Зейін туралы жалпы ұғым

1. КІРІСПЕ
2. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
 Зейін туралы жалпы ұғым
 Зейін түрлері
 Зейіннің негізгі қасиеттері
3. ҚОРТЫНДЫ
4. ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
5. БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ
Зейін - адамның санасының айналадағы объектілердің, болып жатқан құбылыстар мен процестердің ішінен керектісін бөліп алып, назарын тұрақтатуы.
Қазіргі таңда психологияның алдыңғы міндеттері қоғам дамуының бағдарламаларын анықтайды. Еңбек өнімінің дамуы, техника мен технологияның дамуына білім беру мен денсаулық сақтау жүйесін жақсарту, осының барлығы адамға қатысты мәселелерді ғылыми зерттеуді талап етеді. Жан-жақты дамыған тұлғаны қалыптастыру мемлекеттің ең басты міндеттердің бірі.
Өмір сүру барысында дамитын тұлғаның ерекшеліктерін меңгеретін білімнің көлемі мен сипаты, қызығушылығы, кез келген ортада қарым-қатынасқа түсе білуі, зейін қасиеттерінің жоғарғы деңгейде болуы, адамгершілік қасиеттері, осылардың барлығы адамның белгілі бір жағдайға еркін жауап қайтаруына белсенді және мақсатты түрде әсер етеді.
Студент тұлғасының қарым-қатынас үрдісіндегі зейін қасиеттерінің жоғарғы деңгейде болуы студенттердің оқуда, еңбекте, қоғамдық өмірде белсенділігін дамыту жолдарын ашуға мүмкіндік береді.
1. Жалпы психология – Алматы
2. Жан тану оқулығы/ жарықбаев Қ.Б./ 2008
3. Ерментаева А. Р. Психологиялық консультация негіздері .
4. Намазбаева Ж. И. Психология. Алматы, 2005.
        
        ЖОСПАР:
* КІРІСПЕ
* НЕГІЗГІ БӨЛІМ
* Зейін туралы жалпы ұғым
* Зейін түрлері
* Зейіннің негізгі қасиеттері
* ҚОРТЫНДЫ
* ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
* БАҚЫЛАУ ... - ... ... айналадағы объектілердің, болып жатқан құбылыстар мен процестердің ... ... ... ... ... ...
Қазіргі таңда психологияның алдыңғы міндеттері қоғам дамуының бағдарламаларын анықтайды. Еңбек өнімінің дамуы, техника мен технологияның дамуына білім беру мен ... ... ... ... ... барлығы адамға қатысты мәселелерді ғылыми зерттеуді талап етеді. Жан-жақты дамыған тұлғаны ... ... ең ... ... ... сүру ... ... тұлғаның ерекшеліктерін меңгеретін білімнің көлемі мен сипаты, қызығушылығы, кез келген ортада қарым-қатынасқа түсе ... ... ... ... ... ... адамгершілік қасиеттері, осылардың барлығы адамның белгілі бір жағдайға еркін жауап қайтаруына белсенді және мақсатты түрде әсер етеді.
Студент тұлғасының қарым-қатынас ... ... ... жоғарғы деңгейде болуы студенттердің оқуда, еңбекте, қоғамдық өмірде белсенділігін дамыту жолдарын ... ... ... ... БӨЛІМ:
Зейін туралы жалпы ұғым
Зейін деп -- адам ... ... бір ... бағыттала тұрақталуын көрсететін құбылысты айтады. Дәлірек айтқанда, зейін дегеніміз айналадағы объектілердің ішінен ... ... ... соған психикалық әрекетімізді турақтата алу. Мысал келтірейік. Оқушы математикалық есептер шығарып отыр. Ол ... ... ... мұнысы психикалық кейпінен жақсы көрінеді (бала козін қадайды, шұқшия үңіледі. демін ішіне тартады т. б.). Оқушы ссептің шығару ... ... оның ... кейін екіншісін шығарады. Есеп шығарып болып, азғантай үзіліетен кейін тарихты одан соң географияны оқуға көшеді. Сабағын окып болганан кейн, түрлі ... ... Осы ... ... де бала ... ... ... өз зсйінін ұйымдастырып, басқа объектілерден ойын бөліп отырады.
Осындай түрлі кезеңдере бала ... ... бір ... ... алып және ... ... түрақтап отырғанын көруге болады.
Адамға тән әрекеттің кез келген түрінде зейін орын ... оның ... ... қиын. Орыс педагогикасының атасы К. Д. Ушииский (1824-1870) зейіннің маңызын ... ... еді. ... адам ... ... өтетін барлық ойды аңғартатын, адам жанының жалғыз гана есігі болып табылады, демск, бұл ... ... ... сөзі ... өте алмайды, егерде ол соқпай өтсе, онда баланың сапасында ештеңе де қалмайды"
Зейінді психикалық процестердің тобына жатқызу дұрыс ... еді, ... адам өз ... әрбір кезеңдерінде бір нәрсені қабылдайды не есіне түсіреді, бірер ... ... бір ... жөнінде ойлайды. Ал зейін болса, өз алдына бұлардай дербес кездеспейтін, қайта солармен ... ... ... ... айрықша бір жағы, сананың ерекше сипаты болып ... ... ... ... ... әсер етеді. Сезім зсйінді күшейтс түсуге ие оны ... ... ... ... ... бір ... ... сезім туғызып зейінді күшейтеді де, ал керші ... ... ... ... ... отырған баланың зсйінін төмендетеді. Ерік, ой, қиял процестері де зейінге түрліше әсер етіп ... ... ... И. П. Павлов ашқан жүйке процестерінің өзара индукция зақына байланысты түсінуге болады.
И. П. Павлов, егер ми ... бір ... қозу ... ... ... ... ... қалган алапаттарында тежелу процестері пайда болатындығын айтқан. Мәселен, адам бар ойымен іске қызу ... ... ... ... жөнді ойлай алмайды, Осы кездс мидың бір алабында күшті процесі болып жатады да, айналасындағы ... ... ... ... ... ... ... негіздерін орыс физиологы, академик А. А. Ухтомскийдің (1875-1942) доминанта 26 теориясы бойынша да жақсы түсінуге болады.
Сыртқы дүниенің ... ... ... ... миға көбірек әсер етеді де, мидың бір алабын қаттырақ, күштірек ... ... ... ... деп ... ... осы күшті қозғыш алабы қалған алаптардағы әлсіз қозу процестерін ... ... алып ... Осыдан мидың күшті қозған алабы онан бетер күшейеді. Мәселен, қызық кітапқа берілс оқығанда адамға кейбір бөгде тітіркендіргіштердің ... ... ... ... .біздің ойымыздың күшеюіне жөрдемдесетіні байқалады. Сондықтан адам бар зейінін қойып кітап оқыған кезде қасындағы ... ... ... ... маятнигінің соғуы секілді) қашпауы керек. Бұл біздің басқа нәрсеге көңіл аудармай, үңіліп отырған әрекетімізге мейлінше берілстүсугс жәрдәмдәсәді. Ойткені, жоғарыда ... ... ... қозу ... тітіркендіргіштердің болған қозулардың есебінентартып алып, солардың есебінен күшейіп отырады. А. А. Ухтомскийдің доминанта теориясының мәніи И. П. Павловтың "Қозудың оптимальдық ... ... ... онан ... толықтыра түссді.
И. П. Павловтың оптимальдық қозу алабы тсориясы ырықты ... ... ... ... өте ... түсіндіреді.
Қозу процесі ешқашан да ми қабығына біркелкі тегіс тараманды, өйткені онда әр ... қозу ... ... ... ... жағдай" жасалып отырады. Оптимальдық козуы бар осы алап -- ми ... ... ... ... ... ... негізі. Бұл жоніиде И. П. Павлов былай ... "Бас ... ... біз ... миды ... ... болсақ, онда ми сыңарларының оптимальдық қозу пайда ... жері ... ... біз ... ... саналы адамның ми сыңарларында формасы және шамасы өне бойы өзгеретін тамаша турлаусыз жарқылдаған ... ... ... ... ми ... барлық жерлерін алып жатқан азды-көпті қара көлеңкенің ішінде үздіксіз қозғалып жүрген болар еді". Ұлы ... ... қозу ... ... ... айта ... оның мида ... отыруының өзі зейін бағытының да өзгеріп отыруы деп түсіндірді. Мидағы тежелулердің бірінен ... ... ... ... күшейіп, алдыңғы сапқа шығуы осы оптимальдық қозу ... ... ... ... ... бар алап (өзара индукция заңы) мидың басқа бөліктеріндегі тежелуді күшейтеді.
Мұндай жағдайда адам зейіні бір жерге күшті ... да, ол ... ... ... болады. Оптимальдық қозу алабын екінші сигнал жүйесінен шыққан ... ... ... ... ... ми ... осындай алаптардың бір-біріне ауысуын тездетіп отыратындығын, сайып келгенде, психикалық әрекеттің талғамалы сипатта болатынын жақсы көрсетеді.
Бір нәрсегс ... ... ... ... ... де (дененің, бастың, көздің түрлі қозғалыстары, бет бұру, үңілу, ... т. б.) ... ... ... бір ... ... анық байқала да қоймайды. Өйткені осы айтылғанға біршама ұқсас сыртқы көріністерді өмірде жиі ... ... ... да, ... ... сыныптағы оқушылардың кескініне қарап, бір дегеннен баланың сабаққа қаншалықты зейінді, не зейінсіз отырғанын ажырата алмайды. Бұл, ... ... аз жас ... жиі ... ... ... арқылы оқушы зейінінің қасиеіттерін тәрбиелсй отыру -- мектептегі барша мұғалімнің ат салысатын нсгізгі педагогикалық істерінің бірі. Іске шын ... ... ... ... ғана ... ... етіп орындауға болатындығы мүгалім үшін аксиомалық қағида болуы қажст.
Зейін түрлері
Адамдардың зейіні ырықты, ырықсыз және ... ... үшке ... дүниенің кез келген объектілері кейде ырықсыз-ақ біздің назарымызды өзіне тартады. ... ... ... бара ... адамның бояулы афишаға көзі түссе, оған мойнын бұрады не милиционердің ысқырығына жалт ... т. б. Адам ... ... ... ... орын ... Зейіннің бұл түрі әсіресе жас балаларда жиі кездеседі. Ойткені балалық дөуірде адамның күрделі іс-әрекеттері (оқу, еңбек т.б.) белгілі жүйеге келе ... да, ... ... оның ... ете ... ... ... әсерге берілгіш келеді. Әрине, бұдан бала есейген соң, ояың ырықсыз зейіні маңызын жояды деген қорытынды тумау қажет. Адам ... ... ... ырықсыз зейін тиісінше орын алып отырады. Қызыгу -- ырықсыз зейіннің бұлағы. Өйткені қызықты іске ... тез ... ... ... ... оқуға ырықсыз зейін жеткілікті. Ал қызықсыз кітапты оқу -- ырықты зейінді керек ... ... ... де ... орын алуы ... ... ... зсйін де жанама, дәнекерлі қызығуды керек етеді. Мұнда адам өз ... ... ... ... оны ... үшін күш жұмсайды, өйтпесе іс онбейді, күткен нәтижеге қол жеткізе алмайды.
Ырықсыз ... ... ... ... ... рефлексінің жемісі болып табылады. Зейіннің бұл түрі жануарлар мен ... ... ... байланысында үлкен роль атқарады. Ырықсыз зейін кез келген тітіркендіргіш арқылы пайда бола бермейді. Ырықсыз зейіннің корінуіне төмендегі жағдайлар ... ... ... ... ... ... жарық, қанық бояулы заттар, қатты дауыс, мұрын жаратын иіс т. б.), ... мен ... ... мен ... ... ... үстіндегі кийімінің өзгеруі, дыбыстың жарықтың артуы не кемуі т. б.);
ә) адамның сыртқы дүниедегі объектілерге қатынас жасаушың дәрежесі ... ... ... ... хош ... ырықсыз зейіннің тууына жақсы әсер стеді.
Адамның ырықты ... ... ... ... ... ерік кушін жұмсау арқылы орындалуынан көрінеді. Ырықты зейінде белгілі бір ... ... ... ... сер ... отыру көзделеді, ол жұмыстың басынан аяғына дейін ерік-жігерді сарқа жұмсауды талап етеді. ... ... ... ... сипатталады;
1) Қандай болмасын бір өрекеттің талабына сай зейінді бағындыра алу үшін іс-әрекетке ... ... ... Үйреншікті жұмыс жағдайын жасап алып, аландататын ... ... ... ... ... істің мәнісін, маңызын түсіну үшін білімге шын ықыласпен берілген дұрыс.
4) Түрлі қолайсыз жағдайларда да жүмыс істеуге машықтану. Мәселен, коңілді алаң ... ... ... ... ... ... де) ... берілмей жұмыс істей беру. Бұл зейінді шынықтырудың, оны ... және ... етіп ... ең ... жолы болып табылады.
5) Зейінді болуды өзіңе үнемі ескертіп отыру керек. Бір сөзбен айтқанда, ырықты зейін деп іс-әрекетті жоспарлы ... ... ... екі түрі де ... ешқашан қалмай ілесіп отырады. Ырықты зейін ырықсызға, ырықсыз зейін ырықтыға қарай жиі ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін де емес. Оқушы алғашқыда жай қызыққан нәрсесіне тікелей зейінін ... ал ... ... сабақтың мақсатына қарай тікелей қызық емес басқа материалдарға да зейін қояды. Алғашқы уакытта ... ... ... ... ... ... ... бола бастайды. Бұл кезде оның ырықсыз зейіні сыртқа теуіп, ырықты зейінінің пайда бола бастағаны.
Зейіннің үйреншікті деп аталатын түрі де бар. ... ... - ... ... ... ... арнайы күш жұмсамай-ақ орындалатын зейін. Мәселен, бала оқуға төселсе, бұл оның тұрақты өдетіне айналса, оның зейіні де үйреншікті бола ... ... ... ... да ... ... ... соң адамның іс-әрекеті дағдысына айналады. Үйреншікті зейіннің де табиғаты осыған ұқсас. Өйткені үйреншікті зейін ырықты зейіннен дамып ... ... қай түрі ... ... ... шығаруға бағытталады. Егер адам жұмысқа өздігінен беріліп істесе, ырықсыз ... ... ... ұзақ жұмысты тікелей қызығып істей беру де оңай ... ... ... ... ... орын ... Ылғи ырықты зейінмен жұмыс істеу де адамды қажытып шаршатады. Сондықтан адам жұмысты зейіннің осы екі түрін қатынастыра ... ... ... ... ... ... қажет.
Зейіннің негізгі қасиеттері
Зейін жөнінде әңгіме болғанда оның мына төмендегі қасиеттерін еске алады:
А. Зейіннің тұрақтылығы және жинақтылығы
Адамның зейіні бір объектіге немесе бір ... ... ... алса, оны зейіннің тұрақтылығы дейді. Мысалы, өндіріс озатының не хирург дәрігердің жұмыс үстіндегі зейінін осыған жатқызуға болады.
Зейінді бір ... ... ... алу арқасында адам істеп отырған ісін тереңінен түсініп, оның әр ... ... ... Зейінді тұрақтата алушылық саналы әрекетке өзіңді жеге алудың басты бір белгісі болып табылады.
Зейіннің осы ... оқу ... ... зор. ... ... ... назарын көп нәрсеге аудармай, басты бір нәрсеге не ... бір ... ғана ... оған ... ... керек. Сонда ғана бала есейген кезде үлкендердің көмегінсіз-ақ зейінін тиісті ... ... ... ... ... ... ... зейінін 40 минуттай бір объектіге тұрақтата алады. Осындай 10 -- 20 минуттық зейін қоюшылықтан кейінгі бірнеше секундта көңілдің бір нәрсеге ... сол ... одан ары ... ... ... ... ... бұл секілді тынығу, жұмысты бірнеше сағат бойы жақсы, тұрақтап істеуге мүмкіндік береді. Адам ... ... ... ... ... ... ... да оқтын-оқтын ойы бөлініп, басқа бір затқа ауып отырады. Осылайша зейіннің бірде әлсіздене, бірде күшейіп тұруын зейіннің толқуы дейді.Толқу -- ... ... ... ... Мәселен, бар ілтипатпен кітап оқыған адам да анда-санда бөтен ойға түседі, басын ... ... ... ... мұндай толқуы, әрине, адамның көңіл аударған нәрсесіне ойының бөлінуіне, зейінін тұрақтатуына бөгет болмайды. Кейбір адамдардың зейіні ... ... ... ... тітіркендіргіштер, күшті эмоциялық әсерлер, сондай-ақ адамның өз ... ... ... ... ... ... ұзақ уақыт бойы іс-әрекетке жеткілікті жұмылдыру үшін, әсіресе, оның бөтен нәрсеге көңілі ауып кетпеуін ойластыру керек. Бұл кеп күш ... ... ... ... ... әр ... ... қарсы күресу -- қажетті шаралардың бастысы. Мәселен, ысқырған ... ... ... ... т. б. ... тынышын кетіреді. Зейінін жақсы ұйымдастыра алатын адамдар осындай жағдайда да жұмысты тез және сапалы орындайтыны байқалады. ... ... ... көп болғанмен, олардың барлығы да кесел тигізе бермейді. Мәселен, машинаның дүрілі, музыканың әуені зейінді аударатын тітіркендіргіш болғанмен, оларға шыдап ... ... ... Ал ... ... ... реніш т.б. адамды күштірек алаңдатып, жұмыс істетпейді. ... ... ... мүмкіндігі болмаса, оған көңіл аудармай, сабырлылықпен жұмыс істей беруге болады. Әрине, бұған ерік-жігер қажет. Осындай ыңғайсыз жерлерде жұмыс ... ... -- ... ... ... ... Мәселен, орыстың атақты жазушысы А. П. Чехов жас ... көп ... ... той-думан үстінде жазса, ал Мусоргский мен Бородин өздерінің ... ... ... ... жаза ... ... Қандай жағдайда да адам зейінге кедергі келтіретін нәрселерді жеңе алатын болуға тиіс. Тіпті ... ... ... ... ... ... адамдар да өзін ыңғайсыз жағдайларға төселттіріп, кез-келген жағдайда жұмыс істей алатындай қабілетке ие ... ... ... ... ... бір ... екінші объектіге назарымызды көшіруді айтады. Физиологиялық тұрғыдан ... ... ... ... ... тез аудара білу қабілеті көбінесе жүйке процестерінің өзгермелілігіне байланысты. Кейбір адамдар бір жұмыстың түрінен екінші бір жұмысқа жеңіл ... ... ... жаңа ... тез ... ... Бұл икемді, оңтайлы зейіннің көрінісі. Екінші біреудің зейіні, керісінше, ... ... ... ... Зейінді тез аудара білу көлденеңнен кез келген әсерлерге кідірусіз жауап беруде аса қажет. Мәселен, ... ... тез ... білу ... ... жетілмеген болса, олардың жұмыста түрлі сәтсіздіктерге ұшырауы ... ... ... ... зейінін бір пәннен екінші пәнге, бағдарламаның бір бөлімінен ... ... ... бір түрінен (үй тапсырмаларын сұрау) екінші түріне (жаңа ... ... ... ... ... отыруға тура келеді. Зейінді аудара алу оқушының ерік сапалары біраз дамыған кезде, әсіресе оқу материалдарын түсінген және ... ... етіп ... ... ғана ... ... Мұғалімнің материалды жүйелі етіп, бір ізбен жақсы түсіндіруі, өткен материалды дұрыс қорытуы, оқылатын жаңа тараудың мақсатын айқындауы, жаңа ... ... және ... ... дайындығын тексеру т.б. зейіннің дұрыс аударылуына себепші болады.
Б. Зейіннің бөлінушілігі
Адам санасының бір мезгілде бірнеше әрекетті атқара білу ... ... ... Адам ... екі-үш нәрсеге бөле алады.
Зейінді бір уақытта түрлі объектіге бөлуге болатындығын арнаулы зерттеулер көрсетіп отыр. Мәселен, оқушылар өздері есеп шығарады, ... ... осы ... ... ... ... шығарған есебін бақылайды, оның сөзін тыңдайды т. б. ... бір ... ... ... ... ... ... отырады кітап оқып отырып, конспект жазады. Еңбек процесінде зейін бөлінуінің маңызы бәрінен де зор. Қазіргі кездегі өндірістің онан сайын ... адам ... ... ... ... ... ... Ал машина жүргізушілерге (машинист, шофер т.б.) бірнеше нәрсеге зейін бөлушілік қаншама маңызды екендігі түсінікті. Олар бір кезеңде руль ... ... ... ... ... тормоз береді және т. б... Бұл операциялардың әрқайсысы зейінді өте шеберлікпен бөле білуді қажет етеді. Мұғалімдік қызметте де зейінді бірнеше ... бөле ... ... зор. ... бір ... ... ... формасын сабақ оқыту жоспарына сәйкес тексеріп отырады, барлық сынып ұжымы мен жеке оқушылардың тәртіп сақтауын, сабаққа ... ... ... ... Тәжірибесі аз, жас мұғалім кейде барлық сыныпты не жеке оқушыларды, не өзінің айтып тұрған сөзін бақылай алмай қалады да ... ... ... ... ... ... ... нашар ұйымдастырылуы мүмкін. Зейінді екі объектіге бірдей бөлу үшін ең ... ... ... болу және ... ... бір-біріне байланысты болуы шарт. Зейінді бөлудің физиологиялық негіздері жөнінде И. П. ... ... ... ... Зейіннің көлемі
Зейіннің көлемідеп бір уақыттың ішінде оның қамтитын, объектілерінің санын айтады. ... ... ... ... жасалған тәжірибелер тахистаскоп деген аспаппен тексеріледі. Адам бір мезгілде ... 1/10 ... орта ... әр ... 5 -- 9 ... қамти алатынын, 12 -- 14 әріптен тұратын мағынасы бар сөзді де осы ... ... ... ... Мектеп оқушыларының, әсіресе, бастауыш сынып оқушыларының зейін көлемі ересек адамдардың зейін көлемдеріне қарағанда шағын болатындығы сабақ үстінде мұғалімнің ... ... ... сондықтан да оқушыларға бір мезгілде сан жөнінде де, сапа жөнінде де белгілі ... ... ... ... материал беруге болмайды. Оқушылардың зейін көлемі бір-бірімен байланыспаған ... ... ... ... ал ... ... бар ... қабылдаса, олардың зейін көлемін өсіретіндігін мұғалім еске алуы қажет.
Зейін көлемін арттыру үшін мұғалім балаларды комплекс ... ... ... ... бір объект ретінде қабылдауға машықтандырғаны дұрыс. Көрнекі құралдардағы сөздер тым ұзақ болмай, ондағы сөздердің ең бастыларын бірден оқып түсіну үшін ... ... ... ... ... Соңғы айтылған тәсіл де бала зейінінің көлемін өсіруге жағдай ... ... ... зейін көлемін өсіріп, ұлғайту мидағы оптималдық қозуы бар алапты кеңейте түседі. Бұл ... ... бір қозу ... ... ... ... Бірден біраз нәрсені қамти алатын зейінді көлемі кең зейіндейді де, объектілерді жөндеп қамти алмайтын зейінді көлемі тар зейін ... ... тар, ... де ... қасиет емес. Әңгіме істен дұрыс нәтиже шығара алуында. Адамның мамандығы, айналысқан ісі оның зейініне әсер етпей қоймайды. Мәселен, өне бойы ... ... ... ... ... ... мастердің зейін көлемі айтарлықтай болмайды. Микроскоппен жұмыс істейтін ғалымның зейіні де осы іспеттес келеді.
Г. Алаң болушылық
Алаң болушылықдеп белгілі бір ... ... ... ... ... ... айтады. Әр нәрсеге ауып кете беретін жаңғалақ адамдардың зейіні көбінесе осындай болады. Алаң ... ... адам ... шаршап, болдырған кезде де жиі кездеседі. Мұндай жағдайда оның миында біркелкі тұрақты қозу алабы жасалынбайды, қозу мен тежелу процестері ... ... ... жүріп отырмайды. Зейіннің осы қасиеті адам психологиясынан тұрақты орын алса, оған берекелі әрекет ету ... ... ... дейінгі балаларда алаңдаушылық жиі ұшырайды. Өйткені олар әлі күрделі іс-әрекетпен айналыспағандықтан, зейіннің жоғары түрлері өз дәрежесінде болмайды.
Алаң болушылыққа ұқсас ... ... бір ... ... ... ... ... де байқалады. Адам қатты үңіліп жұмыс істеген кезде басқа еш ... ... ... ... ... ол ... ... байқамайды. Мұндай адамдардың зейінін уақытында бөле алмаушылықтың кемшілігі зейіннің көлемі өте тар және икемсіз келетіндігінен.
Зейінді ... ... ... шығуына байланысты ырықты зейіннің саңылауы байқала бастайды. Ырықты зейін үлкендердің ықпалымен, ... ... ... ... ... орай дамып отырады (тазалық сақтау, ойыншықтарын, киім-кешектерін жинастыру, үлкендердің айтқанын тыңдай білуге баулу т. б.).
Мектеп жасына дейінгі балалардың зейінінің ... ойын ... ... орын ... Ойын ... бала түрлі объектілерді көреді, естиді, байқай алады, фактілер мен құбылыстарды бір-бірінен ажыратып, оларға назар аудара бастайды. Балаларда ... ... ... ... ... ... т.б.) ... байқалады. Бұлардың бәрі үлкендердің басшылығымен жетіледі.
Мектеп -- оқушылардың зейінін оқу-тәрбие процесінің талаптарына байланысты жүйелі түрде қалыптастырып дамытатын ... орын ... ал ... -- ... ... ... негізгі тұлға. Бұрын ойыннан басқаға көңіл бөлмей келген бала оқуға бірден беріліп кетпейді, сабақтың басынан аяғына дейін отыруға оның ... ... ... ... кезде сабақтың аяқталуын асыға күтіп отыратындары да осыдан. Балада ырықсыз зейіннің басымырақ болуы ой-өрісінің ... де ... ... ... ... оқушылары түрлі нәрселерді санағанда, көбінесе олардың сыртқы формасына, бояуына ... ... да, ең ... міндеті -- есеп шығаруды ұмытып кетеді. Бұл жастағы балалардың зейініндегі ... бір ... ... ... өте тар ... ... осы ... есінде қатты ұстағаны дұрыс. Ол сабақты бала ұғымына ... тіл ... ... етіп ... ... ... ... пайдаланса, бала зейіні бір объектіге тұрақтала түседі де, зейіннің бөлінуі кемитін болады. Оқушы зейіні негізінен сабақ үстінде тәрбиеленеді. Сабақтың ... ... бала ... билеп алмайынша, мұғалімнің сөзі оның көкейіне қонбайды, қиялын толғандырмайды. Бір сөзбен айтқанда, ... ... ... ... ... жете де алмайды. Зейін тәрбиесінде әрбір мұғалімнің еске ... ... ... мына ... ... ... бастап оқушыларды зейінділікке әдеттендіру, оларда зейіннің жоғары түрлерін дамыту естен шықпайтын болсын. Бұл жөнінде К. Д. Ушинский ... ... .
2. ... сыныпқа не жеке оқушыларға берілетін тапсырмалар дәл, анық, қысқа болып ... Бала ... ... де (мектепте, үйде, далада) байқағыштыққа тәрбиеленуі тиіс.
4. ... ... және ... ... ... бірі -- ... ... тәрбиесін ерік тәрбиесімен ұштастырып отыру қажет.
5. Төменгі сынып оқушыларының жүйке жүйесінің әлде де болса, ... еске ... ... ... ... қадағалау, орынсыз жалықтырмау, ауыр, жеңілдігі әр түрлі пәндерді күнделікті сабақ кестесіне талапқа сай орналастыру секілді мәселелер де ... ... ... бар ... ... ... қалыптастыруға мұғалімнің жеке басының үлгі-өнегесінің де маңызы зор. Егер ... өз ... ... ... ... ... ол ... оқытып тұрған сабағына, біресе сыныптағы оқушыларға алаңдап, нені бастап, нені қойғанын есінен шығарса, ондай мұғалім оқушылардың зейінін дұрыс ... ... ... сабақ үстінде зейінін дұрыстап аудара алмаса, іске ынтасыз, ұқыпсыз кіріссе, берген сабағынан да жөнді нәтиже шығара ... ... ... ... болса, бұл алдымен оның сабақты дұрыс ұйымдастыра ... ... өз ... ... ... табылады. Ы. Алтынсарин: -- деп өте дұрыс айтқан.
ҚОРТЫНДЫ:
Адамға тән әрекеттің кез келген түрінде зейін орын ... оның ... ... қиын. Орыс педагогикасының атасы К. Д. Ушииский (1824-1870) зейіннің ... ... ... еді. ... адам санасынан қорытылып өтетін барлық ойды аңғартатын, адам жанының жалғыз гана есігі болып табылады, демск, бұл ... ... ... сөзі ... өте ... ... ол соқпай өтсе, онда баланың сапасында ештеңе де қалмайды" ... ... ... И. П. ... ... ... процестерінің өзара индукция зақына байланысты түсінуге болады.
И. П. Павлов, егер ми қабыгының бір алабында қозу ... ... ... ... байланысты қалган алапаттарында тежелу процестері пайда болатындығын айтқан. Мәселен, адам бар ойымен іске қызу берілсе, басқа нәрселер туралы жөнді ... ... Осы ... ... бір ... ... процесі болып жатады да, айналасындағы алаптарда тежелу болады (теріс индукция заңы).
Зейіннің физиологиялық негіздерін орыс ... ... А. А. ... ... доминанта 26 теориясы бойынша да жақсы түсінуге болады.
Адамдардың зейіні ... ... және ... ... үшке ... ... кез келген объектілері кейде ырықсыз-ақ біздің назарымызды өзіне тартады. Мәселен, көшемен кетіп бара жатқан адамның бояулы афишаға көзі ... оған ... ... не ... ... жалт ... т. б. Адам омірінде ырықсыз зейін елеулі орын алады. Зейіннің бұл түрі әсіресе жас балаларда жиі ... ... ... ... адамның күрделі іс-әрекеттері (оқу, еңбек т.б.) белгілі жүйеге келе қоймайды да, осының нәтижесінде оның психикасы ете нәзік, ... ... ... ... ... Әрине, бұдан бала есейген соң, ояың ырықсыз зейіні маңызын ... ... ... ... ... Адам өмірінің барлық кезендерінде ырықсыз зейін тиісінше орын алып отырады. Қызыгу -- ... ... ... ... ... іске ... тез ... Мәселен, қызықты кітап оқуға ырықсыз зейін жеткілікті. Ал ... ... оқу -- ... ... керек етеді. Ырықты зейінде де қызығу орын алуы тиіс. Бірақ ырықты зсйін де жанама, дәнекерлі ... ... ... ... адам өз ісінен шығатын нотижеге қызытады, оны орындау үшін күш жұмсайды, өйтпесе іс онбейді, күткен нәтижеге қол ... ... ... ... ... - ... Жан тану ... жарықбаев Қ.Б./ 2008
* Ерментаева А. Р. Психологиялық консультация негіздері .
* Намазбаева Ж. И. Психология. Алматы, 2005.
БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ:
Тест
1. ... ... ... орыс ... А.А.Ухтомский
қандай теория арқылы түсіндірді:
A) аграфия
B) дәстүрлі
C) доминанта
D) аналитикалық
E) гуманистикалық
2. ... ... бір ... ... ... бағыттап,
тұрақталуын айтамыз:
A) зейін
B) ес
C) түйсік
D) қабылдау
E) ойлау
3. ... ... ... ... оларды ми қыртысына
жіберіп отыратын нерв ткані:
A) ... ... ... ... ... ... рефлекторлық әрекет
E) ретикулярлық формация
E) 4-10 жай фигура
4. Зейіннің негізгі қасиеттерін атаңыз:
A) ... алаң ... ... дербестілігі, жетістігі
B) зейіннің жинақтылығы, шыдамдылығы, тездігі, жылдамдылығы
C) ... ... ... ... ... ... аударылуы, тұрақтылығы, бөлінуі, көлемі, алаң болушылығы
E) зейіннің бөлінуі, даярлығы, беріктілігі, дәлдігі
5. Ырықты зейін дегеніміз не?
A) бұл ... ... ... ... және ... ...
B) бұл ... алдына мақсат қоюды және күш-жігерді қажет етеді
C) бұл зейін алдына мақсат қою ... ... көп ... ... өйткені бір іс-әрекетке деген қызығушылығынан пайда болады
D) бұл зейін ерік күшті қажет етеді
E) ... ... ... Бір уақыттың ішінде қамтылатын объектілер ... ... ... зейіннің толқуы
B) зейіннің жылдамдығы
C) зейіннің көлемі
D) зейіннің тұрақтылығы
E) зейіннің бөлінушілігі
7. ... ... не ?
A) ... жеке қасиеттерінің сезім мүшелеріне тікелей әсері
B) жеке адамның ... ... және ... ... ... ... және күшті тітіргкендіргіштердің әсер етуі
D) индивидтің жүріс-тұрысының формасы
E) сананың белгілі объектіге оны жақсы қабылдау мақсатында бағытталуы
8. Қандай да бір іске ... ... ... не деп ... зейіннің толқуы
B) зейіннің тұрақтылығы
C) зейіннің көлемі
D) зейіннің бөлінуі
E) зейіннің аударылуы
9. Адамның ... ... ... ... ... іс-әрекеті бір
уақытта орындай алуы зейіннің қай ерекшелігін көрсетеді:
A) бөлінушілігін
B) көлемін
C) аударылуын
D) шоғырлануын
E) ... ... ... ... ... ... ... ерікті, ұзақ, бөлінуі
C) ырықсыз, ырықты, үйреншікті
D) ырықты, көлемді, ұзақ
E) ... ... ... Ырықсыз зейін қалай аталады ?
A) іс-әрекет адамды өзінің мазмұны мен ... ... ... ... болатын зейін
B) алдын ала мақсат қойылған және ерік-жігерді қажет ететін зейін
C) мақсат қойылмайтын, ерік-жігерді қажет ... ... ... ... зейін
D) іс-әрекет адамды қызықтырғанды болатын зейін
E) дұрыс жауап жоқ
12. Сананың қандайда бір затқа, көрініске ... нені ... ... ... ... ... ... Зейіннің қай қасиеті тез, дәл бір әрекеттен екінші бір әрекетке және
қозғалыстарға ... ... ... бөлінуі
B) аударылуы
C) тұрақтылығы
D) назар аудару
E) көлемі
14. Басқа нәрселерді қабылдауға назар аудармай, орындалатын әрекетке
адамның өзі санасын бағыттата алу қабілеттілігі, бұл:
A) зейін ...
B) ... ... ... ...
D) зейіннің аударылуы
E) зейіннің шашыранқылығы
15. Объектіге ұзақ уақыт бойы зейіннің шоғырлану қасиетін анықтаңыз:
A) тұрақтылығы
B) көлемі
C) бөлінуі
D) аударылуы
E) а ... ... ... негізін - доминанта принципі негізінде
көрсеткен ғалым:
A) Н.Н.Ланге
B) С.Л. Рубинштейн
C) А.А. Ухтомсий
D) И.М. ... А.Р. ... ... ... ... қоюды талап ететін зейін
B) ағзаның дамуына әсер ететін тәсілдер
C) биологиялық негізі бар
D) пассивті сипаты бар
E) тітіркендіргіш сипатына тәуелді
18. Сананың бір ... ... - ... мына ... ... ... таңдамалылығы
C) тарату
D) ауысуы
E) концентрация (шоғырлану)
19. Адам өзінің ерік - жігерін ... ... ... оның ... әлсіз, бірде күшейіп тұрудағы зейіннің қасиеті:
A) аударылу
B) толқуы
C) мазмұндылығы
D) таңдамалылығы
E) шоғырлануы
20. Ерексек адамдардың жұмыс кезінде зейінін ... алу ... 30 ... ... 50 ... шамасында
C) 35 минут шамасында
D) 45 минут шамасында
E) 40 минут шамасында
21. Зейіннің алаң болушылығы деп:
A) бір ... ... ... ... ... саны
B) басқа нәрселерге назар аудармай, орындалатын жұмысқа ұзақ ... ... ... ... бір ... ... бір ... назарын аудара алу
қабілеттілігі
D) белгілі бір объектіге саналы түрде зейінді ұйымдастыра алмаушылық
E) адамның бір мезгілде бірнеше ... ... алу ... C
* A
* E
* D
* B
* C
* E
* B
* A
* C
* C
* A
* B
* B
* A
* C
* A
* E
* B
* E
* D

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Зейін туралы ұғым4 бет
Бастауыш – сынып оқушыларының психологиялық дамуына арналған сабақтар44 бет
«Ойын–технологиясы негізінде қолайлы орта туғызу – баланы субъект ретінде дамыту шарты»5 бет
Іс-әрекет және мінез-құлық мотивациясы. сана мен зейін бірлестігі7 бет
Адам психологиясы14 бет
Адамның даралық психологиялық сипаттары туралы12 бет
Балалардың психологиялық даму сатыларын анықтау36 бет
Бастауыш сыныптарда жеке пәндерді оқыту барысында дарынды балалардың психологиялық ерекшеліктерін есепке алу және мұғалімнің рөлі18 бет
Жалпы психология пәні16 бет
Жасөспірімдердің ерікті зейінінің өзгеру динамикасы30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь