Философия пәні және дүниеге көзқарас

Әрбір адам жастайынан дүниені танып біле бастайды, заттар мен құбылыстар жайында білімдер жинақтайды, арасында ол заттар мен құбылыстар неге олай, дүние неге бұлай құрылған, адамның тууы мен өлімінің, бақыты мен қайғы-қасіретінің себебі неде деген сияқты мың-сан сүрақтар қояды өзі-өзіне.Сөйтіп, әрбір адамның санасында біртіндеп ол сүрақтар жайында түрліше ой-пікірлер, көзқарастар қалыптаса бастайды.Адамның дүниетанымы дамып, терендеген сайын ақиқат деген не, оны жалғаннан немесе қателесуден қалай айыруға болады, ар, намыс, борыш, жауапкершілік, әділеттік пен әділетсіздік, зүлымдық пен қайырымдылық дегеніміз не деген сияқты әлеуметгік сұрақтар да қалыптаса бастайды.Бұндай сұрақтарға жауап беру үшін олар жайында дұрыс ұғым, дүниенің өзгерісі мен дамуы туралы кең көлемді көзқарас, ой-пікір керек.Сондай-ақ адам өзінің іс-әрекетінің мақсаты мен мәнін, ол не себепті басқаша емес, дәл солай жасайтынын түсінуі, бүдан қандай пайда түсетінін т.б. ұғына білуі қажет.Дүние және адамның ондағы орны жайындағы түсініктердің жиынтығы дуниеге көзқарас деп аталады.
Көп өлшемді бұл құбылыс (дүниеге көзқарас) адам өмірінің, практикалық іс-әрекеті мен мәдениетінің түрлі салаларында қалыптасады.Дүниеге көзқарасты құрайтын рухани құбылысқа философия да кіреді.Дүниеге көзқарастық проблемаларды шешуде философияның атқарар рөлі орасан зор.Міне, сондықтан да философия дегеніміз не деген сұраққа дүрыс жауап беру үшін дүниеге көзқарас дегеннің не екенін аңықтап алу керек.
Дүниеге көзқарас - адамзат санасының, дүниетанымының қажетті бөлігі.Білім мен сенімнің, ой мен сезімнің, көңіл-күй мен мақсат-мүдденің, үміт пен ниеттің т.б. түрлі жақтарының бірігуі болып табылатын дүниеге көзқарас адамдардың дүние және өзі туралы біртұтас үғымдарының жиынтығы деп айтуға болады.
        
        КІРІСПЕ
Пәлсапа немесе философия -- адамзат баласының сонау ықылым заманнан басталған білімі, қоғамдық сананың формасы, болмыс пен танымның жалпы ... ... ... ... адамды әлем, қоршаған орта, қоғам, дін, діл, білім, саясат, мәдениет секілді мәселелер ... ... ... ... ... осы іспеттес мәселелер философия пәнінің негізгі қарастыратын бөлімдері болып табылады. Философия сөзі грек тілінен аударғанда - ... ... ... ... білдіреді. Б.з.д. 7-6 ғ.ғ. Ежелгі Үндістан, Қытай және ... ... бір ... ... ... ... сүйенсек, терминін алғаш қолданған Антика дәуірінің ... ... ... және ... ... өз ... ғылым болып қалыптасу барысында қарастыратын мәселелеріде айқындала түсті: Онтология - ... ... ілім ... ... ... жайында); гносеология - таным туралы ілім; Аксиология - рухани құндылықтар туралы ілім; Праксиология - адам ... ... ... Антропология - адам туралы ілім; Логика - дұрыс ой-қорыту жөніндегі ілім.
Философия пәнінің ... ... ... өмір сүру ... материя, оның формалары, сана және санасыздық, адам, оның ... мәні мен ... ... орны, жан, адамның рухани өмірі, қоғам, табиғат, өркениет, экология, дүниені танып білу, қозғалыс, ... және оның ... ... ... ... ... ... - ойлаудың (сананың) болмысқа, рухтың материяға (табиғатқа) қатынасы. Міне, осы мәселеге байланысты қоршаған орта мен адамның ... ... ... ... ... Философияның негізгі пәні мен обьектісі - адам және оның әлемдегі орыны.
Философияның негізгі мәселесін (ойлау мен болмыстың ара қатынасы туралы) сөз ... бұл ... екі жағы бар ... ... білу ... жағы: дүниенің негізі, бастамасы не - идея, рух па әлде материя ма деген онтологиялық (болмыс туралы ... ... ... ... адам баласы дүниені танып-біле ала ма әлде танып-біле алмай ма деген гносеологиялық (таным туралы ілім) мәселе көтереді.
ФИЛОСОФИЯ ПӘНІ ЖӘНЕ ... ... адам ... ... танып біле бастайды, заттар мен құбылыстар жайында білімдер жинақтайды, арасында ол заттар мен құбылыстар неге олай, дүние неге ... ... ... тууы мен ... ... мен ... себебі неде деген сияқты мың-сан сүрақтар қояды өзі-өзіне. Сөйтіп, ... ... ... ... ол ... ... ... ой-пікірлер, көзқарастар қалыптаса бастайды. Адамның дүниетанымы дамып, терендеген сайын ақиқат деген не, оны ... ... ... қалай айыруға болады, ар, намыс, борыш, жауапкершілік, әділеттік пен әділетсіздік, зүлымдық пен қайырымдылық дегеніміз не деген сияқты әлеуметгік сұрақтар да ... ... ... ... жауап беру үшін олар жайында дұрыс ұғым, дүниенің ... мен ... ... кең ... ... ... керек. Сондай-ақ адам өзінің іс-әрекетінің мақсаты мен мәнін, ол не себепті ... ... дәл ... жасайтынын түсінуі, бүдан қандай пайда түсетінін т.б. ... ... ... Дүние және адамның ондағы орны жайындағы түсініктердің жиынтығы дуниеге көзқарас деп аталады.
Көп өлшемді бұл құбылыс ... ... адам ... ... ... мен мәдениетінің түрлі салаларында қалыптасады. Дүниеге көзқарасты құрайтын рухани құбылысқа философия да ... ... ... ... ... ... ... рөлі орасан зор. Міне, сондықтан да философия дегеніміз не деген сұраққа дүрыс жауап беру үшін ... ... ... не ... ... алу керек.
Дүниеге көзқарас - адамзат санасының, дүниетанымының қажетті бөлігі. Білім мен ... ой мен ... ... мен ... үміт пен ... т.б. ... ... бірігуі болып табылатын дүниеге көзқарас адамдардың дүние және өзі туралы біртұтас үғымдарының жиынтығы деп айтуға болады.
Дүниеге көзқарас дегеніміз ... ... және адам ... ... ... мен ... ... ең жалпы үғымдарды айқындап беретін пікірлер мен тұжырымдардың жиынтығы ... ... ... өзегі білім болғандықтан, білімнің мазмүнының ақиқаттығы мен терендігіне, дәлелділігі мен жүйелілігіне қарай ол кунделікті-практикалық және теориялық болып бөлінеді.
Алуан түрлі ... ... ... ... ... ... мен түжырымдамалар ғасырлар бойы және бүгінгі танда да үлкен рөл атқарып келеді. Кейде "өмір философиясы" деп аталатын бұл дүниеге ... ... ... ... және ... ... халықтың дүниетанымы мен ақыл-ой байлығын жинақтайды. Күнделікті-практикалық дүниеге көзқарас біркелкі емес, өйткені оның иесі ... ... ... да ... ... мен ... мәдениеті, үлттық дәстүрлері мен діни сенімдері жағынан алуан түрлі. Сондықтан ол "өмір философиясының" өрісі де ерекше кең болады. Оның ... ... аса ... ... тоғышар формаларынан бастап, ғалымдардың, өнер иелері мен саяси қайраткерлердің т.б. озат ... ... ... көзқараста қателесу, адасушылық пікірлер де жоқ емес. Тұрмыстық көзқарастың формалары стихиялық сипатта қалыптасатыңдықтан, олардың мазмұны терең ... ... ... және ... ... көзқарастың теориялық деңгейі арнайы сынақтан өткен, ғылыми негізделіп дәлелденген болып табылады. Философия көзқарастың осындай ... ... ... ... ... ... формалары мен типтеріне қарағанда, философиялық көзқарастар системасы теориялық, жағынан негізделген, мазмұны да, шындық жайында жинақталған білімдерді ... ... де ... ... өткен болады. Осы тұрғыдан алғанда дүниеге көзқарас ұғымы философиялық көзқарасқа қарағанда әлдеқайда кең ... ... ... ол ... көп құбылыстарды қамтиды, ал философиялық қөзқарас жалпы теориялық білімдерді ғана бейнелендіреді. Бұл екеуінің арақатынасын формальды логика әдісін қолдана ... ... ... ... кіші ... (философия) көлемі кең шеңбердің (дүниеге көзқарастың) ішіне еніп ... ... ... ... ... ... да әлеуметтік-тарихи типтері бар екен, сондықтан философиялық көзқарастың ерекшеліктерін түсіну үшін дүниеге- көзқарастың басқа типтерімен оның ... ... ... ... білу ... ... ... бұрынғы әлеуметтік-тарихи типтеріне мифология мен дін жатады. Әрине, әрбір адамның философиялық ой-пікірлерге келу жолы әртүрлі, бірақ сондай-ақ бүкіл адамзаттың бір ... ... ... бір ... жолы болды. Ол - мифологиядан дінге, одан философияға өту жолы.
Мифология - адамзаттың рухани мәдениетінің ең көне ... Онда ... ... діни сенімнің бастамасы, өнер мен адамгершілік қатынастар бейнеленді. Миф (аңыз, ертегілер) сананың әлі жіктелмеген ... ... ... Ол ... гана ... жеке ... ... қоғам дамуының бастапқы сатыларына тән қоғамдық сананың формасы Миф барлық, халықтарда болды. Алғашқы қауымдық қоғамның рухани өмірінде ... ... ... ... ретінде үстем болды, өйткені мифологияда сыртқы дүние мен адам, ой мен сезім, білім мен көркем ... зат пен ... ... және ... ... ... айқын шекара болмады. Ол шекаралар кейін пайда болды. ... ... бәрі ... ... ... Ол ... жайындағы біртұтас түсінік болып табылады.
Эпос, ертегі, аңыздар, тарихи әңгімелер арқылы мифологиялық кейіпкерлер түрлі халықтардың рухани ... ... ... ... ... Олар ... ауыз ... эпостық жырларында да бар.
Қоғамдық өмірдің алғашқы-қауымдық формасының жойылуына байланысты қогамдық сананың алғашқы түрі ретінде мифология да ... ... ... Бірақ мифологиялық санада туған сұрақтар: дүниенің, адамның пайда болуы, әлеуметтік өмірдің ... ... тууы мен ... т.б. ... ... ... ... сұрақтары ретінде қалып қойды. Мифологиядан қалған ол сұрақтар енді діни және ... ... ... айналды. Мифология қойып кеткен бұл дүниеге көзқарастық сұрақтарга жауап іздеудің барысында дін мен философияның жолы екі айрылды.
Дін - ... ... ... ... ... ... ... Ол дүниені "о дүние" және "бұл дүние" деп ... ...... ... тыс, ... ... ... ал "бұл дүние" көріп білуге болатын табиғат дүниесі деп түсіндіреді. Діни дүниеге көзқарастың негізін құратын - "о дүниелік" күшке ... ... "бүл ... ... тіршілігіндегі шешуші күш "о дүниеге" деген сенім. "Ғаламат күшке" деген сенім - діни сананың негізі.
Философия мен ... ... сол, ол ... де дүниеге көзқарастың қоғамдық-тарихи формалары ретінде дүниені түсіндірудің және адамдардың санасы мен мінез-құлқына ықпал жасаудың ұқсас міндеттерін шешеді, алайда ... ... ... да орасан зор. Мындаған жылдар бойы терең діни сенімдегі адамдардың ... ... ... бар ... саны ... ғана ... ... пайымдауға ақыл-ой еркіндігі тән. Діни көзқарас үстем болған ол жылдарда өздігінше еркін пайымдау жасауға тек тиісті білімі бар, ... ... ... ... табанды адамдар ғана қабілетті болды. Ал адамдардың басым көпшілігінің дүниеге көзқарасы дін мен мешіт, шіркеу тагайындаған түсініктерден, ... ... ... тыс шыға ... Тек ... мен ... өскен, ғылыми прогресс іске асқан соңғы екі-үш ғасырда ғана философиялық көзқарас, зерттеулер кеңінен тарай бастады.
Діни ... ... ... ... пен ... ... ғана күтетін ол дүние туралы көзқараспен салыстырғанда, философия бірінші орынға бүл дүниені және ондағы адамның орнын білім мен ақыл-ой түр- ... ... ... ... ... Сөй- тіп, нақты бақылауға, логикалық талдау мен жалпылауға, дәлелдеу арқылы түжырымдауға негізделген филосо- фиялық ой-пікірлер қияли мифологиялық бейнелер мен шындықты ... діни ... ... ... ... берді.Г
§2. Дүниеге философиялык көзқарас
Философиялық көзқарас адамдардың санасыңда бір-бірімен тығыз байланысты да ... екі ұғым - ... және ... ... және ... ... ... қалыптасқаннан кейін пайда болды. Философиялық ойлау бұларды қарама-қарсы қарастырмай, оларды әрдайым белгілі бір ... ... атап ... идеяның, сананың материяға, руханилықтың болмысқа қатынасын қарастырды. Бүл философияның негізгі мәселесі деп ... ... жеке ... ... ... ... болсын, ол бүл мәселеден аттап кете алмайды, өйткені ... ... ... ... мен ... осы ... ... шешіледі. "Бүкіл филосо фияның, әсіресе ең жаңа философияның үлы ... ... -- ... ... ... ... ... -- деп атап көрсетті Ф.Энгельс.
Философияның негізгі мәселесінің мәні ... екі ... ... - ... ... ... ... жақтары бар екенін және олардың қайсысы алғашқы, қайсысы кейінгі екенін мойындауда: материя ... ... ... ... ба, әлде сана ... бүрын пайда болған ба? - деген сүраққа жауап беруде} Философиял ық ... өзі де осы ... ... ... ... ... болды.
Сананың материяға қатынасы қандай деген сүраққа жауап берулеріне қарай философтар ... екі ... екі ... ... -- деп жазды Ф.Энгельс. -- Олардың ішінен рух таби- ... ... ... ... ... ... келгеңде, дүние- ніңжаратылуын қайткенде де мойындағандары... идеалистік лагерьді қүрды. Ал енді табиғат негізгі бастама деп есеп- тегендер материализмнің түрлі мектептеріне ... ... ... ... пен ... ... ... алгашқы деумен гана шектелмейді. Ол сонымен қатар материалдық деп нені, руханилық деп нені түсіну керек деген сүрақты да қамтиды.|Осыган байланысты ... ... де, ... ... де ... философиялық мәселені қоюына, шешуіне қарай түрліше жеке тармақтар ... ... ... ... ... бастама деп адамнан тыс ойлауды ("абсолюттік идеяны") түсінсе, Дж.Беркли дүниеде бардың бәрінің негізі түйсік деп ... ... ... және ... емес ... ... ... материяға қатынасын философияның негізгі мәселесі емес деп есептейді. Ф.Бэкон үшін, мәселен, табиғаттың дүлей күштерін игеру ... ... ... ... ... XX ғ. ... философы А.Камю үшін ол негізгі мәселе -- өмір сүру ... пе әлде жоқ па? - ... ... ... ... ... ойшылдардың ішінде негізгі философиялық мәселенің мәні мен мазмүнын дүрыс түсінуге бәрінен де ... ... ... ... - материалист Л.Фейербах болды. Философияның негізгі мәселесін дүрыс тұжырымдап қоя білген және оны ... ... ... ... шешіп берген Ф.Энгельс болды. Ол бүл мәселені қоғамдық-тарихи практиканың шешуші ролін негізге ала ... ... ... АДАМ ... ... адамның мәні жайындағы түрліше ой-пікірлерге толы. Осы түрғыдан алғанда, адам проблемасы мен ... ... ... десе де ... ... ... өзі ... көне замандардағы ойшылдардың адам жөніндегі, оның дүниеде алатын орны мен атқаратын қызметі туралы ой-толғауларынан туған.
Шынында да адам деген не? Былай ... бұл аса ... ... ... Адам ... не және кім екенін кім білмейді? Ересек адам түгілі, бала да білетін сияқты оның не екенін, ал оның ішкі ... ... ... одан ... ... ... сияқты: оның мазмүнына терең үңілген сайын, оның қүпия сыры мен мәні күрделілене, терендей түсетін көрінеді.
Ертеде бір дана ... адам үшін ... ... ... ... қүпия жоқ депті. Табиғат пен қоғам жайындағы ғылымдардың қай-қайсысы болмасын, өз зерттеулерінде әйтеуір бір түрғыдан адам мәселесіне ... кете ... ... жеке ... адам ... ... білімдерін жай қоса салғаннан ол жөнінде біртұтас жүйелі білім шықпайды. Сондықтан философия әрдайым адамның мәнін танып білу жайындағы өз әдіс-тәсілдерін ... ... ... ... ... орны мен ... оның ... қатынасын, өз тағдырын "жасау" мүмкіндіктерін ашып көрсетуге тырысты. Адамды танып білудің философиялық бағдарламасын ... ... тани біл", -- ... ... ... ... ғана тұжырымдауға болады.
Антик заманының философиясында адам көбінше ғарыштың бір бөлігі, жоғарғы бастама -- ... ... ... ... ... бір ... ... түсінілді. Адамның философиялық ұғымының көптеген принциптері сонда қалыптасты: Милет материалистері адам мен дүние табиғи байланыста деп ... ... ... ... ... ... ... жасаушы, табиғатқа еліктеп, ондағы бар нәрселерді ғана емес, сондай-ақ табиғатта бұрын болмаған жаңа нәрселерді жасаушы жан ... ... ... ... тән ... ... айқындайтын ерекшелігі ретінде оның ақыл-ойын, мәдениетті жасау қабілетін атап көрсетті.
Ортағасырлық діни философияда адам ... ... ... екі ... "тән" мен ... ... ... бірлігі болып жаратылған деп түсіндірілді. Сондықтан, мысалы, Августин адамды жаны ... ... ... жан деп түсінсе, Фома Аквинский адам жан мен тәннің бірлігі, жануар мен періштенің арасындағы бірдеңе деп түсінді. Тән өледі, жан ... о ... ... ... ... ... сондықтан адам күнәсінен тазару үшін қүдайға жалбарынуы тиіс деп уағыздады ... ... ... адам ... ... ... көзқараста болғандықтан, адамды ең алдымен рухани жан деп түсінді. Бірақ ол адам тағдырын қүдайдың "қүдіретімен" ... ... өз ... өз ... қүдайдан да, басқадан да тәуелсіз ақыл-ой иесі, өз өмірінің саналы субъектісі деп түсінді. Мысалы, француз материалисті Д.Дидро адамды жер ... ... ... ... бірден-бір жасаушы ең жоғарғы қүндылық деп санады. ... ... ... деп ... жаңа ... ... ортағасырлық діни-идеалистік көзқарастың идеологиялық үстемдігінен құтылған жаратылыстану ғылымдарына сүйене ... адам ... ... түрғыдан зерттеудің тамаша үлгілерін қалдырды. Соның ең бастысы -- адамның өз мәнін танып білу үшін оның ... діни ... ... ... ... ... ғ. идеалистік философиясы адам өмірінің рухани бастамасын асыра бағалап, адамның мәнін бірде ақыл-ой арқылы түсіндірсе, енді ... ... ... ... ... ... ... түсіндіруге тырысады. XIX ғ. классикалық неміс философиясына келсек, ол үшін адам мәдениет дүниесін жасайтын рухани қызметтің субъектісі, жалпы идеялық бастама -- ... ... иесі ... ... Гегельдің адам жайындағы көзқарасында жекеге қарағанда жалпының артықшылығы, біріншілігі ... ... ал мұны ... әлеуметтік шындыққа қолданса, жеке адамға қарағанда қоғамның артықшылығы келіп шығады.
Гегельдің ... ... ... ең ... ... болғандықтан, шынына келгенде, әрбір нақты жеке адамның ... ... ... ... ... ... ... тарихтағы қозғалысының, "қүдайдың дүниедегі жүрісінің" көрінісі болғандықтан, ол өзінше әрекет ететін тәуелсіз күш ретінде жеке ... ... ең ... ... ... іске ... үшін ... Адам объективтік идеяның даму процесінің жеке көрінісі ғана болып табылады.
Объективтік идеализмнің бүл идеяларын сынай отырып, ... ... ... ... ... ... оның ең ... орталық кейіпкері деп қарастырды. Ол адамды тәні мен сезімі бар жан ретінде, ... және ... ... ... деп ... жайындағы ғылыми-философиялық ілімнің қалыптасуы тарихтың материалистік үғымының қалыптасуына ... Адам ... ... және ... ... ... келе, Маркс пен Энгельс адам проблемасын диалектикалық-материалистік ... ... ... ... ... марксистік үғымының негізі ретінде оның қоғамдық еңбек қызметінің субъектісі және ... ... ... өйткені адамның қалыптасуында, адам тектес жануарлардың адамға айналуында шешуші рөл атқарған еңбек процесі болды.
Еңбек ... адам ... ... ... ... жақсарта отырып, материалдық және рухани мәдениеттер дүниесін жасайды, оларды жасау барысында өзін де ұдайы өзгертіп, жетілдіріп отырады. ... адам ... іске ... ... ... ... ... орындалатын әлеуметтік іс-әрекет болды. Әлеуметтік іс-әрекет ретінде еңбек адамның жаңа әлеуметтік салаларын: сөйлеу тілін, ойын, өзара қатынасын, сенімін, ... ... т.б. ... ... Психологиялық жағынан алғанда еңбек жануар ата-бабасынан қалған инстинктті ... бәрі Ното ... деп ... жаңа ... түрдің шығуына алып келді. Бүл жаңа түр әуелбастан-ақ өзара байланысты екі қасиеттің ... ... -- ... бар адам және қоғамдық адам түрінде көрінді, ал үңіле қараса, адамның бұл қасиеттері табиғи бір ... ... ... Адамның бұл қасиеттерінің бірлігін атап көрсете отырып, К.Маркс ... ... ... мәні жеке ... тән ... емес. Өзінің шындығында ол барлық қоғамдық қатынастардың жиынтығы болып табылады". Адамның мұндай түсінігі бүрын классикалық ... ... ... ... еді. ... Маркстің адам жайындағы, оның мәні жайындағы пікірлерінің бастама негізі болған Фейербахтың материалистік антропологиялық философиясында: адам бір-бірінен оқшау өмір ... адам ... ... түрде басқа адамның, дәлірек айтқанда, басқа адамдардың бар екендігін, сондықтан осы тұрғыдан алғанда ғана адам шын ... адам бола ... деп ... ... жеке ... тән дара ерекшеліктерді қоя түрып, барлық адамдарға тән ең жалпы қасиеттерді, мәнді ... ... адам ... ... ... ... адам -- ақыл-ойы бар жан, еңбектің, әлеуметтік қатынастардың субъектісі екенін атап көрсетеміз. Ал әлеуметгік қатынастар сөйлеу тілі ... іске ... ... адам ... ... ойлауға және сөйлеуге қабілетті әлеуметтік жан деп жалпылама анықтауға ... -- ... жан. ... ... ... ... ... әлеу- меттік қасиеті адам табиғатының биологиялық жан екендігін, оның биологиялық қасиеттері де ... ... ... ... теріске шығармайды. Адамның биологиялық қасиеттері оның организмінің морфологиялык, генетикалық қүбылыстарынан және ... ... ... т.б. ... ... ... Ал психикалық жағына адамның ішкі рухани дүниесі -- ... және ... ... еркі, көңіл күйі, есі, мінез-қүлқы, темпераменті т.б. жатады. ... адам ... ... ... адам ... ... ... бере алмайды. Адам ақыл-ойы бар жан дейміз. Сонда оның ақыл-ойы дегеніміз не, ол тек биологиялық заңдылықтарға бағына ма, әлде ... ... ғана ... ма? ... ақыл- ойы аса күрделі үйымдасқан биопсихоәлеуметтік құбылыс; оның материалдық негізі (субстраты) әрине биологиялық (дәлірек айтқанда физиологиялық) қүбылыс (ми) ... ... ал ... ... ... мен ... қүбылыстардың өзара араласуы екені сөзсіз: мүнда әлеуметгік қүбылыс сезімдік-ақыл-ой-ерік процестері ... ... ... ... ... ... бойында айырғысыз бірлікте болатын әлеуметтік және биологиялық жақтары ... ... ... ... мен іс-әрекеттерінің тек екі жағын ғана абстрактілі үғым түрінде бейнелендіреді. ... егер ... ... ... ғана талдау жолына түссек, онда оның тірі организмдік (биофизикалық, физиологиялық) заңдылықтарын ғана мойындау жолына түсеміз. Бұл тұрғьщан қарағанда, адам материя ... тек ... ... ғана иесі ... ... Алайда адам тек тірі организм ғана, биологиялық түр ғана емес, ол ең алдымен қоғамдық ... ... ... Ал егер ... ... және ... деңгейінен бастап талдап, оның психофизиологиялық жөне рухани қүрылымын талдауға көшсек, онда оның әлеуметтік психологиялық жан, яғни ... ... ... үғынмыз. Организм мен тұлға -- адамның айырғысыз екі жағы. Тірі ... ... ол ... ... жүйесіне жатады да табиғат заңдылықтарына бағынады, ал түлға ретінде әлеуметтік болмысқа, қоғамға, адамзат ... мен ... ... ... әлеуметгік табиғатын талдап, оның тұлға екендігі жайында сөз өткенде, біз оның биологиялық жан екендігін естен шығармаймыз, тек ... ... ғана -- дене ... ... инстинкттері сияқты психикалық процестері мен қасиеттерін зерттеу жағына т.б. көңіл аудармаймыз. Біз, ... тірі ... ... ... ... ... реакциялардың жаратылыстану ғылыми мәніне көңіл аудармаймыз, өйткені олар арнаулы жеке ғылымдардың міндетіне жатады.
Адамды биологиялық және өлеуметтік ... ... ... ... оны түлға ретінде түсіндірудің философиялық үғымына жатады. Адамның биологиялық жағы негізінен ... ... ... механизміне байланысты болады. Ал адам түлғасының әлеуметтік жағы қоғамның мәдени-тарихи мазмүнымен ... ... ... жағы да, өлеумепік жағы да жеке алғанда оның ішкі мәнін анықтап бере алмайды. Адамның мәнін анықтайтын -- ... жағы мен ... ... ... ... Бірақ түрліше дүниетанымдық және практикалық мақсатта адамның биологиялық немесе әлеуметтік-психологиялық жағы басымырақ қарастырылуы ... ... ... ... бұл екі жағы міндетті түрде бірлікте қарастырылуы тиіс. Мәселен, қоғамдық жағынан жетілуге, дамуға оның ... ... ... ... ... бар ... керісінше, адамның табиғи дамуына әлеуметтік- психологиялық жағдайлардың әсері қандай деген мәселелерді зерттегенде бір жағының басымырақ қаралуы керек, ... бұл екі ... ... де адам ... ... биологиялық және психологиялық жақтарының бірлігі түрғысында алынуы тиіс. Олай болмағанда адамның мәні сыңаржақ -- не ... ... ... ... ... таза әлеуметтік сипатта болуы мүмкін.
ҚОҒАМДЫҚ САНА ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ
Әлеуметтік философия ... ... ... ... ... ... ... қарастырады. Оның объектісі-әлеуметтік әлем. Әлеуметтік философияның қарастыратын мәселелері: социумның жалпы даму заңдарын әлем ... ... ... ... қарастыру; адамдардың рухани әлемі, оның ұжымы, бұқаралық санасы мен ... ... ... ашу; ... ... деген адамдардың құндылықты қатынастары.
Қоғам-ұйымының әлеуметтік формасы. 19-20 ғғ. ... ... мен ... ... ... - еңбек бөлінісі мен ынтымақтастыққа негізделген, қызметтік жүйе (О.Конт), қоғам-ұжымдық көзқарасқа сүйенген индивид үстінен ... ... ... (Э. ... ... әрекеттің жемісі болып табылатын, индивидтердің өзара әрекеті (М. Вебер). Қоғамды материалистік тұрғыда түсіндіріп, оны алға жылжытқан К. ... ... Оның ... ... ... бір ғана ... ... бар. Ол негіз-материалдық игіліктерді өндіру. Сондай-ақ қоғам дегеніміз-қоғамдық қатынастар жиынтығын білдіреді. Онда адамдар өз өмір әрекеттерінің процесінде болады. Қоғамдық-экономикалық формация ... ... ... ... өндіріс тәсіліне негізделген қоғамның тарихи типі. Қоғамның тарихы антогонистік (феодалдық, капиатлистік) және антогонистік емес (алғашық қауымдық құрылыс, ... ... ... ... ... ... дамуына тығыз байланысты жүйелер бір-бірімен өзара байланыста ... ... Олар ... ... ... ... эстетикалық, экономикалық қоғам салалары. Социумның дамуның ең ... ... ... түрде адам әрекеттерінің қоғамда негізделуіндегі адамдардың, әлеуметтік топтардың жиынтығы. Халық қоғамның өндіруші, материалдық әрі ... ... ... ... ... дәуірдегі тұтас қоғамдық құбылыс. Оның өзіндік экономикалық, саяси, әлеуметтік, идеологиялық ерекшеліктері бар. Өйткені, тарих біркелкі, үздіксіз ағып жатқан өзен ... ол ... ... ... ... Тарихтың ондай буындары мен кезеңдерін формация дейміз. Әр формацияның өзіндік заңдары, өзіндік меншіктері, таптары, базисі мен қондырмасы болады. ... бір ... ... бір ... алмасып отырған. Оның негізі өндіріс тәсілінде жатыр. Олай болса олардың өзгеріп, дамуының объективті заңдылықтары бар. Сол ... ашу ... ... ... ... ... ... - адам өмірінің, оның іс-әрекетінің қажетті шарты және қайнар көзі. Адам өзінің жасампаздық ... ... ... ... ... арқылы болмысты өзгертіп отырады. Қоғамдық болмыс - адамзат тарихының даму кезеңдеріндегі әлеуметтік практиканың ... ... ... бар. Олар ... ... ... және ... қатынастар болып екіге бөлінеді. Материалдық қатынастар адам санасынан тыс, ой елегінен өтпей-ақ қалыптаса береді. Оған жататындарды ең алдымен табиғатты адам ... ... деп ... Оның ... ... ... ... оны қолданатын адамдар қалыптасады. Қоғамдық қатынастардың екінші бір тобы - ... ... ... ... адам арқылы өңдеу жатады. Олар саяси, құқылық, моральдық, діни, эстетикалық, философиялық қатынастар болып ... ... ... ... ... оның ... тән мақсат, міндеттер қойылады. Соған сәйкес адамдарды ... ... ... қажет болады.
Диалектикалық көзқарастың қоғам өмірін тарихи процесс ретінде бейнелеу үшін қолданатын ұғымдарының бірі - прогресс ... (лат. ... - ... қозғалу, табыс деген сөзден алынған). Прогресс - қоғамның материалдық күш-қуатының артуы, оның қатынастарының ... ... ... ... жан-жақты жетілуіне қажетті мүмкіндіктердің молаюы, яғни қоғамның ұдайы ... ... ... ... ... ... сипаты.
Адамзат қоғамының қалыптасып, одан әрі өсіп-өркендеуінде, тарихи сатылармен ілгерілеуінде ғылымның атқаратын рөлі айрықша екені белгілі. ... ... ... ... - ... өзі ... ... өркендеуіне жағдай туғызған құбылыс. Біз ғылымның дүниені танып, игерудің, данышпандық пен зерделіліктің қайнар көзі ... ... ... Ғылыми танымның логикасы, методологиясы мен әдістері туралы сөз ... ... ... ... методология және әдіс деген ұғымдардың мазмұнын ашып көрсету қажет. Ғылым логикасы деп материалистік диалектиканы түсінеміз. Өйткені, ғылыми танымдағы ... ... - ... емес, дәл емес білімнің толығырақ, дәлірек білімге айналуы, жаңа ... ... яғни ... ... - ... ... әлеуметтік процесс.
Қоғамдық дамуды талдайтын философиялық категория-қоғамдық ... және ... ... ... ... ... Әлеуметтік болмыс дегеніміз адамдардың біріккен болмысы, яғни қоғамдық қатынасқа ерікпен және еріксіз түрде қатынас жасауындағы саналары мен еріктен тыс ... ... ... ... ... ... саяси және т.б.
Қоғамдық сана-қоғамдық болмыстан көрінетін адамдардың көңіл күйінің, тілегінің, идеалдары мен принциптерінің, теориялары мен ... ... ... сана ... болмысқа абсолютті түрде тәуелді болады. Қоғамдық сана белгілі-бір өзіндік ерекшеліктерде болса, қоғамдық болмыс жалпы ерекшеліктерді береді. Қоғамдық сананың жеке ... ... ... ... топ, саяси партия, мемлекет арасындағы билік мәселесіне байланысты саяси қатынастағы адамдар көзқарастары; құқықтық ... ... ... ... ... ... ... қатынаста болуы мен құқықтың рөлі мен орнын түсіндіретін идеялар жүйесі; моральдық сана-қоғамда ... ... ... теория, жақысылық пен зұлымдық, әділеттілік сияқты теорияларды береді; діни сана-құдаймен негізделген, сенімге бағытталған адамдардың сезімі мен догмалық теориялары.
ҚОРЫТЫНДЫ
Арман - ... ... ... ... бет ... Жаңа ... жаңа азаматты-рухани деңгейі биік, парасат-пайымы терең, ғылым мен мәдениеттің озық үлгілерінен ... адам ... ... ... ... ... ... оның болмыс тарихымен астасып жатады: кемел қоғамды ұрпақ қана жасайды. Ал кемелдікке адамзат баласы жасаған ... ... ... ... жету ... ... ... адамды "әлеуметтендіру", "тұлғаландыру" саласының мамандары алдында киелі де күрделі міндет - адамзат баласының рухани жәдігерлерін кейінгі ... ... ... ... ... ... ... үңілген сайын адам ақылы мен парасаты байи түсетіні белгілі. Сондықтан адамзаттың ой-тарихы мен танымдық ұмтылысының көрінісі болып табылатын философияны оқып-үйрену - ... ... ... ... ... заманымызда философ болмаса да, философиялық өмір стилін ұстанатын адамдар бар. Олардың ерекшелігі өмірге қөзқарасында білім жан-жақты, түрлі құбылыстардың себеп-салдары мен ... ... ... ... ... ... даму заңдылықтарын көре білетін және оларды өз өміріндегі құбылыстармен байланыстыра алатын, білімге пайда үшін емес, ақиқат пен кемелдік үшін ... жеке ... ... ... ал өзі ұстамды, өмірлік жағдайлардан қанықпайтын,кемсіту мен мақтауды, жолыболғыштық пен ... пен ... ... ... салқын сабырмен қарсы алатын адамдар.
Алайда өзін сабыр ... тән мен жан ... ... адам да ... түбіне жетеалмайды, өйткені ол мүмкін емес. Философия жауап беруге қарағанда сұрақ қоятын ғылым. И. Канттың "Мен нені біле ... "Мен не ... ... және т.б. ... соған анық дәлел болатыны сөзсіз.
Адамның өзін-өзі, айналадағы қоғам мен құбылыстарды түсінуі, өмір ... ... ... ... оның ... мен ... ... дамуына әкеледі. Демек, философияның мақсаты - адамды өмір, дүние алдындағы жауапкершілікке, ізгілік пен парасатқа жетелеу арқылы адам ... ... ... ... және де ең ... ... өмірге көзқарасын қалыптастыру болып келеді.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Философия - дүниегекөзқарастың ғылыми-теориялық түрі4 бет
Адамзат қоғамын рухани дамытудағы философияның рөлі19 бет
Білім және қоғам16 бет
Дүниеге көзқарас 8 бет
Дүниеге көзқарас13 бет
Дүниеге көэқарас, оның құрылымы және негізгі үлгілері (типтері)6 бет
Дүниеге философиялық көзқарас13 бет
Дүниеге қөзқарас және онын типтері21 бет
Дүниеге қөзқарас және онын типтері. Ежелгі Қытай философиясы.Философиядағы адам мәселесі. Гносеология және эпистемология. Диалектика және онын әдістері22 бет
Дүниеге қөзқарас және онын типтері. Ежелгі Қытай философиясы.Философиядағы адам мәселесі.Гносеология және эпистемология. Диалектика және онын әдістері14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь