Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру

Бухгалтерлік құжаттар және олардың атқаратын қызметі
Бухгалтерлік құжаттардың жіктелуі
Құжат айналымы
Мүлікті және міндеттемелерді түгендеу
Бағалау және калькуляциялау
Шаруашылық үдерістерінің есебі және кәсіпорын қызметініц негізгі көрсеткіштері
Бухгалтерлік құжаттар және олардың атқаратын қызметі
Бухгалтерлік есеп жұмысын жүргізу үшін кәсіпорында күнделікті орындалып отыратын барлық операциялардың міндетті түрде үздіксіз құжаттарға жазылып отыратындығы бухгалтерлік есептің басқа ғылымдардан ерекше екендігін алдыңғы тарауларда айтып өткенбіз. Бухгалтерлік құжат деп кәсіпорындар мен ұйымдарда орындалған операция-ларды дәлелдейтін және алдағы уақытта орындалатын жұмыстар мен атқарылатын қызметтерге құқық беретін жазбаша куәлікті атауға бодады.
Жалпы кәсіпорындағы атқарылып жатқан жұмыстың, орындалған тапсырманың үздіксіз, белгілі бір тәртіппен, арнайы үлгідегі қағаздарға жазылып және оған тиісті адамдардың қолдарының қойылуы (қажет болған жағдайда кәсіпорын мен ұйым мөр таңбасының басылуы) құжаттау деп аталады. Сондықтан да құжаттау бухгалтерлік есептің негізі болып табылады. Себебі осы құжаттар арқылы ғана кез келген уақытта кәсіпорын бойынша орындалған жұмыстың, атқарылған қызметтің қай мерзімде жасалғанын және оған қандай мөлшерде шығын жұмсалғанын дәлелдеуге болады.
Құжат кәсіпорындағы орындалған шаруашылық операцияларына сәйкес үздіксіз толтырылып, олардың мазмұнын толық ашып көрсетеді және ол бухгалтерлік есептің негізі болып табылады.
Бухгалтерлік құжат — кәсіпорындағы шаруашылық операциялардың орындалғанын растайтын немесе оны орындауға заңды түрде құқық беретін жазбаша куәлік.
Орындалған шаруашылық операцияларын бастапқы құжатқа түсіруді бухгалтерлік есеп теориясында алғашқы есеп сатысы деп атайды.
Кәсіпорында жүргізілетін шаруашылық құбылыстарының әр түрлі болу себебінен бастапқы құжаттардың нысаны (формасы) бірдей болмайды. Шаруашылық құбылыстары түгелдей бастапқы құжатпен құжатталуы тиіс. Әрбір бастапқы құжатқа орындалған шаруашылық операциясының мазмұны жазылып және белгілі бір көрсеткіштер түсіріледі. Құжат көрсеткіштерін деректемелер (реквизиттер) деп атайды. Олар міндетті және толықтырушы болып бөлінеді. Міндетті деректемелер (реквизиттер) бухгалтерлік құжаттарды заңды құқықпен қамтамасыз етеді.
Міндетті деректемеге (реквизитке) жататындар:
- құжаттың аты, нысанының коды;
- құжаттың толтырылған уақыты (күні, айы және жылы);
- құжатты толтырған занды немесе жеке тұлғаның аты-жөні;
- шаруашылық операциясының мазмұны;
- шаруашылық операцияның өлшемі (натуралдық немесе ақшалай);
- шаруашылық операцияның жүргізілуіне және соған сәйкес құжаттарды толтыруға жауапты адамдардың аты-жөні;
- жауапты атқарушының қолы.
Қосымша деректемелер (реквизиттер) шаруашылық операция көрінісінің ерекшеліктерімен және құжаттардың тағайындалуымен анықталады. Әр түрлі талаптарға байланысты бастапқы құжатта келесідей қосымша деректемелер (реквизиттер) болуы керек: құжаттың реттік номері, ұйымның банк мекемесіндегі есеп айырысу шотының нөмірі, шаруашылық операцияны орындау үшін негіз болатын құжаттар және тағы басқалары.
        
        БУХГАЛТЕРЛІК ЕСЕПТІ ҰЙЫМДАСТЫРУ
Бухгалтерлік құжаттар және олардың атқаратын қызметі
Бухгалтерлік құжаттардың жіктелуі
Құжат айналымы
Мүлікті және міндеттемелерді түгендеу
Бағалау және калькуляциялау
Шаруашылық үдерістерінің есебі және ... ... ... ... және олардың атқаратын қызметі
Бухгалтерлік есеп жұмысын жүргізу үшін кәсіпорында күнделікті орындалып
отыратын барлық операциялардың міндетті түрде үздіксіз құжаттарға ... ... ... ... ... ... ... тарауларда айтып өткенбіз. Бухгалтерлік құжат деп кәсіпорындар мен
ұйымдарда орындалған операция-ларды дәлелдейтін және ... ... ... мен ... ... ... беретін жазбаша
куәлікті атауға бодады.
Жалпы кәсіпорындағы атқарылып жатқан жұмыстың, орындалған тапсырманың
үздіксіз, белгілі бір тәртіппен, ... ... ... ... ... ... адамдардың қолдарының қойылуы (қажет болған жағдайда кәсіпорын
мен ұйым мөр ... ... ... деп аталады. Сондықтан да
құжаттау бухгалтерлік есептің негізі болып ... ... осы ... ғана кез ... ... ... бойынша орындалған жұмыстың,
атқарылған қызметтің қай мерзімде жасалғанын және оған ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық операцияларына сәйкес
үздіксіз ... ... ... ... ашып ... және ол
бухгалтерлік есептің негізі болып табылады.
Бухгалтерлік құжат — кәсіпорындағы ... ... ... ... оны ... заңды түрде құқық беретін
жазбаша куәлік.
Орындалған шаруашылық ... ... ... ... есеп ... ... есеп ... деп атайды.
Кәсіпорында жүргізілетін шаруашылық құбылыстарының әр түрлі болу
себебінен ... ... ... ... бірдей болмайды. Шаруашылық
құбылыстары түгелдей бастапқы құжатпен ... ... ... ... ... ... операциясының мазмұны жазылып және белгілі
бір көрсеткіштер ... ... ... ... деп ... Олар ... және ... болып бөлінеді.
Міндетті деректемелер (реквизиттер) бухгалтерлік құжаттарды заңды құқықпен
қамтамасыз етеді.
Міндетті деректемеге (реквизитке) жататындар:
- құжаттың аты, нысанының ... ... ... ... (күні, айы және жылы);
- құжатты толтырған занды немесе жеке тұлғаның аты-жөні;
- шаруашылық операциясының мазмұны;
- шаруашылық операцияның ... ... ... ақшалай);
- шаруашылық операцияның жүргізілуіне және соған сәйкес құжаттарды
толтыруға жауапты адамдардың аты-жөні;
- жауапты ... ... ... ... шаруашылық операция көрінісінің
ерекшеліктерімен және құжаттардың тағайындалуымен анықталады. Әр ... ... ... ... ... ... деректемелер
(реквизиттер) болуы керек: ... ... ... ... ... есеп ... шотының нөмірі, шаруашылық операцияны ... ... ... ... және тағы ... ... ... келесі есеп бөлімдері бойынша
топтасады:
1) ауылшаруашылық өнім мен шикізат;
2) еңбек және еңбекақы;
3) негізгі құралдар мен ... емес ... ... кем бағалы және тез тозғыш заттар;
6) капиталдық құрылыстағы ... ... ... мен ... ... ... жұмыс;
9) түгендеу нәтижелері;
10) кассалық операциялар;
11) сауда операциялары.
Құжаттар дер кезінде, яғни операцияның орындалуы ... ... Егер бұл ... уақытта оларды толтыруға мүмкіндік болмаған
жағдайда құжаттар операция ... ... ... ... ... ... ... сақталуын бақылауды қиындатады
және ол операцияның бухгалтерлік есепшотына ... ... ... Осы ... ... ... қорытынды есебін жасау мерзімі
кешіктірілуі мүмкін.
Құжаттардағы жазбалар сиямен, марикті қаламсаппен, ... ... және ... да ... ... ... уақыт мерзіміне
дейін сақталуын қамтамасыз ететін заттармен толтьрылады. Құжаттағы жазбалар
анық және дұрыс көрсетілуі керек. ... ... адам ... ... қолын анық етіп қоюға міндетті. Кәсіпорындар мен ұйымдардағы алғашқы
есеп құжаттарына қолдарын қоятын адамдарды ұйым ... бас ... ... ... бойынша толгырылатын құжаттар және есеп ... ... ... ... ... ... құжаттар бас бухгалтердің қолынсыз заңсыз (жарамсыз) болып
саналып, оны ... ... ... Егер кейбір операцияларды орындау
барысында кәсіпорын басшысы мен бас бухгалтерінің көзқарастары әр түрлі
болған жағдайда ... ... ... ... ... жазбаша
өкімі бойынша толтырылады. Соған ... бұл ... үшін ... ... басшысы өз мойнына алады.
Алғашқы (бастапқы) құжаттарды толтырғанда жасалған қателерді келесі
жолдармен түзетуге болады: дұрыс емес ... не ... ... ... ... ... да оның ... дұрыс жазба жазылады. Бұл ... ... ... және уақыты (күні, айы, жылы) көрсетіліп құжат
толтырушы өз қолын қояды.
Кассалық және банктік құжаттарға түзету енгізуге ... Егер ... ... ... қате жіберілген жағдайда оларды қайта толтыру
қажет.
Бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... енгізу тек қана шаруашылық операцияларына қатысушылардың
келісімімен жүргізіліп және олар ... ... ... ... ... ... ... айы, жылы) көрсетіп қолдарын қояды.
Бухгалтерлік құжаттардың жіктелуі
Есептеу үдерісінде (процесінде) ыңғайлы және ... ... үшін ... ерекшеліктері бойынша жіктеледі: мақсаты бойынша (назначению),
құрастырылған орнына байланысты ... ... ... ... ... және операция мазмұнының көлемі (объему содержания)
бойынша.
Мақсаты бойынша құжаттар үкімдік ... ... ... ... толтыру (бухгалтерского
оформления) және ... ... ... ... құжаттарына — шаруашылық операцияларды жүргізуі туралы бұйрықтар
мен өкімдер ... ... ... ... беру туралы бұйрық,
тауарларды алуға берілген сенім хат және тағы ... Бұл ... ... ... дейін күші болады. Оған міндетті түрде
операцияны орындауға бұйрық беретін жауапты адамдардың қолы ... ... ... ... ... жазу ... ... шаруашылық
операциясын орындау үкім шығарылғаннан кейін ғана орындалады.
Атқарушылық ... ...... ... ... (растайды). Бұл құжаттарға — тауарлық-материалдық
қорларды алу үшін толтырылған жүкқұжат (накладнойлар), ... ... ... ... шығыс ету ордерлері және тағы басқаларын жатқызуға ... бұл түрі ... ... ... толтырылып және оған жауапты
адамдар қолдарын қояды. Сонымен ... ... ... ... ... ... негіз болып табылатын және оны растайтын
құжаттардың түрі.
Бухгалтерлік толтырылған құжаттар — ұйымның ... ... ... ... ... есеп ... ... орындалатын
операцияларға негіз болатын ... ... ... ... ... негізгі құралдар, материалдық емес активтер,
материалдар, әлеуметтік сақтандыру ... ... ... және
тағы басқа бухгалтерия толтырған құжаттар жатқызылады.
Біріктірілген құжаттарының құрамына бірнеше функцияны қатар атқаратын
барлық ... ... ... ... ... ... кассалық шығыс
ету ордері оны орындағанша үкімдік болып есептелінсе, кассир ақшаны алушыға
бергеннен кейін атқарушылық болып ... ... ... ... ... өте ыңғайлы, ол ... ... және ... ... ... (құрастырылатын) орнына байланысты құжаттар ішкі және
сыртқы болып бөлінеді.
Ішкі құжаттар дегеніміз ... бір ... ... оның ... жүргізілетін құжаттар болып табылады.
Құжаттардың ... түрі ... ... бір кәсіпорынның ішкі операциялары
құжатталады. Ондай құжаттардың ... ... ... ... ... толтырылатын жүкқұжаттарды (накладнойларды),
жұмысшылар мен қызметкерлерге еңбекақы және ... да ... ... ... ... (ведомостарын), есеп айырысуға ... ... ... ... және тағы да басқа құжаттарды
жатқызуға болады.
Сыртқы құжаттарға — ... ... ... ... ... ... басқаларға түрлі ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардан келіп түскен
тауарлық-материалдық қорлар бойынша толтырылған ... және тағы да ... ... жатқызуға болады.
Операцияның көрініс алу тәсіліне байланысты ... ... ... ... және ... (сводные) құжаттар деп бөліп
қарастырады.
Алғашқы (бастапқы) құжаттардың өзі олардың толтырылатын операцияларының
мазмұнына қарай бір рет қолданылатын және ... деп ... ... ... рет ... құжат арқылы бір ғана операция құжатталады немесе
ондай ... ... ... ... ғана ... Мысалы:
тауарды босату үшін толтырылатын накладнойлар.
Жинақталған құжаттарда белгілі бір мерзім ... ... ... ... ... Дкционерлік қоғамнан бір күнде
босатылған өнімге толтырылатын зоборлық карта.
Құжат айналымы
Жұмыс кезінде бухгалтерлер ... ... ... жасайды: нормативті-
құқықтық, ұйымдастырушылық - өкімгерлік, ақпаратты-анықтамалық, есеп
айырысу ақша құжаттары және ... да ... ... ... Олар ұйымның
шаруашылық қызметін айқындайды. ... ... ... құжат
айналымының ұйымдастыруына байланысты. Кәсіпорындар мен ұйымдарда құжаттар
-бірнеше кезеңнен өтеді. Олар: жасалу ... ... ... ... ... өңделу, бухгалтерлік есепте операцияларды ... ... ... және тағы да ... кезеңдер. Сонымен құжат
айналымы дегеніміз кәсіпорындардағы құжаттардың қозғалысы, немесе ... ... ... ... яғни ... бастап олардың
қызметінің аяқталуы және мұрағатқа өткізілу кезеңін айтады.
Құжат айналымының ережесі және есептік ақпараттың өнделу ... ... ... ... ... бекітіледі.
Құжат айналымының басқару механизмін дайындау, ... ... ... ... буын ... ... ... ұйымдастыру арқылы бухгалтерлік қызметтің тұрақтылығы, құжаттың
қозғалысы мен өнделуінің жолдары және оперативтілігі, ... ... ... қамтамасыз етіледі.
Құжат айналымын басқарудың жүйесі кәсіпорында келесі кезеңдерді
қамтиды:
- бухгалтерлік қызмет туралы ережені ... ... және ... ... ... бар ... лауазымдық қызмет нұсқаулығын дайындау;
- кәсіпорындағы құжат айналымының кестесін (графигін) құру;
- есепті ақпаратты өңдеу технологиясын құру;
- істің номенклатурасын құру және құжатты ... ... ... ... бағалы сараптамасы (экспертизасы) және істі ұзақ сақтауға
дайындау.
"Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп ... ... ... ... ... кез ... кәсіпорынның басшысы есептік
жұмыстың көлеміне байланысты мынадай жұмысты жүргізе алады:
1) бухгалтерлік қызметті құрылымдық бөлімше ретінде құру;
2) қызметкерлер ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есептің жүргізілуін мамандандырылған
ұйымға немесе бухгалтер-маманына беру;
4) кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп жұмысын өзі жүргізу.
Кәсіпорындар мен ұйымдарда ... есеп ... ... ... ... бірнеше қызметкерлері бар бөлек құрылымдық бөлімше ретінде
бухгалтерлік ... ... ... ... ... бухгалтерлік қызмет
туралы ереже және қызметкерлердің лауазымды қызмет нұсқаулығын реттемелеу
(регламенттеу) қызметі ... ... ... қызмет туралы
ережені белгіленген заңға сәйкес ... бас ... ... мүдделі
лауазымды адамдармен келісе отырып әзірлейді және оны тек қана ... ... ... ... ... оның ... жүйесіндегі
орнын және оның ішкі ұйымын ... ... ... ... келесі
бөлімшелерді қамтиды:
- жалпы ережелер;
- негізгі міндеттер;
- қызметтер;
- құқықтар мен міндеттемелер;
- жауапкершілік;
- өзара ... ... ... ... ... ұйымдастырылуы.
Кәсіпорындағы бухгалтерлік қызмет туралы ереженің қолданылу мерзімі
шектелмейді. Ереженің мәтініне бөлек өзгерістер енгізу кәсіпорын басшысының
сәйкес ... ... Бұл ... және оған ... ... ... ... ... ... ... отырылуы тиіс.
Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп құжаттары мен құжат айналымы кеетесін
(графигін) құруды кәсіпорынның бас ... ... ... ... ... ... бұйрығымен бекітіледі. Кесте
немесе тәсім (схема) құру, тексеру және талдау жөніндегі ... ... ... ... ... ... қүрылымдық бөлімшелермен орындау-
шылардың өзара байланысы және жұмыстың орындалу мерзімі көрсетілуі ... ... ... бар ... өздерінің саласына қатысты
құжаттарды құжат айналымы ... ... ... және ұсынады. Ол үшін
әрбір орындаушыға кестеден көшірмесі ... ... ... қатысты құжаттар аталып, олардың орындалу мерзімі жазылады. ... ... ... бас бухгалтері қадағалап отыруға тиіс. Сонымен
қатар кәсіпорынның бас бухгалтері кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп жұмысының
дұрыс және ... ... ... ... ... ... кестеде
көрсетілген уақытта бухгалтерияға өткізілуі ... ... ... ... ... белгілі талаптарға сай, дұрыс рәсімделуін
тексеруі керек.
Ережеге сай рәсімделмеген құжаттар жауапты адамға, яғни оны ... ... ... өңдеу үшін қайтарылуы қажет.
Бухгалтер құжатты қабылдау барысында ең біріншіден ... ... яғни ... ... ... анықтайды. Олардың
нормативтік актілер мен қолданылып жүрген ... ... ... ... кейін оның деректемелерінің (реквизиттерінің) ... ... ... ... ... ... ... көрсетілуі мен операциялардың құрылымын тексереді. Бұдан ... ... ... ... яғни ... таксалаудың
дұрыстығын тексереді. Ол тауарлық-материалдық қорлардың ... ... ... ... ... орындалады.
Тексеріп болғаннан кейін бухгалтер құжаттарды ... ... ... әр ... есептейтін шоттарды анықтауға негізделген. Керек
болған жағдайда біртекті құжаттарды топтастырады, содан кейін бухгалтерлік
есепшоттарында жазу ... ... ... ... ... ... ... түріне қарай топталып бөлек папкаларға
тігіледі (түптеледі). Папкаларда құжаттың нөмірі, орындалған уақыты ... ... ... ... және ... саны көрсетіледі. Папкаларға
тігілген (түптелген) ... ... ... ... алғашқы
құжаттардың папкаларға тігіліп (түптеліп) нөмірленуі сақтаудың тәртібіне
және қажет болған құжатты іздестіру ... ... ... ... ... ... әр түрлі құжаттар бірге орналастырылмайды.
Номенклатурадағы істердің бас ... ... ... ... өзара байланысына қарай белгілі бір ... ... ... (1986 жыл) ... ... ... уақытша сақталатын істер (10 жылға дейін) жеңілдетілген рәсімдеуге
жатқызылуы мүмкін: құжат тігілетін папка ... іс ... ... ... ... ... ... мен аванстық
есептерден басқалары). Олар сараптаманың жүргізілу ... ... 1983 ... 29 ... ... 105-құжаттар мен құжат айналымы
деп аталатын ережесіне сәйкес түптелуі қажет.
Жыл сайын кәсіпорынның сараптау комиссиясы белгілеген ... ... ... ... ... ... ... іс-қағаздарын
белгілеп, оларға тиісті актілер ... 1967 ... 3 ... ... бас мұрағат басқармасының ... ... ... ... мен ... да мекемелер, ұйымдар
және кәсіпорындардың шаруашылық қызметі барысында толтыратын ... ... ... ... сақтау мерзімі (кейіннен өзгертулер
енгізіліп түзетілген) бекітілген болатын. ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар үшін белгіленген.
Мұндай Мемлекеттік ... ... ... ... өз ... ... қажеттілігі жоқ және тізімге сәйкес сақтау мерзімі
өткен) мұрағат органдарымен келіспей жоя ... ... ... ... ... акт ... Жойылатын құжаттар мен
шикізаттарды қайта өңдеумен айналысатын кәсіпорынға ... ... ... ... ... ... жүк құжаттары
(наклоднойлары) толтырылады. Кәсіпорындардағы негізгі ... ... ... ... ... ... әр ... болып
белгіленген.
Кәсіпорынның бухгалтерлік баланстары мен оған қосымшаларға, түсініктеме
хаттарға:
а) ... — 10 ... ... ... — 3 жыл.
Шаруашылық операцияларының жасалу фактісін бекітетін және бухгалтерлік
жазуларға негіз болып табылған алғашқы құжаттар мен ... ... банк ... ... ... ... мен ... талап
хаттары, банк көшірмелері, жұмыс нарядтары, табельдер, мүліктер ... ... ... ... ... ... актілері, тауар-
материалдық құндылықтардың (алуға берілетін) есебі бойынша квитанциялар ... ... ... есептер және тағы басқаларына) — 5
жыл.
Түгендеу карточкалары мен негізгі құралдар есебінің кітаптары — негізгі
құралдарды ... ... ... — 3 ... мен тауарлық-материалдық қорларды алуға берілетін сенім
хаттарға ... ... күші ... ... ... — 3 ... тіркелімге (регистрге) (бас кітап, журнал-ордерлері, өндеу
кестелері және тағы басқаларына) — 5 ... және ... ... ... ... ету ... ... ету ордерлері, сенім хаттар, ... ... ... касса кітаптарына, айналым тізімдемелеріне (ведомостарына) —
5 жыл.
Депонештелген еңбекақы есебінің кітаптарына, ... ... ... — 5 ... ... ... және ... бақылау есебі туралы
мәліметтерге, артық шығындар бойынша есеп айырысулар және ... ... ... ... ... ... кезекті еңбек демалысына
берілетін жалақы мен жәрдемақы ... ... — 5 ... ... (түгендеу комиссиясының хаттамалары, түгендеу
тізілімдемелері ... ... ... тізімдемелері — 3 жыл.
Атқару парақтарына — қажет болатын уақыт барысында, бірақ 5 жылдан
артық емес.
Оқу ... ... ... ... ... ... ... анықтамалар және тағы басқалары — ... ... 3 ... ... ... ... кеш шығу, шығындар, ұрланулар бойынша ... ... ... ... — қажет болғанша, бірақ 5
жылдан артық емес.
Ғимараттардың, үйлердің (мемлекет ... ... өзге және ... төлқұжаттары негізгі құралдарды
есептен шығарғаннан ... 3 жыл ... ... қызметін құжаттық тексеру актілері,
оларға қосымша құжаттар (анықтамалар, ақпараттар, ... ... — 5 ... салық салудың дұрыстығын тексеру актілері және тағы
басқаларына — 5 ... ... ... ... ... және ... және шарттың қолданылу мерзімі аяқталғаннан кейін — 5 ... ... ... — 3 ... жауапкершілік туралы келісімшарттар — материалдық жауапты
тұлға жұмыстан босатылғаннан кейін 5 жыл сақталады.
Материалдық жауапты тұлғалар қолтаңбаларының үлгілері — қажет ... ... ... ... ... ... сақтау
ерекше маңызды болып табылады. Ұйымдар қызметкерлері мен жұмысшыларының
дербес шоттарын ... ... мына ... ... ... — В (жыл),
мұндағы В - тұлғалардың дербес шотты жүргізуді тоқтатқан сәттегі жас
мөлшері.
Еңбекақы ... ... есеп ... ... ... ... (ведомостары) — 5 жыл сақталуы тиіс, ал дербес ... ... — 75 ... және ... ... ... ... шоттары
зейнетақы мен жәрдемақы төлеу тоқтатылғаннан кейін 5 жыл бойы ... ... ... ... дербес шоттар — 1 жыл.
Ұйым қызметін тоқтатқан жағдайда ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік архивке (мұрағатқа) беріледі.
Бухгалтерлік есепшотының жұмыс жоспары, тағы басқа есеп ... ... ... (процедураларының), мәліметтерді
машиналармен өңдеу бағдарламаларының құжаттары ... ... ... ... есеп ... ... рет қолданылған есеп
беру жылынан кейін бұл құжаттар 5 жылдан кем емес мерзімге сақталады.
Мұрағат архив ... ... ... ...... қамтамасыз ету және оларды тез табу мүмкіндігі. Құжаттарды сақтау
үшін арнайы орын (бөлме) немесе жабық ... ... есеп ... ... мен ... ... ұйымдастыруға ұйымның басшысы жауапты ... ... ... тек ... рұқсатымен беріледі.
Алғашқы құжаттар жоғалған (жойылған) жағдайда ұйымның басшысы бұйрықпен
жоғалудың (жойылудың) себебін ... ... ... белгілейді. Қажет
болған жағдайда комиссия жұмысына қатысу үшін ... ... және ... ... ... ... ... Комиссия жұмысының
нәтижелері актілермен ... оны ... ... бекітеді.
Мүлікті және міндеттемелерді түгендеу
Құжаттаумен алғашқы есепке алу мүліктің нақты ... мен ... ... ... ... толық көрсетілуін қамтамаеыз
ете алмайды. Бухгалтерлік есеп пен есеп берудің дұрыстығын қамтамасыз ету
мақсатында ... ... және ... ... ... отырады. Түгендеу жүргізудің негізгі мақсаттары мыналар:
- нақты қолда бар мүліктерді анықтау;
- нақты қолда бар мүлікті ... есеп ... ... ... міндеттемелердің толық көрсетілуін анықтау.
Жалпы кәсіпорындардағы мүлікті және қаржылық міндеттемелерді ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз — бұл негізгі құралдар, материалдық емес ... ... ... қорлар, дайын өнімдер, тауарлар, ақшалар мен басқа да
қаржы активтері болып табылады. Ал қаржылық ... - ... ... және тағы ... ... ... ... кәсіпорынның қай жерде тұрғандығына қарамастан барлық мүлкі
мен қаржылық міндеттемелері жатады. Сонымен қатар ... ... ... ... оның бухгалтерлік есебінде есепте тұрған басқа
да мүліктердің түрлері мен өндірістік ... ... ... ... ... ... өндеуге алынған және тағы басқадай мүліктер), сондай-
ақ қандайда бір ... ... ... ... ... жатады.
Түгендеу барысында құжатталмаған фактілер анықталуы мүмкін. ... ... ... ... шығынға ұшырау және ... ... ... мен ... ... ... ... және тағы басқалар.
Мүліктер мен міндеттемелерге дұрыс және уақтылы түгендеу ... ... ... ... Ол ... ... ішінде нақты қолда бар
құндылықтардың толық және дәлме-дәл тексерілуін қамтамасыз ... ... ... ... ... өлшеу мен тасу үшін жұмыс ... ету, ... ... ... ... таразы жабдықтарымен
қамтамасыз ету).
Түгендеу жүргізу тәртібі (бір есеп беру жылында жүргізілетін түгендеу
санын, оларды жүргізу уақыты, олардың ... ... ... ... міндеттемелер тізімі), түгендеуді міндетті түрде жүргізу қажет
болған жағдайда ... ... ұйым ... ... Бухгалтерлік есеп
және қаржылық есеп беру туралы заңға сәйкес мына жағдайларда кәсіпорынның
мүліктері мен міндеттемелеріне түгендеу ... ... ... ... ұйымның мүлкін жалға бергенде, сатып алғанда, сатқанда, сондай-ақ
мемлекеттік немесе муниципалды (унитарлы) ... ... ... ... ... қорытынды есеп жасауы алдында (есепті жылдың
қазан айының 1 ... ... ... ... басқасы);
- тауарлы-материалдық қорларға жауапты тұлғалар ауысқанда (қабылдау-
өткізу ... ... ... ... зиян ... ... бүлдіру фактілері анықталғанда;
- кенеттен болған апатқа, өртке, аварияға ұшырағанда немесе ... ... ... болғанда;
- ұйым қайта құрылғанда немесе таратылған кезде бөлу (тарату) балансын
құру алдында жүргізіледі;
- нормативтік актілерімен ... өзге де ... мен ... ... түгендеу жоспарлы және ағымдағы
түгендеу болып бөлінеді.
Жоспарлы түгеңцеуді (оларды сонымен ... ... деп те ... ... ... ... белгіленген мерзімде жүргізеді.
Жоспардан тыс түгендеу тауарлық-материалдық қорларға, ақшаға жауапты
тұлғалардың ... ... және ұйым ... ... ... ... тергеу жүргізетін немесе басқа да бақылау жүргізетін органдардың
өкімі бойынша ерекше қажет болған жағдайда жүргізеді.
Қамту ... ... ... ... ішінара, іріктеп түгендеу және
тұтас түгендеу болып төрт түрге бөлінеді.
Толық түгендеу нұсқауда қарастырылған ... ... ... ... ... мен ... ғана тексеріп қоймай, сонымен
бірге басқа заңды немесе жеке ... есеп ... ... ... ... ... тексерілуге тиісті материалдардың,
тауарлардың барлық түрлері тексеріледі.
Ішінара түгендеу деп түгендеу үшін ... ... ... ... бір ... ... қарастыруды айтады. Мысалы:
тауарларды қайта бағалаған кезде түгендеу бағасы өзгерген ... ... ... ... түгендеудің бір түрі болып табылады. Мұндай
түгендеу тауарлық-материалдық қорларға жеке-жеке аттары бойынша ... ... ... ... ... және басқа да ұйымның
құрылымдық ... ... ... ... егер барлық
материалдық қорларды толығымен түгендеу қажет болмаған жағдайда, ... ... ... ... бір ... ... ... кәсіпорындарда бір уақытта
жүргізіледі. Дұрыс ұйымдастырылған және уақтылы жүргізілген ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ тауарлық-материалдық қорлардың жетіспеуін анықтап
қана қоймай, олардың ұрлану, жоғалу ... ... және ... да тексерулер барысында анықталған нақты қолда бар
мүлік пен бухгалтерлік есеп мәліметтері арасындағы айырмашылықтар келесідей
тәртіпте реттеледі:
Артық шыққан ... ... ... ... ... және ... түгендеу жүргізілген күнгі нарықтық құн бойынша
табыс есебінде кіріске алынады. Түгендеу барысында ... ... ... болу себебі мен ол үшін кінәлі адамдар анықталады.
Табиғи шығын нормасы (заңда белгіленген тәртіпте) шегіндегі жетіспейтін
және ... ... ұйым ... ... ... ... ... және
айналым шығындарына жатқызылады, ал ... тыс ... ... ... орны ... кезінде тауарлар мен материалдардың аттарын ... ... ... ... ... ... ... осы себептен артық шыққан сондай тауарлар мен ... ... саны ... ... Артық шыққан құндылықтар мен кем ... ... жабу бір ... ... тексеріп отырған тек бір
ғана жауапты адамда, аттары бір тауарлық-материалдық қорларға ғана рұқсат
етіледі.
Шығын мөлшері ... ... ... және сол ... ғана ... ... ... кезде мүліктің жетіспеуі
мөлшерден тыс деп ... ... ... ... ... ... тұлғалар анықталмаған немесе кінәлі тұлғалардан шығындарды талап
ету сот тарапынан шешілмеген жағдайларда мүліктің ... ... ... ... ... ... ... кәсіп-орындарда ұйымның
ағымдағы шығынына жатқызылады, ал бюджеттік ұйымдарда қаржыландырудың
(қордың) азаюы ретінде есептен ... ... ... кем ... ... ... ... табиғи мөлшерден артық шығындарды есептен шығаруды ресімдеу үшін
ұсынылатын құжаттардың ... ... ... сот ... ... ... ... кінелі тұлғалардан шығынның орнын толтыруды талап
етуді бас тартқандығы жөніндегі шешімі, ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі инспекция және басқалар)
алынған құндылықтардың бұзылу фактісі жөніндегі қорытынды болуы тиіс.
Бағалау және калькуляциялау
Бухгалтерлік есептің басқа ... ... онда ... ... ... Бұл өз кезегінде кәсіпорындардың активтері мен қорлану
көздері туралы ақпараттарының жинақы түрде, яғни ... бір ... ... ыңғайлы болуын қамтамасыз етеді. Жалпы бухгалтерлік есеп
жүйесінде барлық ... тек қана ... ... ...... ... ақшалай көрінісі (мүліктер, міндеттемелер
және шаруашылық операциялар). Ол бухгалтерлік есеп беруде ... ... ... ... бағалау мынадай жолдармен жүргізіледі:
- Ұйымның сатып алған мүліктері оны сатып алуға жұмсалған шығындардың
қосындысы бойынша бағаланады.
- ... ... ... жеке ... ақысыз, тегін берген мүліктері
сол кіріске алынған уақыттағы нарықтық құны (бағасы) бойынша ... ... өз ... ... ... алынған мүліктері сол өнімді
өндіруге кеткен шығындардың құнына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... мүлікті кіріске алу барысында жұмсалған шығын;
- коммерциялық несиені алғаны үшін төленетін пайыз ... ... ... баға, үстеме (наценки, надбавки);
- делдалға төленетін ақы ... ... ... кедендік баж салдықтары;
- тасымалдауға (жеткізіп беруге) және сақтау үшін кететін шығындар.
Басқалардан ақысыз, тегін, қайтарымсыз алынған мүліктің нарықтық ... ... ... ... күнгі баға негізінде құрылады. Ол баға ... ... ... ... және оған ... құжаттар болуы қажет.
Өндіріліп шығарылатын (дайындалатын) өнімнің құны сол өнімді өндіруге
кеткен нақты шығындардан ... Ал бұл ... ... ... ... негізгі құралдардың амортизациясы, материалдар,
жанармай, энергия, еңбек ресурстары және басқа да ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есепшоттарында
және баланста ... ... ... ... (жоспарлы) құнымен
есептеледі.
Кәсіпорындар өздері сатып алған тауарларды бухгалтерлік есепшоттарында
олардың сатылып ... құны ... ... ал ... нақты өзіңдік
құнымен көрсетеді.
Материалдық ресурстар (шикізат, негізгі және көмекші ... ... ... ... ... қосалқы бөлшектер және тағы
басқалары) бухгалтерлік баланста нақты құнмен есептеледі. Ал материалдық
ресурстардың ... құны ... ... алуға кететін нақты шығындармен
анықталады.
Ұйымдар негізгі құралдарын бухгалтерлік есепшоттарында бастапқы немесе
қалпына келтіретін құны ... ... ал ... — қалдық құны
бойынша, яғни ... ... тозу ... алып тастап көрсетеді.
Бюджеттік кәсіпорындарда бастапқы құнымен көрсетіледі.
Материалдық емес активтер кәсіпорынның ... ... құн ... ал ... — қалдық құны бойынша көрсетіледі.
Белгілі бір орындалған жұмыстар бойынша жұмсалған шығындарды топтастыру
тәсілін және ... бір ... ... құнын анықтау тәсілін
калькуляциялау деп атаймыз.
Кәсіпорынның белгілі бір ... ... ... ... ... қаражаттарының көлемі — өзіндік құн деп аталады. Ал оның ... ... ... ... калькуляциясы болып табылады.
Калькуляциялау көмегімен ұйымдардағы әр түрлі есеп объектілерінің, яғни
негізгі құралдардың, ... емес ... ... дайын
өнімнің, сатып алынған материалдық ... ... ... ... және тағы басқалардың өзіндік құны анықталады.
Калькуляциялау, яғни өнімнің нақты өзіндік құнын анықтау мәліметтері
кәсіпорынды басқаруға, ... ... ... орындалуына
бақылау жасауға, шаруашылық әрекеттерінің рентабельдігін ... құру және ... ... ... жолдарын қарастыруда
кеңінен қолданылады.
Калькуляция — бухгалтерлік есеп ... бір ... бола ... ... ... ... болады. Бірінші кезекте бухгалтерлік есептің
шоттарымен, себебі объект есебінің өзіндік құнын (әр түрлі ... ... үшін ... ала ... көрсетеді.
Калькуляция — бухгалтерлік есептің бағалау әдісінің негізі болып
табылады. Өйткені калькуляция көмегімен ... ... ... бухгалтерлік есепте ақшалай өлшеммен есептеуде, яғни бағасын
анықтауда негізгі дәлел болатын ... ... ... ... ... және кәсіпорын қызметінің
негізгі көрсеткіштері
Кәсіпорындағы өндірістік немесе коммерциялық қызметтің нәтижесінде
болып отыратын әр түрлі ... ... ... ... үшін ... ... деп ... есеп көрсеткіштері пайдаланылады.
Сандық көрсеткіштер - кәсіпорында орындалған қандайда бір шаруашылық
үдерісінің (процестінің) салдарынан болған өзгерістің сандық ... ... ... ... ...... ... жұмыстың және
атқарылған қызметінің соңғы ... ... ... көрсеткіштерге мыналар жатады:
Өнеркәсіп саласында — өндірілген өнім көлемі, сатып алынған өндірістік
қордың көлемі және тағы басқалар.
Маркетинг және сауда ...... және ... ... тауар
айналымының көлемі,- тауар қорының көлемі және тағы ... ... ... — тауар айналымының көлемі, бұл өзі
өндіретін өнімнің айналымынан және ... ... ... ... ... ... салаларда — жол аралығына қарай
тасымалданатын ... мен ... ... ... ... - ... ... пайдалануға тапсырылған құрылыс-
монтаж жұмысының көлемі.
Сапалық көрсеткіштердің ең маңыздысы кәсіпорынның орындаған жұмысы мен
атқарған қызметінің нәтижесін, қаржылық қорытындысын сипаттайтын табыс ... ... ... ... ... ... (пайда) — бұл абсолютті экономикалық көрсеткіш. Ол барлық
кәсіпорынның ... ... ... ... ... мен шығыстарының (шығынның) арасындағы айырмашылықпен анықталады.
Рентабельділік (немістің — rentabel— табыстылық деп аталатын сөзінен
шыққан) — салыстырмалы көрсеткіш. Ол ... ... бір ... ... ... атқарған жұмысын табысы жағынан сипаттайды.
Өндірісте рентабельділік табыстың абсолютті сомасының негізгі ... ... ... ... ... ... Бұл ... және айналым капиталы сомасының 1 (бір) ... ... ... ... экономикалық нәтижесін сипаттайды.
Өндірісте, ауыл шаруашылығында, құрылыста және басқа да ... ... ... ... құны ... ... көрсеткіш
маңызды орын алады. Бұл ... өнім ... және оны ... ... сипатталады. Өнімнің өзіндік құнының төмендеуі
(орындалған жұмыстың немесе көрсетілген қызметтің) ... ... ... маңызды факторы болып табылады.
Сапалық көрсеткіштерді бақылау, нақтылы орындалған жұмыс пен жоспардың
мөлшерін ... ... ... ... тиімділігінің
динамикалық дамуына аса ... рөл ... Бұл ... ... ... ... ... төмендеуіне және капиталды ұтымды
пайдалануға, кәсіпорынның рентабельділігінің жоғарылауына ықпалын тигізеді.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауыл шаруашылығында бухгалтерлік есепті ұйымдастырудың кейбір ерекшеліктері42 бет
Бухгалтерлiк есептiң формаларының ұғымы және тарихи дамуы25 бет
Бухгалтерлік есептің қағидалары3 бет
Бухгалтерлік есепті 1С Бухгалтерия жүйесінде жүргізу19 бет
Бухгалтерлік есепті компьютеризациялау96 бет
Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру ерекшеліктері18 бет
Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру және оның бәсекеге қабілеттілік жағдайындағы ролі31 бет
Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру туралы31 бет
Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру. Шаруашылық жүргізуші субъектінің меншіктік капиталының есебі24 бет
Бухгалтерлік есепті ұйымдастырудың қазіргі кездегі жағдайы және кәсіпорынның шаруашылық қызметінің тиімділігін талдау57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь