Нарық жағдайында ұйымның қаржылық тұрақтылығын талдаудың теориялық негіздері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 Нарық жағдайында ұйымның қаржылық тұрақтылығын талдаудың теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1 Ұйымның қаржылық тұрақтылығы және оның экономикалық мәні, атқаратын ролі, міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2 Қаржылық тұрақтылықты талдау барысында қолданылатын әдіс.тәсілдер және олардың ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
1.3 Ұйым қаржыларын тиімді басқару . қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз етудің негізгі құралы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20

2 Ұйымның қаржылық тұрақтылығын талдау және оның негізгі көрсеткіштерін бағалау («Көктас» ЖШС мысалында) ... ... ... ... ... ... ... 25
2.1 Ұйымның қаржылық тұрақтылығын талдаудың абсолютті және қатынасты көрсеткіштерін сипаттау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
2.2 Ұйымның бухгалтерлік балансындағы активтер мен пассивтердің құрылымдық динамикасын және баланс өтімділігін талдау ... ... ... ... ... ... ..33
2.3 Ұйымның төлем қабілеттілігі мен несиені қайтару дәрежесін бағалау ... ... 44

3 Ұйымның қаржылық тұрақтылығын талдауда бухгалтерлік баланс пен есептіліктің мәліметтерін тиімді пайдалану жолдары ... ... ... ... ... ..55

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..61
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 68
Қаржылық тұрақтылық белгілі бір дәреже бойынша серіктес сенімділігінің қағидасы болып табылады, себебі ол ең алдымен капитал құрылымымен, меншікті және заемды қаражаттар арақатынасымен сипатталады. Сол себептен, қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ету – ол ұйымда ұзақ мерзімді активтердің орнын толтырғаннан кейін материалды айналымды құралдарды өтеу үшін жеткілікті меншікті қаражаттар көздері, сондай-ақ қысқа мерзімді берешектерді өтеу үшін жеткілікті ақша қаражаттары мен олардың эквиваленттері бар болуы тиіс.
Қазіргі кезде қолда бар қаржылық ресурстар жағдайының нарық талаптарына сай болуы және де ұйымның дамуына байланысты қажеттіліктерге жауап бере алуы өте маңызды болып табылады, себебі қаржылық тұрақтылықтың жетіспеушілігі ұйымның төлеу қабілетінің жоқтығына және оның дамуына қажетті қаржының болмауына ал көп болуы – дамуға кедергі жасап, басы артық қорлармен және резервтермен ұйым шығындарын көбейтуіне әкеліп соқтыруы мүмкін.
Ұйымның қаржылық қызметінің қалыпты болуы әсіресе өз кезегіндегі қойылған мақсаттарға қол жеткізу үшін қажетті жағдайларды туғызады. Оның төлеу қабілеттілігінің кепілі болып табылатын өнім өндірудің үздіксіздігін және ұйымның қаржылық жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз етеді.
Ұйымның қаржылық тұрақтылығын қалыптастыруда оның өз контрагенттерімен салық органдары, банктер, жабдықтаушылар, сатып алушылар акционерлер, және т.б. өзара қарым-қатынасы үлкен әсер етеді. Сондықтан да серіктестермен реттелген іскерлік қатынаста болу – жақсы қаржылық жағдайының бірден-бір шарты болып табылады.
1. «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы» 2002 жылғы 24 маусымдағы Қазақстан Республикасының №309-ІІ Заңы.
2. Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есепке алу және қаржылық есеп беру туралы» Заңы (өзгертулер мен толықтырулар енгізілген). 28.02.2007 жыл.
3. Қазақстан Республикасының «Жауапкершілігі шектеулі және қосымша серіктестіктер туралы» Заңы, 22 сәуір 1998 жыл.
4. Қаржылық есептілік формаларын бекіту жөнінде. Қазақстан Республи¬касы Қаржы министрлігінің 22 желтоқсан 2005 жылғы №427 бұйрығы. - Бухгалтер бюллетені, № 3, 2006.
5. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің «Бухгалтерлік есептік шоттардың жұмыс жоспары» туралы 23.05.2007 жылғы №185 Қаулысы
6. Қазақстан Республикасының «Аудиторлық қызметі туралы» Заңы. 05.05.2006 жыл.
7. Қаржылық есептілікті Халықаралық стандарттарға сәйкес құрастыратын ұйымдар үшін бухгалтерлік есептің жұмыс жоспарын жасау бойынша нұсқауларды (негіздерді) бекіту жөнінде. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің 22 желтоқсан 2005 жылғы №426 бұйрығы. - Бухгалтер бюллетені, № 3, 2006.
8. «Қазақстан Республикасындағы шағын және орта кәсіпкерлік» Заңдық құжаттар мен ақпараттар. Алматы, LEM: 2008.
9. «Көктас» ЖШС-нің жылдық есептері, 2011-2012 жылдар бойынша.
10. «Көктас» ЖШС-нің 2012 жылғы қаржы-шаруашылық қызметі туралы есебі.
11. Дюсембаев К.Ш. Анализ финансовой отчетности: Учебник. – Алматы: Экономика, 2009.
12. К.Ә. Ахметова. Фирма маркетингі. Оқу құралы: - Қарағанды, 2011.
13. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Методика финансового анализа. - М.: ИНФРА - М, 2010.
14. Антонов В.Г., Крылов В.В, Кузьимчев А.Ю. и др. Корпоративное управление: Учеб. пособие. Москва: ИД «Форум» :Инфра-М, 2011.
15. Комплексный экономический анализ предприятия / Под ред. Н.В.Вотоловского, А.П.Калининой – СПб.: Питер, 2010.
16. Артеменко В.Г., Беллендир М.В. Финансовый анализ: Учебное пособие. - М.: Издательство «ДИС», НГАЭиУ, 2009.
17. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Ә.Т., Жұмағалиев Ж.Г. Ұйымның қаржылық жағдайын талдау: Оқу құралы. – Алматы: Экономика. 2011.
18. Екеева З.Ж. Анализ проектов: Учебное пособие для вузов. - Алматы: Алматинская академия экономики и статистики, 2008.
19. Чернышева Ю.Г., Чернышев Э.А. Анализ финансово-хозяйственной деятельности: 100 экзаменационных ответов. Экспресс-справочник для студентов вузов. - М.: ИКЦ «МарТ», 2010.
20. Ювица Н.В. Финансовый менеджмент. Учебное пособие. – Алматы: Қазақ университеті, 2008.
21. Оразалин К.Ж. Ұйым экономикасы. Оқу құралы: Алматы – ТОО «Издательство LEM», 2011.
22. Баканов М.И., Мельник М.В., Шеремет А.Д. Теория экономического анализа: Учебник. / Под редакцией М.И. Баканова. - 5-е изд., перераб. и доп. - М.: Финансы и статистика, 2009.
23. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Ұйым экономикасы: Оқу құралы – Алматы: Экономика, 2011.
24. Ниязбекова Р.Қ., Рахметов Б.А., Байнеева П.Т. Ұйым экономикасы. Оқу құралы: Алматы – Экономика, 2008.
25. Радостовец В.К. Финансовый и управленческий учет на предприятии. - Алматы: НАК «Центраудит», 2010.
26. Кадерова Н.Н. Финансирование и кредитование инвестиций. Учеб.пособие. – Алматы, 2008.
27. Савицкая Г.В. Методика комплексного анализа хозяйственной деятельности: Краткий курс. - 3-е изд., испр. - М.: ИНФРА-М, 2012.
28. Зубова Т.В. Анализ финансового состояния предприятия. Учебно-методическое пособие. – Астана: Фолиант, 2010.
29. Түсіпбеков Т., Теңізбаева Г. Ұйым экономикасы: Оқу құралы.- Астана: 2008.
30. Торшаева Ш.М. Принципы бухгалтерского учета: Учебное пособие. - Караганды: 2011.
31. Дәуренбекова Ә.Н. Шығындарды басқару: Оқу құралы.- Алматы: Экономика, 2009.
32. Тасмағамбетов Т.А., Абленов Д.О. Бизнестегі есеп пен талдау: Оқу құралы – Алматы: Дәуір, 2009.
33. Елшібаев Р.Қ. Кәсіпкерлік қызметті ұйымдастыру: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2009.
34. Финансовый менеджмент: Теория и практика: Учебник / Под редакцией КС. Стояновой. - 3-е изд., перераб. и доп. - М.: Перспектива, 2012.
35. Бочаров В.В. Финансовый анализ. - СПб: Питер, 2012.
36. Өтебаев Б.С. Қаржылық талдау. Оқулық. – Астана: ҚазЭҚХСУ, 2008.
37. Бердникова Т.Е. Анализ и диагностика финансово-хозяйственной деятельности предприятия: Учебное пособие. - М: ИНФРА-М, 2011.
38. Жаңбыров Ж.Ғ., Қайырбаева А.Е. Өндірісті ұйымдастыру және ұйым менеджменті. - Алматы: Нұр-Принт, 2009.
39. Дюсембаев К.Ш. Егембердиева С.К. Анализ финансовой устойчивости предприятия. Библиотека бухгалтера и предпринимателя № 21-22, Алматы: Издательский дом «Бико».2010.
40. Донцова Л.В. Никифорова Н.А. Анализ финансовой отчетности: Учебник. – М.: Дело и сервис, 2010.
41. Тайғашынова Қ.Т., Жапбарханова М.С. Тереңдетілген басқарушылық есеп. Оқу құралы. Алматы: Экономика, 2008.
42. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности промышленного предприятия. – М. ИНФРА - М, 2011.
43. Пилотова Д.Ж. Анализ финансовых ресурсов на предприятии // Вестник экономическая серия. № 5.2011.
44. Кеулимжаев К.К., Кудайбергенов Н.А. Финансовая отчетность. Учебное пособие. Алматы: Экономика, 2009.
45. Бородина Е.И., Голикова Ю.С. Финансы предприятий М.:ЮНИТИ, 2012.
46. Мырзалиев Б.С., Әбдішүкіров Р.С. Кәсіпкерлік қызметте бухгалтерлік есепті ұйымдастыру. Оқу құралы. Алматы: «Заң әдебиеті» 2008.
47. Крейнина М.Н. Анализ финансового состояния: методы оценки. -М.: ИКЦ «ДИС», 2012.
48. Баймуханова С.Б. Финансовый учет: учебное пособие. – Алматы, 2008.
49. Международные стандарты финансовой ошетности. - М.: АСКЕРИ, 2012.
50. Дюсембаев К.Ш. и др. Аудит и анализ финансовой отчетности: Учебное пособие. - Алматы: Қаржы-қаражат, 2010.
51. Әбдікерімова Г.И. Ұйым экономикасы. Алматы : Экономика, 2008.
52. Финансово-кредитный энциклопедический словарь. Под. Ред. А.Г.Грязновой-М.: Финансы и статистика, 2012.
        
        Мазмұны
|Кіріспе.....................................................................|
|.....................................................3 |
| |
|1 ... ... ... ... ... ... теориялық |
| |негіздері...............................................................|
| |............................6 ... ... ... және оның ... ... ... |
| |ролі, |
| ... ... ... ... ... ... қолданылатын әдіс-тәсілдер және |
| |олардың |
| ... ... ... ... ... ... – қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз етудің|
| ... |
| ... ... |
| | |
|2 ... ... ... талдау және оның негізгі көрсеткіштерін |
| |бағалау («Көктас» ЖШС мысалында)............................25 ... ... ... ... ... және ... |
| ... |
| ... ... ... ... балансындағы активтер мен пассивтердің құрылымдық |
| ... және ... ... ... ... төлем қабілеттілігі мен несиені қайтару дәрежесін |
| ... |
| | |
|3 ... ... ... талдауда бухгалтерлік баланс пен |
| ... ... ... ... |
| ... |
| | ... ... ... ... ... ... тұрақтылық белгілі бір дәреже бойынша серіктес сенімділігінің
қағидасы болып табылады, ... ол ең ... ... құрылымымен, меншікті
және заемды қаражаттар арақатынасымен сипатталады. Сол ... ... ... ету – ол ... ұзақ мерзімді активтердің ... ... ... ... ... өтеу үшін ... қаражаттар көздері, сондай-ақ қысқа мерзімді берешектерді өтеу
үшін жеткілікті ақша қаражаттары мен олардың эквиваленттері бар ... ... ... ... бар ... ... жағдайының нарық талаптарына
сай болуы және де ұйымның ... ... ... ... ... өте ... ... табылады, себебі қаржылық тұрақтылықтың
жетіспеушілігі ... ... ... ... және оның ... ... ... ал көп болуы – дамуға кедергі жасап, басы артық
қорлармен және ... ұйым ... ... ... ... қаржылық қызметінің қалыпты болуы ... өз ... ... қол жеткізу үшін қажетті жағдайларды туғызады. Оның
төлеу қабілеттілігінің кепілі болып табылатын өнім өндірудің ... ... ... ... ... ... етеді.
Ұйымның қаржылық тұрақтылығын қалыптастыруда оның өз контрагенттерімен
салық органдары, банктер, ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасы үлкен әсер етеді. ... да ... ... ... болу – ... ... жағдайының бірден-бір
шарты болып табылады.
Ұйымың үздіксіз өндірістік-қаржылық іс-әрекетін ... ету ... ақша ... мақсатты қалыптастыру мен тиімді пайдалану
қаржылық тұрақтылықтың мазмұнын ... ... ... ... ... ... ... арқылы оның өсімі мен ... ... ақша ... ... ... Меншікті қаржы
ресурстарына мерзім бойынша жиынтық пайда мен амортизациялық аударымдар
жатады.
Белгіленген уақытқа қаржылық жағдайдың ... ... ... – ол осы ... ... кезең бойы қаржы ресурстарын ұйым
қаншалықты дұрыс және ... ... ... ... ... қаржы
ресурстардың ахуалы сыртқы ортаның талаптарына сәйкес және ... ... ... ... Мұндай жағдай, біріншіден, жеткіліксіз
тұрақтылықтан, немесе, ... ... ... ... мүмкін.
Жеткіліксіз тұрақтылық ұйымды төлем қабілетсіздікке, оның өндіріс ... ... ... ... мүмкін, ал артық тұрақтылық
ұйымның шығындарын артықша запастары мен ... ... ... ... ... әкелуі мүмкін.
Бүгінгі күні ұйымның қаржылық тұрақтылығын арттыру және оны талдау
мәселесі бойынша көптеген ... ... қызу ... ... Осы ... ... тұрақтылықты талдау мәселесін
зерттеудің өте өзекті екені айқын. Бұл ... ... ... ... толық растайды.
Дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты – ұйымның қаржылық ... ету ... ... ... ... ... төлем және
несие төлеу қабілеттілігін арттырудың негізгі бағыттарын ашып көрсету болып
табылады.
Дипломдық ... ... ... келесідей міндеттер қойылып, шешу
жолдары қарастырылды:
- нарық ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан зерделеу;
- қаржылық тұрақтылықты талдауға қажетті әдіс-тәсілдердің
тиімділігін айқындау;
- ұйымның ... ... ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылықты талдаудың абсолюттік және салыстырмалы
көрсеткіштерін ашып көрсету;
- ұйымның төлем қабілеттілігін арттырудың тиімді ... ... ... ... анықтау;
- ұйымның несиені өту қабілеттілігіне талдау жасау;
- қаржылық талдау процесін ... және оны ... ету ... ... ... ұсыныстар жасау.
Зерттеу пәні болып ұйым іс-әрекетінің бастапқы бастау шегі мен соңғы
нәтижесі ... ... ... ... қамтамасыз ету мәселелері
таңдалды.
Зерттеудің объектісі ретінде «Көктас» ЖШС алынды.
Дипломдық жұмыс құрылымы кіріспеден, үш ... ... ... ... және ... ... ... бірінші тарауында ұйымның қаржылық тұрақтылығы және
оның ... ... ... ... міндеттері, Қаржылық тұрақтылықты
талдау барысында қолданылатын әдіс-тәсілдер және олардың ерекшеліктері,
ұйым қаржыларын тиімді ... ... ... ... ... ... екінші тарауында ұйымның қаржылық тұрақтылығын
талдаудың абсолютті және ... ... ұйым ... ... ... ұйымның төлем қабілеттілігі мен несиені қайтару дәрежесі
бағаланып, талданады.
Дипломдық жұмыстың үшінші ... ... ... ... бухгалтерлік баланс пен есептіліктің мәліметтерін тиімді пайдалану
жолдары қарастырылады.
Зерттелетін проблемалардың әдістемелік мәселелерін негіздеуде және
шешуде қазіргі ... ... ... ... сүйеніп, зерттеу
жүйелі талдауға негізделінген және нақты проблемаларға саралау мен ... ... ... ... ... ... мәліметтерді
талдаудың көмегімен шешімін тапқан.
Аталған дипломдық жұмысты жазу барысында қаржылық тұрақтылықты талдау
мәселелері бойынша зерттелген отандық және ... ... ... ... ... Үкіметінің нормативтік-құқықтық
актілері, ғылыми-практикалық конференциялар мен ... ... ... ... жағдайында ұйымның қаржылық тұрақтылығын талдаудың теориялық|
| |негіздері ... ... ... және оның экономикалық мәні, |
| ... ... ... ... ... ұйымның қаржылық жағдайы оның белгілі бір кезеңдегі
қаржылық тұрақтылығын және оның өз шаруашылық қызметін үздіксіз жүргізуімен
өзінің ... ... ... ... үшін ... ... ... көрсетеді.
Қаржылық тұрақтылық белгілі бір дәреже бойынша серіктес ... ... ... ... ол ең ... ... ... меншікті
және заемды қаражаттар арақатынасымен сипатталады. Сол себептен, қаржылық
тұрақтылықты қамтамасыз ету – ол ... ұзақ ... ... ... ... ... айналымды құралдарды өтеу үшін ... ... ... ... ... мерзімді берешектерді өтеу
үшін жеткілікті ақша қаражаттары мен олардың эквиваленттері бар ... ... ... тұрақтылығы аясында қаржы ресурстарының ... ... оның ... мен ... қамтамасыз ететін ақша қаражаттары
ахуалы түсініледі. Меншікті қаржы ресурстарына ... ... ... ... амортизациялық аударымдар жатады.
Қаржылық тұрақтылық өндіріс-шаруашылық процесінде қалыптасады ... ... мен ... ... көздері арасындағы оптималды
арақатынасына негізделеді.
Бүгінгі күні, экономист-ғалымдардың көзқарасынша ... ... ... ... Кейбір экономист-ғалымдар қаржылық
тұрақтылықты «өз қаражаттарының шебер пайдалану қабілеттілігі, ... ... ... ... ... жеткілікті болуы» деп
түсіндіреді... Қаржылық тұрақтылық меншікті және қарыз қаражаттарының
байланысы деп ... ... «өз ... ... активтерге негізгі қорлар,
материалдық емес ... ... ... ... ... ... ... және кредиторлық қарыздарға жол
бермейтін және де өз міндеттемелерін уақытысында ... ... ... тұрақты болып табылады» деп жазылады.
Бұл ұғымды А.Д.Шеремет пен Р.С.Сайфуллин өте ... ... ... ойынша: «Қаржылық тұрақтылық бұл әрдайым ... ... ... ... бір ... ... мен М.А.Федотова бұл ұғымды келесідей ... ... ... ... ... ... ... тән айнасы
қаржылық тұрақтылық болып табылады. Ол ақша қаражаттарын еркін пайдаланып,
оларды ... ... ... ... мен ... өткізу процесінің
үздіксіздігін қамтамасыз ететін, ... ақ ... ... және ... ... қаржыландыратын ұйымның қаржы ресурстық ... ... ... ұйымның жалпы тұрақтылығының негізгі бөлігі
болып табылады». Сонымен қатар, олар: «ұйымның қаржылық тұрақтылығы – бұл
тәуекелдің мүмкін болатын ... ... ... сақтай отырып,
табысты өсіру негізінде қаржыны тарату мен ... ... ... ... ... ... ... - деп те көрсетеді.
В.Г Артеменко мен М.В ... бұл ... ... ... ... – бұл ... ... тұрақты дәрежеде артуы. Ол
ақша ... ... ... қамтамасыз етеді және оларды тиімді
пайдалану арқылы өндіру және өнімді сату процесінің үздіксіз болуына ... ... да ... ... ... өндіріс шаруашылық
қызметті процесінде қатысады және ұйымның жалпы тұрақтылығының негізгі
бөлігі болып ... Ал, ... ... ... ... ол ... ... табыстың шығынан артуын қамтамасыз ететін ақша ағымының
қозғалысын көрсетеді.
Нарық жағдайында ол ең бірінші ... ... ... ... ... ... талап етеді және оның мөлшері мемлекетпен,
жабдықтаушылармен, несие ... мен, ... және т.б. ... үшін ... ... болуы тиіс. Сонымен қатар ұйымның одан әрі
дамуы үшін барлық есеп айырысулар мен барлық міндеттемелерді ... осы ... ... дамытуға оның материалдық-техникалық базасын
жаңартуға және басқаларға мүмкіндік беретіндей дәрежеде ... ... ... ... ... ... ... авторлардың көзқарас-
пікірлерімен экономист-ғалымдар келісе бермейді. Мәселен, В.Т.Артеменко мен
М.В.Беллендир: «Қаржылық ... мәні – ... ... ... ... және ... ... - деп тұжырымдайды
Бұл ұғымды А.Д.Шеремет пен В.С.Сайфулин ... және ... ... ... ... мәні – бұл ... мен
шығындардың қалыптасуы көздерінен қамтамасыз етілуі» - деп сипаттайды.
Э.А.Маркарьян мен ... да дәл ... ... яғни ... өз ... бойынша есептеу мүмкіндігі», немесе «Сауда,
несие және басқа да төлем ... ... ... пайда
болатын ұйымның төлем міндеттемелерін уақытылы және ... ... ... ... қабілеттілігі, қаржылық тұрақтылықтың сыртқы
көрінісі болып табылады» - деп көрсеткен. Ұйымның ... ... ... ... оның ... ... және сауықтыру жолдарын іздеу жөніндегі
сұрақтарда шиеленісе түсті.
Ұйымның қаржылық тұрақтылық жағдайына көптеген факторлар әсер етеді,
оларды В.М.Радинова және ... ... ... ... пайда болу орнына байланысты – ішкі және сыртқы.
2) нәтижесінің маңыздылығына байланысты – ... және ... ... ... ...... және күрделі.
4) әрекет ету уақыты бойынша – тұрақты және уақытша.
Ішкі факторлар ұйымның өзінің жұмысын ұйымдастыруына байланысты болады,
ал сыртқы факторлар ұйым ... ... ... ішкі ... ... ... тұрақтылығы ең бірінші
өндіріс шығындарымен үздіксіз байланысқан өндірілген өнім мен көрсетілген
қызметтің құрамы мен ... ... ... ... және ... ... қатнас маңызды болып табылады.
Ұйымның өндірілген өнім және ... ... ... байланысқан
қаржылық тұрақтылығының маңызды факторларының бірі –активтердің ... ... ... ... ... ... ... алуы болып
табылады. ағымдағы активтерді басқару өнері –ұйым шотында оның ... ... үшін ... болатын қаржының ең төменгі сомасын ұстаудан
тұрады.
Қаржылық тұрақтылықтың ішкі ... ... бірі – бұл ... ... мен ... оларды басқару стратегиясы мен
тактикасының дұрыс таңдап алынуы. Ұйымның өз қаржы ресурстары, соның ... ... ... көп ... ... ол өзін жайлы сезіне алады.
Сонымен ... тек таза ... ... ғана ... ... ... оны ... әсіресе өндірісті дамытуға бағытталған бөлігі де өте маңызды болып
табылады [11].
Ұйымның қаржылық тұрақтылығына қарыздық капиталдар нарығындағы ... ... ... ... ... Ұйым ақша ... көп тартатын болса,оның қаржылық мүмкінділіктері де соншалықты
мүмкіндіктері де соншалықты жоғары болады, алайда, ... ... ... те ... – яғни ұйым өз ... уақытында есептесе ала
ма жоқ па – деген қауіп туады. Және де бұл ... ... ... ... ... бір түрі ... резервтерге үлкен рол
берілген.
Жоғарыда айтылғандарды қорыта келе, ұйымның қаржылық тұрақтылығына әсер
ететін мынадай ішкі факторларды атап көрсетуге болады:
ұйымның ... ... ... ... ... ... құрылымы және оның ... ... бар ... ... қаржылық капиталдың мөлшері;
шығындардың көлемі,олардың ақшалай табыспен салыстырғандағы динамикасы;
қорлармен резервтерді олардың құрамы мен құрылымын қоса алғандағы мүлік ... ... ... ... ... факторларға шаруашылық жүргізудің экономикалық жағдайының әсері,
қоғамда үстемдік етуші техника мен технология, төлеу қабілеті бар ... ... ... деңгейі, ҚР үкіметінің салық және несие саясаты,
ұйымның ... ... ... заң ... сыртқы экономикалық
байланыс және т.б. жатады.
Сонымен, қаржылық ...... ... ... мен ... ... ... жағдайда, пайда мен капиталдың өсімі
негізінде сол ұйымның дамуын қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... мен ... деп ... болады.
Қаржы ресурстары жағдайының нарық талаптарына сай болуы және де ұйымның
дамуына байланысты қажеттіліктерге жауап бере алуы өте ... ... ... қаржылық тұрақтылықтың жетіспеушілігі ұйымның төлеу
қабілетінің жоқтығына және оның ... ... ... болмауына ал көп
болуы – дамуға кедергі жасап, басы артық қорлармен және ... ... ... ... соқтыруы мүмкін.
Ұйымның қаржылық тұрақтылығын қалыптастырудың оның өз контрагенттерімен
салық органдары, банктер, жабдықтаушылар, сатып алушылар акционерлер, ... ... ... ... әсер ... ... да ... іскерлік қатынаста болу – жақсы қаржылық жағдайының ... ... ... ... өз ... ... тұрақты тиімділікке ие ... ... ... ... ... ... ... тартымдылығы болуы үшін тек бүгінгі күні ғана емес,
болашақта да ... ... ... ... қарағанда жақсы болуы тиіс.
Сондай-ақ, бұл жыл сайын өз облигациясы бойынша белгілі бір пайыз бен
алғысы келетін, ал зайым мерзімі ... ...... ... ... ... ... облигация иелеріне де қатысты. Кез-келген коммерциялық
ұйым сияқты банктерде өз несиелері мен тәуекел ете отырып несие алушының өз
қарызын ... және ... ... ... ... оны беру ... ... отырып, кез-келген банк өз клиентінің қаржылық жағдайын және
бұл ... ... ... ... ... ... ұйымның
қаржылық тұрақтылығы банктер осы ұйымға ... беру ... ма жоқ па, ал ... ... ... жағдайды – қандай пайыз бен және қанша мерзімге деген
сұрақтарды шешудегі негізгі ... ... ... ... ... сенімді және төлем қабілеттілігі жоғары ұйымдар мен келісім
шартқа үлкен ықыласпен отырады. ... ... ... ... ... ұйымның жағдай тұрақты болғанын қалайды, себебі тек осындай
ұйым ғана салықтар мен басқа да міндетті ... ... және ... алады.
Қазіргі нарықтық экономиканың дамуына және бухгалтерлік есеп жүйесінің
жетілдірілуіне байланысты шаруашылық қаржы іс-әрекетті ... ... және ... ... ... түрлеріне бөлуге мұқтаждық шықты.
Ішкі басқаратын талдау басқаратын бухгалтерлік есеп мәліметтерін пайдалана
отырып ... ... ... ... ... ... ... бейімделеді.
Қаржылық есеп пен есеп беру мәліметтерін қолдану арқылы ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге
бейімделетін сыртқы қаржылық талдау. ... ... ... ... ... ... толық ашу мақсатпен қаржылық
талдауды басқаратын талдаумен ... ішкі ... де ... ... ... ... ... да методологиялық
негізі болып таным теориясының, диалектиканың, экономикалық теорияның,
статистиканың, бухгалтерлік есептің, аудиттің және ... ... ... ... Маңызында, қаржылық талдау бухгалтерлік
есеп, аудит және қаржылық менеджмент араларындағы қатынастырушы ... ... ... ... бір түрі ... да, ол, ... ... есептің де құрамдық бөлімі.
Қазіргі қаржылық талдау ұйымның ... ... мен ... көздерінің (пассивтерінің) ахуалын, ... ... ... ... ... ... мен ... тәуекелді
және іс-әрекеттің тиімділігін оқып зерттейді. Сондықтан, ... ... ... ... ... келесідей сипаттауға
болады.
- іс-әрекеттің зиянсыздылығы мен табыстылығын оқып және ... ұйым ... ... оқу және ... ... (капитал мен міндеттемелердің) ахуалын оқу ... ... ... ... және ... ұйымның қаржылық тұрақтылығын анықтау және бағалау;
- төлем және несие қабілеттілікті анықтау және ... ... ... мен ... ... және ... ұйым ... тиімділігін анықтау және бағалау.
Демек, қаржылық талдау мазмұны қорытындылы түрде ұйымның меншікті және
заемды қаржылық ресурстарының барын, олардың ахуалы мен ... ... ... ... Ал қаржылық талдаудың маңызы шаруашылық
субъектінің қаржылық ахуалын және іс-әрекетінің ... ... ... ... анықтау мен есептеу үшін ... ... ... ... ... қоса ... ... әртүрлі көрсеткіштерді жүйелі келіс арқылы
оқуға, түрлі-түрлі факторлардың әсерін кешенді ... ... ... ... ... мен ... ... ақпараттарды қолдануға
негізделеді.
Қаржылық талдау анықтамасында белгіленгендей ұйымның барлық ... мен ... ... ... көрсеткіштер жүйесінде
бейнеленеді. Бұл жүйе өз алды ұйым ... ... және әр ... ... ... мәліметтер жиынтығы болып көрсетіледі.
Жалпы айтқанда, ақпараттық жүйе тиісті ақпаратпен қамтамасыздандыру ... ... ... ... ... ... болуын талап
етеді., ал осының барлығы ... ... ... жүргізу, дұрыс және
дәйекті басқаратын шешімдер қабылдаудың қажетті шарттары болып ... ... ... талдауы келесі үш бағытты біріктіруді
талап етеді:
- бұрынғы жетістіктерді талдау (ұйымның ахуалына перспективалы талдау
жүргізу);
- ... ... ... (ұйымның қазіргі ахуалына диагноз
жасау);
- келешекте болатын жетістіктерді ... ... ... ... ... қаржылық талдаудың объектісі болып шаруашылық субъектінің
өткен, ... және ... ... ... ... ... жалпы және оның құрамдылық бөлімдерінің барлық жұмысы мен ... ... оқып білу ... Ал ... ... субьектісі
ретінде экономикалық қызметтер және сыртқы құштар пайдаланушылар мен
мекемелер ... ... ... ... жабдықтаушылар,
сатып алушылар есептеледі.
Қаржылық ... ... оның ... ... ... мен ... Жалпылы түрде қаржылық талдаудың негізгі мақсаты болып ұйымның
қаржылық ахуалын объективті және дәйекті сипаттайтын қажетті көрсеткіштерді
анықтаумен оқып білу ... Осы ... жету үшін ... ... шешу қажет. Сол міндеттердің негізгілері ретінде ... ... ... есеп ... ... оқып білу;
- ұйымның кірістілігін оқып білу;
- ұйым мүлігінің ахуалы мен барын оқып білу;
- активтердің ахуалы мен олардың ... ... оқып ... меншікті капитал міндеттемелерді оқып білу;
- қаржылық тұрақтылықты анықтау және бағалау;
- өтімділік пен төлем қабілеттілікті анықтау және бағалау;
- баланс өтімділігін ... ... ... мен ... потенциалды бағалау;
- іскерлік белсенділік пен іс-әрекет тиімділікті оқып білу.
Әрине, жоғарыда айтылған міндеттермен олардың тізімі ... ... ... ... байланысты дербес міндеттер қойылуы және
кейбір сауалдар жетеленуі мүмкін. Бірақта олардың бәрі қаржылық ... ... ... ... ... ... ұйымның шаруашылық қызметін талдаудың
қорытындылаушы ... ... ... және ол үш ... қамтиды: жабдықтау,
өндіріс және өткізу; бұлардың жиынтығы ... ... ... ... құрайды.
Ұйымның қаржылық қызметі – бұл оның осы қызмет нәтижесінде меншікті
және тартылған капиталдың көлемі мен ... ... ... ... ... Ол қаржы ресурстарының жүйелі түрде ... мен ... есеп және ... ... сақтауға, меншікті және қарыз
қаражаттарының арасындағы арақатынастың рационалдылығына, сондай-ақ ұйымның
тиімді қызмет етуі ... ... ... қол ... ... ... қаржылық, өндірістік және коммерциялық жақтары арасында
тығыз байланыс пен ... ... бар. ... қаржылық қызметінің
жетістігі, көбінесе оның ... ... мен ... өзі ... ... және ақша қаражаттарын алуы оның ... ... ... ... ... ... өнім ... деңгейге сәйкестігіне және оны бір қалыпты ... және ... ... ... өнімді үздіксіз өндіру және ... ... ... ... оң ... ... өндіріс процесінде өнім
сапасының төмендеуі және оны сатудың ... ұйым ... ... ... ... ... жасайды, нәтижесінде ұйымның төлеу
қабілеті төмендейді. Кері байланыс та бар, ол ақша ... ... ... ... ... ... ... өндіріс
процесінің тоқтауына әкеліп соқтыруы мүмкін.
Шығындар көлемі өндіріс ... ... ... ... ... ... көп болса, ұйым өнімді өткізу көлемін сақтай
отырып ресурстарды, соның ... ... ... ... ... Және ... ... пен материалдар шығындарың ... ... ... ... төмендеуі, басқа да ресурстардың
мөлшерден тыс жұмсалуы және ... емес ... ... ... қажеттілігіне себепші болады. Еңбек және ... ... ең ... ... ... ... содан соң табыс та
талдап қорытылады.
Соңғы айтылған ... ... ... ... қаражаттарының
көлемін өзгерте отырып, оның жалпы ... ... ... ... ... ... қалыпты болуы әсіресе өз кезегіндегі
қойылған мақсаттарға қол жеткізу үшін қажетті жағдайларды туғызады. ... ... ... ... табылатын өнім өндірудің үздіксіздігін
және ұйымның ... ... ... ... ... ... күні қызмет етуші ұйымдардың қаржылық ... ұйым ... ... және ... ... ұйым
активтерінің қалыптасу көздерінің құрамдық және құрылымдық ... ... ... ... және ... ... ... ұйымның төлем қабілеттілігі мен несие
қабілеттілігін анықтау керек.
|1.2|Қаржылық тұрақтылықты талдау ... ... ... |
| ... ... ... ... да бір ... ... ... ... талдаудың да өз әдісі
бар. Талдау әдісі – ол «шаруашылық субъектінің ... ... ... бар ... ... арнайы әдіс-айла арқылы өңдеу негізінде сол
қызметті жүйелі кешенді түрде оқып ... ... әр ... ... қайшы
әсерлерін айқындау мен есептеу, талдау материалдарын қорытынды мен
ұсыныстар әлпетінде ... ... ... ... ... ... ... пайдалану, сол көрсеткіштердің өзгерістерінің
себептерін оқып білу және олардың ... ... ... ... мен ... ... Талдау әдістерінің мазмұнын ашу мен ... ... ... айқындау үшін нақты талдау процесінде бірнеше
сараптамалық тәсілдер мен әдістемелер ... Ал ... ... ... бір түрі ... оған ... процесінде жалпы
барлық талдауда пайдаланатын әдістер, тәсілдер мен әдістемелер қолдану тән.
Қаржылық талдаудың тағы бір ... – ол оның ... ... ... ашық ... Осы ... және бухгалтерлік есептің
қаржылық есептіліктің Халықаралық стандарттар талаптарына сәйкестігі талдау
процесінде капитал мен ... ... ... ... ... ... және т.б. ... оқып білуге бірнеше әдіс
тәсілдерді қолдану қажеттілігін талап етеді.
Қаржылық талдауда пайдаланатын барлық әдістер, әдістемелер мен тәсілдер
теория мен ... ... ... ... – сараптамалық және
арнайы әдістерге жіктеледі. Жалпы экономикалық ... тобы ... ... ... ... ... және ... қалыптасады. Оларға келесілер жатады:
- статистикалық қадағалау;
- абсолютті, қатыстылы және орта мөлшерлер;
- теңеу;
- топтау;
- индекстік әдіс;
- дисперсиялық және ...... ... ... ... ... эконометриялық әдістер;
- математикалық моделдеу мен программалау және т.б.
Бұл әдістердің мазмұны мен оларды қолдану жөнінде әдебиет беттерінде
толық ... ... оны ... ... жоқ шығар. Бірақта бұл
арада келесі ескертуді белгілеу қажет: біріншіден жоғарыда ... ... ... ... ... қатал тәртібімен шектеледі,
екіншіден олар негізінде нақты сараптамалық сауалдарды шешу маңында ... алу үшін ... ... ... тобы ... ... факторлық талдау
әдістері дейді) – бұл ... ... ... әсер ... ашып анықтау мен олардың мөлшерін есептеуге арналған бірқатар
әдістер мен әдістемелер, сондай-ақ олардың ... ... ... даму ... ... құрылады. Факторлық талдаудың негізгі
мақсаты – ол нәтижелік көрсеткіштің сол ... өзге ... ... немесе факторлар әсерін айқындау мен есептеу. ... ... ... ... ... ... және қандай түрде әсер етуіне байланысты тура
және ... ... және ... ... ... факторлар нәтижелік көрсеткіштер деңгейіне тікелей әсер етеді.
Мысалы, қандай бір тең шарттар маңында жалпы пайда мөлшері өнім сату ... ... ... кіріс көлеміне тура байланысты жанама факторлар
нәтижелік көрсеткішке тікелей әсер етпейді – олар ... ... ... етеді. Мысалы, жанағы жалпы пайда мөлшеріне сатылған өнім бірлігі
бағасының өзгерісі тікелей әрекет етпейді, ол өнім ... ... ... әсер ... ... өнім ... бағасының өзгерісі ең алдымен кіріс
көлемі деңгейіне ықпалын тигізеді.
Ұйым іс-әрекетінің саны, ... ... ... ... ... ... ... факторларға жатады. Осындай факторларды
басқаша өндірістің экстенсивтік дамуын қамтамасыз ететін ... ... Ұйым ... мен ... ... ... көрсеткіштерді сапалы факторлар дейді және олар өндірістің
интенсивтік ... ... ... ... ... ... ... жиі қолданатын әдістері мен әдістемелерінің
кейбіреуімен танысайық. Олардың біреуі – ол нәтижелік ... әр ... ... динамика бойынша санды түрде анықтаудың негізі болып
табылатын индекстік әдіс. Еске сала ... бұл әдіс тек қана ... ... үшін ғана ... ... қоса ол нәтижелік көрсеткішке бөлек
бір факторлардың абсолюттік әсерін есептеуге мүмкіншілік ... ... сату мен ... ... ... ... ... өзгерісіне екі
фактор, яғни өніммен қызмет ... ... және оның ... ... ... ... үшін ... айналымы жалпы индексін қолдануға
болады. Бұл индекстің дәстүрлі түрі келесідей:
| |Iq = ∑ q1 * p1 / ∑ q0 * p0 |(1) ... - өнім сату мен ... ... ... ... ... ... және q0 – сәйкестілі есепті және базисті ... ... өнім ... ... ... p0 – сәйкестілі есепті және базисті жылғы ... өнім ... ... бірлігінің бағасы.
Бұл ара қатынас (1) базисті жылмен салыстырғанда есепті жылғы ... мен ... ... ... ... ... ... арту немесе азаю
мөлшерінің қатыстылы өзгерісін көрсетеді. Ал осы индекс арқылы есепті жылғы
көлемнің базисті ... ... ... ... ... ... ... сомадан бөліміндегі соманы алу қажет, яғни былай Δд=∑
q1 * p1–∑ q0 * p0. Есептелген айырмашылық өнім ... ... ... ... ... өнім мен ... көрсету көлемі және оның бағасының
әсері маңындағы өзгеруінің өскенін (+) немесе азайғанын (-) көрсетеді.
Ал енді өнім сатудан және ... ... ... ... ... ... осы екі фактордың әр біреуінің жеке санды әсерінің есептеу
үшін ең ... ... ... ... мөлшерін анықтау қажет. Осы
қарастырылып отырған мысал бойынша кірістің шартты көлемі өткен ... ... ... есепті жылғы өнім көлеміне көбейту арқылы есептеледі,
яғни былай: ∑q1*p0 ... ... ... ... ... индексті құру
қажет:
| |Iq = ∑ q1 * p0 / ∑ q0 * p0 |(2) ... ара ... (2) ... ... салыстырғанда есепті жылғы
сатылған өнім мен көрсеткен ... ... ... ... ... арту ... азаю ... қатыстылы өзгерісін көрсетеді, яғни
осы ара қатынастың алымы мен ... баға ... ... ол кіріске ешқандай ықпалын тигізбейді, сондықтан өзгеріс тек
қана көлемнің өзгерісіне ... Ал ... ... мен ... ... есептелген (±) Δq=∑ q1 * p0- ∑ q0 * p0 ... ... ... қызмет көлемі өзгеруінің әсері арқылы біріккен
жылдық кірістің өскен (+) немесе азайған (-) ... ... ... ... мен оның ... ... анықтау үшін келесідей
индекс құру қажет:
| |Ip=∑ q1 * p1 / q1* p0 |(3) ... ара ... ... есепті жылдағы бағаның қатыстылы өзгерісін
айғақтайды, ал ... ... мен ... ... ... есептелген (±)
Δp=∑ q1 * p1-∑ q1 * p0 ... өнім ... ... ... ... жылдық кірістің өскен (+) немесе азайған (-) сомасын көрсетеді.
Осы (2) және (3) ... ... ... біріккен жылдық кіріс
индексінің жалпы қатыстылы ауытқуын көрсетеді, яғни Iд = Iq * Ip, ... ... ... Δq + Δp = Δд ... ... ... ... көрсеткіштің өзгерісіне әрбір факторлар ... ... үшін ... тағы бір әдіс – ол ... ... ... ... алдына әмбебап болып табылатын әдістің мағынасы әрбір фактордың алғашқы
мөлшерін олардың нақты мөлшерімен қатал ... ... ... ... ... ... әрбір кейінгі мөлшерден бұрынғы мөлшерді
шегертумен қорытылады. Бұл әдіс ... ... ... ... типтері бойынша факторлардың әсерін есептеу ... ... ... ... ... ... көбейтумен
есептелетін мультипликативтік модельдерде ... ... ... тәртібін келесі мысал арқылы көруге болады:
| |V = P * Y * D * T |(4) ...... өнім ... мың ... – өндірістік персоналдың саны, адам.
Y – жылдағы жұмыс құны саны;
D – жұмыс күні ... ... – бір ... ... ... өнімділігі, мың теңге.
Алмастыру тізбектілігі факторлардың базисты мөлшерлерінің орнына келе
олардың нақты ... қою ... іске ... ... ... ... V0 = P0 * Y0 * D0 * T0 – ... факторлар базистіы мөлшерімен
есептеген алғашқы деңгей;
2. V р= P1 * Y0 * D0 * T0 – ... саны оның ... ... бірінші итерация ;
3. Vу = P1 * Y1 * D0 * T0 – ... ... құны саны оның ... ... ... ... Vt = P1 * Y1 * D 1* T 0
5. Vt = P1 * Y1* D1 * T1 – бір ... сағаттық еңбек өнімділігі
оның нақты мөлшерімен алмастырылған төртінші интерация.
Енді модельге кірген факторлардың әр біреуінің ... ... ... ... әсерін есептейік. Ол үшін әрбір кейінгі
интерация нәтижесінің ... ... ... яғни ... әдістемеме:
а) өндірістік персонал саны өзгерісінің әсерін: ±Δ p = V p - V 0;
б) жылдағы жұмыс күні саны ... ... ±Δу= Vу - V ... ... күні ... ... әсерінен: ±Δd= Vd - Vу;
г) бір жұмыскердің сағаттық еңбек өнімділігі өзгерісінің ... ±Δt =
V - ... V1 - V 0= V p ± Δу ± Δd ± ... ... бір ... ... мөлшерін екіншінің
мөлшеріне бөлу арқылы есептелетін модельдерде тізбекті ... ... ... мысал арқылы көруге болады:
| |R = P / V |(5) ... – сату ... %;
P – ... ... мың ... - өнім сату мен қызмет көрсетуден түскен кіріс, мың теңге. әсеріне
тәуелді екенін ... яғни ... (Р) және өнім сату мен ... (V) ... өзгерістерінің әсері.
Есептеу әдістемесі:
R0 = P 0 / V0 – сату рентабельділігінің ... ... = P 1 / V0 – сату ... ... ... = P 1 / V1 – сату ... нақты мөлшері.
Енді осы көрсеткіштерді қолдана отырып сату рентабельділігі өзгерісіне
әрбір фактордың ... ... ... ... ... өзгерісінің әсерін: ±Δ p- Rш- R0
б) сату ... ... ... ±Δv= ... R1- R0=(±Δ p)+( ±Δv)
Экономикалық талдау дағдысында көбінесе тізбекті алмастыру ... ... өзге ... ... Оларға абсолютті айырма әдісі, қатыстылы
айырма ... ... ... ... ... жатады.
Абсолютті айырма немесе ... ... ... ... модельдер бойынша факторлардың әсерін есептеу үшін
тізбекті алмастыру әдісінің оңайлатылған нұсқасы. Мысалы, сату ... ... ... ... (Р) сол өнімнің ... (V) ... ... яғни Q=V*P, оның ... ... әсерін келесідей
анықтауға болады:
а) өнім саны өзгерісінің әсері: Δv=( V1- V0)* P ... өнім ... ... ... ... Δ p (P 1- P 0)* ... V1- V0= Δ p + ... айырма әдісі де абсолютті айырма ... ... ... ... ... үшін ... бірақта тек қана
қолданылатын мәліметтер қатыстылы мөлшер түрлерінде болған ... ... өнім ... (-) Δv % ... ал өнім ... ... ... Δ p %, онда осы екі фактордың сату ... ... ... ... есептеуге болады:
а) өнім саны өзгерісінің әсері: (-) Δ Qv = ( V0* ( - ) Δv % / ... өнім ... ... өзгерісінің әсерінен сату көлемі абсолюттік
өлшемде ( - ) Δ Qv сомаға азайғанын көрсетеді.
б) өнім ... ... ... ... ( +) Δ Qр= [( V0± Δ Q v )
* ( + ) Δр %] / 100, яғни өнім ... бағасының қатыстылы өзгерісінің
әсерінен сату ... ( өнім саны ... ... ... ... ... +) Δ Qр сомаға өскенін көрсетеді.
Пайыздық айырым әдісі ... ... ... ... айырым әдісінің
бір түрі болып табылады, ал осы әдіс бойынша факторлардың әсері келесідей
анықталады:
а) өнім саны ... ... Q v = V0 * [(Q1/ Q ... ... әсері : Δ Q Р = V0 * [(Q1 P 1/ Q 0 P 0)- Q1/ Q ... ... өте жиі ... ... ... ... көрсеткіштері оның құрамына кіретін бірнеше көрсеткіштері оның
құрамына кіретін бірнеше көрсеткіштер мөлшерін қосу арқылы анықталады [15].
Сондықтан, осындай ... ... ... ... ... ... оны құрастыратын бөлшектерінің әсерін анықтау қажеттілік туады.
Ол үшін қатыстылы айырым әдісінің тағы да бір түрі ... ... ... ... фактордың үлестік әсерін есептеу әдісі. Осы
әдісті пайдалану мысалы ретінде ... ... ... қосумен
анықталатын өнімнің өзіндік құн көрсеткішін қолданайық.
Өнім өзіндік құнның жалпы сомасын келесі аддитивтік ... ... ... |Z = T + S + N |(6) ...... жалпы сомасы, теңге;
T – еңбек ақы шығындары, теңге;
S – шикізат пен материалдар шығындары, теңге;
N – ... ... ... жылмен салыстырғанда есепті жылғы Z-тің қатыстылы өзгерісі келесі
ара қатынас арқылы анықталады: ΔZ% = (Z1/ Z0) * 100.
Бұл өзгеріс (ΔZ%) модельге ... ... ... баптарының абсолюттік
өзгерістерінің әсерімен шарттасқан. Шығындар ... ... ... бап ... есепті жәнебазисті жыл сомаларының айырымы ретінде
есептеледі, яғни келесідей;
±Δ T = T1 – ... S = S1 – ... N = N1 – ... өнім өзіндік құнның қатыстылы ретінде жалпы өсу немесе төмендеуіне
әрбір баптың үлестік әсерін есептеуге болады. Ол үшін төмендегідей ... ... ) ... ақы ... ... әсері арқылы: ΔZ t% = ±ΔT/ Z0 *100.
б) басқа да шығындар өзгшығындар өзгерісінің әсері арқылы: ΔZ n% = ... ... ... ... шығындары өзгерісінің әсері арқылы: ΔZ s% =
±ΔS/ Z0 ... ΔZ % = ΔZ t% + ΔZ ... ... ... бір ... бар, себебі бұл әдісті
пайдалануы бірден факторлар өзгерістерінің бір ... ... ... ... ... ... факторлар бір жола және сабақтастықпен
өзгереді. Осындай сабақтастықтан және оның ... ... ... ... ... ... ... алмастыру әдісін пайдалану
барысында жасалатын есептесуде факторлардың біріне қосылады. Ал ... ... ... мөлшерін бұрмалайды, себебі соңғы тұрған фактор
басқаларына қарағанда ылғи астам әсер етеді.
Тізбекті алмастыру әдістің осы кемшілігінен ... ... ... ... әсерін нақтылы есептеу үшін интегральды ... ... ... әдіс ... ... ... ... маңында жекелеген ықпалы арқылы пайда болатын қосымша өзгерісті сол
факторлар арасында бөлуін қамтамасыз етеді . сондықтан бұл әдіс ... ... ... ... ... ... ... үшін
пайдаланады. әдісті пайдалану үшін қолданылатын арнайы ... ... ... мен ... талдау оқулықтарында келтіріліп
толық сипатталған.
Қаржылық талдаудың арнайы әдіс тәсілдер тобы қаржылық ... ... ... ... құрайды (А қосымшасы). Оның ішіне
факторлық талдау әдістері де жатады. Қаржылық талдау ... ... ... ... ... мен ... коэффициенттер әдісі
пайдаланады.
Баланстық әдіс көрсеткіштер арасында бар өзара шарттастыққа негізделіп
олардың ара қатынасы мен пропорцияларын ... Бұл әдіс ... ... қажетті алғашқы мәліметтер мен есептемелердің
дұрыстығын тексеруді қоса, сол көрсеткіштер ... ... ... оқып
білу үшін пайдаланады.
Көлбеуіл әдіс бухгалтерлік есептілік баптарын өткен ... және ... ... ... ... ... ... Сондай салыстыру нәтижесінде баланс баптарының,
жинақты ... және ... ... ... және қатыстылы
ауытқулары белгіленеді.
Тікшіл әдіс баланстың жалпы, жинақты көрсеткіш ішіндегі әрбір баптардың
әсерін анықтаумен олардың үлес ... ... және ... ... ... ... деңгейімен салыстыру үшін пайдаланады.
Тренділік әдіс бірнеше жыл ... ... ... ... ... ... ... ауытқуларын анықтау үшін қолданылады.
Маңызында, осы әдіс арқылы нақты бір көрсеткіштің динамикалық даму ... ... ... ... ... оның трендін. Сосын сол трендті
қолдана отырып ... ... ... болашақ мөлшерін болжамдауға
болады, яғни болжамдық талдау жасау.
Қаржылық талдаудың нағыз өзіндік және көп ... ... ... ... ... – ол әр түрлі қаржылық коэффициенттер есептеу
негізінде ... ... ... ... интерпретациялау.
Қаржылық коэффициенттер деп екі абсолюттік ... бір ... ... ... қатыстылы көрсеткіштерді айтады. Коэффициенттерді талдау
процесінде олардың нақты ... ... ... ... ... ... өзгерістері айқындалады, сондай – ақ
сол көрсеткіштердің есепті жылғы және бірнеше жылдар маңындағы ... ... ... ... мен координациялау
коэффициенттерін айырады. Бөлісу коэффициенттері осы ... ... ... ... ... үшін пайдаланады, ал координациялау
коэффициенттері экономикалық маңызы әр түрлі екі абсолюттік көрсеткіштер
арасындағы өзара ... ... ... үшін ... Мысалы координациялау
коэффициенттерге кеңінен тараған активтер кірістілік коэффициенті жатады.
Бұл коэффициент ұйым өзінің ... ... бір ... ... ... тапқаны көрсетеді, себебі ол барлық пайда сомасын меншікті
капитал көлеміне бөлу арқылы есептеледі. Бөлісу коэффициенттердің бірі – ... ... ... Бұл ... нақты активтер құнын баланс
жиынтығына бөлу бойынша ... ... ... ... материалдар,
аяқталмаған өндіріс қосындысы құнының ұйым мүлкінің жалпы құны ... ... ... ... жүйесін экономикалық мазмұнға
байланысты шартты түрде шаруашылық субъектінің қаржылық ахуалының ... ... ... тән үш ... ... ... Коэффициенттердің
бірінші тобы қаржылық тұрақтылықты бағалау үшін екіншісі - өтімділік ... ... ... ... ... үшін ... Осы
коэффициенттерді талдау барысында қолдану мен солар арқылы ұйым іс әрекетін
қаржылық жағдайын ... және ... ... ... ... ... тиімді басқару – қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз |
| ... ... ... ... ... қаржылық жағдайдың беталысын анықтау және оны
басқару маңызды ... ... Сол ... ... ... ... құру қажеттігі туындайды. Қаржы стратегиясы – бұл ұйымның
жалпы ... ... ... ... ... Ол ... ... қамтамасыз ету жөніндегі іс-амалдардың бас жоспарын жасау мен
оны іске асыру әрекетінен көрінеді. Қаржылық ... ... ... ... ... ... ... жаңа ортада тіршілік
ету, даму үлгісін жасайды. Қаржылық стратегияға мыналар кіреді: қаржылық
жағдайды ... ұйым ... ... ... ... ... және
қолма-қол ақшасыз есеп айырысуды ұйымдастыру, салық және баға ұстану
саясаты; құнды қағаздар ... ... ... және ... ... ... ... жекелеген стратегиялық міндеттерді орындау стратегиясы деп бөлінеді.
Басты қаржы стратегиясы деп ұйымның ұзақ мерзімді ... ... ... ... ұйым өз ... ұзақ мерзімді, қысқа мерзімді және ағымдық
қаржылық жоспарлау жүйесін қолданатын ... онда ... ... де
тиісінше бөлшектелінеді. Отандық тәжірибеде ол, ... ұзақ ... - ... бес ... ... орта мерзімді жоспарлауда - бір жылдан
үш жылға дейін; ағымдық (оралымды) жоспарлауда - тоқсанға, бір айға ... ... ... одан да ... мерзімге жасалынады. Оралымды қаржылық
стратегияның ... ... - ... жоспарланған кезең ішінде барлық
жалпы табыс пен шығын ... ... ... мен ... ... есептеп жоспарлаған жағдайда ғана ақша ағынын дұрыс ... ... ... ... қол ... ... басты стратегиялық қызметі - ұйымды оның мақсатын орындауға
қажетті әрі жеткілікті ... ... ... ету. ... ... ... ... қол жеткізетін тәсілдер мен іс-
әрекеттерді ... атап ... ... ... құру және ... ... ... басқару; шешуші бағыттарды анықтап,
ресурстарды сонда шоғырландыру; мақсаттарды дәрежесіне қарай бөліп, оларға
кезең-кезеңмен қол ... ... ... ... ... мен материалдық мүмкіндіктеріне сәйкес болуы; әрбір уақыт шегінде
ұйымның қаржы-экономикалық жағдайын ... ... ... ... ... құру және ... ... және бәсекелестердің
экономикалық және қаржылық ... ... алу; ... ... қол ... үшін күресу және әдіс-амалдар қолдану.
Демек, ұйымның қаржылық іс-әрекеттегі табысы қаржы стратегиясының
теориясы мен ... ... ... ... қаржылық стратегия
ұйымның қаржылық мүмкіндіктеріне сәйкес келген ... ғана ... ... ... ... ... жоспарын жасап, оны орындау үдерісінде,
яғни ұйым ішіндегі қаржылық жоспарлауды ұйымдастыру барысында іске асады.
Ұйымішілік жоспарлауды ... ... ... бірі - ... ... ... өндіру болып табылады. ... ... ... бола отырып, ұйымның өндірістік және
коммерциялық іс-әрекетінің барлық негізгі аспектілерін қамтиды.
Ұйым ... ... ... мүмкін мәселелерді сараптап,
соған қоса ... ... шешу ... ... ... ... ... міндетті етіп бекітпейді. Ал
дамыған елдер тәжірибесі мен өз ... ... ... тым ... ... ... кұру - өмір талабы болып отыр. ... ... ... өндірістік-техникалық-қаржылық жоспарларын
әкімшілік басқару жүйесінде кұруы мен іске асыруын және оның ... ... - ... ... ... түрінде келтіруге болады.
Төлемдер күнтізбесі ұйымның барлық табысы мен ... ... ... ... ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Күнтізбе құру міндетті ... ... ... ... ... ... жасауы оларға ауыр
қаржылық жағдайы ... ... ... ала ... ... ... ... қосымша ресурстар табу үшін дер екезінде
қажетті шара ... ... ... ... ... төлемдер күнтізбесі секілді ұйымішілік
жоспарлау құжатымен салыстыруға ... ... тек ... ... ғана ... Нақтырақ айтқанда, бизнес-жоспар оралымды және орта
мерзімді жоспарлау мәселелерін ... және ... ... ... қатар, шетелдік әріптестермен ... ... ... ... ... ... де ... бағытталады.
Бизнес-жоспар құрудағы шетелдік және отандық тәжірибеге сүйенер болсақ,
оның ең маңызды бөлігі – қаржылық жоспарлау ... ... ... ... ... ... ... қамтиды, бұл – ... ... және ... ... ... ... ... үлгісі; залалсыздық нүктелерін анықтау және т.б. құжаттар жасау
деген сөз.
Сонымен қатар, ... ... құру ... ... ... дамуына
қажетті қаражаттарды анықтау үшін қаржылық жоспарды ... ... ... қажет етеді деп болжанады. Бұл ...... ... ... ... экономикалық тиімділік жағынан
негізделген болуы тиіс. Жоспардың басқа ... ... ... болғанда ғана қаржылық нәтижелер болжамы нақты
болады.
Мәселен, ... ... ... болжамдық бағаға сүйеніп анықталады және
түбегейлі маркетингтік зерттеулерге негізделуі тиіс. Болжамдық ... ... ... ... ... мен ... ... ықпал етеді.
Оны анықтау кезінде жоспарлық кезең ішінде орын алуы ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Сатылым көлемін, сатылған өнімді өндіруге жұмсалған шығындар, сатылымнан
бөлек операциялардан келген табыс пен шығынды ... ... ... ... ... ... ... резерв көздерін табуды көздеу керек.
Мұндай қосымша мүмкіндіктер ұйым іс-әрекетінің бейіміне ... ... ... ... Ұйымның қаржы-шаруашылық іс-әрекетін
талдау нәтижесінде анықталған қосымша қаржы мүмкіндіктері шынайы ... оны ... ... әр ... ... жағдайын ескере отырып, бірнеше
нұсқада жасау қажет.
Дисконтталатын ақша ағындары үлгісі қаржы-шаруашылық ... ... ... ... Бұл жағдайда жалпы қаржылық ... ... ... ... іске ... әр жылдың дисконтталатын
ақша ағындары және жоспарлық ... тыс ... ... ... реті ... ақша ... ... құру мен оны бизнес-жоспарға
енгізу қажеттілігі ... ... ... ... басым бөлігі
төлемдер кезектілігін көрсетпейтіндігінен келіп туындайды. Дәлірек
айтқанда, пайда ... ұйым ... ... «артықтығын» білдірмейді,
ал есепшотта қаржы болуы ... ... ... ... сөз де емес.
Ақша ағындары үлгісін күру ... ... ... ... - ... түсу және жұмсалуын белгілі бір уақыт кезінде бірдей болуын
ұйымдастыру, демек, ұйымның ... ... ... ету ... ... өткендей, бизнес-жоспарды бағалау инвестициялық жоба
ретінде бағалауды қажет етеді. Осы арада жобаны жүзеге асыру ... ... ақша ... орны ... жылдары сол
инвестициядан түскен ақшалай табыс ... ... есте ... Осы ... ... қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... кезеңі ішінде инвестицияның қосымша
қаражаттар құнына түзету енгізіледі. Аталған үдеріс дисконттау деп ... ... ... ақша қаражаттары мөлшері ағымдық
(дисконтталған) құнын көрсетеді. Бастапқысынан басқа іске ... ... ... да ... ағымдық құнына келтіріледі. Ол үшін
олардың құны дисконттау коэффициентіне (ағымдық құн ... |АҚК = 1 / (1 + р)n |(7) ...... құн ...... ... ... мөлшерлемесі (пайда мөлшері немесе инвестор
талап еткен табыс ...... ... қаражаттарының қозғалысы ұйым теңдестігінің активі мен пассивінде
болып жатқан ... ... ... ... ал ақша ... ... іс-әрекет үдерісіндегі табыстар мен төлемдерді теңестіреді.
Қаржылық нәтиже болжамына сәйкес инвестициялық жобаны іске асыру кезеңі
ішінде ақша ағындарының үлгісі құрылады. Мұнда ақша ... ... ... құны ... Ол ... осы ... жоспарлық кезеңнен тыс
жердегі құнын білдіреді және Гордон формуласымен (Wocт) есептеледі:
| |Wocт = CFn ( 1 + g) / (r + g) |(8) ...... ... ... жылындағы ақша ағыны;
r – дисконт мөлшерлемесі;
g – ақшалай пайданың көбею ...... ... өсу ... нәтижесінде таза ағымдық құн мөлшері оң шама ... ... ... - ... ... ... мөлшерлемесі деңгейінде пайда
табуға мүмкіндік береді деген сөз. ... соң ... ішкі ... ... әр түрлі дисконт мөлшерлемелері қойылып, ағымдық құн
нөлдік мәнге мейлінше жуықтауы, бірақ теріс ... өтіп ... ... ... ... ... ... болатындығы анықталады. Аталған
кезең жоба өтелуінің дисконтталған кезеңі деп аталады. Қаржылық ... ... ... ... өтеу ... де ... кұжаттарға қосымша графиктік және талдау ... ... ... ... ... Табыстылық шегі - ұйымның
сатылымнан түскен табыс бойынша залалға ұшырамайтын, бірак ... ... ... ... ... ... ... өте күрделі
болғандықтан, іс ... ... ... ... деп тану үшін жай ... таза пайдасы болса жеткілікті.
|2 |Ұйымның қаржылық тұрақтылығын талдау және оның негізгі |
| ... ... ... ЖШС ... ... қаржылық тұрақтылығын талдаудың абсолютті және қатынасты |
| ... ... ... ... ...... іс-әрекетін қамтамасыз ету үшін
қажетті ақша ... ... ... мен ... ... тұрақтылықтың мазмұнын сипаттайды. Қаржылық жағдайдың тұрақтылығын
сипаттайтын күрделі көрсеткіштер болып ... ... ... ... ... іс-әрекет процесін меншікті көздермен
қаржыландыруды қамтамасыз етуі, ақша ... ... ... жасау және
тиімді пайдалану табылады.
Белгіленген уақытқа қаржылық жағдайдың ... ... ... – ол осы ... ... ... бойы ... ресурстарын ұйым
қаншалықты дұрыс және ұтымды ... ... ... ... ... ... ... ортаның талаптарына сәйкес және ұйымның даму
мұқтаждығын қанағаттандыруға тиіс. Мұндай ... ... ... ... ... ... тұрақтылықтан шарттасуы мүмкін.
Жеткіліксіз тұрақтылық ұйымды төлем қабілетсіздікке, оның өндіріс әрекетіне
қажетті құралдардың жетіспеушілігіне әкелуі мүмкін, ал ... ... ... ... запастары мен резервтері арқылы ұлғайтып, оның
дамуына кедергі әкелуі мүмкін.
Егер де материалды запастардың тиімді қалыптасуы, оптимальды ... ... ... көздермен қаржыландыруды максималды қамтамасыз етуі
қаржылық тұрақтылықтың маңызы ... ... онда оның ... ... ... ... төлем қабілеттілігі пайдаланады. ... ... ұйым ... ... ақша ... ... ... пен
серіктестіктер алдындағы өзінің қаржылық міндеттемелерін уақытында өтеу
қабілеті түсініледі. Басқаша ... бұл ... ... ... ... өтеуіне, олардың түсуіне қарай өзінің міндеттемелерін
орындауына мүмкіндік беретін қаржылық жағдай.
Қаржылық тұрақтылықтың ... ... ... ... (Км) мен ұзақ
мерзімді міндеттемелер (ҰМ) сомасы арқылы ұзақ мерзімді активтер (ҰА) ... (З) ... ... қамтамасыз ету табылады. Бұл шартты келесі
теңсіздік арқылы көрсетуге болады:
| |ҰА + З ≤ Км + ҰМ |(9) ... ... ... ... жасауға болады: ұзақ мерзімді
активтер мен материалдық запастарға жұмсалған барлық салымдар ... ... мен ұзақ ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығына шаруашылық-қаржы іс-әрекет шарттары мен
әртүрлі факторлар әсер етеді. Олардың ішінде нарықта сұранысы бар ... мен сату ... сол ... ... құн ... және оның
кірістермен арақатынасы, мүліктік потенциал ахуалы, ұзақ және ... ... ... ... ... несие
берушілерден, төлем қабілетсіз дебиторлардан тәуелділік дәрежесі және басқа
да факторларды айтуға болады.
Қаржылық тұрақтылықты ... үшін ... ... көздері ретінде
бухгалтерлік баланс, кіріс пен шығыс жөніндегі есеп беру, түсініктеме хат
мәліметтері, ... ... ... есептің деректері
қолданылады.
Жалпы айтқанда, қаржылық тұрақтылықты талдау әдістемесі әртүрлі қаржы
көздерінің бары мен ... жете оқып ... яғни ... өтеу үшін ... ... ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді
несиелерді ... ... ... ... ... көздерінің үш тобын
шағыстырылатын және олардың негізінде запастарды қаржыландыру ... ... ... ... жүйесі пайдаланады.
Бірінші кезекте меншікті айналымды құралдар немесе таза айналым капитал
(Кa) мөлшері анықталады, яғни қаржы көздерінің ... ... Ол ... ... (Кm) мен ұзақ ... ... (ҰА) ... айырымға
тең болады, яғни:
| |Кa = Кm – ҰА |(10) ... ЖШС ... (Б, В ... ... ... ... жыл соңында 10140 млн. теңгені құраса, ұзақ ... ... 5525 млн. ... тең. Осы ... негізінде таза айналым
капиталдың (меншікті айналымды құралдардың) бар мөлшердің есептеуге болады.
Сонда қаржыландырудың меншікті ... ... 4615 ... ... ... ... көрсеткіш мөлшерінің негізінде материалдық запастарды
қаржыландыруының ... ... ... етуінің абсолюттік
көрсеткішін есептеуге болады. Егерде бұл ... ... ... ... ... онда ... ... құралдардың артылғаны, ал
егерде «-» белгімен – онда ... ... ... меншікті көздерімен қамтамасыз етуінің
абсолюттік көрсеткішін есептеу үшін Б қосымшасында көрсетілген 1510 ... тең ... ... ... ... Сонда абсолюттік
көрсеткіштің мөлшері келесідей есептеледі:
| |±Δ Ка = Ка - З = 4615 - 1510 = +3105 млн. ... |(11) ... 3105 млн. ... «+» ... болғандықтан «Көктас» ЖШС-де
қаржыландыру құралдарының меншікті көздерінің осы көлемде артық сомасы ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру
қаражаттарының меншікті (Км) және ұзақ мерзімді заемдық (Ұз) ... ... = Км + Ұз |(12) ... ... ... ЖШС мәліметтері А қосымшасы бойынша меншікті
және ұзақ мерзімді қаржыландыру көздерінің сомасы 5660 (4615 + 1045) ... тең. ... ... ... ... меншікті және ұзақ
мерзімді заемдық құралдарымен қамтамасыз етудің абсолюттік көрсеткіштің
мөлшері келесідей ... ΚмҰз = ΚмҰз - З= 5660 - 1550= +4150 млн. ... ... де ... «+» ... ... осы ... көздерінің меншікті және ұзақ мерзімді ... ... млн. ... ... артық сомасы бар екенін айғақтайды.
Қаржы көздерінің үшінші тобы барлық қаржыландыру ... ... ... ... ... |ҚҚ = Κм + Ұз + Қн |(13) ...... ... ... ... ... «Көктас» ЖШС мәліметтері бойынша жыл соңында қысқа
мерзімді несиелер немесе заемдар болмаған ... ... ... ... етудің абсолюттік көрсеткіш мөлшерінің сомасы сол
4150 млн. теңгеге тең болады.
Запастарды ... ... ... көздермен қамтамасыз етудің
жоғарыдағы есептелген абсолюттік ... ... ... ... үшін ... ... тұрақтылықтың дәрежесі бойынша
деңгейлерге жіктеу үш факторлық модельдің (М) ... түрі ... ... |М = (Kм; Ұз; ҚҚ) |(14) ... ... үшін ... қаражаттар көздерінің бар болуына
байланысты бұл модельдегі мөлшерлердің орнына «1» ... ... ... құралдар болса, яғни K0>0; ΔΚД>0; ΔСФ>0, ал егерде қаржыландыру
көздерінің жетіспеушілігі (-) бар болған жағдайда, яғни K0

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 81 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорындағы қаржыны жоспарлау5 бет
Нарықтық экономика жағдайында еңбек ақыны ұйымдастыру55 бет
«Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы: мәселелері және қамтамасыз ету жолдары»100 бет
Жасанды былғары7 бет
Изопроцесс түрлері жайлы мәлімет5 бет
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету39 бет
Кәспорынның қаржылық тұрақтылығы32 бет
Орталық банктердің ұйымдастырудың жолдары мен операциялары38 бет
Экономика нысандарының тұрақтылығын арттырудың негізгі қағидалары. Экономика нысандары тұрақтылығын арттыру бойынша шаралар, тәсілдер және жолдары. Жалпы ережелер2 бет
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің монетарлық саясаты25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь