Ресейдің жүргізген әлеуметтік-экономикалық реформалары

 Кіріспе
 Негізгі бөлім
1.1867—1868 жылдардағы реформаның дайындалуы. Дала комиссиясы
2. Қазақстанда реформа жүргізудің себептері және оны әзірлеу барысы
3. 1867—1868 жылдардағы әкімшілік басқару мен салық жүйесіндегі өзгерістер
4. Сот жүйесіндегі өзгерістер
5. Жер мәселесі және 80—90.жылдардағы әкімшілік басқару жүйедегі өзгерістер
6. Реформалардың басталуы
7. Басқарудың ерекшеліктері
8. Сайлау жүйесі
9. Қазынагерлік жүйе және міндетті атқарылатын борыштар
10. Денсаулық сақтау саласындағы реформа
11. Жерді пайдалану мәселелері
12. Реформаның отаршылдық сипаты
 Қорытынды
 Пайдаланған әдебиеттер
XIX ғасырдық екінші жартысындағы азиялық шет аумақтарды отарлау кезеңінің аяқталуы, Ресейдің өзіндегі үлкен өзгерістермен сөйкес келді. Ұлы реформатор Александр II, капиталисттік қоғамдық қатынастарды дамытуға бағытталған маңызды саяси қадам жасады. Феодализмнің қалдықтары капитализімнің дамуын тежен отырды. Бұны патша үкіметі де патшаның өзі де түсініп отырды. Патша Александр ІІ-нің реформасы, біріншіден, шаруа қүқығын алып тастап, көптеген крестьяндарды шаруа тәуелділігінен босату болды. Сонымен қатар, реформа, азаматтық, өскери сот жүйесіне әсер етті.
Ал, Қазақстанның отарланған жерлеріне келетін болсақ, патша сол жерлердің өкімшілік басқару жүйесін қолға алды. XIX ғасырдың бірінші жартысында заңнамалық актілер қабылданып, оның негізгі мақсаты қазақ халқына жаңа басқару түрін бірте-бірте ендіру болды. 60 жылдардың ортасында патша өкімшілігімен Қазақстан аумағын басқару туралы жоба шығарылды. Келешекте бүл жоба, 1867 жылы 11 шілдеде «Жетісу жөне Сырдария облыстарын басқару тура- лы уақытша ереже» атымен, ресми қүжат ретінде іске асырылады. Бір жылдан кейін, 21 қазанда, патша Александр ІІ- мен «Орал, Торғай, Ақмола және Семей облыстарын басқару туралы уақытша ереже» атты, Қазақстан үшін ерекше орын алған екінші нормативтік қүжатқа қол қойылды.
1.К.А.Жиренчин. Политическое развитие Казахстана в ХIХ — начале ХХ веков.
2.Алматы “Жетi жарғы”. 1996.
3.Нұрпейiсов К. Алаш һәм Алашорда. — Алматы: “Ататек”, 1995.
Қойгелдиев М. Алаш қозғалысы. Алматы. 1995
4. Қазақстан тарихы (XVIII ғасыр — 1914 жыл). Жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық. Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т.Алматы: Атамұра,
        
        ҚАЗАҚСТАН-РЕСЕЙ  МЕДИЦИНАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
СОӨЖ
Тақырыбы: Ресейдің жүргізген әлеуметтік-экономикалық реформалары
Мамандығы:ЖБ 103Б группа
Тексерген: Оразова Г. ... ... ... ... ... ... ... жылдардағы реформаның дайындалуы. Дала комиссиясы
2. Қазақстанда реформа жүргізудің себептері және оны әзірлеу барысы
3. ... ... ... ... мен ... жүйесіндегі өзгерістер
4. Сот жүйесіндегі өзгерістер
5. Жер мәселесі және 80—90-жылдардағы әкімшілік басқару ... ... ... ... Басқарудың ерекшеліктері
8. Сайлау жүйесі
9. Қазынагерлік жүйе және міндетті атқарылатын борыштар
10. Денсаулық сақтау саласындағы ... ... ... ... ... ... сипаты
➢ Қорытынды
➢ Пайдаланған әдебиеттер
Кіріспе
XIX ғасырдық екінші жартысындағы ... шет ... ... аяқталуы, Ресейдің өзіндегі үлкен өзгерістермен сөйкес келді. ... ... II, ... ... қатынастарды дамытуға
бағытталған маңызды саяси қадам ... ... ... ... ... ... Бұны патша үкіметі де патшаның өзі де
түсініп отырды. Патша Александр ІІ-нің реформасы, ... ... ... ... ... ... шаруа тәуелділігінен босату болды.
Сонымен қатар, реформа, азаматтық, өскери сот жүйесіне әсер етті.
Ал, Қазақстанның ... ... ... болсақ, патша сол
жерлердің өкімшілік басқару жүйесін қолға ... XIX ... ... ... актілер қабылданып, оның негізгі мақсаты ... жаңа ... ... ... ... ... 60 жылдардың ортасында
патша өкімшілігімен Қазақстан аумағын басқару туралы жоба шығарылды.
Келешекте бүл ... 1867 жылы 11 ... ... жөне Сырдария облыстарын
басқару тура- лы уақытша ереже» атымен, ресми қүжат ... іске ... ... ... 21 ... ... ... ІІ- мен «Орал, Торғай, Ақмола
және Семей облыстарын басқару туралы уақытша ... ... ... ... орын алған екінші нормативтік қүжатқа қол қойылды.
Негізгі бөлім
1867—1868 жылдардағы реформаның ... Дала ... ... ... қосылуының аяқталуы империяның Қазақ өлкесіне
байланысты саясатына біршама түбірлі өзгерістер әкелді.
Жетісу мен Оңтүстік Қазақстанды жаулап алғаннан кейін, патша үкіметі
аймақтағы ағылшындарды ығыстырып ... ... ... ... ... ... империясы Қазақстанда отаршылдық төртіпті
күшейтуді колға алды.
Патша үкіметінің отаршылдық саясатының осылайша өзгеруітң айқын көрінісі
— қазақтарды басқару туралы ... ... ... ... ... ... ... реформасының негізгі мақсаты — қазақ
өлкесінде отаршылдық тәртіпті нығайтуға бағытталды. XIX ... ... ... де ... ... ... тигізді. Капитализмнің
кеңінен дамуы үшін де Қазақстандағы бұрынғы басқару жүйесін өзгерту қажет
болды.
Осы міндетті жүзеге асыру үшін XIX ... ... ... ... ... сот ісін басқару жүйесін қайта құрудың жобасын
әзірлеуге арнаулы комиссия құрылды.
Комиссия Орынбор және Батыс-Сібір генерал-губернаторы қазақтарын екі
түрлі басқаруды жойып, бүкіл ... ... екі — ... және ... ... басқаруды ұсынды.
1864 жылы 12 желтоқсанда Әскери және Ішкі істер министрлігінің бас қосқан
комитеті мәжілісінде жоба мақұлданбады. Қазақтарды болашақтағы басқару
құрылымы мәселесін енді ... Дала ... беру ... деген шешім
қабылдады. Комиссияға ішкі істер министрінің статс-кеңесшісі, полковник
Гирс төрағалық етті. Бұл Дала комиссиясының құрамына аталған
министрліктердің әрқайсысынан екі өкіл және ... ... мен ... ... ... мүшелері енді. Комиссияға қазақ даласын аралап,
жергілікті көшпенділер өмірімен танысып, болашақтағы өкімшілік басқару
негіздері туралы жоба жасау міндеті жүктелді.
Гирс комиссиясы 1865 жылы 27 ... ... ... ... және ... аралауға шықты. «Халықтың жағдайын жақсартатын, оларды сұлтандардың
үстемдігінен босататын ізгілікті реформаның» жасалу барысы құпия түрде
жүргізілді.
Патша ... ... ... ... ... ... құрылысы
реформасының үлгісін алғаш рет сынға алғандардың қатарында ... ... ... ... Ш. ... «Сот реформасы туралы хат» атты
Омбыда жазылған әйгілі еңбегінде қазақ даласындағы сот ... ... ... Біз ... ... ... сол ... мүддесі, пайдасы үшін
жасалынып отырғандықтан, оның материалдық мұқтаждығына шақталуы әрі сол
қоғамның ұлттық мінез-құлқына сай келуі қажет. Бұл жағдайдан тыс ... бәрі де ... әрі ... (жат) ... ... ... ... шалдықтырып, тұралатып, мешеулетуі мүмкін екендігін ”
де ескертеді. Өкінішке орай, ... бұл ... ... ... ... жылдары қазақ даласын аралап шыққан комиссия қазақ жерлерін
басқару туралы жаңа «Ереженің» негізін жасау барысында екіге бөлінді.
Олардың бір тобы ... ... ... ... ... ... деп ... ал енді бір тобы қазақтардың өздерін-өздері
басқаруын жартылай қалдыру ... алға ... жылы 11 ... II ... Жетісу және Сырдария облыстарын басқару
туралы, 1868 жылы 21 қазанда Торғай, Орал, Ақмола және Семей облыстарын
басқару туралы реформалардың ... қол ... ... ... басқару
жөніндегі ережелер жобасы отаршыл билік өкілдерінің белсенді араласуымен
жоғарыдан дайындалды.
Қазақстанда ... ... ... және оны ... ... және 1824 ... ... реформалар XIX ғасырдың 60-жылдарына
қарай бірте-бірте жарамсыз болып қала бастады. Сондықтан да жаңа реформалар
жүргізудің қажеттігі туындады. ... ... ... ... ... әлі де ... сақталып қала берген еді. Олардың
билігі патша үкіметінің Қазақстан аймағын неғұрлым тезірек отарлауына
кедергі келтірумен болды. Екіншіден, кезінде тиісті жарғыларға сай
қабылданған әкімшілік-аумақтық ... оған ... ... қосылуына
байланысты жаңа жағдайдағы өзгерістерге сәйкес келмей қалды. Мәселен, XIX
ғасырдың 60-жылдарында Ресей империясына Оңтүстік Қазақстан мен ... ... ... Сондықтан да енді осы аймақтарды әкімшілік жағынан
бағындыру және шаруашылық жағынан нығайта түсу қажет болды. Өлкені басқару
ісін Ресейдің өзге аймақтарындағы ... ... ... ... ... ... ... Ресейдің еуропалық бөлігінде
қарқынды дамып келе жатқан өнеркәсіп үшін арзан шикізат көздері мен жұмысшы
күші қажет ... ... ... ... ... мекендеген
қазақтар үшін бірыңғай салық жүйесін енгізу талап етілді. Бесіншіден,
Ресейдің еуропалық ... жері жоқ ... ... ... түрде көшіру көзделді. Міне, тап осы себептерге байланысты
Қазақстанда жаңа әкімшілік-аумақтық және әлеуметтік-экономикалық реформалар
жасау қажеттігі туындады.
1867—1868 жылдардағы әкімшілік ... мен ... ... ... ... ... дамуы ұлт аймақтарының, соның ішінде
Қазақстанның рөлін өсірді. Қазақстан — шикізат пен арзан ... ... ... ... жері мен қазба байлығын тезірек игеру үшін
қазақтарды басқаруды Ресейдің әкімшілік-саяси жүйесімен ... ... ... ... бағыты Ресейдің қазақ даласындағы
ұстанымын нығайтуға бағытталды. XIX ғасырдың бірінші жартысындағы басқару
жүйесі ескіріп, жергілікті басқару шекаралық басқарумен бірігіп кеткен еді.
1867—1868 жылдары ... ... 3 ... пен 6 облысқа
кірді. Қазақстандағы отарлаушы әкімшіліктің жоғары өкілі — генерал-
губернаторлар болды. Олар өлкенің бүкіл әкімшілік-полициялық аппаратын
басқарды, яғни өз ... ... ... ... ... ... ... империясының жоғары заңдарының орындалуын қадағалады, яғни
1867—1868 жылдары реформа бойынша ... ... ... Түркістан
өлкелерінің басшыларына неғұрлым басым құқықтар берілді:
әскери қолбасшы, соның ішінде казак жасағының атаманы;
кең түрдегі ... ... ... ... тағайындау, т.б.);
сот функциясы (уездік соттарды бекітті).
Соның ішінде Түркістан генерал-губернаторына кең құқықтар беріледі,
себебі Ұлы жүз ... ... ең ... кіргендіктен, өлкенің
қашықтығынан көрші елдермен дипломатиялық қатынас орнату сияқты, т.б.
міндеттерді атқарды. Облысты әскери губернатор басқарды. Үш билік:
әкімшілік, сот билігі ісіне бақылау, ... ... ... губернаторлардың
қолына жинақталды.
Әскери губернаторлар облыс аумағындағы (Сырдария, Торғай облыстарынан
басқа) казак ... ... ... ... Бұл ... екі ... ... белгіленіп, уақытша статус алғандықтан, халық наразылықтарының
тууына байланысты тек. 1886 жылдары ... 1891 жылы ... ... ... күшіне енді.
Міне, осы құрылған әкімшілік, әскери, полициялық аппаратты ұстап тұру
үшін орасан зор қаржы ... еді. ... Азия мен ... ... ... ... де осы бір ... зор аумақта 50 мыңдық армия
сақталып қалды. Әкімшілік аппаратты, әскерді өлкелік бюджет асырауға тиіс
болды.
Жергілікті тұрғындардан салық жинау жүйесі қайтадан ... ... ... ... ... ... ... мөлшері де жылдан-жылға
өсіп отырды. Отырықшы аймақтарда жер салығы деп аталып, жер өңдеуші салықты
тек ақшамен күзде төлеуге тиіс ... ... ... ... ұстауға,
көпір, жол жөндеу мен дайындауға жұмсалды.
Көшпелі және жартылай көшпелі тұрғындардың негізгі салығы 1865 жылы 1,50
т ... 1882 жылы 4 ... ... Олар тағы да земстволық немесе қоғамдық
салықтар (ауыл ... мен ... ... ... үшін), т. б. ақшалай
алымдар төлеуге тиіс болды.
Әрбір қазақ шаңырағы мынандай мөлшерде салық ... ... ...... ... — 1 с. 25 т.,қоғамдық салықтар (жеке салықтар) — 1 с. 25
т.;мектептерге — 50 т., ... 7 ... ... ... қарамастан, кедей мен байларға салық мөлшері бірдей
белгіленді. Әрі малдың бағасы ең төмен кезі — күзде ... тиіс ... ... харадж, танап салығы, зекет (тауардан алынатын салық) сияқты
салықтар төледі.
Харадж бойынша, өнімнің 1/10-і мөлшерінде заттай немесе ақшалай құнын
төледі;
танап салығы ақшалай (1 ... = 1/8 ... ... ... ... тауар құнының 1/40 мөлшерінде алынды.
Осылайша, отарлаушы Ресейдің салық саясаты әр түрлі әлеуметтік топтардың
қарсылығын тудырды, мал өсірушілер мен отырықшы тұрғындар салықтың ... ... ... уезд болысқа, болыс ауылға бөлінді. Бір болыста — 2
мың, бір ауылда — 200 түтіннен аспауы керек болды. Патша үкіметі ... мен ... ... ... ... тірегі болатын жергілікті
әкімшілік құруға тырысты. Болыс пен ауыл старшындарын ... ... ... ... ... алу ... ... жүйесіндегі өзгерістер
1867—1868 жылдары «Ереже» бойынша Сот билігінің органдарына мыналар
жатты:уездік соттар,әскери-сот комиссиялары,облыстық басқарма және үкімет
сенаты.
Уездік сот, әскери сот комиссиялары қылмыстық ... ... ал ... азаматтық істер қаралды. Бұл сот мекемелерінің барлығы жалпы
империялық заң негізінде жұмыс істеді.
Билер соты сақталды. Сырдария облысында ол қазыларсоты деп ... ... де ... ... ... 3 жылға сайлайтын болды. Қазақтардың
арасындағы істерді шешуге әрбір болыстан 4-тен 8-ге ... ... ... ... ... ... алайда оларға жалақы төленбеді.
Дегенмен әрбір шешілген істен билік деп аталған кесімнің 1/10 бөлігін
алуына рұқсат етілді. Билер соты 300 ... ... ... шеше ... ... ... 30 ... дейінгі істер үшін ғана түпкілікті бола алды.
Сырдария ... ... соты 100 ... ... істі ... ... 300 ... асатын істер үшін билердің болыстық және төтенше съездері
шақырылды.
Олар құны 500 сомға дейінгі істерді түпкілікті шеше ... Ал 500 ... ... ... уезд бастығы облыстық басқармаға жіберіп отырды.
Облыстық басқарманың жалпы жиналысында құны 2 мың ... ... ... ... ... ... ... түскен әр түрлі уездерге
жататын болыстарға қатысты істер женінде ... ... ... ... ... ... ... 1886 жылғы «Ереже» бойынша қазақ
даласында империялық тұрпаттағы соттар құрылды:бітістіруші
судьялар;облыстық соттар;
жоғарғы сот инстанциясы — Үкіметтік сенат болды.
1867 жылы ... ...... ... ... тасталды. Халық
соты (билер соты) сақталып қалды. Облыс шеңберінде облыстық соттар құрылды,
ал уездерде және ірі қалаларда бітістіруші судьялар тағайындалды. ... ... ... ... арасындағы қылмыстар мен қылмыстық әрекеттер халық
сотының қарамағында қалдырылды. Әдетте, қылмыстық және ... ... ... ... ... Әскери губернаторлар бекіткен халық
соттары (қазылар соты) Қазақстандағы отаршылдық сот жүйесінің ең соңғы
буыны болды (Халық соты → ... сот → ... сот → ... ... және ... ... ... жүйедегі өзгерістер
«Уақытша Ереженің» отарлық сипаты патша үкіметінің жер саясатынан көрініс
тапты. Жер мемлекеттің меншігі деп жарияланды. 1886 жылы ... ... жер ... ... «Мал жайылымы алып жатқан мемлекет
меншігіндегі жерлер көшпенділердің қоғамдық пайдалануына беріледі» ... жылы ... мына бап ... ... ... ... алуға заңдық негіз
қаланды: «Мал жайылымдары алып жатқан жерлер, сонымен қатар жер қойнауы ... да ... ... деп танылады.
«Көшпенділерден артылып қалған жерлер мемлекеттік мүлік министрлігінің
қарамағына өтеді». Көшпенділер пайдаланған жер қыстауға, жайлауға және
өңдейтін жерлерге бөлінеді. «Мал ... ... ... ... ауыл ... мен жеке адамдардың жерінде мал жайғаны үшін ақы
төлеуге тиіс ... ... ... жер және ... ... отарлық сипатта болды,
халықты әбден титықтатты, ауқаттылардың, көпестердің, т. б. ... ... ... ... ... патриархаттық-рулық қоғам ыдырау жолына түсті.
Көшпелі қоғам мүшелерінің жайылымын тартып алғандықтан, қазақтар жерді
жалға алуға ... ... ал ... ... ... мал санының кемуіне
әкелді.
1886 жылы 2 маусымдағы «Түркістан өлкесін ... ... ... ... ... Сырдария, Ферғана, Самарқан облыстары кірді. Сырдария
облысы Әмудария бөлімі мен 5:Қазалы,Перовск,Шымкент,Әулиеата,Ташкент
уездерінен тұрды.
«Түркістан өлкесін басқару ... ... ... ... ... ... бас басқарма мен жергілікті басқармалардан
тұрды. Түркістан өлкесінің бас басқармасы генерал-губернаторға сеніп
тапсырылды. Бас басқарма ... ... ... ... ... ... бекіту, саяси жағынан күмән туғызатын
түземдіктерді жер аудару сияқты міндеттерді атқарды. 1886—1891 жылғы
реформаларда ... ... ... мән берілді. Олар отырықшы
түземдіктерді басқару және көшпелі қазақтарды ... деп ... ... мынандай бөліктерден
тұрды:облыстық,уездік,болыстық,ауылдық.
Мұндай бөлшектеу патша үкіметінің қазақ еңбекшілерін отарлық құлдықта
ұстауын жеңілдетті. Барлық басқару аппаратын әскери-полицейлік функциямен
қамтамасыз өте отырып, жоғары отаршыл ... ... ... Осылайша жаңа отарлау реформасының құрылысын жасауда әр түрлі
облыстарға, уездерге бөлшектеу ... ... ... ... ... ... ... және азаматтық бүкіл биліктің бір әскери ведомствоның
қолында болуы көзделді.
1891 жылы 25 наурызда бұрынғы Орынбор мен Батыс ... ... ... ... Омбы қаласы болған бір Дала генерал-
губернаторлығын құрды. Жетісу облысы 1897 жылы Түркістан генерал-
губернаторлығы қарауына берілді.
Ақмола, Семей, Жетісу ... Дала ... ... Торғай облыстарын әскери губернатор басқарды. Дала генерал-
губернаторлығының орталығы — Омбы, ... ... ... облысының орталығы
да Омбы, Семей облысыныкі — Семей ... Орал ... — Орал ... ...... қаласы болып белгіленді.
Тұтастай алғанда, реформа отарлаушылардың жан-жақты, тереңнен
ойластырылған патша әкімшілік саяси органын нығайтуға бағытталған
бағдарламасы болды. Реформа халық ... ... ... ... ... ... көріністерінің алдын алу мақсатын көздеді.
Реформалардың басталуы
Өлкенің өзіндік ерекшеліктерін зерттеу үшін және оны басқару туралы
ереженің жобасын әзірлеу мақсатымен 1865 жылы ... Ішкі ... ... басшылығымен «Дала қомиссиясы» құрылды. Оның құрамына ресейлік
шенеуніктер мен ... ... Жаңа ... жасауға қазақ ақсүйектері
мүлде жолатылмады. 1867 жылы II Александр: «Сырдария мен Жетісу ... ... ... Ережеге» қол қойды. 1868 жылы «Торғай, Орал, Ақмола
және Семей облыстарын басқару ... ... ... ... да ... жаңа ережесін 1869 жылғы 1 мамырдан бастап ... ... ... себептерін егжей-тегжейлі түсіндіретін мәлімдеме
қазақ және орыс тілдерінде жазылып, таратылды. Өкімет ... ... мен аға ... ... ... Оларға түрлі
әскери шендер берілді, өмірлік зейнетақылар тағайындалды.
1867—1868 жылдардағы реформалар бүкіл Қазақстанды тұңғыш рет түгел
қамтыды. Онда үш генерал-губернаторлық әкімшілік ... ... ... ... ... ... Орынбор генерал-губернаторлығы –
Орал және Торғай облыстарын, Батыс Сібір генерал-губернаторлығы – Ақмола
және Семей облыстарын, ал Түркістан ...... ... ... ... ... екі ... құрамына қазақ жерінің
едәуір үлкен бөлігі, сондай-ақ қырғыз және өзбек жерлерінің бір ... ... ... ... әр облыс — уездерден, әр уезд –
болыстардан, әр болыс — ауылдардан тұрды.
Семей ішкі округы Семей облысының Павлодар және Семей уездерінің
құрамына, ал Ішкі Орда ... ... ... ... ... ... ... реформа бойынша енгізілген әкімшілік басқару жүйесі жоғары дәрежеде
әскери сипат алды. Генерал-губернатордың қолында әскери билік те, азаматтық
билік те болды. Түркістан ... ... ... атап ... ... және ... тікелей келіс-сөздер
жүргізе алу құқығы да бар еді.
Облыстардың басына әскери губернаторлар тағайындалды. Олар сонымен ... ... ... болып есептелді. Оларды патша үкіметі тікелей
өзі тағайындайтын. Уезді уезд бастығы басқарды. Оны ресейлік шенеуніктер
қатарынан әскери губернатордың өзі ... ... ... ең ... екі ... ... мен ауыл старшындары тұрды.
Олар жергілікті ақсүйектерден іріктеліп алынды.
Сұлтандар ауыртпалықтар мен салықтардан босатылды. Оларға өмірлік
зейнетақы тағайындалды. Патша ... ... ... жасауға бару себебі –
қазақ даласында сұлтандар тобына деген сый-құрмет әлі де болса едәуір
дәрежеде сақталған еді.
Сайлау жүйесі
Ауыл старшындары мен болыстар ... ... ... ... ... ... берудің) нәтижесі бойынша ғана тағайындалатын. Бұл лауазымды
қызмет орнына сайланудан халықтың сенімі мен құрметіне ие адамдардың ғана
үміттенуіне ... Олар ... ... ... ... болып «дақ
түсірмеген» адамдар болуы тиіс еді. Бұл қызметтерге үміткерлердің жасы 25-
тен кем болмауы шарт ... ... 50 ... ... шар ... ... беруші) бір адамнан
сайланатын болды. Ал олардың бас қосқан жиынында болыс сайланатын және осы
қызметтен үміткер белгіленетін. Taп осындай тәртіппен әр ... ... ... ... шар ... (дауыс беретін) бір адам сайланатын болды. Ал
олардың бас қосқан жиынында ауыл старшыны ... және осы ... ... Ең көп ... ... адам ауыл ... немесе болыс
сайланатын, ал одан кейін дауыс алғандар осы қызметтерден үміткерлер болып
белгіленді.
Болыстар мен ауыл старшындары 3 жыл мерзімге ... ... ал ауыл ... уезд ... ... ... ... қызметтерден кез келген уақытта алып тастауға да құқықты болатын.
Болыстар мен ауыл старшындарын қызметке бекіту мен қызметінен алып
тастаудың ... ... ... ... ... жүйесінің отаршылдық
мазмұнын көрсетті.
Жоғары лауазымды шенеуніктердің отаршыл әкімшілікке қолдау көрсетпейтін
адамдарды қызметке бекітпей қоюға құқығы болды.
Ауыл старшындарына және ... ... ... төс ... ... арнайы жасалған мөр берілетін. Отаршыл әкімшіліктің бұл төменгі буындары
полицияның және ... ... қоса ... Олар ... ... ... ... әсіресе барымтаны жоюға міндеттенді.
Сонымен қатар заңдардың қатаң сақталуын, алым-салықтың уақтылы әрі толық
жиналуын, басқа да міндетті борыштардың түгел ... ... ... ... Олар сот ... және халық соттары қаулыларының
орындалуын жүзеге асыруға да міндетті еді.
Өкінішке орай, оқиғалардың ... ... ... ... ... ... ... кетуіне алып барып соқтырды. Бір рудың өкілдері
мен екінші бір ру өкілдерінің арасында шиеленіскен күрес өршіді. Елде
байлықпен ... ... алу, ... ... ... күш ... және
жала жабу сияқты келеңсіз қылықтар кеңінен етек алды. Лауазымды қызметтен
үміткерлер сайлау науқаны кезінде ақшаны ... ... ... жүйе және міндетті атқарылатын борыштар
1867— 1868 жылдарда енгізілген ... ... ... де қамтыды.
Осы кезден бастап Қазақстанның бүкіл аумағында біртұтас салық — «түтін
салығы» енгізілді. Ол жыл сайын бір рет әрі үй ... ... ... ... және ... Сібір генерал-губернаторлығындағы қазақтар 3
сомнан, ал Түркістан генерал-губернаторлығындағы қазақтар 2 сом 75 тиыннан
төлеп келді. Мал санағы 3 ... бір рет ... ... ... ... екі есе көп ... Түтін салығын төлеуде, басқа да
міндетті борыштарды өтеуде Кіші жүздің қайтыс болған ханы Шерғазы
Айшуақұлының отбасы мүшелеріне жеңілдік жасалды. Жеңілдіктер сұлтандар
Баймағамбет ... ... және ... ... отбасыларына
да, сондай-ақ 1844 жылы хан Кенесары Қасымұлының әскери жасақтарының
қолынан қаза ... ... да ... ... ... төлеуден Орта
жүздің хандары Уәли мен Бөкейдің ұрпақтары да босатылды. Мұндай шаралар
олардың ... ... ... ... тиіс ... ... бастап қолданылып келген билеттік тіркеу орнына сндігі жерде
біртұтас төлқұжаттық тіркеу тәртібі ... ... ... ... ... ... ... келгендер болыстардан төлқұжат алуы тиіс болды.
Көшпелі қазақтар бірқатар борыштар атқаруға міндеттелінді. Aтaп айтқанда,
олар көпірлер мен жолдарды тегін ... ... ... болды. Дала
тұрғындары осы кезден бастап науқас адамдар жататын және іссапарға келген
шенеуніктер тоқтайтын киіз үйлер бөліп тұруға міндеттелінді. ... ... және ... ... ... ... ... де жүктелді. Қазақтар міндетті әскери борыш өтеуден босатылды.
Денсаулық сақтау саласындағы реформа
Әр ... ... ... ... ... ... бір ... мен
акушер-кіндік шеше болатын болды. Уездік дәрігерге шешекке қарсы егу
шараларын қамтамасыз ету міндеті жүктелінді. Ол науқас адамдарға тегін
медициналық көмек ... ... ... ... ... ... болды. Қазақтар әскери және азаматтық мекемелердегі емдеу орындарында
да дәрігерге тексеріле алды. Шамасы, реформаның жағымды бір ғана сипаты
болса, ол ... ... ... тап осы ... ... дей
аламыз. Солай бола тұрса да, дәрігерлердің жеткіліксіздігі салдарынан
қазақтардың бұл ... мен ... ... ... ... Кеңес өкіметі орнағанға дейін қазақ халқының арасында, әсіресе
балалар ... ... көп ... пайдалану мәселелері
Қазақтардың қоныстанған жерлері мемлекет меншігі саналды. Ол жерлер
қазақтарға қоғамдық пайдалану құқығы негізінде ғана берілді. Жаңа ... ... да ... ... деп ... жерлерін Ресейдің еуропалық бөлігінен қоныс аударып келген
орыс шаруаларына белгілі бір мөлшерде жалға беруіне рұқсат етілді. Ал мұның
өзі ... ... келе ... ... ... өздерінің жерсіз
қалуына алып барып соқтырды.
Қоныс аударып келген орыс ... ... ... ... ... ... әрқайсысы уездік билік орындарынан үй салып
алу үшін жер ... ... ... ағаш ... ... алды.
Олардың сауда жасаумен, қолөнер кәсібімен, өнеркәсіптік қызметпен және
егіншілікпен емін-еркін айналысу ... ... ... ... Орта Азия ... ... сияқты мұсылмандар
мұндай жеңілдіктерді пайдалана алған жоқ. Өйткені патша үкіметі ислам дінін
ұстанатын өзге халықтар өкілдерінің қазақ даласына шоғырлана түсуінен
қорықты.
Реформаның отаршылдық ... ... ... ... ... ... ... басым
болды. Ол реформалар Қазақстанды Ресейге қосып алу үрдісінің толық
аяқталғанын көрсетті. Қазақстанның кең-байтақ жері Ресейдің мемлекеттік
меншігіне ... ... ... ... былай қазақтардың жерін кез келген
сылтаумен оп-оңай тартып ала ... ... ... ... дала ... атамекен жерлерінен айырылып қалуына, сөйтіп қайдағы бір құнарсыз
және тұзы ... ... ... ... ... ... жеткізді.
Құнарлы жерлер ішкі Ресейден қоныс аударып келген орыс шаруалары мен
қазақтарға, шенеуніктерге берілді. Патша үкіметінің Қазақстанның ... ... ... ... ... бұл өлкені Ресей
экономикасының қосалқы арзан шикізат көзіне айналдырды.
Болыстардың сайланып қойылуы Қазақстанның бүкіл аумағын руаралық
кескілескен қақтығыстар сахнасына айналдырып жіберді. Сайлауда шар
салушының ... ... алу ... етек алды. Болашақ болыстар өз
қандастарының қамын жеуден ... Олар ... ... орыс ... ... ... көз ... қайтсем солардың қаһарлы қолшоқпары болсам
екен деп армандады.
Сұлтан тобын басқару жүйесінің орта және жоғары буынынан толық ығыстырып
шығару қазақ халқын құқық ... ... ... ... Отаршыл
Ресей қазақ мемлекеттілігінің ең соңғы қалдықтарын да жойды. ... және ауыл ... ... ең ... ... ... ғана тиді.
Олардың уезд бастығы, әскери губернатор, генерал-губернатор сияқты жоғары
лауазымды әкімшілік қызметтерге барар жолы заң ... ... ... ... ... мен ... түрлерінің еселеп енгізілуі
қазақтардың материалдық жағдайын нашарлатып жіберді. ... ... ... ... 50 ... 3 сомға бір-ақ көтерілді. Болыстарды, ауыл старшындарын,
сондай-ақ олардың толып жатқан ... ... ... ... ... жыл ... ... жинап алынды. Қазақстанның оңтүстік
аймақтарындағы халық харадж (егіннен алынған өнімнің оннан бір ... ... ... ... бір ... ... тұруға міндетті болды. Әр
түрлі қажеттерге жұмсау үшін қара шығын деп аталатын қосымша салыққа
салынды. Бұдан түскен қаржы жол салуға, оны ... ... ... мектеп,
аурухана салуға жұмсалды. Патша үкіметі Қазақстаннан орасан зор ... ... ... ... Оның бір ... ... ... пен әскери
күштерді ұстауға жұмсалды, енді бір бөлігі орталыққа ... ... ... қазақтардың ежелгі дәстүрлі қоғамын күйретті. Болыстар мен
уездер құру кезінде рулық ерекшеліктер ескерілмеді. Дәстүрлі билер ... ... ... ... ... ... аумағында ежелден бері тұратын қазақтардың
жағдайына да келеңсіз әсерін тигізбей қала алмады. 1880 жылғы 22 ... және ... ... ... ... ... көшіру қолға
алынды. Ол жақта қазақтар үшін 1 миллион десятина құнарсыз жер бөлінді.
Құлынды қазақтарына үй басы 6 сом ... ... ... ... ... орыс шаруалары төлейтін салық мөлшеріне тең болып шықты.
Қорытынды
Аталған заңдар уақытша дегенімен, 20 жыл ... ... ... ... ... ... ... нор- мативтік акт, арналып шығарылған
қоғамның ерекшелік- терш ... оны ... ... ... наразылық пен қарсылыққа алып келді.
Уақытша заңның шарттарына байланысты Қазақстанның аумағы үш ... ... ... ... ... қаласы болып табылатын
Түркістандық генерал-губернаторы; басқару орталығы Орынбор болып табылатын
Орынбор генерал-губернаторлық; басқару орталығы Батыс Сібір ... ... ... ... ... жөне өскери
билікті иемденетін. Түркістан генерал-губернаторлығы ... мен ... ... ... ... ... еді.
Әрбір генерал-губернаторлыққа бірнеше облыстар кірді: Орынбор генерал-
губернаторлығына - Орал жөне Торғай; Түркістандыққа — Жетісу мен ... - ... және ... ... ... ... мен Облыс басқаруына жүктелген.
Қазақстан аумағында жа лпы төрт казак ... ... ... Орал,
Орынбор, Сібір жөне Жетісу. Әскери губернаторлар өскери ... ... ... ... ... ... ... қолында өкімшілік жөне өскери билік шоғырланды. Облыс
басқаруы ... ... ... ны ... ... Оны император
тағайындаған вице губернатор басқарды. Облыс басқаруы үш бөлімшеден тұрды:
басқарушылық, шаруашылық жіне сот. ... ... ... ... ... уезд ... жүзеге асты. Олар полициялық және
өскери ... ие ... Өз ... уезд ... ... барлық
түрғындарға, сонымен қатар, уақытша түрғандар мен ... ... ... әдебиеттер
1.К.А.Жиренчин. Политическое развитие Казахстана в ХIХ — начале ХХ веков.
2.Алматы ... ... ... К. Алаш һәм ...... “Ататек”, 1995.
Қойгелдиев М. Алаш қозғалысы. Алматы. 1995
4. Қазақстан тарихы (XVIII ... — 1914 жыл). ... ... ... ... ... оқулық. Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева
А.Т.Алматы: Атамұра, 

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XIX ғасырдың бірінші жартысындағы Ресейдің Қазақстанға жүргізген саяси құқықтық реформалары33 бет
ХІХ ғасырдағы Ресей империясының Қазақстанда жүргізген реформалары6 бет
Нарықтық экономикадағы инновация13 бет
«Алаш» партиясы (1917—1920)6 бет
Цинь Шихуанди (б.д.д. 259-210 жылдар)27 бет
Әмір темірдің мемлекетті құру және нығайту барысында жүргізген саясаты48 бет
"әртүрлі шет елдердегі жұмысшыларды ынталандыру және қызметтерін жетілдіру реформалары"13 бет
1867-1868 жылдары патша үкіметі жүргізген реформалардың Қазақстандағы ұлттық білім беру жүйесі82 бет
1922 – 1924 жж. Ақша реформалары6 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь