Қазақстан аумағындағы тас және қола дәуірінің ескерткіштері

1.КІРІСПЕ

2.НЕГІЗГІ БӨЛІМ

а) Қазақстан аумағындағы тас ғасырының ескерткіштері
б) Қазақстан аумағындағы қола дәуірі
в) Қола дәуірінің ескерткіштері

3.ҚОРЫТЫНДЫ

4.ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Белгілі бір әлеуметтік-экономикалық формацияның дамуына байланысты адамзат тарихы үзақ-үзақ кезеңдерге бөлінеді. Көне тарихтың ұзак уақытты қамтитын маңызды бөлігі археологиялық дерек көздері бойынша зерттеледі. Археологияда кезеңдендірудің өзіндік әдісі жасалған, оған сәйкес адамзат тарихы тас, қола, темір дәуірлеріне бөлінеді.
Адамның алғашқы еңбек қүралдары тастан жасалған. Сондық- тан да аса үзаққа созылған алғашқы тарихи кезең — тас дэуірі деп аталады. Тас дэуірі мынадай 3 кезеңге бөлінеді:
1. Палеолит — ежелгі тас дэуірі (б.з.б. 2,5 млн. жылдан — 12 мыңжылдыққа дейін);
2. Мезолит — орта тас дэуірі (б.з.б. 12—5 мыңжылдықтар);
3. Неолит — жаңа тас дэуірі (б.з.б. 5—3 мыңжылдықтар);

Қола дәуірі б.з. дейінгі 2 мыңжылдық пен 1 мыңжылдықтың басы аралығын қамтиды. Б.з. дейінгі 2 мыңжылдықта Евразия даласында қола алу тәсілі шығып, өндіргіш күштер қатарында төңкеріс жасалды. Ежелгі адамдар мысқа қалайыны қосу арқылы металл бұйымдардың беріктігін күшейтті. Қоладан тіршілікке қажетті құралдар мен қарулар жасалды. Қазақстан жеріндегі қола дәуірінің кезіндегі өмір сүрген адамдардың негізгі мәдениеті – ғылымда Андронов мәдениеті деп аталады.
www.massaget.kz
www.el.kz
www.kitaptar.com
        
        ҚАЗАҚСТАН-РЕСЕЙ  МЕДИЦИНАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ  
СОӨЖ
Тақырыбы: Қазақстан аумағындағы тас және қола дәуірінің ескерткіштері
Мамандығы: 103Б группа
Тексерген: Оразова Г. ... ... А. ... ... ... Қазақстан аумағындағы тас ғасырының ескерткіштері
б) Қазақстан аумағындағы қола дәуірі
в) Қола дәуірінің ескерткіштері
3.ҚОРЫТЫНДЫ
4.ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
КІРІСПЕ
Белгілі бір әлеуметтік-экономикалық формацияның дамуына байланысты адамзат ... ... ... бөлінеді. Көне тарихтың ұзак уақытты қамтитын маңызды бөлігі археологиялық дерек ... ... ... ... ... ... ... жасалған, оған сәйкес адамзат тарихы тас, қола, темір дәуірлеріне бөлінеді.
Адамның алғашқы еңбек қүралдары ... ... ... тан да аса үзаққа созылған алғашқы тарихи кезең -- тас ... деп ... Тас ... ... 3 ... бөлінеді:
* Палеолит -- ежелгі тас дэуірі (б.з.б. 2,5 млн. жылдан -- 12 ... ... ... -- орта тас дэуірі (б.з.б. 12 -- 5 мыңжылдықтар);
* Неолит -- жаңа тас ... ... 5 -- 3 ... ... б.з. ... 2 ... пен 1 мыңжылдықтың басы аралығын қамтиды. Б.з. дейінгі 2 мыңжылдықта Евразия даласында қола алу ... ... ... ... ... ... жасалды. Ежелгі адамдар мысқа қалайыны қосу арқылы металл ... ... ... ... ... қажетті құралдар мен қарулар жасалды. Қазақстан жеріндегі қола дәуірінің кезіндегі өмір сүрген адамдардың негізгі мәдениеті - ғылымда Андронов ... деп ... Бұл ... ... ... ... Сібірді және Орал аймағын шығу тегі жағынан ұқсас, өзіндік мәдениеті бар тайпалар мекендеді. Бұл мәдениеттің алғашқы ... ... ... Сібірдегі Ачинск қаласы маңындағы Андроново селосына байланысты бұл кезең - андронов мәдениеті деген атау ... Сол ... ... ... 1913 жылы Б.В. ... жүргізген. 1927 жылы археолог М.П. Грязнов осындай ... ... ... да ... ... ... ескерткіштері шығыста Минусинскіден бастап батыста Оралға дейінгі орасан зор территорияға тарағанын анықтады. Зерттеушілердің көпшілігі андронов ... өмір ... ... 3 ... бөледі:
1. Ерте қола кезеңі (Федоров кезеңі) - ... ... ғғ.
2. Орта қола ... ... ... - ... ... ғғ.
3. Кейінгі қола кезеңі (Замараев кезеңі) - б.з.б. ХІІ-ҮІІІ ғғ.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ:
Қазақстан аумағындағы тас ғасырының ... ... ... ... адам баласының өсіп дамуындағы ең алғашқы кезеңі. Ғылыми зерттеулерге қарағанда алғашқы қауымдық қүрылыстың ... ... ... бірдей болған. Елімізде жүргізіліп жатқан археологиялық қазба жүмыстар өткен өмірдің даму тарихының алғашқы кезеңдерін ... ... ... адам ... ... өз үлестерін қосуда. Қазақстан жерінде алғашқы адамдардың тастан жасалған қүрал-саймандары, қоныс-жайлары табылып отыр. Бүл археологиялық ескерткіштер ... ... ... қүрылыстың болғандығын дәлелдейді.
Алғашқы адамдардың өндіргіш күші біріншіден, алғашқы адам- нан, ... -- оның тас ... ... ... ғылымы зерттеуді осы тас қүралдардан бастайды.
Қазақстандағы алғашқы қауымдық қүрылыс ескерткіштерінің зерттелуінің азды-көпті өзіндік тарихнамасы бар. ... ... дегі тас ... ... ... деректер XIX ғасырдың 50-жыл- дарынан басталады. 1862 жылы Гурьев облысының Александров портынан ... ... тас ... ... ал 1883 жылы ... досы Е. П. ... тілегі бойынша Семей қаласында өлкелік музей ашылып, оның сөрелеріне 80-нен астам тас жебелер, тас найзаның үштары, қырғыштар, пышақ тәріздес тас ... тас ... ... ... ... ... әсіресе, XX ғасырдың басында Қазақстанның эр жерінен табылып, ол туралы баспасөз беттерінде жазыла бастайды. 1895 жылы ... В. В. ... ... ... ... әуесқой археологтар қо- ғамы қүрылып, Қазақстан бойынша көне дэуірдің ескерткіштері туралы қамқорлық жасап, олар ... ... ... ... ... ... қауымдық қүрылыстың тас қүралдарының нағыз ғылыми түргыда зерттелуі 1917 жылғы Қазан төңкерісінен ... ғана ... ... ... Кеңес дэуірінің алғашқы кезінде қазақ жеріндегі алғашқы қауымдық қүрылыстың ескерткіштерінің бетін ашуда С. И. Руденконың еңбегі атап айтарлықтай. Оның жа- зуы ... ... рет ... ... Қайранкөл маңынан мысты-тас дэуірінің қонысы белгілі болған. Сол ... ... ... ғалым М. П. Грязнов, И. В. Синициндер 30-жылдары Қарағанды, Батыс Қазақстан ... жаңа жэне ... ... қоныстарын тапқан.
Жерімізде алғашқы адамдардың қүрал-жабдықтарын зерттеуде айтарлықтай еңбек сіңірген ғалым академик Ә. X. Маргүлан бол- ды. ... ... ... ... ... экс- ... Бетпақдаланың орталық бөлігінен бірнеше жерден тас дэуірінің қонысын тапқан. Әсіресе, ғалымның басты бір көрнекті еңбегі Сарысу бойынан мысты-тас дэуірінің ... ... ... жа- сайтын шеберхананың орнын табуы. Сонымен қатар Ә. X. Марғүлан алғашқы ... ... ... ... мен ... тау- ып, ... ... сипаттама жазған.
Елімізде тас дэуірінің нағыз ғылыми түрғыдан зерттелуі 50- жылдардың 2- жартысынан басталады. Қазақ Yenлттық акаде- миясы Ш.Уэлиханов атындағы ... ... жэне ... - фия ... ғылыми қызметкері тас дэуірінің маманы Х.Алпысбаевтың жетекшілігімен 1957 жылы қүрылған жүргізген жүмысы орасан зор болды. 20 ... ... ... ... ғалым тас дэуірінің төменгі кезеңінен бастап, оның соңғы кезеңіне дейінгі мезгілдерді дәлелдейтін ескерткіш- терді тапты. Бүл жүмыстың нәтижесі атты ... ... ... ... Сөй- тіп, ... ... ... ескерткіштері біршама зерттеліп, игілікті жүмыс жолга қойылды. XX гасырдың 80- жылдарынан бастап бүгінгі күнге дейін палеолит дэуірін ... Ә. X. ... ... археология институты, сонымен қатар Ж.К.Таймагамбетовтың жетекшілігімен эл-Фараби атындагы ҚазYenУ-дың галымдары жүргізіп келеді. Ж. К. Таймагамбетовтың ... жэне ... 2000 жылы ... ... ... ... университетінде ТМД елдерінің ішінде алгаш рет па - леолит мүражайы ашылды.
Қазақстанның ... ... ... рет ... ... ... 1926 ж. М. П. ... пен М. Н. Комарова зерттеген. Шығыс Қазақстанда неолит кезеңінің ескерткіштерін тауып жэне оларға ғылыми зерттеу жүмысын ... ... - лог ... С. Черниковтың еңбегі зор. Ол жэне ... ... ... ... ... төменгі ағысында Арал жағалауында, Қызылорда облысының жерінде ... ... ... ... Хо - резм археологиялық экспедициясының меңгерушісі С. П. ... тың ... ... ... ... ескерткіштерін зерттеу - де академик Ә. X. Марғүланның, тас дэуірінің маманы X. А. Ал- пысбаевтың еңбегі зор.
Адамның ... ... ... ... жасалған. Сондық- тан да аса үзаққа созылған алғашқы тарихи кезең -- тас дэуірі деп аталады. Тас ... ... 3 ... ... ... -- ежелгі тас дэуірі (б.з.б. 2,5 млн. жылдан -- 12 ... ... ... -- орта тас дэуірі (б.з.б. 12 -- 5 мыңжылдықтар);
* Неолит -- жаңа тас ... ... 5 -- 3 ... ... ... өзі 3 ... ... 1) ерте па - леолит (б.з.б. 2,5 млн. -- 140 ... 2) орта ... ... 140 -- 40 мыңжылдықтар); 3) кейінгі палеолит (б.з.б. 40 -- 12 мыңжылдықтар).
Соңғы жылдары бүл схемаға кейбір өзгерістер енгізілді. Бірқатар авторлардың ... ... олар ... екі ... -- ерте жэне кейінгі дэуірге бөліп, мустье мен ... ... ... меже ... Бүл ... ... ерте ... үш ірі дэуірге бөлінеді: олдувэй дэуірі (б.з.д. 2,6 млн. -- 700 мың жыл), ... ... ... 700 -- 150 -- 120 ... жэне мустьер дэуірі (б.з.д. 150 -- 120 -- 30 -- 25 мыңжылдықтар). Кейінгі палеолит б.з.д. 30 -- 25 -- 12 -- 10 ... ... ... ... ... ... ерте ... дәуірі- не жатады. Ежелгі адамның қалдықтары әзірше табылған жоқ, бірақ олардың мекен-жай, түрақтары табылып, зерттелуде. Адамдардың қоныстануына қолайлы жердің бірі ... ... ... жотасы болды. Осы жерден тастан жасалған ең көне еңбек қүралдары табылды. Көне тас ... ... ... ... ... ... ... өзенінің бойынан Қызылтау, Тэңірқазған, Бөріқазған, Тоқалы жэне Ақкөл деген жерлерінен табылған. Шу өзенінің оң ... ... ... осы ... ... ескерткіш табылды. Қарасу түрағынан тастан жасалған 15 мыңға жуық заттар табылған.
Орталық Қазақстанда ежелгі палеолит адамы оңтүстікке қарағанда ... ... ... Ол ... Балқаштың солтүстік жағалауын мекендеді. Бүл жерден сол ... ... ... ... ... палеолит кезінде адам тасты жару үшін екінші тасты пайдаланған -- оларды бір-біріне соғатын болған. Мүндай тәсілді ... ... ... яғни малтатас мәдениеті деп атап кеткен, өйткені, шикізатретінде ... өзен ... ... Ерте ... ... ... жару үшін жүмыр тас қолданды. Дайындалған қүрал кейін шапқыш ретінде қолданылды. Бүл кезде қолшапқы қарудың аса оңтайлы, кең тараған түрі ... ... ... ... ... ... - ды. Осындай түрақтардың бірі -- Қүдайкөл Сарыарқаның теріскей- шығыс шетінде орналасқан.
Орта палеолит (мустьер) кезеңінде тас ... ... ... бастады. Енді еңбек қүралдарын дөңгелек өзек тастан (нуклеус) жа- сау әдісі кең тарады. Сол ... ... ... ... тілгіштер мен қырғыштар болды. Бүл кезеңде адам ағаш бүтағын бір-біріне үйкей отырып немесе шақпақ тастарды үрып ... ... от ... ... ... діни сенім қалыптасты. Мустьерліктер өлген адамның аяғын бүгіп, бір қырымен жатқызып жерлеген. Өмір мен өлім туралы түсінік, өлгендерге қүрметпен ... ... пай - да бола ... Орта ... кезеңіндегі адамды неандертальдық деп атайды. Ежелгі адамдардың үйымы -- үлкен қауым орта палео - ... ... ... ... ... ... ... аймағындағы Топалы шатқалынан табылған жэне Ақкөл көлінен оңтүстікке қарай 20 шақырым ... ... ... ... Осы ... жататын түрақтар, сондай-ақ Арыстанды мекенінен де табылды. Солардың ішіндегі ең күрделісі Ш. Уәлиха- нов ... ... ... ... ... шағын топтарының уақытша түрағы табылды. Орталық Қазақстаннан табылған ескерткіштердің ең ... -- ... ... ... түрағы, сондай-ақ Сарысу өзенінің орта ағысындағы Мүзбел жэне Есіл өзенінің жоғарғы жағындағы, яғни Қарағанды- ның солтүстігіндегі ... ... ... Ертіс өңіріндегі Қанай ауылы маңындағы түрақтар. Мустьер ... жаңа ... 1984 жылы ... ... ... ауданы- нан табылды. Олар -- Өгізтау I жэне II, Үлкен Ақмая түрақтары. ... ... ... оның ... ... ... ... ескерткіштері айрықша қызғылықты. Бүрынырақ кезде А. Г. Медоев жэне кейінірек Ж. Қ. Таймағамбетов ашқан түрақтардың бэрі Каспий ... ... сөре ... ... ... ... ... дейінгі 40 мың жылдан 12 мың жылға дейінгі уақытты қамтиды. Бүл -- адамзаттың жердің барша ... ... ... ... жэне ... мен ... топтардың кұрылғап кезі. Осы дэуірде дене бітімі қазіргі адамдарға ұксас ... () ... ... ... ... бірінші рет Франциядағы Кро-Маньон үңгірінен табылғандықтан, оны кроманьондық деп атайды. Бүл кезеңде пышақ тіліктер, қырғыштар т.б. тас қүралдары пайдаланылды. ... ... Аң ... ... ... ... қатынастар жетіліп, адамдардың бірлескен үйымының түрі -- рулық қауым қалыптаса бастады. Оларда ... ... ... ... ... ... Әйелдің қоғамдық өмірде биік орынға ие болуы қауымдық үй ... ... ... ... жалғастырушы ретіндегі отбасылық рөлімен де анықталып қойылған.
Оңтүстік Қазақстаннан бірқатар кейінгі палеолиттік ескерткіш- тер табылды. Олардың ... ден ... ... ... батыс жағынан табылған Ащысай түрағы. Орталық Қазақстандағы Батпақ түрағынан ірі қырғыш тастар мен сүңгінің үштары табылды. Үшінші Қарабас көмбесінен 172 ... ... ... ... ... Қазақстанда Қанай, Свинчатка, Үңгір жэне Ново-Никольское түрақтары белгілі болды.
Қазақстан жерінде ... ... ... ... ... ... онша көп ... бірақ қолдағы бар материалдар көне тас дэуірі адамдарының материалдық мәдениеті дамуының ешбір үзілмей, үдайы жүріп отырғанына, сол сияқты Қазақстан ... ... ... де ... көз жеткізеді.
Кейінгі палеолит кезеңін мезолит (Б.з.д. 12 -- 5 мыңжылдықтар) алмастырды. Бүл кезең аз зерттелген. ... ... ... ... ... де ... Бүл кезеңде жебелі садақ пен буме - ранг дүниеге келді. Қазба жүмыстары кезінде садақ жебесінің доғал жэне домалақ үштары да ... Олар ... ... ... ... ... аулау үшін қолданылды. Сондай-ақ уланған немесе өртегіш жебелер кеңінен пайдаланылды. Тас өңдеу эдісі де жетілді. Пышақ ... ... ... ... ... ... ... Адамдар тас тілгіштерге ағаштан қолға үстайтын can ор- натуды үйренді. Балық ... кең ... ... ... 5 -- 3 ... ... қамтиды. Бүл тас өңдеу техникасының әбден жетілген кезі. Тасты өңдеудің жаңа ... ... ... ... ... ... ... Тастан балта, кетпен, келі, келсаптар, дэн үккіштер жа- салды. Микролиттер дайындау неолитте ... ... ... ... ... Мал шаруашылығы мен егін шаруашылығының тууы, табиғаттың даяр ... ... аң ... орнын өндіруші шаруашылықтың басуы -- сол кезеңнің аса маңызды белгісі болып табылады. Ғылымда бүл қүбылыс деп аталады. ... ... ... ... үйретіп, жер өңдеудің қарапайым түрімен айналыса бастады. Шаруашылықтың жаңа түрлерінің ... ... ... ... ... ... эсер ... адам еңбегінің ауқымы мен көлемін кеңейтті. Адам баласының бүдан ... ... ... ... сан мыңжылдық тарихы -- едәуір дәрежеде шаруашылықтың осы екі ... ... ... ... ... ... ... өндіргіш күштерді дамытудағы неолит кезеңі түсындағы қол жет- кен деңгейі басқа да мәдени-түрмыстық жаңалықтардың ашы- луына ықпалын тигізеді. Осы ... ... ісі мен ... ... ... ... ... жасала бастайды. Сөйтіп, кен өндіру кәсібі қалыптасты. Адамдар -- саз балшықтан ... отқа ... ... қыш ыдыс -- ... ... ... Ол ыдыстарға онша күрделі емес геометриялық өрнектер салынған.
Қазіргі кезде Қазақстан жерінде ... ... ... аса неолиттік ескерткіш бар. Неолит түрақтары орналасу си- патына қарай төрт түрге бөлінеді: 1) бүлақ бойындағы; 2) өзен ... 3) көл ... 4) ... ... өзен мен көл ... ... бүйымдар саны едәуір көп мөлшерде кездеседі, бүл ... ол ... ... ... не- месе үзақ ... түрып тірлік еткенін білеміз. Қазақстан жерінде бәрінен де көбірек тарағаны бүлақ бойындағы түрақтар -- олардың дені уақытша, маусымдық -- ... ... ... ... ... ... ... неолит ескерткіштерінің бір ерекшелігі -- ... ... ... -- ашық (жер ... ... Бүл ... ... жебесі, сүңгінің үшы, бал- талар, қашаулар, пышақтар, қырғыштар табылған. Қазақстанның неолиттік ескерткіштері бірнеше аумақтық топтардан ... Арал ... ... ... ... Бүл түрақтың түрғындары негізінен аңшылар мен малшылар болған. Солтүстік-Шығыс Бал- қаш маңынан табылған қүралдар яшма мен ... ... ... ... ... ... ... жылқының көптеген сүйектері табылды. Кейбір сүйектер жылқылардың біразы қолға үйретілгендігін көрсетеді. Сонымен, Қазақстанның далалық аймақтарында жылқыны қолға үйрету ісі басталған. ... ... ... -- ... ... ... ауданында орналасқан. Шығыс Қазақстан облысындағы Қызылсу өзенінің оң жағалауынан Сатшақыз түрағы табылды.
Батыс Қазақстанда Келтеминар ... бір түрі -- ... ... ... ... ... түседі, оны С. П. Толстов болжап айтқан. Келтеминар мәдениеті б.з. дейінгі 4 мыңыншы жылдардың аяғы мен 2 ... ... бас ... ... жэне ... мен Орта ... едәуір аумағын қамтыған. Батыс Қазақстанда Шаңдыауыл, Қүлсары, Шатпакөл, Қайнар, Жыланқабақ, Сарықамыс, Шаянды жэне т.б. түрақтар бар.
Солтүстік Қазақстандағы Железинка ауылының маңынан ... ... ... ... мэйіт қабірдің ішінде өртелген. Онда сонымен қатар, өлген адам денесімен бірге қабірге эртүрлі әшекей заттар, тас қарулар, қыш ыдыстар, тамақ ... Бүл зат- тар о ... ... қажет болады деген ойды білдірсе, ал өртеп қою отқа табынуды көрсетеді.
Қоныстардан, молалардан табылған ... адам ... ... ... ... ... өзгерістердің болғандығын байқатады. Жер кәсібі, қолөнер, мал шаруашылығы сияқты ... жаңа ... дами ... ... кезеңінде қоғамда аналық рулық қүрылыс болды. Адамдардың күн көрісі тіршілігінде ананың рөлі басым болған.
Сөйтіп, қорыта келгенде, тас дэуірінде ... ... ... ... жэне ... ... ... аумағына қоныс аударуы мен игере бастауы үрдісі жүрді.
-546735109220Қазақстан аумағындағы қола дәуірі
Қола дәуірі б.з. дейінгі 2 ... пен 1 ... басы ... ... Б.з. ... 2 ... ... даласында қола алу тәсілі шығып, өндіргіш күштер қатарында төңкеріс жасалды. Ежелгі адамдар мысқа қалайыны қосу арқылы металл бұйымдардың беріктігін ... ... ... ... ... мен қарулар жасалды. Қазақстан жеріндегі қола дәуірінің кезіндегі өмір сүрген адамдардың негізгі мәдениеті - ғылымда ... ... деп ... Бұл дәуірде Қазақстан даласын, Оңтүстік Сібірді және Орал аймағын шығу тегі ... ... ... ... бар ... мекендеді. Бұл мәдениеттің алғашқы ескерткіші табылған Оңтүстік Сібірдегі Ачинск қаласы маңындағы Андроново ... ... бұл ... - ... ... ... атау алды. Сол жердегі қазба жұмыстарын 1913 жылы Б.В. Андрианов жүргізген. 1927 жылы археолог М.П. ... ... ... ... ... да ... ... мәдениетінің ескерткіштері шығыста Минусинскіден бастап батыста Оралға дейінгі орасан зор территорияға тарағанын анықтады. Зерттеушілердің көпшілігі ... ... өмір ... ... 3 ... ... Ерте қола ... (Федоров кезеңі) - б.з.б. ХҮІІІ-ХҮІ ғғ.
2. Орта қола кезеңі (Алакөл кезеңі) - ... ... ... Кейінгі қола кезеңі (Замараев кезеңі) - б.з.б. ХІІ-ҮІІІ ғғ.
Бұл кезеңдер алғашқы зерттелген ескерткіштер атына сәйкес Федоров, Алакөл, ... деп ... ... атап ... ... ... ... металдардың өндірістік жолмен игерілуі (қола металлургиясы).
* Ең ... ... ... ... ... асуы, яғни мал шаруашылығының егіншіліктен бөлініп шығуы.
* Аталық отбасылық рулық қатынастың орнауы.
* Андроновтық тайпалар алғаш болып экономикалық өмірдің озық түрі - ... мал ... ... ... ... ... ... тайпалық бірлестіктер құрыла бастады.
Андронов тайпалары Қазақстанның барлық ... ... ... ... ... - Орталық Қазақстан. Бұл өңірден көптеген мекендер, қорымдар, көне кен орындары, тастағы суреттер-петроглифтер, 30-дан аса қоныстар мен ... аса ... ... ... Ертедегі Нұра кезеңінде жерлеу салтында кремация (мәйітті өртеу) басым болған. Келесі - Атасу ... ... ... оның ... шөлейт аудандарды да игеру кеңінен жүргізіледі. Тау-кен жұмыстарының көлемі күрт өседі, оны көптеген тау кендерін өңдеу орындарының болуынан ... ... мен ... үлкен бір тобы Атасу өзенінің бойында. Қоныстар мен қорымдарды қазған кезде қола құралдары, қару-жарақтары, сәндік заттар шықты. Мәйіттерді бір жамбасына бүк ... ... ... ... ... ... ескерткіштері
Қола дәуірінде Арал - Каспий аймағында қуаңшылық басталып, оның табиғи-климаттық ландшафты күрт ... ... ... ... адамзат өмірінде шаруашылықтың жаңа түрі - ... мал ... ... ... ... ... тұрғындар қысқы мезгілде тастардан қаланған мекен орындарды қыстап, жаз айларын малдың қоректенуіне қолайлы дала жайылымдарында қоныстанған. Осындай көшпелі өмір ... ... ... ... ... ... болмағандықтан, қола заманына тиісті тұрақтар өте аз. Қазіргі таңда бұл дәуірдің бірен-саран тұрақтары, көбінесе құмды массивтермен шекаралас азды-көпті тұщы су ... бар ... ... ... барлық тұрақ орындарында металл өңдеудің іздері кездеседі: олар құрамында мыс бар рудалар, отқа төзімді балшықтың қалдықтары. Ал қоладан жасалған ... өте ... ... ... мен Үстіртте қақпан тәрізді орасан күрделі тастан жасалған, аңдарды қуып түсіріп аулайтын - арандардың пайда болуын ғалымдар осы қола ... ... Қола ... ... кезеңінде (б.з.б. 13 - 9 ғасырлар) жергілікті ұлутасты кеңінен пайдаланып тұрғызылған қабірлер жиі ... ... ... ... ... ... ... террасаларына жақын орналасқан. Мәйіттер тас жәшіктерде тізелері бүгіліп, бір бүйіріне жатқызылып, тас ... ... 1990 - 1994 ... Ақтау қаласының аумағында, б.з.б. 13 - 11 ғасырларға тиісті жерлеу кешені зерттелді. Онда күн және ... ... ... ... мен ... ... белгілеу мақсатында пайдаланылған астроном. бақылаудың қарапайым элементтері анықталды. Маңғыстауда дала және жартылай шөл дала ... өте ... ... ... ... ... ... Бұған мысал ретінде 1990 жылы қазып зерттелген Қызылөзен елді мекеніне жақын жерде орналасқан Сақақұдық ескерткішін атауға болады. 2005 жылы ... ата ... 1,5 км ... ... ... діни ... ... археол. зерттеу жұмыстары өткізілді. Кешен екі қабір орнынан тұрады. Бірінші қабірдің ... 6 м ... ... ... тас ... ... көрінеді, тастары шашылып, бүгінгі таңда құрылысы бұзылған. Тас қоршаудың ішіне ерекше қабір орналасқан. ... 12 ... ... ... ... ... пішіні жұмыртқаға өте ұқсас болып келеді. Қабірдің беті плиталармен жабылған. Уақыттың өтуімен бұл плиталар сынып, төменге құлаған. Қабір түбінде егде әйел ... ... ... Дене бір ... ... басы шығысқа қарай, тізелері бүгіліп жерленген. Мүрденің артқы жағынан ішіне ұсақ жануардың қабырғалары ... ... ... ыдыс ... ... ... ... құрылысы және жерлеу дәстүрі күрделі. Қабір дөңгелек пішінді, іргетастары сақталған күмбезді құрылыс. Бұл қабірде де жасы ... әйел адам ... ... басы шығысқа бағытталып, қырынан жатқызылған. Моланың қабырғалары ... ... ... бөлігі жұмыртқа тәрізді, жоғарғы бетіне күмбез тіктелген. Жерленген дененің үстінен ... ... тор ... Бұл ағаш ... үстіне құмыра ыдыс қойылған. Қоршаудың диаметрі 10 м, биіктігі 1,5 м етіп ... ... ... ... ... бұл тас ... ені 3 м, тереңдігі 1 м ор белбеу сияқты етіп қоршаған. Жерлеу рәсімі кезінде тас ... мен ... ... алау ... Ерте темір ғасыры Маңғыстау өңірі көшпенділерінің рухани мәдениетінің көрінісі болған ғибадатханаларды біздер ... ... ... маусымдық көшу жолының бойларында және Түпқараған түбегінде көптеп кездестіреміз. Кейінгі жылдары Маңғыстау археологтары осы дәуірге ... төрт ... ... ... ... ... жұмыстары Түпқараған ауданының Дікілтас, Меретсай және Түбіжік жерлерінде өткізілді. Бұл ... ... ... ... ... диаметрі 16 - 18 м-ді құрайтын, іргетастары бірен-саран байқалатын тас-топырақты үйінді болды. Табылған ... ... ... ... және ... ... ... арқасында, ескерткіштердің бастапқы пішіні анықталды. Құрылыстың негізіне биік күмбезді конструкция алынып, олардың берік болуы үшін периметрінен тас ... ... ... ... ... ... тірейтін қабырғалары болған. Күмбездердің биікт. 4 - 5 м, ... 10 - 12 м, ал ... ... ... 2 - 2,5 м-ге дейін жеткен. Тірейтін қабырғалары өңделген алып кіре тастардан ығыстырылып тіктелген. Бұл ... ... ... ... биік ... ... ... Ішкі бөлмелері дөңгелек, төртбұрышты немесе крест пішінді болған. Бұл ескерткіштердің арасында Түбіжік-1 діни-қабірлеу ... ... ... ... ... озық үлгісі бола алады. Онда күлдің қалдықтары кездесетін төртбұрышты құрбандық тас және тас-стеланың іргетасы сақталған. Сонымен бірге одан ер ... ... ... ... тас та табылды. Құрылыстың пішіні Сайөтес елді мекенінен солт.-шығысқа қарай ... 1990 - 1997 ... ... ... ... орны ... ғибадатханасына өте ұқсас. Бәйте-3 кешенінің диаметрі 19 м-ге дейін жетеді, ал ішкі қабырғаларының биіктігі 3 м-ге ... ... ішкі ... ... ... тәрізді болып дүниенің төрт бөлігіне бағытталған. Сыртқа шығатын ешқандай орын кездестірілмеген. Орталық бөлмеден құрбандық-алтарь тасы табылған, оған 2,5 м ... ... ... ... ... ... ... көрінісі күмбез тәрізді, биіктігі 8 - 10 м-ге ... ... ... ... ... адам ... бейнеленген балбал тастардың сынықтары табылған. Діни ғибадатханаларда олардың саны әр түрлі болған ... те 40 ... тас ... ... өлшемдері әр түрлі, биіктігі бала бойынан бастап 2 м-ге дейін жеткен. Көптеген балбалдардың келбеті сұлбалық түрде болса, біршамасында адам бейнесі өте ... ... Тас ... ... бет ... сақал-мұрт, шаштарын немесе бас киімдерін, қолдары мен мойындарындағы моншақтарды ұқсас етіп берген, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... жұмыстары барысында ескерткіштерден тастан жасалған шырағдандар көптеп табылған, бұл көшпелілер діни рәсімдері кезінде отты ... ... ... ... тас және қола ... ... - халықтардың ежелгі тарихына қатысты материалдық ... ... ... қалашықтар мен қалалар; ежелгі қоныстардың қалдықтары; обалар, қабір үстіне орнатылған ескерткіштер мен салт-дәстүрлік құрылыстар; адамның еңбек қызметін сипаттайтын ... ... және ... ... ... ... ... қазбалардың орындары жатады.
Мемлекет бағдарламасын жүзеге асыру аясында ескерткіштерді қалпына келтіру жұмыстарын жүргізуде. Қазақстан аумағындағы тас және қола ... ... ... ... ... ... біздің міндетіміз болып табылады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР :
www.massaget.kz
www.el.kz
www.kitaptar.com

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тарбағатай теріскейінің жаңадан ашылған археологиялық ескерткіштері10 бет
Қола дәуiрі ескерткіштері49 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері"3 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері."6 бет
"Қола дәуірі."23 бет
«Ойын–технологиясы негізінде қолайлы орта туғызу – баланы субъект ретінде дамыту шарты»5 бет
«түрік дәуірінің кезеңделуі»10 бет
«Экологиялық қолайсыз аймақтардың құқықтық режимі»25 бет
ΧIV – XV ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан аумағындағы мемлекеттер8 бет
Алматы қаласының аумағындағы археологиялық ескерткіштер4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь