Мемлекеттің пайда болуы туралы ақпарат

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. Теологиялық теория ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
2. Мемлекеттің пайда болуы туралы патриархалдық теория ... ... ... ... ... .. 5
3. Шарттасу теориясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 6
4. Күштеу теориясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 10
5. Психологиялық теория ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
6. Нәсілдік теория ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 15
7. Гегельдің мемлекет туралы ілімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
8. Органикалық теория ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
9. Материалистік (таптық) теория ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 29
Мемлекеттің пайда болу процесін зерттеу тек танымдық қана емес, сонымен қатар саяси-практикалық сипатқа ие. Ол мемлекет пен құқықтың әлеуметтік табиғатын, ерекшеліктері мен белгілерін терең түсінуге, олардың пайда болу және даму себептері мен шарттарына талдау жасауға мүмкіндік береді. Оларға тән барлық функцияларды, қызметінің негізгі бағыттарын дәл айқындауға, қоғам және саяси жүйе өміріндегі орны мен рөлін нақты белгілеуге жағдай жасайды.
Мемлекет теоретиктерінің арасында мемлекеттің пайда болу процесіне қатысты мәселеде ойлары тоқайласып, пікірлері тоғысқандары бұрын болған емес, қазіргі таңда да жоқ. Әлемде мемлекеттің пайда болу және даму процесін түсіндіретін бірнеше теория бар. Олардың түрліше болуы түсінікті де, себебі теориялардың әрқайсысы әр түрлі топтардың, таптардың және ұлттардың аталмыш процеске қатысты түрліше көзқарастары мен пікірлерін немесе бір ғана әлеуметтік топтың осы мемлекеттің пайда болу процесінің түрліше аспектілеріне қатысты көзқарастары мен пікірлерін көрсетеді.
Мемлекеттің пайда болуын зерттеу теориялық жағынан да, саяси-практикалық жағынан да аса маңызды. Адамзаттың даму барысында ондаған теориялар мен доктриналар қалыптасып, бірнеше жүздеген, мыңдаған болжамдар айтылды. Оның үстіне мемлекет пен құқықтың табиғаты туралы даулар әлі күнге жалғасын табуда.
1. Фридрих Энгельс – великий мыслитель и революционер. Материалы научно-теоретической конференции общественных наук вузов и научных сотрудников учреждений АН СССР. Л.,1972ж.
2. Ф.Энгельс. Происхождение семьи, частной собственности и государства. В связи с исследованиями Л.Г.Моргана. М.,1973ж.
3. Советский Энциклопедический словарь - М.: Советская энциклопедия,1989ж.
4. С.С.Алексеев. Государство и право. М.,1993ж.
5. С.С.Алексеев. Общая теория права. 1,2-том. М.,1981-82ж.
6. Л.Гумплович. Общее учение о государстве. СПб.,1910ж.
7. Д.Дидро. Шығ. М.,1939ж.
8. К.Каутский. Материалистическое понимание истории. 2-том: Государство и развитие общества. Л.,1940ж.
9. В.М.Корельский, В.Д.Перевалов. Теория государства и права. М.,1997ж.
10. М.Н.Коркунов. Лекции по общей теории права. СПб.,1894ж.
11. В.В.Лазарев. Общая теория права и государства. М.: Юрист,1994ж.
12. Р.З.Лившиц. Теория права. М.: БЕК,1994ж.
13. К.Маркс, Ф.Энгельс. Шығ. М., 2-басылым.
14. М.Н.Марченко. Теория государства и права. М.: Зерцало, ТЕИС,1996ж.
15. И.Б.Новицкий. Римское право. М.,1993ж.
16. Ж.-Ж.Руссо. Об общественном договоре. М.,1938ж.
17. Ж.-Ж.Руссо. О причинах неравенства. СПб.,1907ж.
18. Г.Спенсер. Основание социологии. 1,2-том. II. СПб.,1908ж.
19. В.Н.Храпанюк. Теория государства и права. М.,1993ж.
20. З.М.Черниловский. Хрестоматия по всеобщей истории государства и права. М.,1996ж.
21. А.Б.Венгеров. теория государства и права. 1,2-том. М.,1996ж.
22. А,Ибраева. Общая теория государства иправа. А.,2000ж.
23. С.А.Комаров. Общая теория государства иправа. Саранск.,1994ж.
24. Теория государства и права. Отв.ред. В.М.Королский. М.,1997ж.
25. А.Ф.Черданцев. Теория государства и права. Курс лекции. Екатеринбург.,2000ж.
26. Теория государства и права. Курс лекции под.ред. М.И.Матузова. М.,1999ж.
27. Курс лекции по теории государства и права. Под.ред. А.В.Малько. Саратов.,1993ж.
28. В.Л.Куланов. Юридический словарь общеобязательных категорий и терминов. Саратов.,1993ж.
29. А.Ибраева. Мемлекет және құқық теориясы. А.,1997ж.
30. Қ.Д.Жоламан. Мемлекет және құқық теориясы. А.,2005ж.
        
        Мемлекеттің пайда болуы
Жоспар
Кіріспе ……………………………………………………………………………. 3
1. Теологиялық теория ………………………………………………………….. 5
2. ... ... ... ... ... ... ……………….... 5
3. Шарттасу теориясы …………………………………………………………... 6
4. Күштеу теориясы ……………………………………………………………. 10
5. ... ... ... 14
6. Нәсілдік теория …………………………………………………………….... 15
7. Гегельдің мемлекет туралы ілімі …………………………………………... 17
8. Органикалық теория ……………………………………………………….... 18
9. Материалистік (таптық) теория ……………………………………………. ... ... ... ... ... ... ... пайда болу процесін зерттеу тек ... қана ... ... ... ... ие. Ол ... пен құқықтың
әлеуметтік табиғатын, ерекшеліктері мен белгілерін терең түсінуге, олардың
пайда болу және даму ... мен ... ... ... ... Оларға тән барлық функцияларды, қызметінің негізгі бағыттарын дәл
айқындауға, қоғам және ... жүйе ... орны мен ... ... жағдай жасайды.
Мемлекет теоретиктерінің арасында мемлекеттің пайда болу процесіне
қатысты мәселеде ойлары тоқайласып, пікірлері ... ... ... ... ... да жоқ. ... ... пайда болу және даму
процесін түсіндіретін бірнеше теория бар. Олардың түрліше ... ... ... ... ... әр түрлі топтардың, таптардың және
ұлттардың аталмыш процеске ... ... ... мен ... бір ғана ... ... осы мемлекеттің пайда болу процесінің
түрліше аспектілеріне қатысты ... мен ... ... ... болуын зерттеу теориялық жағынан да, саяси-
практикалық жағынан да аса ... ... даму ... ... мен доктриналар қалыптасып, бірнеше жүздеген, мыңдаған болжамдар
айтылды. Оның ... ... пен ... ... туралы даулар әлі күнге
жалғасын табуда. Мемлекеттің пайда ... ... ... көп ... ... ашып ... ... емес, сондықтан біз осы курстық
жұмысымызда бұл теориялардың ең ... және кең ... ... ... ... Бұл теориялар мыналар:
- теологиялық,
- патриархалдық,
- шарттасу,
- күштеу,
- психологиялық,
- нәсілдік,
- Гегель теориясы,
- органикалық,
- материалистік (таптық) теория.
Аталған теориялардың әрқайсысына ... ... ... ... ... өз бастауын көне заманнан алады. Ежелгі Египет пен
Вавилонда мемлекет пен ... ... ... ... ... ... ... Осылайша, Хаммурапи патшаның заңдарында патша
билігі құдайдың құдіретімен пайда болғандығы туралы ... ... ... ... ... ... үшін жіберген"; "Адам құдайдың
көлеңкесі, құл адамның көлеңкесі болып табылады, ал патша ... ... ... ... ... ... бөлуі адамзат баласының қоғамдық-саяси
ақыл-ойының бұдан кейінгі ... да ... ... қоймады.
Теологиялық теорияның таралуы феодализмнің қалыптасу және даму ... ... ... ... ... ... «екі ... теориясы дамыды. Бұл
теорияның түпкілікті мәні ... ... ... екі ... ... ... ... олар қынабына салып, өз бойларында ұстап
жүрді. Ал екіншісін жердегі ... ... үшін ... сыйлады. Шіркеу
патшаға адамдарға билік жүргізу құқығын береді әрі ол ... ... ... ... ... ... мәні рухани ұйымның (шіркеудің)
мемлекеттен басымдығын ... түсу және ... ... ... ... де, ... де жоқтығын дәлелдеу.
Танымал ғалым Фома Аквинскийдің (1225-1274жж.) ілімі де шамамен ... ... ... дами бастады. Ол мемлекет пен құқықтың пайда болу ... ... ... ... ... ... процесс деген пікір айтып,
оны өле-өлгенше жақтап өтті.
2. Мемлекеттің пайда ... ... ... ... ... өз ... ... Грециядан алады. Оның негізін салушы
Аристотель деп саналады. Аталмыш теорияны жақтаушылардың ... ... ... ... ... және орыс зерттеушісі, мемлекеттанушы
Михайловский (XIXғ.).
Патриархалдық теория мемлекет отбасынан пайда ... яғни ... ... нәтижесі деген түсініктен келіп шығады.
Мемлекет, Аристотельдің ойынша, табиғи даму өнімі ғана емес, ... ... ... ... түрі ... ... Ол ... басқа түрлерінің барлығын да (отбасы, ауыл-аймақ) қамтиды. Онда
барлығы да түпкілікті мақсатқа – «игілікті өмірге» қол жеткізеді.
Орта ... ... ... ... ... ... немесе корольдердің табиғи құқығын қорғау» атты ... ... ... ... ... бастапқыда король билігін
Адамға сыйлаған деген тұжырым айтты. Сондықтан да Адам адамзат баласының
әкесі ғана ... ... ... ... ... ... жақтаушылардың пікірінше,
әке билігінің жалғасы деп есептелді. ... ... ... бұл
отбасы иесінің патриархалдық билігі. Патриархалдық теория орта ғасырларда
монархтың абсолюттік («отандық») билігінің негізі ретінде қызмет етті.
Патриархалдық ... әр ... ... ... ... ... де ... Атап айтар болсақ, Джон Локк патриархалдық ... біз ... ... орнына «баланың шатпағын» табамыз деп
жазды. Бұл теорияны «жазба түрлер доктринасы», ... ... ... ... ... ... деп ... Шарттасу теориясы
Бұл теория (мемлекет пен құқықтың пайда болуы туралы келісім-шарт
теориясы) мемлекеттің пайда болуын қоғамдық келісімнің – ... ... ... деп ... ... ... ... өз
бостандықтарын қамтамасыз етудегі ортақ мүдде жолында ерікті түрде бірікті
деген тұжырым ... Осы ... ... ... ... ... Ежелгі Грециядағы софистер ойлап шығарды. ... ... ... ... ... келуінде жатыр...» деген екен.
Алайда Ежелгі Греция философтарының ... біз ... ... ... ғана ... ... бұл теория ХҮІІ-
ХҮІІІ ғасыр ойшылдары Г.Гроцийдің, Б.Спинозаның, А.Радищевтің, Т.Гоббстың,
Дж.Локктың, Жан-Жак Руссоның және т.б. ... ... ... ... ... ... негізі мемлекеттің пайда болуына адам баласының табиғи
жағдайы сеп болды деген қағидада ... ... өмір сүру ... ... ... ... ... бір тұрпатты болған жоқ. Т.Гоббс
табиғи жағдайды «барлығын барлығына қарсы ... ... жеке ... ... ... көрді; Жан-Жак Руссо алғашқы қауымдық
қоғамдағыдай әлемдік бостандық патшалығы бар деп ... ... ... ... – оның ... бостандығында деп жазды.
Табиғи құқық теориясын жақтаушылар мемлекетті құқықтық актінің –
қоғамдық келісімнің нәтижесі деп ... ол – ... ... ... ... ... бұл ... мемлекеттің пайда болуы туралы
механикалық түсінікпен байланыс табады, ал ... ... ... ... ... ету ... бірлесуге келіскен адамдардың саналы
еріктілігінің жасанды шығармасы іспеттес.
Гольбах, мысалы, қоғамдық ... ... ... ... арналған шарттардың жиынтығы ретінде түсінді. Д.Дидро өзінің
қоғамдық келісім туралы ... ... ... ... ... ... ... қанықты, - деп жазады ол, - егер олар өз бостандықтарын,
өз тәуелсіздіктерін пайдалануды, құштарлықтарына көзсіз ... ... ... ... жеке адамның жағдайы бақытсыздық халіне жетеді;
олар әрбір ... ... ... ... бір ... ... бағынуы қажеттігін терең түсінді, ал бұл ерік ... ... ... ... ... ... мен барлық күштердің бірігу
орталығы болуы тиіс. Мемлекеттің шығу тегі осындай».
Шарттасу ... ... ... ... ... ... ... Ол тарихи тәжірибеден тарата келіп, билеушілер мемлекетке өзінің
жеке меншігі ретінде, ал азаматтарға құлдары ... ... ... ... ... Олар деспоттарға, халықты қанаушыларға айналды. ... ... ... ... көп ... шектен шыққан ең сорақы
көрінісі: жеке меншіктегі ... мен ... ... биліктегі
күштілер мен әлсіздердің теңсіздігі; патшалар мен құлдардың теңсіздігі. Осы
теңсіздік кері ... жаңа ... ... айналады: деспоттың
алдында барлығы тең, себебі олардың ... ... тең. ... бұл ... адамдарының табиғи теңдігі емес, табиғатты бұзатын теңдік.
Жан-Жак Руссоның пікірінше, ... ... ... орнатып,
нағыз теңдік пен бостандықты қалпына келтіру мақсатында еркін қоғамдық
келісім жасау керек. Бұл ... ... ... мынада: «әрбір қатысушы
тұлғасы мен мүлкін ... ... ... сақтап, қорғай алатын және әрбір
қатысушы барлығымен біріксе де, тек ... бас ... және ... ... ... ... нысанын табу». Шарт теориясын негіздей
отырып, Жан-Жак Руссо былай деп көрсетеді: ... ... өз ... ... ... ... ... еріктің басшылығына тапсырады да,
қоғамның әрбір мүшесін бүтіннің ... ... ... ... пен ... ... ... діни идеяларын сараптай келе
Александр Радищев (1749-1802жж.) мемлекет қандай да бір діни ... ... ... ... ... мен қаналғандарды бірлесе
қорғау мақсатында жасаған ... шарт ... ... ... ... қорытынды
ұсынды. Мемлекет, оның ойынша, «азаматтардың игілігін ... ... ... Локк ... ... ... ... барлық мемлекеттердің
негізінде халықтың келісімі жатыр деп көрсетеді. Өзінің «Басқару туралы ... атты ... ... ... адамдар басынан кешкенді
мемлекет те өткереді: олар әдетте өздерінің дүниеге ... және ... ... ... білмейді» деп жазады, Джон Локк сонымен қатар «біртұтас
саяси қоғамға бірігуге келісім ... ғана қол ... ... ... ... күш ... Автордың ойынша, тек келісім ғана – ... ... ... кіретін тұлғалар арасында болатын және болуға
тиіс шарт». Мемлекеттің пайда болуы ... ... ... ... ... – осы ... жақтаушылардың «халық Қоғамдық
келісім негізінде өзінің мемлекетке қатысты ажырамас табиғи құқығына ғана
емес, сол ... ... ... да ие ... ... тұжырымы.
Келісім-шарт теориясы әр түрлі себептерден сынға ұшырады. Мысалы,
Коркуновтың пікірінше, ... және ... ... шарттық
бастаулар қоғамдық өмір түсінігінде асыра сілтеушілікке алып ... жеке ... ... билігін жүргізе алады. Жеке тұлға қоғамдық
ортаның себепшісі емес, керісінше, тұтастай ... ... ... ... ... ... жақтаушылар тарихи шындыққа
бойламайды, себебі олар үшін қоғамдық келісім жай ... ... ... ... да шарттасу теориясына осындай тұрғыдан баға береді. Оның
айтуынша, «қоғам адам шығармашылығының өнімі ... ... адам – ... ... ... қалыптасқан қоғамдық шарттардың жемісі, бүтіннің
заңдылықтарына бағынған әлеуметтік ағзаның бір бөлігі».
Мемлекеттің ... ... ... ... ... «шарттасу теориясы тарихқа қарсы, себебі қоғамдық өмірдің
негізі жеке ... адам ... алға ... Сонымен бірге бұл теория бір
жақты: тарихи даму адам ... ... дей ... ол ... әсер ... осы ... өзіне жаңа тіршілік ... ... деп ... мен ... ... ... туралы басқа тұжырымдамалардың
өкілдері күштеу теориясына сыни тұрғыдан қарап, одан көптеген кемшіліктер
табады. Бұл ... де, ... ... ... ... кез ... ... ойының объективті сипаттағы процестерге субъективті ... ... өзі ... ... ... ... пайда
болу және әрекет ету заңдылықтарын ашып көрсету – аса ... ... ... ... әр ... қарама-қайшылықты
бағаланғанына қарамастан, оның тұжырымдамасының ... ... ... ... ... орнын тауып жатты. Бұған мысал
ретінде Америка Құрама Штаттарын атауға болады, ол өз ... ... ... ... ... құқықтық тұрғыдан бекітті және
бұл шарттың ... ... ... әділ сотты бекіту, ішкі тыныштықты
қорғау, бірлескен қорғанысты ұйымдастыру, ортақ игілікке ықпал ету.
4. Күштеу ... ... ... пен ... ... жаңа ... ... Бұл теорияның идеялық бастаулары құлиеленушілік дәуірінде пайда
болған. Оны жақтаушылардың ... ... ... және ... ... ... Күштеу теориясының мәнін тереңдете түсу XIX-XX
ғасырлардан бастау алады. Теория ... жеке ... ... ... пайда болуы ішкі және сыртқы күштеудің, яғни тікелей ... ... ... ... Тек жеңгендер мен жеңілгендер арасындағы
құқықтық айырма әлі жоғала қоймаған ... ғана ... ... органы
болып қала береді.
Күштеу теориясының сипаттамалары ... ... және тағы ... ... көрініс тапқан. Дюринг
қоғамдық дамудың негізі – саяси қарым-қатынас нысандары, ал ...... ... нәтижесі деп, мемлекеттің пайда болуының
бастапқы факторын ... ... ... ... ... ... Дюрингтің
ойынша, қоғам ең кемінде екі адамнан тұрады. Екі адамның еркі ... да, ... бірі ... ... оң ... қоя ... ... яғни қоғам екі тең тұлғадан тұрғанда, теңсіздік пен құлдыққа ... ... шығу ... ... үшін ... ... түрде үшінші
адамды қосады, себебі үшінші адамсыз көпшілік ... ... ... ... ал ... ... ... яғни көпшіліктің азшылыққа билігі
болмаса, мемлекет қалыптаспайды. Осылайша ... ... және ... бір бөлігінің екінші бір бөлігіне күш көрсетуі нәтижесінде пайда
болады.
Австриялық әлеуметтанушы және мемлекеттанушы Л.Гумплович сыртқы күштеу
теориясының өкілі ... ... Бұл ... ... мемлекет күші басым
тайпаның әлсіз тайпаны ... алуы ... ... ... ... деп ... ... бізге мемлекеттің күштеу актісінің
көмегінен басқаша жолмен пайда болғаны ... ... ... ... Оның ... бұл бір ... ... тайпаға күш көрсетуі болды.
Мұндай күш көрсету күшті тайпаның әлсіз отырықшы ... ... ... ... ... ... Л.Гумплович жануарлар тіршілігінің
заңдылықтарын адамзат ... ... да, осы ... ... биологияландырады. Оның сөздерімен айтар болсақ, жабайы
ордалардың, ... және ... ... ... ... орын ... алу нәтижесінде құлдық пайда болады: ... ... ... ... ... жүргізуші болады да, жеңіліс тапқан екінші тайпа
бостандығынан айырылып, құлдық күйге ... ... өз ... ... және ... ... алып келеді. Ал көшпелі тұрмыстан жер
иеленушілік, ... көшу осы жеке ... ... байланысты.
Мемлекеттік билік, Л.Гумпловичтің ойынша, ... ... ... болады:
бастапқыда бір тайпаның екінші тайпадан ... ... ... ... ... экономикалық үстемдікке иек ... ... ... ... ... де ... шығу ... сыртқы күштеуде,
соғыстарда деп ойлайды. Ол күштеу теориясының негізгі ережелерін ... ... мен ... соғыс және жаулап алудың ... ... ... ... ... деп ... ... және таптар, - деп жазады
ол, - өз тіршіліктерін бір уақытта бастайды. ... ... ... ... ... ... жұмыс жасатқызады, салық
төлетеді және олардың ... ... ... ... мен мемлекет бір-
бірімен жаулап алу нәтижесінде байланысқан тайпалардан ... ... ... ... бөлу ... ... ал жеңгендердің жеңілгендерді
басқару үшін ойлап тапқан мәжбүрлеу аппараты мемлекетке ... ... ... бірқатар елдерінің күштеу жолымен құрылу мысалдарына сілтеме
жасай отырып, Л.Гумплович «адамдардың бір ... ... бір ... ... ... ... ... қорытынды жасады.
Осылайша, күштеу теориясына сәйкес, мемлекеттің пайда болуына негіз
болған, мемлекет пен құқықтың шығуы туралы өзге ... ... ... де ... ... ... де ... «таныс қажеттіліктер»
де емес, тек жабайы күш, соғыс, бір тайпаның ... ... ... ... шектеулі, оқшау құбылыс ретінде емес, жаһандық әрі
«мемлекеттің ... ... ...... ... билеушілер мен бағынушылардың бірлігіне және ... ... ... болатын табиғи құбылыс» ретінде қаралады.
Бұл теорияны жақтаушылардың түсінігі бойынша ... ... ... яғни бір ... ... ... ... және тәрбиеленген
тұлғалардан» құралған кезде олардың ... ... ... құлдық
болмайды. Енді бір тайпа екінші тайпаны өзіне ... ... ... ... ... да, құлдық институты қалыптасып, дамиды.
Сонымен күштеу теориясына сәйкес соғыс, бір тайпаның екіншісіне күш
көрсетуі ... ... ... ... себептері ретінде қаралады.
Жаулап алумен, езіп-жаншумен байланысты әлеуметтік салдарлардың екінші ... – жеке ... ... болуы. Сондықтан теорияның негізін қалаушылар
«күштеу құлдықты өмірге ... жеке ... ... ... апарады»
дейді. Ал жеке меншіктің пайда ... мен ... ... ... ... ... байланысты. Осындай жағдайда құрылатын
мемлекеттік билік тек ... ... ... Бұл – ... ... негізі – бір тайпаның екінші тайпадан физикалық жағынан басым болуы.
Қоғамның дамуы барысында тайпа мемлекеті таптар ... ... ... ... негізі қолында билігі барлардың экономикалық үстемдігі
болып табылады.
Күштеу теориясы қоғамның тек кейбір топтары мен ... ... ... ... және шығу тегі ... көзқарастарын білдіреді.
Күштеу теориясын толығымен жоққа шығаруға болмайды, себебі ... алып ... бір ... ... бір халықты жаулап алуы ұзақ
уақытқа созылған мемлекеттіліктің нақты факторы болған жағдай да ... ... Ішкі ... ... ... ... ... объективті
түрде кез келген мемлекеттің пайда болу ... ... ... (римдік,
ежелгі германдық мемлекет, Киев Русі). Одан көп кейін тікелей күш көрсету
американдық мемлекеттің құрылуында ... рөл ... ... ... Оңтүстік арасындағы күрес ақырында АҚШ-тың құрылуына алып
келді. Әрине, мұндай тарихи ... бар ... ... ... ... ... ішінара ғана растайды да, оның ғылыми ережелеріне «құлай
сенуге» жол ашпайды.
Тарихтағы күштеудің ... ... ... ретінде ұсына отырып,
күштеу теориясы көптеген мемлекеттер мен құқықтық жүйелердің жаулап ... ... ... ... және дамымағанын ескермейді.
5. Психологиялық теория
Мемлекет пен құқықтың бұл теориясы XIX ғасырдың ортасында пайда болып,
XIX аяғы мен XX ... ... ... ... таралымға ие болды. Бұл
теорияның ең ірі ... – орыс ... және ... ... ... ... ... мен мемлекетке адамдар және олардың
түрлі бірлестіктерінің өзара психикалық ... ... ... ... ... теорияның мәні – адамның ұйымдасқан топ шеңберінде
өмір сүруге деген ... ... ... ... ... ... ... терең ұғынуында. Мәселе қоғамның
нақты бір ұйымдағы табиғи қажеттіліктеріне тірелген ... ... ... ... мен мемлекетті адам ... ... ... деп ... мемлекеттің пайда болу және «өмір сүру» себептерін тек
психологиялық көзқарас тұрғысынан түсіндіріп қоя салу ... ... ... ... ... ... актілері негізінде шешіліп
жататыны және олардан тыс қоғамдық нәрсе болмайтыны ... ... ... ... ... теория экономикалық, шарттық,
органикалық теориялар назарынан тыс қалып қойған қоғамдық өмірдің көптеген
мәселелерін ... ... ... ... ... адамдардың психологиялық
қарым-қатынасына тоғыстыру, қоғам және мемлекет өмірін психологияның жалпы
заңдарымен ... ...... және ... ... ... да
көзқарастар сияқты асыра сілтеушілік.
Мемлекет – айырықша көп салалы құбылыс. Оның ... болу ... ... ... ... биологиялық, психологиялық,
экономикалық, әлеуметтік, діни, ұлттық және тағы басқалары. Бұлардың жалпы
ғылыми мәнін бір ғана ... ... ... сиғызу мүмкін емес, бірақ
адамзат ақыл-ойының тарихында осындай ... ... ... ... ... ... да болған (Платон, Аристотель, Монтескье, Руссо,
Кант, Гегель, Плеханов, Бердяев және т.б.).
Психологиялық теорияның ... ... ... ... ол ... құбылыстар мен биліктің шығу төркінін адамдардың ... ... және ... ... ... ... толқыныстар және қажеттіліктер болуы мүмкін? Бұл – бірінің
билік жүргізуге және екіншісінің ... ... ... ... Бұл ... ... бір тұлғалардың тыңдауға, бағынуға қажеттіліктерін саналы
түрде түсіну. Мемлекет пен құқықтың психологиялық ... ... ... ... инертті масса ретінде қарастырды.
Белгілі теориялық күрделілігіне және ... ... ... ... ... қалып қойғанына қарамастан, Петражицкий
теориясының көптеген ережелері ... ... ... ... ... ... кеңінен қолданыс тауып отыр.
6. Нәсілдік теория
Нәсілдік теория өз бастауын құлиеленушілік дәуірінен алады. Ол кезде
үстемдік етіп отырған құрылысты нығайту ... ... екі ... табиғи
бөлу идеясы дамыды, ол: құлиеленушілер және құлдар.
Мемлекет пен құқықтың нәсілдік теориясы XIX ғасырдың аяғы мен ... ... ... ерекше қарқынмен дамып, кең таралым тапты. Ол
фашистік саясат пен идеологияның негізіне айналды.
Нәсілдік ... ... ... ... физикалық және
психологиялық теңсіздігі туралы тезистерден құралды. Олар: ... ... ... ... және қоғамдық құрылысқа
шешуші әсері туралы, адамдарды жоғары және ... ... бөлу ... ... ... ... өркениетті жасаушылар әрі қоғамда
және мемлекетте билік жүргізушілер болып ... ...... ... ... игеруге қабілеті жоқтар. Олардың үлесі –
көзсіз әрі сөзсіз бағыну. Мемлекет және ... ... ... нәсілдер
төменгілерге билік жүргізуі қажет.
Нәсілдік теорияның негізін салушылардың бірі француз Ж.Гобино (1816-
1882жж.) арийлерді басқа нәсілдерге билік ... үшін ... ... деп ... ... ... әлем ... арийлердің басқа
нәсілдермен күрес тарихы тәрізді қайта жазуға ... ... ... ... ... ... ие деп ... Төменгі нәсілдерге семиттер,
славяндар және басқалары жатқызылды.
Нәсілдік негізде ерекше құндылық жүйесі «нәсіл жаны», «қан тазалығы»,
«ұлт көсемі» және т.б. ... ... ... ... қан ... еді. ... ... тапқан соғыстардан емес, - деп жазды Гитлер
«Майн Кампфта», - қарама-қарсылықтың жоғалуынан қаза болады...».
Барлық маңызды мемлекеттік-құқықтық және діни ... ... ... жолы – ... деп ... Осы ... ақтап шығу үшін
атақты неміс философы ... ... ... ережелер қолданылды,
мысалы: «құлдың қоғамға қажеттілігі қандай болса, соғыстың да мемлекет үшін
қажеттілігі сондай», «жаңа ... ... жол ... ... ... тұтас халықтарды, ұлттық ... ... келе ... ұлт топтарын «заңды түрде» жойып жіберудің жабайы
практикасын ала ... 1946 ... ... ... Фултоне қаласында (АҚШ) «қиян-
кескі» соғысқа қозғау болған сөзінен кейін ... ... ... ... ... ақтау үшін нәсілдік теорияны пайдаланудағы
бай британдық тәжірибені «тайға таңба басқандай көрсеткен» мақалалар шығып
жатты. «Гитлер, - деп ... ... ... - тек ... ... ... ғана толыққанды ұлт бола алады деп жариялап, нәсілдік
теорияны өз ыңғайына пайдаланды. ... де ... ашу ісін ... ... тек ... ... сөйлейтін ұлттар ғана бүкіл әлем
тізгінін қолда ұстауы тиіс дегенді алға тартты. ... ... ... мен оның ... ... ұлт ретінде неміс ұлты ғана басқа
ұлттарға билік жүргізетін болады ... ... алып ... ... ... ... ... мен оның достарына ағылшын тілінде
сөйлейтін ұлттар ғана әлемдегі басқа ұлттарды билеуі тиіс деген ... ... ... нәсілдік теорияның дәурені өтті деп айтуға толық
негіз бар. Ол бүгінгі ... ... ... ... ... идеология ретінде
пайдаланылмайды. Алайда оның жұрнақтары «ғылыми», академиялық доктрина
ретінде батыс елдерінде қалып қойды.
7. ... ... ... ... ... ... ... өкілі Г.В.Гегель мемлекет
пен құқықтың пайда болуының ... ... ... Оның ... ... пен ... ... құбылыстарының, сондай-ақ мемлекет пен құқықтың
негізінде абсолютті рухани және ... ...... идея» жатыр.
Өзінің «Құқық философиясы» атты еңбегінде Гегель объективті ... ... ... ... шарттық теориясын сынға алады. ... ... ... ... ... ... еңбегін жоғары
бағалады, алайда, Гегельдің пікірінше, Руссоның қателігі – ... ... ... еркінен шығаруы, себебі мемлекеттің еркі – өзіндік
негізінде жекелеген тұлғалар еркінен тәуелсіз объективті ... ... ... ... ... пен ... ... сананың талаптарынан ... Ол ... ... ... жеке ... бостандығы мен меншігін қорғау үшін
адамдар құрды дейтін тезисін ... ... ... «мемлекет
сақтандыру мекемесі емес, ол жеке тұлғаларға қызмет етпейді және олардың
туындысы бола алмайды. Мемлекет – бұл ... ... ... ... Ол ... да бір ... қызмет қылмайтын абсолютті мақсат
болып табылады. Басқаша айтқанда, ... ... ... билік етеді, ол
құрал емес, мақсат, өзіндік мақсат, барлық мақсаттардың мақсаты. Мемлекет
жеке тұлғаларға қатысты ... ... ие, ал жеке ... ... – мемлекеттің абыройлы мүшесі болу.
Гегель мемлекеттің негізі ретіндегі халықтық егемендікті және одан
шығатын демократия идеясын жоққа ... ... ... Гегельдің ойынша,
халықтың мүддесін көрсете алмайды, себебі халық «саналы ерікке» не ... ... ... өзіне не керек екенін білмейді.
Осылайша, Гегельдің мемлекет туралы ілімі мемлекеттің пайда болуының
шарттық теориясына, адам ... ... және ... құқықтарына, ақыр
аяғында буржуазиялық-демократиялық революцияның идеялары мен ... ... Шын ... ... ... ... ... құрылысын жақтады. Егер революциялық ... ... ... ... ... ... ... Гегель
ол туралы діни-теологиялық ілімді алға тартты. Гегельдің ілімінде мемлекет
жоғары адамгершілік құндылықтардың көрінісі ретінде ... ... ... ... ... ... теория
Мемлекетті адам ағзасына ұқсастыра түсіндіру ежелгі грек ойшылдарынан
басталады. Платон, мысалы, мемлекеттің құрылымы мен ... адам ... ... ... ... ... салыстырады. Аристотель мемлекет
көптеген жағдайда тірі адам ағзасын еске түсіреді деген ой айтып, соның
негізінде ... ... өмір сүру ... жоққа шығарды. Ол өз
көзқарастарын бейнелі түрде мынадай ... ... ... бөлініп қалған қолы мен аяғының өз бетінше тіршілігі ... адам да ... өмір сүре ... ... ... мәні ... ... және мемлекетті ағза
ретінде көрсету арқылы олардың мәнін осы ағзаның құрылысы мен ... ... бар. ... ... ... ... ... және
мемлекеттің құрылысы мен қызметіндегі барлық түсініксіз жайттарды анатомия
және физиология заңдылықтарына ұқсас түсіндіруге болады.
Органикалық теория ХІХ ғасырда ғана ... ... ... ... ... ... Герберт Спенсердің ойынша, тірі ағзалардың жасушалардан
тұратыны сияқты мемлекет те – ... ... ... ... ағза.
Аталмыш теорияның айрықша маңызды жағы – мемлекет өзінің құрамдас бөліктері
адамдармен бір ... ... және ... ... тіршілігі
тоқтамайынша, тіршілік ете береді деген тұжырымында. Мемлекеттік билік –
бұл бүтіннің өз құрамдас ... ... ... Ол ... ... ... өмірін қамтамасыз етуінен көрініс табады. Егер ағзаның
дені сау болса, оның ... да ... ... ... Ағзаның
дертке шалдығуы оның құрамдас бөліктеріне қауіп төндіреді де, керісінше,
ауру жасушалар бүкіл ағзаның ... ... ... төмендетеді.
Мемлекет турасындағы мұндай түсінік, бір қарағанда, балаң әрі ғылыми
емес боп көрінуі мүмкін. Алайда органикалық ... ... ... терең
мән жатыр. Сондықтан Спенсердің мемлекеттің пайда болуы туралы органикалық
теорияға ерекше әдістемелік ... ... ғана ... ... ... ... тұжырымында объективті мағына бар:
Біріншіден, қоғамдық өмірдің заңдары табиғи заңдармен анықталады. Адам
ерік пен санаға ие биологиялық индивид ... ... сала ... ... ... ... ол ... жаратушы болды, кейін
қоғам мүшесі ретінде орнықты, енді ол – ... ... ... түр ретінде жойылуы бір мезгілде қоғамның да, ... ... ... ... ... ... ... өмірде адамзат
дамуының табиғи және әлеуметтік заңдарының ... ... ... ... ... ... мемлекет және қоғам туралы түсінікке
жүйелік мән береді. Осы ... ... ... ... ... ... мемлекеттік ұйымдасуы күрделі жүйе деген тоқтамға келеді де, ол өзара
әрекет ететін және өзара байланысты элементтерден тұрады деп ... ... ... ... (Спенсер) қоғамдық өмірдің
дифференциациясы және ... ... Оның ... бірі ... ... ... ... жол
салуында жатыр. Басқалай алып қарағанда, ... ... ... де, олар сол ... өз мүдделерін қанағаттандырып, қорғай
алады.
Қазіргі таңда органикалық теория бұрынғыдай танымал болмаса да, ... әлі де ... ... ... (таптық) теория
Бұл теория мемлекеттің пайда ... ең ... ... ... ... ... ... ол: қоғамдық еңбек
бөлінісі, ... ... және жеке ... ... болуы, кейін қоғамның
экономикалық мүдделері қарама-қайшы ... ... Осы ... ... ... ... ... болады, осы мемлекет басып-жаншу
мен басқарудың арнайы құралдары арқылы бұл таптардың қарсылықтарын тежеп
отырады, экономикалық үстем ... ... ... етеді.
Теорияның мәні мынада: мемлекет рулық қоғамның ... ... ... орнын басты. Материалистік теорияда мемлекет аяқ астынан
пайда бола қалмайды, ол рулық құрылыстың ыдырауын бастан ... ... ... жеке меншіктің шығуы және адамдардың мүліктік белгілеріне
қарай бөлінуі негізінде ... ... мен ... пайда болуынан әр
түрлі әлеуметтік топтардың мүдделері ... ... келе ... жаңа экономика жағдайында рулық ұйымның қоғамды басқаруға
қабілет-қарымы ... ... ... ... қоғам мүшелерінің мүдделерін
артықшылық белгісіне сәйкес қамтамасыз ететін билік ... ... ... Сондықтан экономикалық теңсіздіктегі әлеуметтік
топтардан тұратын қоғам ерекше ұйымның ... жол ... бұл ... ... ... ... қоғамның тәуелді
бөлігінің қарсылығына ... ... ... ... ұйым ... болды.
Материалистік теория өкілдерінің түсінігінше, мемлекет тарихи өтпелі,
уақытша ... ... ... және ... ... жоғалуымен бірге
құрып кетеді.
Материалистік теория мемлекеттің пайда болуының негізгі үш формасын
бөліп көрсетеді: ... ... және ... ... – бұл ... ... Мемлекет тікелей қоғамның өз
ішінде қалыптасатын таптық қарама-қайшылықтардан пайда ... ... ... ... плебейлік бұқарадан оқшауланған тұйық
аристократияға айналуымен ерекшеленеді. Аристократтардың ... ... ... ... да, оның ... мемлекет пайда болады.
Германдық формада мемлекет үлкен аумақтарды жаулап алу нәтижесінде
пайда болады.
Материалистік теорияның негізгі ережелері ... пен ... кең ... ... ... болуына әсерін теріске шығаруға ешқандай
негіз жоқ. Бірақ ... ... ... ... ... ғана ... деп
санауға да ешқандай негіз жоқ. Мемлекет таптардың шығуынан бұрын ... Оның ... ... ... ... бұдан басқа тереңірек әрі
жалпылама факторлар әсерін тигізді. ... ... ... ... мен ... ... ... теория ережелерін
бір жақты, қате деп санайды, себебі олар ... ... ... ... ... ... болған психологиялық, биологиялық,
адамгершілік, этникалық және тағы басқа факторларды есепке ... ... ... ... ... ... қомақты
артықшылығы оның экономикалық фактордың айырықша маңыздылығын дәлелдеуінде,
соның нәтижесінде «адамның жоғары адамгершілікпен астасып жатқан сезімдерін
оның ... ... ... ... қол жетті. «Қалай айтсақ
та, - деп жазады Шершеневич, - экономикалық материализм ... ... ... ... ... ... ... туралы ең ірі ілім деуге
толық негіз бар».
В.И.Ленин мемлекет ... аса ... айта ... ... заманның барлық саяси мәселелері мен барлық саяси дауларының
фокусы» деп көрсетті. Осы мәселені ұтымды ... ... ... деп ол ... пен ... Энгельстің мемлекет туралы ілімін терең ... ... оны ... ... осы ... одан әрі ... деп ... әдістемелік қондырма В.И.Лениннің бүкіл әлеуметтік-саяси теориясының,
әсіресе, оның мемлекет туралы ... ...... және революция»
еңбегінің мызғымас қағидасы болды. В.И.Ленин осы ... ... ... ... міндеттерінің бірін былайша танытты: «Карл Маркс пен Фридрих
Энгельстің ... ... ... ... ... шығармаларының барлық
немесе барлық шешуші тұстары міндетті түрде барынша толық күйінде ... бұл ... ... ... ... ... көзқарастарының
жиынтығы туралы және осы көзқарастардың ... ... ... ... ... сондай-ақ олардың бұзып көрсетілуін ... ... ... ... ... үшін ... ... бастап В.И.Ленин
Ф.Энгельстің «Отбасы, жеке меншік және мемлекеттің пайда болуы» еңбегін
және марксизмнің ... ... ... да ... талдауға
кіріседі.
Мемлекеттің өзара байланысты болса да, толықтай ... ... ... және ... екі ... ... бар, олар Карл ... пен Фридрих
Энгельстің ілімінде көрініс тапқан: біріншіден, мемлекет арнайы әлеуметтік-
саяси ... ... яғни ... ... ... мен ... нысаны (қоғам ұйымдасқан және мемлекет нысанында көрінген);
екіншіден, мемлекет ... ... ... ... ретінде
(мемлекеттік аппарат, «бұқаралық билік»). Мемлекеттің ... ... ... ... ... әдебиетте жеткілікті
зерттелгенмен, бірінші жағына өте аз назар аударылады. Оның үстіне ... ... ... ... ... ... де көптеген мамандар
мемлекеттік аппарат теориясына жатқызады, бұл шындыққа жанаспайды.
Карл Маркс қоғам ... ... ... ... ... тұжырымдамасын «Гегельдік құқық
философиясының сынына» еңбегінде әзірлеп, ... және ... ... арақатынасының идеалистік сұлбасын талдай бастады.
Осылайша Карл Маркс Гегель көзқарасының мәнін ... бір ... ... ... ... мен ... ... сыртқы қажеттілігі» болса,
екінші жағынан мемлекет – отбасы мен азаматтық ... ... Карл ... бірінші тезисті дұрыс деп тапса, екіншісін қате деп
түсінді. «Отбасы және ... ... - деп ... Карл Маркс, -
мемлекеттің ақиқат ... … олар – ... өмір сүру ... ... өздерін мемлекетке айналдырады және тек солар ғана қозғаушы күш
болып табылады». Ал ... ... ... ... ... ... Карл Маркс Гегельді оның мемлекетті «азаматтық қоғамның» өмір
сүруінің нақты нысаны ретінде түсінгені үшін емес, осы ... ... ... үшін ... ... Ал шындығында, отбасы мен азаматтық
қоғам – мемлекеттің ... ... ...... ... ... – отбасы мен азаматтық қоғамның «имманентті мақсаты»
емес, керісінше, мемлекет – ... мен ... ... өмір ... ... нысаны.
Кейінірек, Фридрих Энгельс ... ... пен ... ... ... ... ... өзінің «Отбасы, жеке меншік
және мемлекеттің пайда болуы» ... ... ... ... ... ... ... дамытты: мемлекет,
Гегель айтқандай, «адамгершілік идеясының ақиқаты» емес. Мемлекет ... ... бір даму ... өнімі.
В.И.Ленин Фридрих Энгельстің осы ережесін марксизмнің мемлекет
турасындағы маңызды және ... ... ... ... «Мұнда, -
дейді ол, - марксизмнің мемлекеттің тарихи рөлі және ... ... ... ... ... айқын көрініс тапқан. Мемлекет – таптық қарама-
қайшылықтардың ымырасыздығының өнімі әрі көрінісі».
Сонымен қатар ... ... ... мен ... шын ... ... ... тағы бір себебі: ол ... ... ... нақты
құбылысты (мемлекетті) емес, мемлекет ұғымының логикалық құрылымын алды.
Гегельдің ойынша, «логика мемлекеттің қалыптасуына ... ... ... ... ... Мемлекеттік құрылыс түсінігінің ... ... ... ... ... сонымен бірге Гегельді оның мемлекетті саяси мемлекетпен
(бюрократтық ұйым, үкімет ... ... үшін де ... Маркс пен Фридрих Энгельс «азаматтық қоғам» мен «мемлекеттің»
(саяси ... ... ... ... ... ... идеологиясында»
қайта оралады.
Қоғамның ұйымдасуының (құрылуының) саяси нысаны ретінде мемлекет
идеясы марксизмнің негізін салушылардың барлық ... ... ... ... ... ... даму және жойылып кету мәселесі қаралды.
Ұйымдасқан рулық ... ... ... ... ... деп Фридрих Энгельс (рулық бірлестіктердің орнына) таптардың және
(қандас туыстықтың орнына) таптық қарым-қатынастың пайда болуын ... ... ... ... ... қажеттілікке айналды.
Таптар түрліше сипаттағы (тіпті, қарама-қайшылықтағы) ... ... ... ие бола ... ... өмір ... сондықтан олардың нақты бір қоғам шеңберінде бірлесіп тіршілік
етуі үшін ерекше саяси ... ... ... бұл – мемлекет.
«Неміс идеологиясында» Карл Маркс пен Фридрих Энгельс мемлекетті
қоғамның ұйымдасу нысаны ретінде ... Олар ... – бұл ... ... ... ... ... мүддеге ұйысатын нысан» деп
көрсетеді.
Сонымен, марксизм-ленинизм негізін салушылардың ... ... ... ішкі ... ие, себебі онда ... ... ... емес ... орын ... ... қоғамды
ұйымдастырудың мұндай түрі тұрақсыз әрі ... ... ... ... туғызады: мұнда ұйымдастырушы әлеуметтік-саяси факторларға ... ... ... Осы ... ... ... мемлекеттік
құрылысының бұзылып, мемлекеттік ұйымдасудың мүлде жаңа социалистік түрінің
пайда болуымен аяқталады. ... ... ... ... ... ... ... көрініс береді де (мемлекет ... тап ... ... ... ... жалпыхалықтық мемлекетке
айналады.
В.И.Ленин Фридрих Энгельстің мемлекеттің социалистік төңкерістен
кейінгі жойылуы туралы идеясын өте ... ... және оны ... байытты
да. Марксизмнің осы идеясының даму тұжырымдамасы ... әлі ... ... ... ... салушылардың қоғамды мемлекеттік ұйымдастыру
туралы тұжырымдамасына қысқаша шолу жасай келе ... Карл ... ... және В.И.Ленин өз шығармаларында, ең алдымен, мемлекетті
билік аппараты ретінде ... ... ... ... алдында өз кезегінде ерекше мақсат тұрды: ол – буржуазиялық
мемлекеттік аппараттың халыққа ... ... ... қылу. Карл Маркс,
Фридрих Энгельс және В.И.Лениннің алдында буржуазиялық мемлекеттік ... ... ... теориялық негіздеудің және оны іс жүзінде
ұйымдастырудың, жаңа ... ... құру мен оны ... ... ... ... әзірлеудің тарихи маңызды міндеті тұрды.
Қорытынды
Мыңдаған жылдардан бері адамдар мемлекеттік-құқықтық жүйе жағдайында
өмір сүріп келеді. Олар белгілі бір мемлекеттің азаматтары ... ... ... ... өз ... ... ... мен
талаптарға сай жасайды.
Сондықтан адамдардың өте ерте заманда-ақ мемлекет пен ... ... ... мен ... ... ... бас қатырғаны – заңды құбылыс.
Осы сұрақтарға түрліше ... ... ... ... ... да
заңды. Мұндай теориялардың көптігі олардың авторлары өмір сүрген әр түрлі
тарихи және әлеуметтік жағдайлармен, олардың әр ... ... ... ұстанымдарымен түсіндіріледі.
Мемлекет – көп қырлы құбылыс. Осы курстық жұмыста біз ... ... ... болу ... ... ... ... бір ғана әмбебап теорияның шеңберіне тоғыстырып, ... ... емес те ... Олардың әрқайсысы мемлекеттің пайда болу
процесінің ... ... бір ... ғана ашып ... ... пен ... ... алуан түрлі көзқарастардың барлығы жалпы
алғанда екі бастапқы ұстанымның қарама-қайшылығына алып келуі мүмкін.
Олардың бірі – мемлекетті ... ... ... ... және ... ең алдымен күштеу, мәжбүрлеу жолымен қамтамасыз ету
құралы ретінде түсіндіру. Бұл ... ... ... ... ... ... ... өз қалауын орындауға әрі оған қоғамның өзге
мүшелерін бағындыруға арналған қару және құрал ... ... мәні ... ... ... құралады. Бұл
ұстаным барынша айқын әрі жүйелі түрде күштеу ... ... ... ... ... пен ... қоғамдағы тәртіпті қарама-
қайшылықты жою, әлеуметтік ымыраға қол жеткізу жолымен ... ... ... ... мәні ... ... ... құралады. Бұл
ұстаным барынша айқын түрде қоғамдық келісім теориясымен ... ... ... ... ... – великий мыслитель и ... ... ... ... наук вузов и ... ... АН ... ... ... ... семьи, частной собственности и
государства. В ... с ... ... ... ... ... словарь - М.: Советская
энциклопедия,1989ж.
4. С.С.Алексеев. ... и ... ... ... ... теория права. 1,2-том. М.,1981-82ж.
6. Л.Гумплович. Общее учение о государстве. СПб.,1910ж.
7. Д.Дидро. Шығ. М.,1939ж.
8. К.Каутский. ... ... ... ... и ... общества. Л.,1940ж.
9. В.М.Корельский, В.Д.Перевалов. Теория государства и права.
М.,1997ж.
10. М.Н.Коркунов. Лекции по ... ... ... ... В.В.Лазарев. Общая теория права и государства. М.: Юрист,1994ж.
12. Р.З.Лившиц. Теория права. М.: ... ... ... Шығ. М., ... ... Теория государства и права. М.: Зерцало, ТЕИС,1996ж.
15. И.Б.Новицкий. Римское право. М.,1993ж.
16. Ж.-Ж.Руссо. Об общественном договоре. М.,1938ж.
17. Ж.-Ж.Руссо. О ... ... ... ... ... социологии. 1,2-том. II. СПб.,1908ж.
19. В.Н.Храпанюк. Теория государства и права. М.,1993ж.
20. З.М.Черниловский. Хрестоматия по всеобщей истории государства ... ... ... ... государства и права. 1,2-том. М.,1996ж.
22. А,Ибраева. Общая теория государства иправа. А.,2000ж.
23. С.А.Комаров. Общая ... ... ... ... ... государства и права. Отв.ред. В.М.Королский. М.,1997ж.
25. А.Ф.Черданцев. ... ... и ... Курс ... ... ... и ... Курс лекции под.ред. М.И.Матузова.
М.,1999ж.
27. Курс лекции по теории государства и права. Под.ред. ... ... ... ... ... ... и
терминов. Саратов.,1993ж.
29. А.Ибраева. Мемлекет және құқық теориясы. А.,1997ж.
30. Қ.Д.Жоламан. Мемлекет және құқық теориясы. А.,2005ж.

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Мемлекеттің пайда болуы."21 бет
Алғашқы қауымдық құрылыстың ыдырауы және мемлекеттің пайда болуы25 бет
Мемлекет және құқық теориясы. Мемлекеттің пайда болуы70 бет
Мемлекеттің пайда болуы 18 бет
Мемлекеттің пайда болуы жайлы20 бет
Мемлекеттің пайда болуы мен мәні.6 бет
Мемлекеттің пайда болуы туралы12 бет
Мемлекеттің пайда болуы туралы мәлімет15 бет
Мемлекеттің пайда болуы туралы теориялар39 бет
Мемлекеттің пайда болуы. Кезеңдері13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь