаларды тудырып Орталық Азия ... ... ... - ... ... ... ... олардың шаруашылығы қалыптасқан база, сонымен қоса осы ... ... ... ... ... болып табылады. Орталық Азияның су ресурстары барлығы дерлік тауларда шоғырланып, шамамен мөлшері жылына 150 куб.км құрайды. Қазіргі кездегі суғарудың ... ... ... олар ... ... ... аймақтың одан ары қарай әлеуметтік және экономиялық дамуында маңызды жағымсыз фактор.
Су қажеттілігінің географиялық бөлінісі –су ... ... ... қарама –қайшы. Қажеттіліктің ішкі жылдық графигі аймақтың таулы және жазық территориялары үшін де суды ... ... ... бар.[16]
Негізгі су ресурстарын пайдалануда суға қажеттілігі жылдың жылы мезгіліне келетін суармалы жер шаруашылығымен айналысатындар. Судың біраз бөлігі суғарылғаннан ... ... ... ... одан ... де ... рет ... сапасы төмендейді.
Бұл өз кезегінде суды өзеннің төменгі арналарынан пайдаланатын адамдардың денсаулығына кері әсерін тигізеді. Территорияның бір ... ... ... ... ол жер ... ... құртылуына алып келеді. Суды ирригациялық пайдаланумен байланысты басқа да процестер ландшафттың жағымсыз өзгеруін туғызады.
Өзендер, су ресурстары бес ... ... ... ... ... ... территориясында орналасқан өзен бассейнінде әр елдің тиімді шаруашылық ... ... ... ... ... ... өзі ... Азиялық мемлекеттерге біртұтас, экономикалық және экологиялық ынтымақтастықтың жалпы аймақтық стратегиясын жүзеге асыруға алғышарттар жасады. [17]
Мұндай жағдай Орталық Азия мемлекеттеріне ... ... су- ... ... жасауды талап етеді. Ол жалпы аймақтық экологиялық талаптардан туындап, халықаралық нормаларға және суды бірігіп пайдаланудың ережелеріне сай ... ... және де ... әр ... ... ... ескеруі керек.
Орталық Азия аймағын өзен жүйелері біріктіргендіктен, су –аймақ үшін ең маңызды және тапшы табиғи ... ... су ... және оны ... ... ... ... ынтымақтастық үшін жоғарғы деңгейдегі басымдығы бар.
Су Орталық Азияда ынтымақтасудың ... ... ... ... ... болып табылады. Тәуелсіздік жылдарындағы аймақтағы барынша қауіпті этносаралық ... ... су ... ... ... ... бір ... елдерінің бәріне ортақ проблема –жерлердің азып-тозуы және жер ресурстарының шектеулілігі. Соңғы он жылдықтарда ... ... рөлі ... күшейтуде климаттың әсеріне қарағанда басым түсіп отыр. Антропогендік әсердің негізгі нәтижелері топырақ пен өсімдіктердің сапасының төмендеуімен байланысты.
Құнарсызданумен күресудің ... ... ... бағдарламасындағы екінші ірі блок бола алар еді. Бағдарламаның ең басты орындалу міндеті мал шаруашылығында, суғарылатын және суғарылмайтын жер шаруашылығында ауыл ... ... ... ... қол жеткізу.
Экология, экономика, халықты қоныстандыру, денсаулық сақтау, білім беру және мәдениет саласының өзара байланысты проблемаларын ... ... ... ... ... маңызды міндет болып табылады.[18]
Қазақстанның оңтүстік аудандарындағы тапшылығы Орталық Азиядағы шекаралық өзендердің су ресурстарын ұтымды ... ... ... ... мүдделі екендігін көрсетеді. Сырдария суының 93 пайызы ... ... ... су ... шоғырланып, гидроэлектростанцияларда пайдаланылуы Қазақстан үшін су жетімсіздігін тудырып отыр. Өзен басында отырған елдің оның суын тежеп, экономикалық ... ... ... ... ... Су жетімсіздігін анық сезініп отырған Орталық Азия аймағында шекарааралық өзендер суы ... ... ... тек ... ... ғана пайдаланылуы қажет. Орталық Азия мемлекеттері Шекарааралық су ағыны мен халықаралық суларды қорғау және пайдалану жөніндегі конвенцияға (Хельсинки, 1992жыл, 17 ... ... оның ... ... баршаға да тиімді болып, аймақтың тұрақтылығы мен қауіпсіздігі мұратына қызмет етеді. [19]
Орталық Азия ... ... үшін ... ... ... бірі Арал теңізінің жағдайымен байланысты әлемдік маңызы бар экологиялық апат болып отыр.
Арал теңізінің проблемасының пайда болуы бұл ішкі су қорының ... ... және ... дамуындағы бұрынғы жүргізілген саясатымен байланысты.
Су шаруашылығының қызметі мен өзен суларының біршама табиғи төмендеуі нәтижесінде негізгі ... ... ... азаю ... ... көлемі мен мөлшерінің күрт төмендеуіне алып келді.
Осылайша, Арал бассейіні мен Арал маңындағы ... ... ... ... ... Аралдың экожүйесін сауықтырудағы негізгі әрекет болатын саяси экология ... ... ... ... ... тұрақтандыру, Арал дағдарысын шешу үшін Арал маңындағы мемлекеттердің бірігіуі болып табылады.
Транзиттік –көліктік ... ... ... ... дамыған Европа мен шикізатқа бай Азия арасында орналасқан Орталық Азия ұтымды геосаяси жағдайын пайдалану үшін транзиттік-көліктік әлеуетін бірлесе арттыру ... ... Азия ... ... ... ... алдымызға дүниежүзілік рыноктарға шығу мәселесін мейлінше өткір қойып отыр. Қазақстан Орталық Азия аймағындағы және одан тыс жерлердегі көліктік коммуникацияларды кеңейте ... және ... шын ... ... ... ... ... әлемдік транспорттық жүйеге кіруін қамтамасыз ете алатын ... ... ... құру.
Тәуелсіздік алған кезде, елдердің ешқайсысының Ресейді қоспағанда сыртқы рыноктарға шығатын транспорттық жолдары болады. Темір жол және ... ... ... газ ... аймақта тек Ресей арқылы шығатын. Кең бағыттар атап айтқанда, темір жол транспорты жалпы одақтық мүдде үшін дамытылды.
Аймақ ішінде рационалды ... ... ... ... коммуникацияларының маңызды бөлігі тұйыққа тірелді, бұл азық-түлік, тауарлардың қымбаттауына алып ... ... ... ... экономикалық дағдарыс жағдайында соңғы жылдарда транспорт жүйелерін дамыту, халықаралық транспорттық коммуникацияларды құру сияқты кейбір мәселелерді шешуге қол ... ... ... АЗИЯ ... ... ПРОЦЕСТЕРДІҢ СЫРТҚЫ ГЕОСАЯСИ ФАКТОРЛАРЫ
Орталық Азия шартты түрде жаңа геосаяси жағдайдың ... ... ... отыр. Әлем қауымдастығының халықаралық терроризмге қарсы жариялаған соғыстың алдыңғы қатарында орналасып, діни экстремизм, есірткі саудасы, трансшекаралық ... ... ... ... ... ... ... аймақ халықаралық қатынастарды жаза жүйесін қалыптастыруда маңызды орын алды.
Орталық Азияда кең стратегиялық ... жаңа ... ... ... ... ... ... Ауғаныстаннан төнетін халықаралық терроризмнің қаупін жою үшін шешімді және ... ... әлем ... ... ... ... жолмен Батыстың Орталық Азияда белсенді орнығуына алып келді;
Екіншіден, бүгінде біз АҚШ-тың ХХІ ғасырдың ұлттық ... ... ... ұзақ ... ... саясатының Орталық және Оңтүстік Азия макрорегионында көрінуін бақылап отырмыз;
Үшіншіден, аймақта жоғарыда аталған процестердің нәтижесі ретінде, соңында орын Ауғаныстаннан төнетін ... ... ... ... ... әлем қауымдастығының іскерлі қолдауының арқасында Орталық Азияның модернизациясын және комплексті дамуы үшін тамаша мүмкіндіктер ... ... ... ... ... ... ... әлемнің күшінің орталықтарына қатысты саясатының біршама түзетілуі ерекше маңызды. Орталық Азия елдерінде ондай күш орталығы, АҚШ-тан ... екі ... ... мен ... ... ... ... Азияда мүддесі айқын және тікелей жақын орналасқан бұл екі ірі державаның саясаты өзгерген геосаяси жағдайда ерекше қызығушылық ... ... ... ... ... негізгі міндеттері келесілер болып табылады:
- өзінің батыс шекараларында тұрақтылықты қамтамасыз ету;
- ҚХР ның батысын шапшаң экономикалық дамыту бағдарламасын ... ... ... ... ... ... ... экономикасына энергия көздеріне жол ашу;
- АҚШ-тың экономикалық, саяси және әскери деңгейлердегі басым ықпалына қарсы ... ... ... ... ... ... жаңа геосаяси жағдайда маңызды орын Ресей факторына беріледі. (Бұл ... және ... ... АҚШ ... ... ... бағалаумен ҚХР-дің стратегиялық потенциалының қазіргі деңгейімен және АҚШ пен Қытайдың арасындағы салмағына байланысты туындаған. [22]
Орталық Азияға қатысты, оның ішінде Қазақстанға ... ... ... аймақтық сыртқы саяси доктринаны жаңа нақтылыққа сай келетін қабылдау сияқты маңзды міндет тұр. Аймақта Қытай оның мүддесін ... ... ... ... ие. Орталық Азиядағы Қытай мен Мәскеудің негізгі ынтымақтастығының бағыты –Шанхай ынтымақтастық ұйымы. Ресейдің қатысуынсыз Қытай жағы ондай ... ... қол ... мүмкін емес. Қытай Орталық Азияда негізделген ерекше жағдайға ұмтылады. Тарихи тұрғыдан алғанда ... Азия ... үшін ... бір ... тән ... ,ол ... ... пен өзіндік бір еңбек бөлінісіне негізделеді. Бірақ сонымен бірге ... Азия ... ... ... бір ... орын алып келді.
Екі ірі держава – Қытай мен Ресейге көршілес болу ... ... және ... ... ... ... ... бір дәрежеде анықтай ... ... ... жаңа мемлекеттерінің бір жағынан ... , ... ... ... қатынастарындағы кейбір проблемалар Орталық Азия аймағы елдерінің ... ... ... ... мен мақсаттарының ұқсастығын анық көрсетті. ... АҚШ ... ... бола ... ... байланысты , бұл белсенділік әртүрлі державалар ... ... ... тұрғысынан пайдалы комбинация жасау әрекетінен туындаған.
Орталық Азия ... ... ... ... орналасуы да белгілі бір дәрежеде біріктіруші ықпал етеді. Исламның өрескел пошымдары ... ... ... қыр. ... ... ... ... кейінгі саяси элитасы , түп ... ... ... ... өз ... ... саясатқа араласу әрекеттеріне қатты сезікпен қарайды . Мемлекеттіліктің ... ... ... ... ... ... қарсы тұру талабы біріктіретін ... ... ... Аймақтың оңтүстік шектеріндегі “ мұсылмандық векторы”
да Орталық Азия мемлекеттерінің сыртқы ... ... ... ... бірі. Орталық Азия елдері аймақтық державалардың ... ... ... ... ... ... барлық елдері жаһандық теңіз коммуникацияларына еркін шыға ... ... , ... ... коммуникациялық байланысты барынша әрқилы ету стратегиясы аса маңызды ... бірі ... ... - ... салада кірігу , біздің ойымызша , әртүрлі мүдделі ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін жоймаған күннің өзінде , едәуір азайтады.
Жоғарыда аталған ... бәрі ... ... ... ... тежеуші ықпал ете алады. Орталық Азиядағы ұлттық- мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... кірігу процестеріне объективті түрде өзгертушілік сипат береді.Бұл жағдай сыртқы ірі ... ... ... ... айла-шарғы жасалу мүмкіндіктерін туғызады.Халықаралық қатынастар жүйесіне ... , одан өз ... табу ... Орталық Азия елдері үшін әлі аяқтала ... ... ... ... ... мен ... ... неғұрлым ірі мемлекеттермен байланысты белгілі бір тартылыс полюстерінің пайда ... ... ... ... ... ... ... ықпал үшін бәсекесі де әбден табиғи нәрсе. Бірақ бәсекенің тайталасқа айналып кетуі , ... ... ... кері серпіп тастауға әбден қабілетті.
Кейбір тұжырымдар ... .
1 ... ... ... жаңа ... – Орталық Азия құрылды. Аймақта жаңа геосаяси ... ... ... ... , ... де ... жаңғырды.2001 жылғы 11қыркүйек оқиғасы әлемдік саясаттағы басымдықтарды елеулі өзгертті. Бірінші ... ... ... ... ... есірткі тасымалы , заңсыз көші-қон шықты. Орталық Азияда олар ... ... ... және ... ... ... ... тұрақтылығына қауіп төндіретін жаңа қатерлердің конфигурациясын ... ... ... ... қарамастан , аймақта мемлекеттердің саясатында глобалистика мақсаттарының геосаяси ықпалдан үстемдігі байқалады.
2 ... ... ... ... ...... жеке және топтық мүдделерінен жалпы мақсаттардың басымдылығы , ... ... ... ... басым бөлігінің ортақ ұстанымы , келісімге келу жолдарын іздестіру және өзара ... ... ... , ... ... үстемдік етуінен басым болуы –бұрынғы геосаяси принциптер мен ... ... жаңа ... мемлекеттердің сыртқы саясатындағы басымдықтарына ықпалының өзгеруінің нәтижесі.Барынша айқын бұл ... ... ... онда ... рет әртүрлі бағыттағы геосаясат пен глобалистиканың мүдделерінің ... ... ... 90-шы ... ... қатынастарда маңызды өзгерістер болды. КСРО-ның күйреуінен кейін жарты ... ... ... бойы ... саясаттың жағдайын анықтаған КСРО мен АҚШ –тың қарым-қатынасы әлемдік құрылыстың бүкіл ... ... ... ... ... ... ... қазіргі әлемдік саясаттың маңызды нүктесі ретінде ... ... ... ... ... ... Ресей мен Қытай сияқты ірі державалардың территориялары ... , ... ... ... жалғасының түйіскен жері, маңызды транспорттық-коммуникациялық жолдар өтеді, ал жер ... ... ... бай кеніне толы.
Жаңа геосаяси ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы тек посткеңестік республикалар ғана емес , тиіп тұрған елдерді де ... ... ... ... олар біртұтас құрылымға кірген емес, бірақта географиялық жақындығына қарай қазіргі уақытта ортақ ... ... ... ... ... Оның ... мұнда сол немесе басқа ұзақ ... ... бар ... ... территорияларын алып жатыр, оған және бұрынғы кеңес республикаларынан басқа Орта ... , ... және ... Азия ... де кіреді. Оларға Қытай , Иран, Түркия, Сауд ... мен ... ... ... [25]
Жаңа Ресей барынша маңызды потенциалын жоғалта отырып, метрополияның бұрынғы міндетін атқаруға ... ... ... ... ... басқа жүйенің күштерімен толтырыла бастады. Алдымен ... ... ... ... ... ... көрсетті.
Орталық Азия потенциалды түрде евразия кеңістігіндегі ... ... ... ... ... ... ... нүктесі ретінде қарастырыла алады. Ресей, Қытай, мұсылман ... тобы мен АҚШ ... күш ... ... ... ... Азия елдеріне аймақта геосаяси ... ... ... жол ... ... ... Азияның әр мемлекетінің өзінің ерекше мүдделері бар , ... та ... ... ... ... ... алатын бірқатар халықаралық шекараларының ( ауған мәселесі , ұйғыр ... ... , ... шиеленісі ) периметі бойынша шиеленісті саяси процесс, оның таралып жатқан жағдайында тек бір ... ғана ... Ішкі ... ашықтығын ескере отырып , ол орталықазиялық ... ... ... қамтуы мүмкін.
Орталық Азияға әлем назарының артуы, ... ... ... ... адал жүйе орнатуы мен іздестіруі аймақта геосаяси жіктелуге алып ... ... , ... АҚШ пен ... ... ... пен ... әскери базалар) күштерінің ара салмағы сақталған және белгілі бір ... ... ... саясатында проресейлік бағыт ұстанады. Өзбекстан мен Тәжікстан АҚШ- ты ... ... ойын ... ... ... мүмкін.
Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы ... үшін ... ... ... ... әлемдік жалпылыққа айналуы мүмкін. Әр ... ... ... ... ... ... ... аумақ: демографиялық қысым , маңызды әлеуметтік проблемалар , ... ... өсу, ... ... “Тимуридтердің” амбициозды ұлттық идеологиясы, осылардың бәрінен Өзбекстанда “ұлттық күрес” үшін негіз бар деп ... бұл ... ... ... ... ... АҚШ- тың ... қатысты конфронтациялы саясаты тікелей сыртқы стимулге ... ... ... бұл жағдайда классикалық үлгіні –Ресейді , яғни әлсіз ойыншыны қолдайтын позицияны ... ... . ... та, ... ... АҚШ ... ... шиеленісті ескере отырып , тағы бір ... ... ... болуына мүдделі емес.[26]
Орталық Азиядағы геосаясаттағы ... ... ... ... ... ... ... отырып , әлемнің осы аймағындағы халықаралық ... ... ара ... ... ұстауға тырысқан екі ядролық державамен көрші орналасуы болды. Пекин мен ... ... ... ... ... ... ... , сол уақытта Ресей мен Қытай Халық Республикасы Орталық ... ... ... ... ... ... пен бейбітшілік үшін жауапты ... ... бірі ... ... Таяу ... ... ... Азияда тұралықты қолдау бұл державалар үшін олардың аймақтағы сыртқы саясатының ... ... ... . ... та ... ... тұрғысында әскери және ... ... ... , екі ... онан ... жоғарыда көрсетілген “ тыйым ... ... ... ... сондай-ақ Орталық Азияда күшті дезинтеграциялаушы фактор болып табылады. [27]
Орталық ... ... ... іс ... ... ... Батыстың , бірінші кезекте АҚШ-тың көмегін келісімін ... ... ол ... әдіс үшін ... ... ... ... мен кепіл мемлекеттердің кеңею ағымын белгілейді.
Дегенмен, екі оқиғаға байланысты -2001 жылдың 11 ... ... пен ... ... ... ...... Азия ірі державалардың мүдделері қақтығысқан аймаққа айналды.
Осы тұрғыда ... ... ... ірі ... ... ... үшін ,Орталық Азияда ешқандай да бір мемлекеттің үстемдік құруына мүмкіндік бермей ,мүдделер тепе- теңдігін ... ... ... ... геосаяси трансформация процесі әлі аяқтала қойған жоқ,Батыс пен ... ... ... осы аймақта нақты басым позициясын танытып үлгерген жоқ.Бірақ, талас баяғыда басталып кеткен.
Орталық Азияны геосаяси көзқарас ... ... ... ... ... ... бұл мемлекеттердің әр қайсысын бір-бірімен және көршілерімен байланыстырады.Әлемдік рынок ірі ... ... ... ... ... алынатындықтан, аймақтық интеграция маңызды және қажет. Мұндағы міндет Орталық Азия елдері өз орнын ... ... ... Азия ... интеграциялық процестерді айқындаушы негізгі факторлардың (геосаяси, геоэкономикалық , коммуникациялық) ішінде барынша табиғи, тұрақты , саяси ... ... ... ... ... болып табылады.
Қазіргі Орталық Азия –сыртқы әлемге қайтадан ашылған аймақ. Оны ... ... ... ... ... көп уәде ... байлығы мен коммуникациялық мүмкіндіктері , оны әлемнің көптеген елдерінің ... ... ... айналдырады , соған сәйкес, аймақ әлемдік және аймақтық күш орталықтары мүддесі ... ... ... ... ... ... қарсы жариялаған стратегиясына өз үлесін қосуда, діни экстремизм , есірткі ... , ... ... сияқты трансұлттық қауіптердің таралуына қарсы тұрып, аймақ халықаралық қатынастардың жаңа жүйесін қалыптастыруда маңызды орын ... ... ... ... Азия ... алдында көптеген мәселелер туындап отыр. Біріншіден, бұл Ресей, АҚШ, Иран,Пакистан және Қытай сияқты аймақтағы бұрынғы және күш орталықтарының ... ... ... ... ... ... – ішкі ... интеграция нәтижесінде Орталық Азияны дербес күш орталығына айналдыру мүмкіндігі.
Қазір бұл аймаққа Ресей, АҚШ, Иран, Қытай, Түркия, Пакистан мен ... ... ... қоспағанда, Индонезия ,Сауд Арабиясы ,Жапония , Израиль, тіпті ОАР сияқты экономикалық-саяси мүддедегі ұмтылушы үміткерлер саны өте ... бұл ... ... әр түрлі бағыттағы ықпалын тарататын транзитті коридор болып табылады.
"Қырғи-қабақ соғыс" аяқталғанан кейін Орталық Азия "жекеленген геосаяси кеңістік" деген жаңа ... ие ... ... ... ... ... , ... , шикізаттың әсіресе мұнай мен табиғи газдың молдығымен айырықша көзге түседі.[29]
Орталық Азиядағы негізгі ... ... және ... ... табылады. Тіпті ,Европа да бұл аймаққа қызығушылық танытып ... 11-ші ... ... олар өзінің аймақтағы ықпалын нығайтуға ұмтылып жатыр. Бұл осы аймақта төртінші күш болуға барлық ... бар ... ... ... ... мен Иран ... ... аймақпен түрлі мүдделер мен ықпалдастықта байланыста болған. Сондықтан бұл елдерді Орталық Азияда әрекет ететін ... ... ... қосуға болмайды . Оған қоса, аймаққа біртіндеп Үндістан еніп келе жатыр, бірақ та оның ықпалы ... осы ... ... ... ... дамытып, көптеген экономикалық жобаларда белсенділік танытып отыр. Бұл аймақ транскавказдық ... ... ... бөлігі болып табылады. Бірақ та , Орталық Азия толығымен Түркияның ықпалына ... ... Азия үшін ... ... ... ... мен Пакистан арасында жүріп жатыр.
Орталық Азиядағы Қытайдың, АҚШ-тың және Ресейдің мүддесі олардың тарихи сәттерде ерекше көңіл бөлуімен және әлемдік ... , ... ... ... ... бұл үш ... арасындағы ерекше өзара қарым-қатынастарымен түсіндіріледі.Орталық Азияда кейбір елдерде АҚШ-тың әскери базаларының орналасуы ішкі саясатта күрделілік туғызып отыр. Жақын болашақта үш ... ... қол ... ... бар. Ол екі ... ... үш жақты қатынастар арқылы шешілмек . Яғни бұл Қытай, Ресей және АҚШ-тың стратегиялық мәселесі болып табылады.
Орталық Азия үшін теке- тіресте ... бір ... ... ... , ... мен ... , ... жағынан, АҚШ пен Пакистанның сәйкестіктері байқалады. Оған әр жақтың өзінің күшті және әлсіз жақтары мен ерекше мүдделері және бәсекелестікке қатысудағы ... ... ... ... ... ықпал ететін екінші ірі фактор–Қытай. Мәскеудің албырт сыртқы саясатына қарағанда, жаңа ... ... ... ... ... ... етілген Пекиннің ықпалы барынша статикалық болып табылатын геостратегиялық ... ... ... геосаяси ахуал (КСРО-ның күйреуі ) Қытай Халық Республикасының ... жаңа ... ... жасауды талап етті. Қытай Халық Республикасының тактикалық саясаты Орталық Азияның жаңа ... ... ... ... ... , ... ... дамуымен сипатталады. [30]
Қытайдың Орталық Азиядағы мүддесі бірқатар факторлармен анықталады.Алдымен ... ... ... сепаратистік күштерді ауыздықтауға тырысады.Екіншіден,Орталық Азияны тұрақты стратегиялық жоспардағы тыл ретінде сақтап қалуға мүдделі,үшіншіден,олар экономиканың басқа салаларында өзінің ... ... ... ... потенциалды энергоресурстарды тасымалдаушы ретінде қарастырады.
Оған қоса,Орталық Азияны Қытай тұрақты стратегиялық тылы ретінде сақтауы–Пекиннің глобалды стратегиясының және ... ... ... ... табылады.
Орталық Азияға қатысты Қытай стратегиясының негізгі міндеттері мыналар болып табылады:
-өзінің ... ... ... ... ету ... ... бөлігінің экономикасын шапшаң дамыту бағдарламасын жүзеге асыруға жәрдемдесу;
-өзінің қарқынды дамып жатқан экономикасында энергия ... жол ... ... саяси және әскери деңгейлердегі басым ықпалына қарсы тұру.[31]
Қытай саясатының қалыптасуында аймақтағы жаңа геосаяси жағдайда ... ... ... орын ... ... беріледі. Бұл әлемдік және аймақтық істерде АҚШ ықпалының өсуін шынайы бағалаумен ҚХР-дың стратегиялық потенциялының қазіргі деңгейімен, әрі АҚШ пен ... ара күш ... ... ... ... ... ерекше ұстанымдарға ұмтылады.
Тарихи тұрғыдан алғанда , ... Азия ... ... бір ... ... ... болып, ол территориялық ортақтық пен өзіндік бір еңбек бөлінісіне айналып отыр. Бірақ осы ... ... ... Азия кеңістігінде іштей белгілі бір жіктелу , ... орын алып ... ірі ... яғни ... мен ... ... ... ол аймақтың солтүстік және шығыс шекараларының геосаяси қырын белгілі бір дәрежеде белгілей ... ... ... жаңа ... бір ... ... екінші жағынан Ресеймен қарым-қатынастарындағы кейбір мәселелер осы елдердің сыртқы ... ... мен ... ... ұқсастығын анық байқатады. Аймақта АҚШ саясатының белсенділігінің арта түсуі осыған байланысты болса керек.Бұл белсенділік әртүрлі ... ... ... геосаяси тұрғыдан пайдалы комбинация жасау әрекетінен туындаған.
Мәскеудің мүддесі Орталық Азияда күрделілік туғызып отыр.Өйткені, Ресейді осы ... өте ... ... ... адам ... және ... ... мәселелер байланыстырады.
Ресейдің аймақтағы негізгі мақсаты– орталықазиялық елдермен маңызды қатынастарын нығайту.Бұл ... ... ... ... ... мәдениет, тарих және тіл мәселелеріне қатысты.
Ресей ... ... жағы ... Азия ... ... және ... ... ықпал етуі болып табылады.Ресей ұстанымының әлсіз ... ең ... ... жалпы аймақтағы екі жаққа да маңызды ресейлік сыртқы саясаттың тиянақсыздығы.Ұстанымының әлсіз жағына ... ... ... ... шешуге тырысатындығын да жатқызуға болады.
Дегенмен, Ресейдің осы ... ... ... және Орталық Азиямен қарым –қатынасы көптеген уақытқа созылатыны ... ... ... ... ... қалыптасуы барысында негізгілердің бірі– Ресей факторы.
Пакистан мен Иран тек Орталық Азияға ... ... ету үшін ғана ... ... Таяу және Орта Шығысқа да ықпал үшін бәсекеге түседі.
АҚШ-тың Орталық Азияға қатысты ... ... ... және газ ... салу арқылы шикізат көздерін игерумен байланысты.
Американдық зерттеушілердің пікірінше ,егер АҚШ Орталық Азияға өз ... ... ... олар ... ... Европа мен Шығыс Азияны мүмкін Африкаға және ... ... да ... өз ... ... ... ... бұл аймақта көмірсутекті ресурстардың бай көзі шоғырланған.[32]
Қазіргі ... ... АҚШ ... ... ... ... ... Орталық Азияға , оның ішінде Қазақстанға ... ... ... ... бұл ... мемлекеттері тәуелсіздік алып өз бетінше сыртқы саясат ... отыр ;
- ... мол ... ... мен ... да табиғи ресурстарға бай ;
- аймақта әлемдік ... бар уран ... қоры мен ... ... ... Орталық Азиялық мемлекеттер АҚШ-тың ... ... ... ... Федерациясы , Қытай және ислам әлемі аралығында орналасқан.
АҚШ-тың Орталық ... ену ... ... үш ... ... ... саяси көзқарас бойынша бұл процесс Ресей мен осы аймақтағы мемлекеттердің өзара қарым-қатынасының нашарлауына ... осы ... ... ... ... мен ... идеологияны сіңіруге мәжбүрлейді.Осылайша оларды батыстық жүйеге күштеп кіргізуге тырысады.
Екіншіден, АҚШ өзінің Орталық Азиядағы әскери нысанын ... ... ... ... ... мәселелерді шешуде өз ықпалы мен күшін арттырып жатыр, сонымен қатар, осы ... ... ... ... ... араласпауы үшін, одан құтылуға “көмектесуге ”тырысады.
Үшіншіден,Вашингтон өзінің экономикалық күшіне сүйеніп , ... ... ... ... оның ... тікелей инвестициялар арқылы Орталық Азия елдерінің ең ... ... ... ірі ... ... ... мен ... тасымалдау мен игеру бағытын бақылауына алуға ұмтылады.
АҚШ-тың ... ... ... ... ... мүдделері төмендегідей жеке қарастырылады:
-Орталық Азия мемлекеттерінде тұрақты демократиялық саяси ... ... ... ... мемлекеттерде дамыған нарықтық экономиканың қалыптасуына қолқабыс ету;
- Орталық Азия аймағындағы мемлекеттер ... тең ... ... тиімді ынтымақтастықтың жасалуына және әлемдік қауымдастыққа осы мемлекеттерде интеграция процесінің жүзеге асырылуына ықпал етуге әрекеттесу;
-Экстремизмнің, лаңкестіктің және ... ... ... ... күреске және ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласына жәрдемдесу.[33]
АҚШ-тың Орталық Азияда көздейтін ... ... ... ... мен ... ... деп ... қателеспейміз. Қазақстан өзінің географиялық орналасуына орай Орталық Азияның басқа республикаларын Ресейдің тікелей ... ... тұр. АҚШ бұл ... ... ... , ... ... нығайтуға мүдделі.
АҚШ Өзбекстанда ... , ... және ... ... тұратын мақсаттарды көздейді. Өзбекстанның ... ... ... ... Азия ... экономикалық және саяси экспансия жасауына да ... АҚШ ... ... ... және ... тұрақтылықты қамтамасыз ете алатын кіндік мемлекет ретінде қарстырылуда.
АҚШ үшін ... оның ... ... әскери тұрғыдан қуатты. Оның этникалық тұрғыдан бірыңғай ... ... де ... ... басым. Осы себептерге және аймақтың төңірегіндегі күш орталықтарымен ортақ ... жоқ ... ... ... өзін “ ... ... держава , белсенді геосаяси ойыншы ретінде сезінеді.
Негізгі геосаяси ... ... ... ... атап ... , “ ... күш бөлінісінде потенциалды ... ... ... ... мемлекет” ретінде қызмет атқара алады.
Он бірінші ... ... ... ... ... ... антитеррористік операциясында және сонымен қатар ... ... ең ... серіктесіне айналды.
АҚШ-тың Өзбекстанда әскер орнықтырып , тұрақтану әрекеті З.Бжезинский атап ... ...... ... ” сәйкес келуде : “ Американың бірінші дәрежедегі мүддесі осы аймақты бірде-бір держава ... ала ... және ... ... қоғамдастықтың қаржылай- экономикалық енуіне кедергі бола ... ... ... ... ... ... ... – мақсаттың іске аса бастауы Ауғаныстанды тұрақтандырып , Қазақстан мен ... ... мен ... ... ... ... жол ... құбыр жобасының іске асу мүмкіндігін арттырады.Сонымен қатар , Қазақстан мен Түркменстан ... ... ... созылуына орай өзінің гидрокарбон ... ... үшін ... ... және шығыс (Қытай) бағыттарында құбыр жүйелерін салу жобасын іске ... ... ... ... ... шығанағы мен Қытай арасында “ мұнай жолының” ... ... ... ... ... алу үшін АҚШ ... ... тұрғыдан күшейте отырып , Өзбекстан мен ... ... мен ... арасындағы қатынастардың шиеленіспей , ынтымақты жағдайда дамуына аса ... бола ... ... ... ... болмасын , төтенше жағдайдың орын алған сәтінде АҚШ өзінің Өзбекстандағы әскерлерін ... ... , ... ... ... тоқтата алады. Ал қазір Өзбекстан АҚШ-тың Орталық Азиядағы геостратегиясында орталық ... ... ... , ... атап ... ... ... Азия аймағы аясында геостратегиялық тұрғыдан ... , ... ... ... ... қол жеткізген тәрізді.[35] Сондықтан АҚШ өзінің геостратегиясында Қазақстан мен Өзбекстан ... күш ... ... ... арақатынаста сақтауға мүдделі болмақ.
Біздің ойымызша,барлық халықаралық күштер Орталық Азияда арнайы құрылған ШЫҰ ... ... тең ... ... ... Бұл ... (АҚШ, Ресей,Қытай) әр қайсысының осы аймақтағы ресурс көздеріне жеке-жеке мүддесі бар .Әрине ұлы ... ... ... даму ... ... ... және ... факторларға толы болады,бұл осы аймақта түрлі негізде шиеленістің туындап, оның өрбуіне жол береді.
Орталық ... ... ... ... ... геосаяси факторлардан , континенттегі күштердің бөлшектелуінен туындайды. Олар өз кезегінде , бірқатар салардағы мемлекетаралық ... , ... және ... ... ... дамуына ықпал етеді.
Аймақтан тыс ірі күш орталықтары мұнда ... ... онша ... ... ... ... кешенді түрде бөлшектеп жіберуі әбден мүмкін . Мұндай ... ... Азия ... ... ... ... және әлеуметтік –экономикалық өзгерістер процесін шетке көбірек ығыстыра ... ... ... ... ... олар ... ... оның белгілі-бір сандық шегі бар.
Орталық Азияның белгілі бір тұтас нобайы бар , ... ... ... ортаның қысымы екі жақты ықпал етеді:
- біріншіден, топтастырушы фактор ретінде, бұл ... ... ... ... ... ... қатынастардың жаңа жүйесін қалыптастыруға байланысты ең жаңа ... ... ... фактор ретінде ықпал етеді ,бұл көрші державалардың геосаяси мүдделері өзгерген жағдайда объективті-тарихи жағдайды қайта ... ... ... ... ... ... уақытта Орталық Азияда әртүрлі бағыттағы және көп қырлы сипаттағы геосаяси және глобалистикалық факторлардың ... ... ... ... ... ... мүдделердің дамуын қамтамасыз ететіндігі байқалады.
Бұдан кейбір мынандай тұжырымдар жасауға болады: геосаяси мүдделердің маңыздылығына қарамастан, ... ... ... ... ... ... ... үстемдігі байқалады. Сондықтан оқиғаның басқаша даму нұсқасы барынша табысты болар еді, яғни ... ішкі ... ... Орталық Азияны жеке күш орталығына айналдырумүмкіндігі бар .
Бүгінгі күнде Орталық Азиядан ... ... әлі ... Оған ... ... ... көптеген себептер тиек болып отыр.
Бұл біріншіден, осы аймақта интеграцияның элементарлық ... іс ... ... , ... субьектілерінің өзара байланыстарының әлсіздігінен аймақты геосаяси біртұтас аумақ ретінде қарастыру мүмкін емес. Сондықтан геосаяси тұрғыда аймақтың қарым-қатынасы ... , ... ... Шынында, Орталық Азия ауқымды көлемге ие планетадағы ең үлкен құрлықтық аумақ. Теңіздер мен әлемдік ... ... ... ... ... ... бұл аймақтың қарым-қатынас күші жеткіліксіз, баяу дамып келеді .Екіншіден , КСРО-ның ыдырауына сәйкес, өндіріс орындары да ... ... ... ... ... ... қалыптасқан. Оған сәйкес осы аймақ мемлекеттерінің экономикалық потенциалы бірін-бірі толықтыратын емес, керісінше өзара бәсекелес ... ие. ... осы ... Қырғызстан мен Қазақстан ресейлік бағытты ұстанады,Түркменстан саяси бейтараптықты жариялағанымен , Иран мен ... ... ... ... ... ... АҚШ-тың қолдауына ие.[38]
Жоғарыда аталған және өзге фактілер ... ... ... ... дем ... мұндай жағдайда біртұтас интеграцияланған Орталық Азияның пайда болу мүмкіндігі ... айту ... ... ... ... АЗИЯ ... ИНТЕГРАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІҢ ... ... ... ... ОРТАЛЫҚ АЗИЯ АЙМАҒЫНДАҒЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАРЫМ-ҚАТЫНАСТАР
Орталықазиялық экономикалық одақтың ... ... 1993 жыл деп ... ... 1993 жылы 4 ... ... ... 5 республиканың президенттері кездесті. Олар ортақ аймақтық ... ... ... ... ... туралы келісті. Бұл кездесуді өткізудің бастамасын И. ... ... , ... та ... ... ... салаларда , жеке алғанда экономика мен қауіпсіздік мәселелеріне қатысты ... ... ... келісім бар болатын .[39]
Бұл кездесудің ... ... ... ... ... ... ... кеңес уақытында қолданылған ... “ Орта Азия және ...... ... Азия ... ... ... Сонда да толық конфедерация құру қарастырылмады. ... ... ... айтқандай “ Каждый хочет жить в своей ... ... , а не ... .То же самое относится и к суверенным государствам .” Барлық 5 республикада ТМД ... қалу және ... ... ... сақтауға өз тілектерін білдірді. Ешкім бар ... ... ... ... Азия ... ... алғашқы кезеңдерінде Қырғызстан ,Өзбекстан мен Қазақстан арасында ... және ... одақ ... қадамдар жасалды ; оған 1994 жылы ақпанда қол қойылған әскери ынтымақтастық ... ... ... Бір ... ... 1995 жылы ... ... және Өзбекстанның негізгі министрлері ... ... ... құру ... ... ... ... жылға Президент Н.Ә. Назарбаев Төраға болып тағайындалды. Президенттер мен премьер-министрлер деңгейінде ... ... ... ... ... ... ... Аймақтық мәселелер ,оның ішінде Тәжікстандағы соғысқа баса назар аударылды. Арал ... ... ... ... ... шешуге күш біріктіруге шешім ... 1995 жылы ... қол ... Арал ... ... ... бұл ... ортақ ұстанымдарды дәлелдеді. [40]
жылы үлкен интеграцияға қадамдар жасалды. 1996 жылы ... ... ... ... пен ... ... Банкі құрылды, сондай-ақ үш республиканың шекаралық территорияларында еркін ... зона құру ... ... қол ... ... ... ... де атап өтілді. Үш президент БҰҰ-ның ... ... ... Орталықазиялық достастық батальонын –Центразбатты құруға шешім қабылдады. Бұл мақсаттарға бюджет ... Сол ... ... ... Қырғызстан және Өзбекстанның президенттері ... ... ... қол ... ... ... ... Одақ жаңа мүшелер үшін ашық ... ... ... ... мен ... ... мүшесі статусын беруге шешім қабылданды. Кейіннен Тәжікстан оның толық ... ... ... 1998 жылы ... ... Одақ Орталықазиялық Экономикалық ... ... ... 2000 ... Ташкентте 4 мүше-мемлекеттер арасында терроризм, экстремизм, ұлтаралық ұйымдасқан ... және ... ... ... ... ... күресудің 100 жылдық шарты жасалды.[41] ... ... ... Азия ... ... ... ... Қазақстан және Өзбекстан Республикалары бірлесіп бастама ... ... ... , 1994 ... қаңтарында екі Елбасылары бірыңғай ... ... құру ... келісім-шартқа қол қойды. Кейіннен бұл келісім- шартқа ... және ... ... ... ... ... ... Орталық Азия мемлекеттерінің ... ... ... жүргізілуде.
1999 жылдың наурыз айында Ташкентте бұл ... ... ... ... ... жолмен тереңдету саясатын ұстанатын мәлімдеді. Ол еркін ... ... , ... одағы , төлем және валюта одағы , ... , ... және ... ... ... ... жүзеге асырылады.Интеграцияның басым бағыттары да белгіленді. Мұнда сөз агроөндірістік ... , ... ... ... ... ... және ... есеп-шот операциясы жөніндегі ынтымақтастық жайлы болып отыр.[42]
Әлемдік ... ... ... деңгейдегі интеграциялық үрдіс алдымен ондағы ірі ... ... ... мен ... ... сүйенеді. Осы тұрғыда Орталық Азияда Қазақстан Республикасы мен ... ... ... мотор болуға тиіс.Аймақтағы жер көлемі, табиғи және адам ресурстары және ... ... ... ... осы екі ... ... ... Аталған бірлесудің алғашқы негізі ретінде туысқан халықтардың тілі мен дінінің , ... ... , ... ... ұқсастығын , шекараларының , сумен қамтамасыз ету ... ... және ... ... ... айтқан жөн.
Интеграция, алдымен, біздің мемлекеттеріміздің ... ... ... кететін тарихи уақытын қысқартуды қамтамасыз етеді.Ол дегеніңіз –Қазақстан да, ... да екі ... ... екі жақ үшін ... қолдануға мүмкіндік береді. Мұндай саясатты жүзеге асыру нәтижесінде ірі өндірістік және ... ... ... , ... ... тиімді пайдалануға іс жүзінде жағдай жасалады. Сол арқылы ... ... шешу , ... ... ... ету , ... пен есірткі бизнесіне қарсы ... ... ... ... ... мұндай бірлескен күш-қимыл басқа да Орталық Азия ... бұл ... ... ... ... еді. ... мен ... арасындағы интеграция саясатының негізі бүгінде экономикалық орта екені сөзсіз. ... екі ... ... ... бір ... ... ... сөз болуы мүмкін емес . Керісінше , өзара тиімді шаруашылық интеграциясы ... ... ... өмір ... ... ... база ... бағытталған.
Бастапқы кезеңде ол біріккен әлеуметтік-экономикалық міндеттерді, ұлттық ... ... ... ... және ... ... ... шақырады. Бұл кезеңде өзара саудада мейлінше қолайлылық режимі ... ... ... ... ... процесін “ оған қатысушы елдердің арасындағы шекараларды бірте-бірте жою” деп жиі айтып ... ... мен ... ... ... болсақ бұл дегеніңіз–алдымен, еркін сауда , кеден және ... ... ... ... ... ... жасанды кедергілерді жою деген сөз. [43]
КСРО кезінде Орталық Азия ... ... ... айналымының едәуір бөлігі аймақ ішіндегі саудаға тура келетін. Бұл ... ... бойы ... ... ... байланыстарды сақтап , арттыра түсуге Қазақстан да, Өзбекстан да ... ... ... ... ... ғана ... жолы кезең бойынша , бірақ жүйелі ... ... ... ... ... интеграция болуы керек.
Кеңестік кезде екі ел экономикасының дамуында ортақ ... ... Ол ... ... ... анық ... Егерде Қазақстан КСРО-ның астық қоры болса, Өзбекстан мақташылықтың орталығы болды. Бұл ... ... ... үшін түрлі-түрлі пайдалы қазбалар Одақтың еуропалық ... ... ... ... ... ... , көрші республикалар арасында ... ... ... ... ... қатынастар жүзеге асырылып отыр.Мәселен, Қазақстан Өзбекстаннан ... газ ... ... жеңіл және азық-түлік ... , ... ... , ерте ... ... және жеміс алып отырды. Өз кезегінде Қазақстанның Өзбекстанға мұнай өнімдері, қара және ... ... ... автомобиль шиналары мен аккумуляторлар , бидай , ет өнімдері келіп тұрды. ... ... және ... қамтамасыз етудің ортақ жүйесіне , тосқауылсыз ... мен жүк ... ... ие болды.
Статистиканың мәлімдеуінше, сауданың шұғыл өсуі КСРО ... соң, ... ... ... ... байланыстар кенеттен үзіліп қалған кезде байқалды.Өз ... ... ... Ресеймен және Украинамен арадағы сауда көлемінің кұрт төмендеуіне әкеліп ... Тура осы ... ... ... ... ... жеткізіп беру үлесі артты. Мысалы, 1992 жылы Өзбекстанмен жасаған ... ... ... 2,6 ... АҚШ долларын құрады, яғни оның алдындағы жылмен салыстырғанда 2,3 есе ... ... ... ... ... көлемде келісілген іс-әрекеттердің қажеттілігін күшейту шараларын туғызды.Сөйтіп, 1993 жылы қаңтарда Ташкентте Қазақстан, ... және ... ... ... ... ... Ол ... , мақта, энергетика , су ... ... ... ... құрумен аяқталды. Оған өзара тауар жеткізіп беруді реттестіру ... ... ... ... ... ... соң , Қазақстан мен Өзбекстанның ... ... ... ынтымақтастықты ұйымдастыруға нақты әрекеттер жасалды.
Бірыңғай экономикалық ... құру ... ... ... ... және ... үкіметтері арасында 1994-2000 жылдары экономикалық интеграцияны ... ... ... ... қол ... болатын. Бұл құжатта тараптар өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы салаларының ... ... , ... ... және отын ... ресурстарын тиімді пайдалану аясында өзара қарым-қатынас ... ... арқа ... ... экономикалық кеңістік құру келісім-шарты ... ... ... екі ел арасында экономикалық интеграцияны ... ... ... ... ... 1994 ... ... Алматыда оның бірінші мәжілісі болып , онда келісім-шартты жүзеге ... ... ... ... ... ... ... мақсатта экономиканың маңызды бағыттары бойынша екіжақты аралас сараптамалық топтар құрылды , ... ... ... ... күш ... ... , экономикалық кеңістік келісім-шартын жүзеге асыру өте баяу ... , ... және ... ... ... болған кездесуінде интеграциялық ... ... ... ... өндірістік кооперация мен инвестициялық ынтымақтастық ... ... ... ... 1995 жылы сәуірде , екі жақтың да мүддесін ... ... 2000 ... ... ... ... бағдарламасының нақтылы мерзімі мен анық орындаушылары көрсетіліп, бекітілді.
Құжаттарда экономиканың, соның ішінде: отын-энергетика кешені, металлургия, химия ... ... ... ... ... ... геология, жеңіл өнеркәсіп, агроөндіріс кешені, көлік және байланыс салалары бойынша 53 бірлескен жобалар өз көрінісін тапты.Сондай-ақ Қазақстан аумғынан ... ... ... ... ... газ ... ... учаскесін құру және қаржыландыру, жолаушылар вагонын, вольфрамнан кен бұрғылау және қатты ... ... ауыл ... техникаларына қосалқы бөлшектер жасау, селекйия, дәнді, майлы және техрикалық дақылдардан тұқымдық өсіру ... ... ... ... ... құру да осы ... орын алған.[45]
Бағдарламада трансконтинентальдық маңызы бар ТАЕ талшықты-оптикалық байланыс жүйесінің ... ... ... және құру ... ... , ... ... автомобиль жолын салу және оның техникалық-эконмикалық шарларын негіздеу жоспарланған.
Тұтастай алғанда, 2000 жылға ... ... ... ... түрлі себептерге байланысты, осыған дейінгі алға қойылған ... жете ... ... ... ... қайта құрылуы жағдайларында кәсіпорындардың міндетемелері, мұрагерлік тапсырудың анық механизьі ... ... ... ... ... орындаушыларынан айрылуына әкеліп соқтырды. Сондықтан да оларды жүзеге асыру іс жүзінде өте қиын болды.
Халықшаруашылық ... ... ... ... ала ... ... мемлекеттер тарапынан жалпы құны 62 млн. АҚШ доларын 12 маңызды ... ... ... ... бекітілді. Атап айтқанда, оған фосфорит концентратын, магний гидрокситін және құрылыс гипсін ... ... ... ... ... жабдықтау енгізілен. Ал бұның негізгі тұтынушылары Қазақстан және Өзбекстан ... ... ... және Оңтүстік Қазақстан облыстарының химия өнеркәсібінің кәсіпорындары, сондай-ақ Самарқан, Алмалық және Жаңа Қоқанның зауыттары ... ... ... ... газ ... ... және темір жол транспортымен жүк тасу тарифінің күрт өсуі бұл жобаның ... ... ... ... шығарды.
Мұнан кейін Қазақстан жағынан «Қаратау» АҚ, «Қаратау» АХҚ, Жамбыл ГРЭС-інің және «Алаугуз» АҚ-ның, Өзбекстан ... ... ... Самарқан, Алмалық және Жаңа Қоқан химия зауыттарының қатасуымен Өзбекстан –Қазақстан фосфор ... ... ... ... ... орай ол да ... болды.[46]
Соңғы жылдары, шаруашылық қарым-қатынас мәселелері бойынша екі жақты және көпжақты ... мол ... ... ... мен ... ... ... бір-бірінен алшақтау процесі байқалады. Нарықтық қатынастарды жүзеге асыру принциптері мен түсініктерінде айырмашылық болуы көп ... ... ішкі ... ... екі ел ... қол ... келісімдерге сәйкес келмеуіне әкеліп соқтырып отыр.
Өзбекстанда орын алып отырған толығымен ... ... ... ... ... асыру, елден капитал және валюта алып шығудағы шектеулерден көрінетін, сыртқы ... ... ... ... ... іскерлер үшін басымдықсыз жағдай жасайтынын атап өткен жөн. Ал ... ... ... ... ... қиыншылықтарға кездеспейді. Тіпті, Қазақстан заңдарына сәйкес, олар жергілікті бизнесмендермен бірдей құқыққа, тапқан ... ... ... ... ... алып кету ... ие.
Екі ел арасында төлем-есеп айырысу операцияларын жүргізу үшін қолайлы жағдайдың жоқтығы өзара тауар айналымының да төмендеуіне алып келді. ... ... ... ... бұл көрсеткіш 1994 жылы 518,5 млн., 1995жылы 423 млн., 1996 жылы 293 млн., 1997 жылы 277 млн. АҚШ ... ... ... ... ... ... тауар алмасу әсеріне соңғы жылы мұнан да төмен болған. 1998 жылдың бастапқы ... ... ... ... 130,6 млн. АҚШ ... ... көп түрлері бойынша жеткізіп беру дүркін-дүркін қысқарды. Мәселен, 1991 жылмен салыстырғанда, Өзбекстанға дәнді ... 3есе кем, қара ... және одан ... өнім 9 есе, ... және ... отынын (дизтопливо) әкелу 42 есе аз жеткізілген. Егер сол кездері ... ... 125 мың тона мыс ... ал 1997 жылы ... 510 килограм м шығарды.
Қазір Қазақтсан Өзбекстанға негінендәнді дақыл (305%), тұз, күкірт, ... ... (19%), кен, ... күл (18%) , ұн және ... ... (15%) ... Қара ... және одан жасалатын өнімдердің , сондай- ақ құрал-саймандардың, машиналар мен механизмдердің үлес салмағы небары 7% құрайды.[47]
Трактор, шина ... ... ... ... ... ... ... мүлдем шығармайтын болған, ет және оның өнімдерінің үлесі күннен –күнге азайып барады.
Біздің ... ... ең ... ... газ ... ... ... және көкөніс, сондай-ақ болмашы мөлшерде электр жабдықтары мен ... ... ... ... шығарады.
Жоғарыды айтылғандай, екі жақты тауар айналым құрылымында мемлекетаралық тауар жеткізу ... ... ... ... позициялары, яғни Қазақстан бидайы мен өзбектің табиғи газын шығару бойынша жасалған шартты іске асыруда екі жақтың да жиі-жиі ... ... ... тура ... ... ... және темір жол магистралімен жүк тасымалдағаны үшін алынатын тарифтің жоғары болуы өз кезегінде Өз- бекстанды әлем базарына шығу үшін басқа ... жол ... ... ... ... ... дәл ... біздің елімізден өтіп жатқан жүк ағымның негізгі бөлігі келешкте басқа бағытқа бет бұруы мүмкін. ... ... ... ... жылы ... ... жүк тасымалдауды қысқарту есебінен өзбекстандық мақта-талшық өнімдерін транскавказ бағытымен тасымалдау 323 мың ... 460 мың ... ... ... ... өкпеназ жеткілікті. Бірақ бір-бірімізге қыңырая берсек, көздеген мақсатымызға жете алмасымыз анық. ... ... ... жағдайында мүмкіндіке байланысты қарым-қатынастың қолайлы ережелерін таңдап, ... ... ... Өйткені өмірдің өзі осыған итермелеп отыр.
Қатаң тыйымдар мен ... ... ... ... турлі тауарлар мен контрабандалық сауда жасау қарбалас жүріп ... ... ... ... қарағанда, мұндай жолмен Өзбекстанға жылына 100 мың тонна қазақстандық ұн әкелінеді екен.
Тәжіибе көрсетіп отырғандай, сауда-саттыққа бақылау ... ... ... баға да өсе ... ... ... ... орнатып, мол табыс түсіріп тұрған жасырын сауданы түп тамырымен құртып жібере алмасымыз анық. Бұндайда, ... ... ... ... ... нәрсеге рұқсат беру керек» деген қағида еріксіз еске түседі.
Ашық ... ... ... жою ... да, ... да аз ... келтірмейіні анық.
Біріншіден, жеке кәсіпкерліктің дамуына заңды жол ашылады. Екі ел ... ... ... ... ... жасау бизнесмендердің жұмысына айналып, мемлекет одан өз басын босатады.
Екіншіден, шекаралық аудандардағы жасырын ... ... ... ... жолмен тауар әкелу үшін қосылған қосымша құн жоғалып, тауар айналымы күрт артып, баға төмендеуі әбден мүмкін.
Үшіншіден, тек еркін сауда ... ... ... ғана өзара сауда жасаудың келешегі бар жолын анық ... ... ... ... ... қорлануы өзара инвестициялық қызметке де, ірі экономикалық жобаларды бірлесіп ... да ... ... ... - ... ... ... ұйымдастыру және олардың тиімді жұмыс істеуі үшін қаржы жоқ деп айту осы күндері ... ... ... ... ... ... тәртібі енгізілсе, қазіргі күнде жасырын айналымда жүрген ... ... ... ... ашық ... ... түсетінін есептеп отырғаным жоқ.
Осының бәріне қарамастан, экспорт пен импорт әкелуде төленетін кеден салығы және басқа да эквивалентті төлемдерді жойып, ... ... үшін ... жасайтын саяси-құқықтық құжат қажет. Еркін сауда келісім-шартына тек 1997 жылы маусымда ғана қол қойылды. ... мен ... ... ... ... ... бұл кезде 1992 жылғы деңгеймен салыстырғанда 10 есе төмендеген еді. Өкінішке ... бұл ... осы ... ... ... заң ... ... өзара сауда-саттықты еркіндете алмады. Кедергілердің негізгі бөлігі әлі күнге дейін сақталып қалуда.
Екі жақты ... ... ... бірлескен үкіметаралық комиссияға өз мәжілісін оқта-текте ғана өткізеді.Оның тиімді жұмыс істеуіне комиссия мүшелерінің, екі жақ төрағаларының жиі алмасуы да көп кері ... ... ... ... ... табиғи және адам ресурстарын бөлуді, сондай-ақ жұмыс істеп тұрған өндірістік қуаттарды тиімді ... ... ... басты мәселе –ешбір бәсекелі құрылымымыз, экономиканы өзара толықтыру.
Мысалға, «УзДЭУавтоның» жоспарланып отырған қуатына сәйкес ... 160 мың ... ... ... орта Азия аймағының машинаға деген сұранысын толық қанағаттандырады. Осы жағдайды, сондай-ақ көршілеріміз өзбектердің мүддесін ескере отырып, Қазақстанның ... ... ... шығармай-ақ қоюына болады. Сонымен бірге, еңбек бөлісудің артықшылығын пайдалана отырып, біздің ... ... ... ... ... ... мамандандырылуына әбден мүмкіндік бар.
Еліміздің арасындағы интеграциялық саясатта азиялық валюта – қаржылық дағдарысты ескеру қажет. Мұның ... ... бірі Азия ... ... ... ... ... өнімдердің шектен тыс бәсекелестігінде.
Шаруашылақ интеграция экомикалық негізделген шешімдерге сүйену керек. Мәселен, Өзбекстанның өзін-өзі астықпен толық қамтамасыз етуі ірі ... ... ең ... осы ... сай келетін бос жер алаңдарын қажет ететіні белгілі. Сондықтан Қазақстанның ... ... ... ... одан әрі қарай дамыту тек отандық қана емес, сонымен бірге өзбекстандық ... да ... сай ... ... ... ... ... орталығының мәліметтеріне сүйенсек, алдағы жылдарда Өзбекстан халқының саны арта түседі. Осыншама адамды азық-түлікпен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ет және ет ... ... арттыру қажет. Бұл өз кезегінде мал шаруашылығы мен құс шаруашылығы өндірісін дамытуды талап етеді. Бұл салалардың жеткілікті азық қорынсыз ... ... ... өз-өзінен белгілі. Ал өз кезегінде, Орталық Азия аймағында, белгілі себептерге байланысты, ... ең ірі мал ... ... ... ... Осы ... өзбекстандық малшылар мен құс өсірушілердің Қазақстан аграршыларымен өндірістік кооперациясы нәтижелі болары сөзсіз.
Қазіргі күнде Өзбекстан Республикасында 5,2 млн. бас ірі ... 9,5 млн. бас қой мен ешкі бар деп ... ... Бұл ... 801 мың ... деңгейінде тірі салмақтағы ет өндіруді қамтамасыз етеді. Ал норма бойынша халық жылына 994 мың ... ет ... ... екен. Жай ғана арифметикалық ... ... -ақ ,193 мың ... етке ... ... бар екені шығып отыр. Егер дамыған елдердегі ет және ет ... ... ... ... ... , бұл ... өнім өндірісінің жетіспеушілігі тағы да айқындала ... ... ... ... ... ... ... баяғыда-ақ жан басына 100 килограмнан асып түскен, ал ... ол тірі ... 35 ... ... салада интеграциялық жылжулар ... үшін ... мен ... ... ... бар. ... Павлодар және Ташкент трактор зауыттарының мүмкіндігін ... ... , ... ... ... ... ... бірінші басқышында Қазақстан Өзбекстанға шынжыр табанда трактор ... , ал ... ... , Қазақстанға доңғалақты тракторлар береді. Өзбекстанның ... ... ... ... ... ... Қазақстанда шығарылған автомобиль шиналарын жеткізіп беруді ... ... ел ... - газ ... Арал ... аудандарында және Үстіртте көмірсутегі шикізатын ... және ... ... ... кең ... бар ... бірлесіп қазылған өнімді тасымалдау мен ... ... ... ... құруды іс жүзінде асыру қажет.
Екі ... ... ... ... және ... ... жасайтын базар құруға ... Осы ... әлі де ... ... жатқан орасан зор әлеует бар. Бұл жерде өндірістік маңызы бар ... , ... ... ... , ... , ... ... мақта, ағаш және басқа өнімдерді сатуды ... ... ... ... ... ... жолдары өте көп. Бұл ... ... әділ ... ... ... , ... ... емес , тек іскерлердің өзі айналысуы керек . Олардың ... ... ... ... ... ... ... асып қоюға ешкімнің құқығы жоқ. Керісінше, екі ... да ... ... ... жан-жақты қолдап, экономикалық ынтымақтастық ... ... ... ашып ... қажет.
Екіншіден , Орталық Азияда экономикалық ... ... қол ... екі ... сондай-ақ көп жақты ... ... ішкі ... ... ... ие болуы керек.Егерде қандай да бір ... ... ... қатысушы жақтардың бірі халықаралық нормативті құқық актілеріне ... ... ... ... ... алған міндеттемелерін орындауына қатал бақылау орнату керек. Осыған орай, ... ... ... ... ... , ... Азия сотын құру қажет сияқты. Еуропалық тәжірибе ... , сот ... ... ... ... шешіміне жауапкершілік күрт артады.
Екі жақты келісім-шарт ... ... ... асырудың бақылау механизмін құру үшін , Сыртқы істер министрлігінің бұл ... ... ... керек. Мұнда халықаралық міндеметтелерді ... , ... мен ... ... ... ... сөз ... жоқ. Сыртқы саяси ведомстваға , ... есеп ... ... мемлекеттік органдардың басқа мемлекеттермен түзген келісім-шарт және келісімдерін орындауын талап ете ... ... ... керек.
Шаруашылық интеграцияның артықшылығы тек алыс болашаққа ... ... ... ... –ақ ... екі ірі ... қуатының шоғырлануы экономикалық реформаларды тездетуге және Қазақстан мен Өзбекстан халықтарының ... ... ... мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 1998 жылғы қазан айында Өзбекстан ... ... ... ... ... ... ірі ... болды. Сапар барысында бірнеше маңызды құжаттарға қол ... ... ... ... жылдарға арналған экономикалық ынтымақтастықты тереңдету жайлы және мәңгілік достық ... ... алар орны ... ... шешімдерді айқындау мақсатында инвестициялық және өндірістік – ... ... ... бірлесіп жасау ұйғарылуда.
Қазіргі күнде Қазақстан да, Өзбекстан да өз ... ... ... ... өз ... интеграциялау мақсатын қойып отыр. Мұның жалғыз ғана жолы бар. Ол ... ... ... ... тиімді ұйымдастыру. Көптеген дамыған мемлекеттер бұл ... өтті және ... ... ... ... әлемге дәлелдеді.
Қазақстан мен Өзбекстан –екі туысқан мемлекеттер интеграция ... ... ... және бұл саладағы халықаралық тәжірибені қолдануды үйренуге ... ... ... ... ... , ... де аңдай алмауымыз ... , ... мен ... ... саудасы мардымсыз. Түркменстан ( көмірсулар , ... ... Үнді ... ... мен Өзбекстанның ( әсіресе оның оңтүстік-батыс бөлігі) экономикалық ... ... Азия ... тыс ... ... ... Орталық Азиядағы экономикалық ... ... ... ... ... ... ... салдарынан дамушы елдер әлем экономикасының арт жағында ... ... ... Олар өз ... ... , дамыған елдермен экономикалық қатынастарды көбірек жақтайды. Бұл ... ... ... ... өз ... шешу ... жағымсыз әсер етеді. Дамушы елдердің интеграциялық үлгілерінде ... ... ... ... және бірін-бірі алмастырушы сияқты негізгі фактор жоқ. Олардың ... ... ... ... ... енуіне қарсы тұру және ... ... ... ... тұрды. Бұл ... ... ... ... емес , оның күшеюінің құралы ... ... ... ... ... негізінде әлемдік нарықтың ... ... ... ... ... , ... қоршаған ортадан ерекшелігі белгілі бір ... ... ... сипатталуы мүмкін. Мысалы, бұрынғы КСРОның коммуникациялық инфрақұрылымы әлі де бұл ... ... ... ... ... Орталық Азияда ... ... ... ... интеграцияны дамытуды көздейді:
- отын-энергетикалық және су ресурстарын ... ... , ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
- әлемдік бәсекеге қабілетті өнім шығару мақсатындағы ... ... ;
- ... заманғы байланыс және коммуникация жүйелерін құру ;
- сыртқы рынокқа шығатын ортақ ... ... ...
- ... –экономикалық ынтымақтастықты тереңдету.
Бірінші кезектегі проблемалар ... ... ... және азық-түлік консорциумдары. Шекара өңіріндегі сауданы ұлғайтуға және ... ... ... экономикалық рынок құруға кезең-кезең бойынша ... ... ... ... ...
2004 жылғы Астанадағы ”Орталық Азия ... ... ... ... ... ... ... және “Орталық Азия-Жапония” диалогының мәжілісі болды.
Қазақстан мен ... екі ... ... 1993 жылы ... Достық ,ынтымақтастық және өзара көмек туралы шарттың ережелеріне сәйкес құрылды.
Құжатта ... ... ... және ... да ... кеңейтуге ,экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге айрықша маңыз ... ... ... ... 90-ға жуық ... қол қойылды. Олардың ішінде Сауда-экономикалық ынтымақтастық принциптері ... ... ... ... ... мен ... ... мен ұлттық ... ... есеп ... ... ... ... ... болып табылады.Тараптардың өзара қарым-қатынасындағы негізгі арқау–сауда-экономикалық ынтымақтастықты жан-жақты ... мен ... ... ... айналымы 1998 жылы 140 миллион долларды құрады.Бұл орайда Қырғызстанның ... ... ... ... ... ... 25 ... жуығын құрайды.
Алайда, 2000 жылы сауда көлемі 90 ... ... ... ... ... Екі жақты сауданың дамуына тежеу ... ... ... бірыңғай кеден тарифінің және сыртқы сауданы ... ... ... кеден тарифінің және сыртқы ... ... ... ... шаралардың болмауы, өзара қаржы- есеп айырысу қатынастары , атап ... ... құн ... алу мәселелерінің реттелмегендігі , сондай-ақ Қазақстан арқылы жүктерді ... ... ... ... ... ... табылады.
Қазақстан мен Тәжікстанның арасында 1993 жылғы 19 қазанда қол ... ... ... ... шарт ... ... екі жақты қарым-қатынастарды реттейтін негізгі құжатқа ... ... ... ... мыналар болып табылады: ... ... ... ... машина жасау, агроөнеркәсіптік кешен,энергетика , жеңіл өнеркәсіп ,көлік және коммуникация. 1995 ... 30 ... ... ... ... ... ... ынтымақтастықтың принцптері туралы үкіметаралық келісімге қол ... ... 1995 ... ... ... жұмыс сапарының барысында Мемлекеттер басшылары байланыстарды одан әрі ... екі ... ... ... және ... байланыстарының әлеуетін тиімді пайдалану туралы пікір білдірді. Сол жолы үш ... ... қол ... ... ынтымақтастықты одан әрі дамыту мен ... ... ... ... туралы, көлік және коммуникация саласында Тасымалдаудың ... беру ... ... хаттама әзірленді.
жылы екі ел ... ... ... ... 58 миллион долларға жетті.Тау-кен өнеркәсібі, агроөнеркәсіптік кешен , энегетика, көлік және ... -екі ел ... ... ... басымдық берілетін салалары.
Қазақстан мен Түркменстан арасындағы 1993 жылғы 19 мамырда қол ... ... ... мен ынтымақтастық туралы шарт, Ынтымақтастықты одан әрі дамыту туралы декларация негізгі құжаттар ... екі ... ... ... ... Каспий теңізінің мәртебесі, Каспий ресурстарын пайдалану,көмірсутегі шикізатын ... ... ... рынокқа тасымалдау және жүктердің тасымалы саласында елдер ... ... пен ... ... көлік дәлізін пайдалану) , сондай-ақ ЭЫҰ ... екі ... ... ... ... ... ... жақындастыру екі мемлекеттің күш-жігерін ... ... ... ... ... ...
3.2 ӘЛЕМ ҚАУЫМДАСТЫҒЫНА ИНТЕГРАЦИЯСЫ ... ЖАҢА ... ... ... ... интеграциялану стратегиясын ондаған ... бойы жете ... ... Азия ... ... ... ... процестерге енудің алғашқы кезеңінде тұр.
Тұтас алғанда жаһандану бір ... , ... ... , жеке ... ... ... шақыру тастайды, ал екінші жағынан –мемлекеттерге жаңа ... ... Бұл ... ... ... тура ... ... ғылыми технологияларды дамыту мен қоғамдық ... ... ... негізделген жаһандану –объективті процесс , одан әлемнің ... ... тыс ... қоя ... , (немесе одан жасанды жасырынуға ).
Басқа ... , әлем ... ... ... , ... ... елдер оған не экономикалық , не ... , не ... ... ... Оған ... ... ... Ұйымына кіру практикасы бола алады, оған ... ... ... ... ұмтылады. Дүниежүзілік Сауда Ұйымының шарттарын ... , оған кіру ... ... ... мемлекеттің сыртқы экономикалық қатынастардың көптеген салаларында дискриминацияға ... ... ... Азия мемлекеттеріне жаһандануға қарсы тұрар жалғыз дұрыс ... ... және ... ... ... ... аймақты әлемдегі негізгі ... ... алып ... ... ... ... бола алады.
Ең алдымен Орталық Азия ... ... ... ... ... шешу ... сондай-ақ энергетика , көлік , су ... ... ... негізгі механизмдерін жасау ... ... ... ... атап ... ... Әрине , аймақ республикалары үшін интеграция-жаһандануға ... ... ... осы ... ... ... сұрақтар , әлемдік жүйеде өзін қалай ұстау, ... ... ... ... , оның ішінде ... ... ... мен ... үшін ... бар ма.[54]
Орталық Азия елдері алдында басқа да мәселелер тұр: ... ... үшін ... ... ... даму ... , ... экономикасы оның одан әрі өсуін ... ... ... ... ... қоса ... маңызды аспект -интеграцияланушы елдердің ... ... ерке , ... экономикалық қызметі негізін үйлесуі мен ... ... , ... ... ... ... құрып және заңдық базасын үйлестіру орынды. ... ... ... ... , ... ... ... бір дәрежеде бәсекелес екенін көрсетеді, яғни олар бір ... ... , ... ... ... әртүрлі, олар бірін-бірі толықтырады.Тұтас алғанда бұл республикалардың ... ... үшін ... ... ... бар, ал ... ... дағдарыстық құбылыстарды жеңу мен интеграцияны дамытуға бағытталған ... ... ... ... ... ... Азия ... –көп жағынан ынтымақтастық пен бірігіп ... ... ... ... бар ... және ... -экономикалық қалыптасқан және ... ... ... ... қарым-қатынастар жалпы алғанда көп қырлы: қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... ... ... ... байланыстар дамып жатыр.
Ынтымақтастықты дамытудың стратегиялық потенциалын ... ... , ... оны ... ... интеграцияны дамыту процесінде жүзеге асырылуы мүмкіндігін көрсетуге ... ... ... ... ... яғни ... ... институттар (қаржылық , тыңшылық (фискальная) , ... ... және тағы ... ) және ... ... , ... даму ... , ресурстық потенциал ( еңбек , энергетикалық ... ) . ... ... ... ... ... ... , Орталық Азия елдерінің біртіндеп ынтымақтастықтың құқықтық , ... ... ... ... ... ... ...
Интеграцияның қажеттігін ... ... ... ... Орталық Азияның жекелеген кез-келген ... ішкі ... ... ... ... ұтымды қалыптасқан жүйелі транспорттық ... ... ... және ... аз деп ... ... ... Сыйымдылығы жеткіліксіз ішкі нарық қазіргі бәсекеге қабілетті өндірістің ... ... ... мен ... ... ... алмайды.
Ұлттық нарықтың бытыраңқылығы , әлемдік шаруашылықтық ... ... , ... және ... ... ... жағдайында Орталық Азиялық жаңа ... ... ... ... ... ... тегеуіріне тиімді қарсы ... ... ... ... ... ... құру ... жүзеге асырылып жатыр , олардың әрқайсысы өз ... ... , ... ... ... ... шараларына және алдына қойған мақсаттарына қарай өз ... ... ... ... жойылуы нәтижесінде ... ... ... ықпал етеді. Бұл өзгерістермен ... ... , ... ... ... , ... ... көрші елдердің тауарларының интервенциясынан қорғау , ... ... , ... ... қоныс аударуы .Туындаған ... өз ... ... ... ... экология , өндірістік және ... емес ... ... отын-энергетика және басқа ресурстармен қамтамасыз ету мен бөлу ... ... ... ... талап ететіндіктен , айтарлықтай жетістіктерге әкелмеді.
Орталықазиялық мемлекеттердің интеграциясының артықшылықтарына ... ... ... ... ... , ... және ауылшаруашылық шикізаттың барлық түрімен ... ... етуі ;
- ... , ... және ... -техникалық потенциалының қуатты жиынтығы;
- ... ... ... ... ... және білім деңгейінің теңдігімен сипатталған еңбек ресурстары ;
- ... ... ... ;
- су және ... ... ... барынша тиімді және бірігіп пайдалану мүмкіндігі, экологиялық ... қол ... ... ... ... 1993 жылы ... мен ... 1994-2000 жылдары экономикалық ... ... ... туралы келісім жасалғанда басталды.
жылдан Қазақстан мен Қырғызстан ,1997 жылдан ... мен ... ... еркін сауда туралы келісім бар. Нәтижесінде үш мемлекет ... ... ... ... өсті.
Бірақ та біртұтас экономикалық кеңістік құру ... баяу ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуі , өндірістік потенциалының теңсіздігі жағымсыз әсер ... Азия ... ... мен ... ынтымақтастығының мақсаты жиынтық потенциалды жоғары ... ... ... , территориялық еңбек бөлінісінің артықшылығын ... ... ... , ... ... , ... мамандандыру мен бірлестіру жалпы аймақтың ... ... ... ... ... ... ... интеграциялық процестің мүшелерінің ... ... ... ... ... етуі тиіс.Ол мақсаттар өндірісті құрылымдық-технологиялық қайта құру ... ... ... және ... ... қол ... , ... өмірінің сапасы мен жағдайын жақсарту , ... ... ... , ... және ... ... қамтамасыз етуден тұрады.
Бірігудің негізіне ... , ... ... , орталықтандырылмау мен реттемеу , ... ... ... ... ... Оны ... мемлекеттердің интеграция мен стратегиялық мақсаттардан шыға отырып , ... ... шешу ... ... ... ... мен ... тұрақтылық , тұрақты экономикалық өсу кезеңіне өту;
- экономиканы ... құру , ... ... , ... прогрестің жетістіктерін енгізу бағытында ... ... ... ... ;
- ... ... ... базасын үйлестіру және дамыту;
- экологиялық жағдайды жақсарту тұрғындардың ... ... ... ... ... ... , ... мен өндірістік бірлестіруді тереңдету , ... ... ... пайдаланудың тиімділігін арттыру , оның ішінде ... ... ... ... ... ... түрлерін құру негізінде.[57]
Орталық Азия елдерінің экономикалық интеграциясының артықшылығы оның ... ... , ... ... ... ... мен экономикалық потенциал жиынтығын тиімді пайдалану мақсаттарымен анықталады. ... ... ... мен ... ... ... ... бірінші және маңызды қадам.
Экономикалық ынтымақтастықтың басым ... ... ... атауға болады:
Су ресурстарын тиімді ... ... ... ... қамтамасыз ету .
Сауда қарым-қатынасы.
Ауылшаруашылық өнімдерінің ортақ нарығын ... ... және ... ресурстарды тиімді пайдалану.
Жоғары дәрежедегі дайындалған бәсекеге қабілетті өнім ... ... ... ... ... ... ... транспорттық жүйе құру.
Қазіргі байланыс және комуникация жүйелерін құру.
8 Валюталық одақ ... ... ... ... [58]
жылы Орталықазиялық экономикалық қауымдастық құрылды, ... ... ... ... ... ... айналды. 2004 жылы бұл бірлестіктің дамуындағы жаңа ... оған ... ... ... ... көзқарасымызша, бұл құрылымға ол ... ... жеке ... ... үшін тағы бір күш ...
Аймақ елдері үшін тағы бір маңызды екінші ... бұл ... ... тиімді қамтамасыз ететін –экономикалық дамудың тұрақты ... ... ... ... , біз атап ... және ... ресурстар.
Орталық Азия одағы мемлекеттерінің жалпы ... 21,08 ... км ... ол ... ... ... территориясынан (4,066 млн.кв.км) бес есе үлкен. Бұл ... бай адам ... ие, ... бірақ әлі аз игерілген нарық, оның ... ... ... мен ... әл-ауқатының өсуімен қатар тұтынушы потенциалы өседі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... береді : аймақ елдерінің ( Ресейді қосқанда) жалпы ... саны ... 200 млн. ... ... Азия ... ... территориясы–планетағы ең энергияға толылардың ... Бұл ... ... ... ... ... бай ... ие. Ресей мен Қазақстанда әлемдік нарықта сұранысқа ие мұнай мен ... ірі кен ... ... ... , ... әлемдік мұнай қорындағы үлесі-10-12% , газдан-31,2 % құрайды. ... қоры ... ... ... ірі ... ... ... зерттелген кенінің ... ... ол 12 ... ... дәл ... ... ) газ және газдың конденсаты-15 , мұнай ... ... -23 ... ... [59] ... Азия мемлекеттерін аймақтық интеграциялау идеясы Біртұтас Экономикалық Кеңістік құру туралы (БЭК) ... 1994 ... 30 ... қол ... ... жүзеге асты. Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, оның қатысушылары болды (1998 жылғы 26 наурыздан бастап ... ... ... құқықты қатысушысына айналды).Сөз болып отырған уақытта Орталық ... ... және даму ... ... құру туралы келісімге қол ... ... ... ... Азия елдеріндегі экономикалық реформалар деңгейіндегі ... ... , ... Азия ... ... оқшаулығы осы ұйымның шеңберіндегі жұмыстың жаңа нысандарын қажет етті. Сондықтан Мемлекетаралық Кеңестің ... (1998 ... 17-18 ... ... ... жаңа ... ... Азия Экономикалық Қауымдастығы (ОАЭҚ) бекітілді.
Осындай жолмен Орталық Азия ... ... ... ... ... , ... тұрғыдан -анағұрлым бағдарланған ұйымға айналды.
жылғы қол ... шарт ... ... ... ... ... ... байланыстарды дамытуға ,тауарлардың , капиталдың , көрсетілген ... пен ... ... ... ... , ... ... салалардағы өндірістік бірлестіктерге ; қатысушы ... ... ... , ... , ... , салық, баға, кеден, валюта саясаты проблемалары бойынша консультациялар өткізуге , ... ... және ... саласындағы жүзеге асыруға ... ... ... ету ... ... рөл ...
Орталық Азия аймағында көп жақты ынтымақтастықты одан әрі дамыту үшін және Азия ... ... ... ... ... үшін 1997 жылы 10 ... Бішкекте қол қойылған , Қазақстан, Қырғызстан және ... ... ... ... ... ... зор маңызы болды. ... ... , ... және ... ... аймақтық ынтымақтастық үшін қолайлы жағдайлар туғызуды мақсат ... 6 ... ... ... ... ... және Өзбекстан басшылары Біртұтас экономикалық кеңістік туралы шартты іске ... ... , үш ... ... ... ... проблемалары , сондай-ақ су -энергетикалық ресурстарды ... ... ... ... шараларды қарады.
Орталық Азия елдерінің саяси өзара ... және ... ... ... ... экономикалық интеграцияға жіті ... ... ... Осы жаңа ... ... ... Президент Н.Ә. Назарбаев Орталық Азия экономикасы үшін ... ... құру ... ... көтерді, ол екі басты ... ... : ... ... ... экономикалық байланыстарды одан әрі нығайту және ... Азия ... ... ... ... ынтымақтастығын дамыту. Бағдарламада төмендегідей басымдық ... ... ... ... ... , су-энергетика ресурстарын ұтымды пайдалану , шетелдік ... ... және ... ... ... ... жеткізудің көп нұсқалы ... ... іске ... ... Еуропалық Экономикалық Комиссиясы ( ... және ... ( ... ... ... шешуші үлес қосты, олар өздерінің ... ... ... рет ... Азия мемлекеттерінің әлеуметтік-экономикалық дамуы жөніндегі жеке ... ... ... Азия елдерінің тиісті шарттары мен келісімдерінің орындалуына талдау ... ... ... , ... , ... ... кең ауқымы бойынша ынтымақтастықты дамытуға ұмтылысын көрсетті.
ОАЭҚ Мемлекетаралық Кеңесінің 2000 ... 14 ... ... ... мәжілісінде Орталық Азия елдерінің Президенттері Қауымдастықты ... ... мен ... Азия ... ... ... бірлесіп пайдалану туралы ой-пікір алмасты.
ОАЭҚ шеңберіндегі интеграцияны тереңдетуге ... ... , ... 2005 ... ... кезеңге арналған Қауымдастықтың даму ... ... Бұл ... экономикалық өзара іс-қимылдың төмендегідей басымдық берілетін бағыттарында қатысушы мемлекеттердің күш-жігерін ... ... ... ... және энергетикалық ресурстарды бірлескен түрде және ұтымды пайдалану ;
көліктік-коммуникациялық жүйені ... ... ... ... жүргізу;
қалыптасқан шаруашылық байланыстарды жетілдіру және импортты ... ... ... ... ... ... гуманитарлық –мәдени байланыстарды кеңейту үшін ... ... ... ... ету.
ОАЭҚ мемлекеттерінің 2002 жылға дейінгі кезеңге арналған ... ... ... ... жөніндегі бірінші кезектегі іс-қимылдарының бағдарламасы ... ... , ... Тәжікстан және Өзбекстан ең алдымен еркін сауда аймағын, ... ... , ... көрсетудің және капиталдардың ортақ рыногына шыға ... , ... ... ... және ... ... ... –кезеңімен құру арқылы экономикалық интеграция мен ... ... ... ... Азия ... ... ... олардың интеграцияның өзіне қатысты көзқарастарындағы елеулі айырмашылықтарға байланысты ... ... ... әзірге нақты іске асқан жоқ.
Орталық Азиядағы интеграция ... ... , ... ... ... ... , ... кәсіпорындарды құру мен ... ... ... ... жасау үшін қолайлы ... бар ... атап өту ... ... Азия ... ... ... , саяси, әлеуметтік және экологиялық міндеттердің ... шешу үшін кең ... ... ... ... ... барлық мемлекеттеріне тиімді осындай өзара і-қимыл осы ... ... ... ... ... салмақты факторы бола алады.
Аймақтық интеграциялық ... көп ... ... ... бар ... ... ... өйткені барлық елдер Орталық Азиядағы тұрақтылықты нығайту үшін ... ... ... зор ... ... ... ... қатысты айтсақ , онда негізінен , екі ... ... ... ... ... ... су ресурстарын бөлу сияқты мәселелерде тараптар бірігуге мәжбүр.
ҚОРЫТЫНДЫ
Биполярлы әлемнің күйреуі евразиялық ... ... ... ... қалыптасуына алып келді. ... ... ... ... ... ... екі жақты жүйесі жойылып , оның ... ... ... ... ... ара ... ... өзгеруі жүрді.
Екі ... ... ... 11 ... пен ... ... Ұйымының құрылуымен ... Азия ірі ... ... ... орталығына айналды.
Аймақ мемлекеттері енді басқа бір ірі ... ... ... үшін , ... Азияда ешқандай да бір ... ... ... ... ... ... тепе-теңдігін ұстап отыруға тиіс.
Орталық Азия тек ... ... ... өркендей алады. Аймақ елдерінің қауіпсіздік шараларын ... ... ... ... ... ,“айдап салушылар ” кесірінен аймақтық жанжалдарға ұрынбауға басты ... ... ... трансформация процесі әлі аяқтала қойған жоқ , Батыс пен Шығыстың бір де бір ... ... ... позиция иеленуге қол жеткізілмеді.
Орталық ... ... ... ... ... ... ... географиялық фактор бұл мемлекеттердің әрқайсысын ... және ... ... ... ірі державалар арасында бөлініп бақыланатындықтан ,аймақтық интеграция маңызды және қажет , ал ... ... ... онда өз орнын табу.
Орталық Азия Одағы Орталық Азия ... ... ... ... ... , ... ... жолындағы негізгі кезең- дер жаңарушы ағымдармен , ұлттық тәуелсіздіктің ... ... , жаңа ... ... реинтеграциясымен қосылып кеткен. Бұндай ... ... ... аймақтағы интеграция – бір топ ішкі және ... ... ... ... Г.Милославскийдің пікірімен келісуге болады , “макродеңгейдегі (геосаяси, геоэкономикалық ,геомәдени) үш ірі ... бөлу ... Азия ... аймақтық жүйе ретінде сызуға мүмкіндік береді . ... ... ... ... ... ... және көп ... сипаттағы геосаяси және глобалистикалық факторлардың түйісуі аймақта интеграциялық ... ... ... ... ... ... ететіндігі байқалады.
Бұдан кейбір мынандай тұжырымдар жасауға ... ... ... ... ... , аймақтағы мемлекеттердің саясатында глобалистика мақсаттарының ... ... ... ... ... ... ... даму нұсқасы барынша ... ... еді, яғни ... ішкі ... ... ... ... жеке күш орталығына айналдыру мүмкіндігі бар.
Бүгінгі Орталық Азиядан ... ... әлі ... Оған объективті , субъективті тәртіптегі көптеген себептер тиек ... ... ... ... , осы аймақта интеграцияның элементарлық ... іс ... ... , ... ... өзара байланыстарының әлсіздігінен ... ... ... ... ретінде қарастыру мүмкін ... ... ... ... аймақтың қарым-қатынасы босап саябырси түседі. Шынында , Орталық Азия ... ... ие ... ең ... ... аумақ.Теңіздер мен әлемдік сауда жолдарына тікелей ... ... ... бұл ... қарым-қатынас күші жеткіліксіз , баяу дамып келеді. Екіншіден , аймақ ... ... ... бірін-бірі толықтыратын емес , ... ... ... ... ие ... келе ... қорытындылар жасауға болады:
. Орталық Азия ... ... ... ... ... ... үшін ... қызығушылықты туғызатын көпқырлы және динамикалық процесс болып табылады.
. ... ... ... ... Азия мемлекеттерінің әлсіз экономикалық ... , ... ... ... ... , сондай-ақ мемлекеттер экономикасының шикізаттық бағытының сақталуымен күрделенеді. Орталық Азияда біртұтас ... ... ... ... ... аймақ мемлекеттерінің экономикалық және ... ... ... ... ... мемлекеттердің экономикалық ынтымақтастығының проблемалары бұл аймаққа қатысты мемлекеттердің мүддесіндегі бірқатар ... ... ... ... ... ... мемлекеттік акторлармен бірігіп шешу бүкіл ... ... ... ... ... ... ... үшін аймақтың шикізаттық ресурстарын игеруге бағытталған , барлық ... Азия ... ... ... ... ... қатысуы қажет, бұл аймақтың өндірістік секторының прогрессивті дамуына серпін береді. ... ... және өзге ... ... ... алыстау процесіне дем береді, мұндай жағдайда ... ... ... ... ... болу ... туралы айту мүмкін емес.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:
1. Назарбаев Н.А. Казахстан-2030: Процветание, безопасность и ... ... всех ... ... Президента страны народы Казахстана .-Алматы:Білім,1997.-с.11.
2.Назарбаев Н. Ә. ... ... ... және ... ... жаңару жолында. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан ... ... ... Жолдауы. –Алматы:Атамұра,2005.-45бет.
3.Чэнь Циминь . Центральная Азия : ... ... и ... ... ... : 2002. –с. ... Бабак В.Центральная Азия: проблемы постсоветской интеграции // Центральная Азия .-1997. -№3. Гобл П. ... на ... ... : ... ... Азии // ... Азия .-1997. - №2. ... Дж. Основные направления Центральноазиатской политики США//
Центральная Азия ... ... З. К ... ... ... // ... Азия .-1997.-№1.
. Исингарин Н.К. Проблемы интеграции в СНГ . ... ... У.Т. ... Азия : ... и ... ... ... // Казахстан и мировое ... ... ... Д.Б. ... в ... региональной интеграции // Мысль. -1995.-№8.Примбетов С.Д. ... в ... ... : проблемы и перспективы // Казахстан и мировое ... ... С.Д. ... Азия на пути ... // ... Решение Глав государств Республики Казахстан , Кыргызской Республики и ... ... о ... ... ... в ... Президентов и Премьер-Министров. Алматы// Казахстанская правда. -1994.-8июля.Заявление глав ... ... ... , ... ... и ... ... о дальнейшем углублении региональной интеграции // Казахстанская правда .-1998.- 28 марта. ... ... по ... интеграции Республики Казахстан , Кыргызской ... и ... ... ... ... ... Совета Республики Казахстан, Кыргызской Республики и Республики Узбекистан,1995.
.Журавская Е.Г. ... ... в ... ... ... теории и реальность (на примере АСЕАН).М.:Наука.-1990.-с.7.
. Белокреницский В.Я.Геополитическая ... в ... ... Proet ... 1997. с99.
. Барановский В.Г. Политическая интеграция вЗападной ... ... ... ... и практики.-М.:Наука,1983.-с.31.
. Мюрдаль Г. Мировая экономика .Проблемы и перспективы.-М.:Иностранная литература.1958.-с.122.
. Шишиков Ю.В. ... ... ... ... ... ... ... Шишков Ю.В. Теории региональной капиталистической интеграции.-М.:Мысль.1978. –с.200.
. Кушкумбаев С.К. Центральная Азия на ... ... : ... ... ... Алматы“ Қазақстан” .2002.-с.30.
. Примбетов С.Д. Интеграция в ... ... : ... и ... // ... и мировое сообщество .-1995.-№3(4).
. Примбетов С.Д. Центральная Азия на пути ... // ... С.Д. ... и ... ... интеграция //Саясат.-1996.-№7.
. Примбетов С.Д. Интеграция в Центральноазиатском регионе : ... и ... // ... и ... ... ... Г.Х. Қазақстанның Орталық Азиядағы ұлттық мүдделерін қамтамасыз ету ... ... ... ... жаршысы.-2000.-№4.
. Султанов Б.К. Территориально-пограничные проблемы в Центральной Азии ... ... ... Дж. ... регионального сотрудничества в Центральной Азии // Аналитик.-2001.-№3.
. Сарсекеев М. ... Азия в ... ... ... и ... //Саясат .-2003.-№11.
. Эсенов М. Центральная Азия на пороге ХХІ века // ... Азия и ... ...
. ... Ч. ... , Россия ,США :интересы , позиции, взаимоотношения в ЦА// ... Азия и ... ... Хамраев Ф. Влияние “американского ... ” на ... ... в Центральной Азии//Саясат .-2003.- №11.
26. Лифань Л.,Д. Шиу Геополитические интересы ... , США и ... в ... ... ... Азия и ... ... сонда.
. Региональная интеграция в ... Азии . ... ... ... В. ... Азия : проблемы постсоветской интеграции.//Центральная Азия.-1997.-№3.
30. Акимов А.В. ... ... ( ... и ... Азия : перспективы экономической интеграции )// Евразийское сообщество: экономика, политика , безопасность .-1995.-№3.
. ... Д. ... игра ... на ... и в ... ... ... .-2003.-№11.
. Артыкбаев М. Проблемы совершенствования политических ... ... ... ... ... ... М. С. ... проблемы и угрозы безопасности Каспийско –Центральноазиатского ... // ...
34. ... Ш. ... сотрудничество в Центральной Азии // Аналитик . -2001.-№3.
. Чэнь ... ... Азия ... ... и ... ... ... обрел “большого” покровителя в лице США //Институт по освещению войны и мира < http: //www . burana. bu. ... ... Е. ... и ... : ... перемен .-Астана : Елорда,2001.-576с.
38. Бжезинский З. ... ... ... . ... ... и его ... ... .-М.:Междунар.отношения ,2000.-256с.
39. Ахметгалиева Б.Р. , Базаров А.А. ... в ... ... в ... пространстве //Казахстан-спектр .-1997.-№1-2.
. Белокреницкий В.Я. Центральноазиатское ... миф или ... // ... . ... Гаджиев К.С. Геополитика .-М.:Международные отношения ,1997.-384с.
42. Суюнбаев М. Интеграция Центральной Евразии : ... и ... ... // ... Азия ... С.К. ... интеграция в Центральной Азии// Саясат ,август.-1998.-с.67.
.Марков В. Центральноазиатская интеграция: этап или ... ... ... СНГ ... Азия ... ... Дж. ... направления центральноазиатской политики США//Центральная Азия.-1997.-№2.
. Резникова О. Россия , Турция и Иран в ... Азии // ... ... и ... ... .-М., ... ... Н.А. Постсоветские государства Центральной Азии : ... ... ... в ... ... ... и Азия : состояние и перспективы сотрудничества .-М.: Институт востоковедения РАН ,1995.с.156.
. сонда
.Курганбаева Г. ... ... ... ... стран Центральной Азии// Центральная Азия и ... ...
. ... М.Т. Геополитика в Центральной Азии и безопасность ... ... ... дисс. на соиск.учен. степ. доктора политических наук.-Алматы.2003.-с.15.
. ... ... ... ... ... Сб.ст.- М.:Руский паритет.1998,-с.157.
. Рыбалкин В.Е. ... ... ... .-М.: ... , ... ... Г.П. ... экономика . –Спб. :Полиус,1998.-с.295.
. Бакаев Л.К. Интеграция новых независимых государств ... ст. ... ... М.Д. ... ... ... ... Центральной Азии в условиях переходной экономики . Автореф. дисс. доктора эконом.наук.-Алматы,1999.-с.45.
. Кушкумбаев С.К. ... ... ... ... в ... Центральной Азии .Автореф. дисс. канд.полит.наук.-Алматы,1999.-с. 27.
. Сейлеханов Е. Центральная Азия : ... путь к ... // Мир ... ... ... Е.С. ... Н.Н. Опыт ... Европейского Союза и возможности его применения в странах ... ... ... А. Эволюция интеграционных процессов в рамках ЦАС//Евразийское сообщество .-2004.№1(45).-с. 132.
. Байбосунов К. ... ... ... ... Азия и Кавказ .-2004.№4.-с.150.
63

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 74 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Германияның орталық Азиядағы саясаты (1992-2009 жж.)167 бет
Тіршілік қауіпсіздігі18 бет
Экономикалық интеграция36 бет
Каспий аймағындағы мұнайқұбыр коммуникациялар геосаясатының экономикалық астары16 бет
ҚР Арал аймағындағы қоршаған ортаны қорғау мен табиғи ресурстарды пайдалануды құқықтық реттеу22 бет
Cпектрдің жақын ИҚ аймағындағы сатурынның бұлытты жамылғысының сенімді спектрлік бақылау мәлметтерін алу38 бет
«Өзін-өзі тану» пәні: қазіргі жағдайы мен келешегі28 бет
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы негізгі интеграциялық үдерістер17 бет
Азия-тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі46 бет
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі және Қытайдың позициясы61 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь