Физикалық еңбек кезіндегі тамақтану

Спортшылардың функционалдық жай-күйін қам¬тамасыз ету, жаттығу процесі мен жарыс қызметін медико-биологиялық қамтамасыз етудің маңызды құраушысы – дұрыс тамақтану екендігі даусыз.
Тамақтану барысында денсаулыққа зиян келтірмей барынша жоғары нәтижеге қол жеткізудің оңтайлы тәсілін табу өте күрделі міндеттердің бірі.
Мәселе, қандай да бір әмбебап препарат жасау туралы емес. Бұл әрине мүмкін емес, біраз мемлекеттік бюджет есебінен спортшылар мен басқа да спорттық жарыстарға және оқу-жаттығу жиындарына қатысушылардың тамақтануын қамтамасыз ету шығыстарының қазіргі нормаларын қайта қарауға болады және ол қажеттілік. Бүгінгі күні спорттық колледждер мен спорттағы дарынды балаларға арналған мектеп-интернаттағы оқушылар күніне 880 теңгеге, еліміздің ұлттық құрама командасының спортшылары – 1140 теңгеге тамақтанады, бұл олар үшін нәрлілігі 2300 килокалориялық азық-түлік жиынтығын қамтамасыз етеді. Салыстыратын болсақ, манекеншінің тәуліктік қуаттылығы 1500 килокалорияны, үйдегі жайлы жағдайдағы адамның орташа қуаты 2880, тігінші мен студенттікі – 3000 килокалориянықұрайды.Ғалымдардың ұсынымдары бойынша спорттың әр түрі үшін қуат пен негізгі азықтық заттардың тәуліктік көрсеткіші дененің 1 келі салмағына 66 ккал-дан 84 ккал-ға дейін ауытқиды. Қазақ Тамақтану академиясының есептеуінше, дайындық және жоғары спорттық нәтижелерге қол жеткізу, қазақстандық спортшының организмін толық қалпына келтіру үшін кемінде 6 мың килокалория көлемінде тәуліктік тағам мөлшері қажет.
1. Шабдарбаева. М. С. Омаров. С. Қ , Коммуналдық гигиенасы. Алматы – 2011ж
2. Б.К.Торгаутов. М.Ш. Сералиева “ Жалпы гигиена” шымкент- 2009 ж.
3. Р.С.Бектұрғанов, М.Ш.Сералиев “Жалпы гигиена” пәнінен тәжірибелік сабақға арналған нұсқаулық. Шымкент-2010 ж.
4. Ү.И.Кенесариев. Р.М.Балмахаев, Н.Ж.Жақашов, “Гигиена” алматы-2010 ж.
        
        Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрлігі
Гигиена – 2 кафедрасы
БАЯНДАМА
Тақырыбы:Физикалық еңбек кезіндегітамақтану.
Спортшылардың тамақтануы.
Орындаған:
Тобы:
Қабылдаған:
Физикалық еңбек ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, жаттығу процесі мен
жарыс қызметін медико-биологиялық қамтамасыз етудің маңызды құраушысы ... ... ... ... ... ... зиян ... барынша жоғары нәтижеге қол
жеткізудің оңтайлы тәсілін табу өте күрделі міндеттердің бірі.
Мәселе, қандай да бір әмбебап препарат жасау туралы ... Бұл ... ... ... мемлекеттік бюджет есебінен спортшылар мен басқа да
спорттық жарыстарға және оқу-жаттығу жиындарына қатысушылардың тамақтануын
қамтамасыз ету шығыстарының қазіргі нормаларын қайта ... ... және ... ... күні спорттық колледждер мен спорттағы дарынды
балаларға арналған ... ... ... 880 теңгеге,
еліміздің ұлттық құрама командасының спортшылары – 1140 теңгеге
тамақтанады, бұл олар үшін нәрлілігі 2300 ... ... ... ... ... болсақ, манекеншінің тәуліктік
қуаттылығы 1500 килокалорияны, үйдегі жайлы жағдайдағы адамның орташа қуаты
2880, тігінші мен студенттікі – 3000 ... ... ... әр түрі үшін қуат пен ... ... ... көрсеткіші дененің 1 келі салмағына 66 ккал-дан 84 ккал-ға дейін
ауытқиды. Қазақ Тамақтану академиясының есептеуінше, дайындық және жоғары
спорттық ... қол ... ... спортшының организмін толық
қалпына келтіру үшін кемінде 6 мың килокалория көлемінде тәуліктік ... ... ... ... ... үлкен спорттағы қызметін аяқтаған соң,
патология кезеңіне өтетін, емделуі мол қаржылық қаражатты талап ететін,
әртүрлі кәсіптік ауруларымен, ... ... өзі жеке ... ақуыздар – 30%:
■ майлар – 10%:
■ Көмірсулар - 60%
Спорттық нутрициология - ... ... ... ... ... ... әрқашан да ұлттық командалардың болашақ контингентінің
кәсіптік шеберлігін арттыру мақсатында туындаған сұрақтарға көңіл бөліп
қана ... ... ... ... мен ... денсаулығына
назар аударады. Теориялық білімнің, тәжірибелік жетістіктер мен
ұсыныстардың ... жас және ... ... ... ... ... өзара тығыз байланысты екенін көрсетеді.
Сондықтан, осы жұмыстағы қарастырылған сұрақтар барлық жастағы әуесқой және
кәсіпқой спортшылар үшін өзекті болып ... ... ... спортшылардың
тамақтануы көптеген  шарттар арқылы жүзеге асатын үдеріс болып табылады. Ол
шарттарға: астың қорытылуындағы биохимиялық және ... ... ... ... және ... ... өсу және ... қалыптары мен өзгеріп отыратын  қажеттіліктер,
психологиялық және тәрбиелік  реакциялар; эстетика және этика сұрақтары;
мәдени және ақпараттық тіршілік ортасы және ... - ... ... және ... ... жоғарғы табысты спорт деп - балғын 3-4 жасар баланың
спорт секциясына қатысып, өзінің жасына лайықсыз шамадан тыс жүктемемен
жаттығуын айтамыз және бұл ... ... күні ... асуда. Үлкен спорт
бұлсыз жарық көрмес еді. Ата-аналар мен жаттықтырушылардың негізгі міндеті
... осы ... ... бейімдеу. Ал оның өзі жас-шамаға, спорт
түріне, оқу-жаттығу кездеріне, денсаулық ерекшеліктеріне, жарыстарға,
калпына ... ... т.б. ... негізделген дұрыс
тамақтанусыз жүзеге аспайды.
   Дегенмен, жаттықтырушылар мен спортшылардың барлығы тағамтану
ғылымының негіздерін біле бермейді, білімінің ... ... ... ... ... нәтижелердің жоғарылауында тағамның бір түрін шамадан тыс
қолдану негізделмеген көзқарас және бұл тәжірибе барысында дәлелденген.
Тамақтануды – басты ... ... ... ... және ... бар ... ... керек, бірақ, спортшының тәртібінде тамақтанудың
маңызы зор екенін ұмытпауы керек.
   Тамақтану жөнінде спортшыларда туындайтын ең бірінші сұрақ – бұл,
тамақтанудың сандық ... ... ... ... ... қуаттық
шығынымен тығыз байланысты болып келеді.
   Қуат адам бойынан ... ... ... май, көмірсу қуаттық
заттар үнемі шығындалып отырады. Қуат неғұрлым шығындалса, соғұрлым адам
салмағын жоғалтады. Тамақтану шығынға ұшыраған заттардың орнын толтыру
арқылы, шығын ... ... ... ... ... заттардың сандық
мөлшері шығын болған заттар мен қуаттардың мөлшеріне дәлме-дәл сәйкес келуі
керек. Бұлшықет жұмысы кезінде қуаттың шығыны орындалған ... ... өсіп ... Әр ... ... ... жұмсалған қуаттың мөлшерін
анықтау үшін қуаттық шығындарды өлшейді, яғни, бұл тәсілді қолданған
оттегінің мөлшерін есептеу арқылы анықтайды. Неғұрлым ... ... ... ... ... ... ... және  жиілікпен жиырылатын болса,
соғұрлым, қуаттың шығыны көп болады. Қабылданған тағамның қуаттық ... үшін ... ... ... ... білу ... ... қуаттық
заттың мәні  көп жақты және дұрыс тамақтанған спортшының рационында  барлық
қуаттық заттар болуы қажет. Егер тағамдық  рационды, құрамы (ақуыз, май,
көмірсу) бойынша емес, ... ... ... ... ... онда
қуаттық заттар тағам массасына тең келмейтінін ескеруіміз қажет. Тағамның
салмақтық тұрғыда едәуір бөлігін су, тұздар және ... ... дене ... ... материалдары болып табылады.
Олар қуаттық маңызға ие. 1г ... ... 4 ккал қуат ... зат ... ... ... реттеуші орын алады. Тәулік ішіндегі
ақуыздың минимальдық шығыны 40-50 г тең. ... ... ... 100-110 ... ағза үшін қуаттық маңызға ие. 1г май тотыққанда 9,3 ккал қуат
береді. Май ұлпасы мүшелерді қоршап, ... ... ... ... ... өткізеді, осы қасиетінің арқасында, тері асты май қабаты
денеден көп ... ... ... ... ... ... ... жүктемелерде бұлшықеттердегі майдың шығыны көп емес. Егер бұлшықет
өте белсенді жұмыс жасап, ... ... және ... ... онда
негізгі қуаттық зат – көмірсу болып табылады. Майлар, белсенділігі жағынан
едәуір болып келетін және бірнеше сағат бойы атқарылатын жұмыстарда
шығындалады. ... ... ... ... қажеттілігі 70-100г, бұл ағзада
600-900 калорий енгізеді. Үлкен қуаттық шығындарда майдың қабылдануы артуы
мүмкін. Майдың құрамына А, Д, Е ... ... ... ... ... саналатын өсімдік майлары жақсы сіңіріледі. Көмірсулар – күрделілігі
жағынан түрлі болып келетін қосындылардан тұрады. Қарапайым көмірсу – жүзім
қанты (глюкоза), ... ...... ... ... ... қатар
әртүрлі полисахаридтер (өсімдік крахмалы), клетчатка, гликоген (жануар
крахмалы). Күрделі ... ... ... яғни
глюкозаға дейін қорытылады.
    Бұлшықет жұмысы кезінде бұлшықетте орналасқан көмірсулар
шығындалады. Олардың шығыны – бауырдан қан арқылы келетін
көмірсулармен толтырылады.  Көмірсулардың ... ... ... ... Бұл үшін гликоген бауырдан глюкозаға дейін ыдырап қанға
түседі. ... ... ... ... ... ... қантты қуат көзі ретінде жиі пайдаланатын -
бұлшықет болып табылады.  Бұлшықет жұмысы неғұрлым белсенді
болып, көмірсудың шығыны көп болса, соғұрлым ... ... ... ... ... ... ... арта түседі. 1г көмірсу тотыққанда 4
ккал қуат береді. Яғни, көмірсу тағамдарының қуаттық құндылығы 1200-1600
калорий болып табылады.
    Спортшының су ... ... мен ... ... ... ... Бұл ... су-тұз алмасу тәртібін айтқан жөн. Бұл
дегеніміз, ағзадағы қанда және ұлпа сұйықтықтарында су мен тұздың ... ... ... Қандағы тұздың концентрациясы орташа 0,95%-ға тең.
Бұл тұздың мөлшері тұрақты болып келеді. Егер бұл тұрақтылық бұзылса,
қанның осмотикалық қысымы өзгеріп, қанмен жуылатын ... ... Егер де ... көп ... тұз ... онда ... пайдалануы
жоғарылайды. Су ағзада жиналып, ұлпалар ісінеді. Ағзада тұз аз болған
жағдайда судың ағзада жиналуы нашарлайды. Қалыпты дене салмағының ... бұл ... ... ... ... ... ... қол жеткізу үшін, дененің саулығы және
ағзадағы болып жатқан барлық үдерістердің кемшіліксіз өтуі шарт. ... ... ... ... маңызды болып
табылады. Субьективті сезілмейтін, жұмысқа қабілеттіліктің төмендеуін
тудыратын гиповитаминоздардың әлсіз түрлері - дистанциядағы секундтық
үлесін, секіру мен лақтырудағы сантиметрлердің, ауыр ... ... ... ... төмендеуіне,  спорт
ойындары мен күрес түрлерінде жеңіліске алып келеді.
    Спортшы өзінің қалыпты ... ... ... ... және ... қажетті мөлшеріне аса мән беру керек. Өйткені,
бұлшықеттің белсенді жұмысы барысында ... ... ... ... болғандықтан, олардың қажеттілігі де арта түседі. Спортшының
тамақтануы жайында сұрақ, тағамның ... ... ғана ... ... қарастырады. Тағамның жақсы қорытылуы мен сіңірілуі үшін
тамақтанудың белгілі бір тәртібін ұстану қажет. Тағамды қашан қабылдауды
және ... ... мен ... ... арасындағы қатынасын білу
керек.
Спорт дәрігерлері спортшылардың дұрыс тамақтану рационын құру және
әртүрлі  аурулар мен спорттық жарақаттарды алдын алу жөніндегі күрделі
тапсырмаларды шешуде. Осы ... ... ... ... ... ... аса қажет.
ББҚ-дың жоғарғы тағамдық тығыздығы,  белгілі бір жүйеге бағытталуы,
дайындалуы мен ... ... ... қолайлы пішінде болуы, жақсы
дәмдік және сенімді гигиеналық сапасы сияқты қасиеттерінің арқасында барлық
спорт түрлеріне ... ... ... құрастыруында кең
қолданылады.
ББҚ спорт тәжірибесінде төмендегі мақсаттарды шешу үшін ... ... ... ... ... және жаттығулар арасында
тамақтану;
- жаттығу және жарыстан кейін ағзаның қалпына келу үдерістерін
жылдамдату;
- су-тұз алмасуын және дене ... ... дене ... ... ... ... ... бұлшықет массасын дамытуға арналған жаттығулар кезіндегі
жаттығу белсенділігін жоғарлату;
- жарыс ... ... ... ... ... жаттығу бағыттарының бағытталуына байланысты тәуліктік рационның
сапалық бағытын өзгерту.
    Спорттық ойын түрлерінде ББҚ өте қажет, өйткені ... ... ... ... барысында ағзадан көптеген микроэлементтер, ең бірінші
темір, мыс, марганец, молибден, мырыш және ...... ... және натрий жоғалады.
    Зат алмасудағы осындай өзгерістер ағзадғы пластикалық және қуаттық
ресурстарының қалпына келу жылдамдығын төмендетеді. Бұл өз ... ... ... ... және ... ... өсуін
қиындатады. Мысалы: ағзада макроэлементтердің тапшы болуы бұлшықеттің
тырысуына және жиырылуы мен босаңсуының ... алып ... және ... ... тапшылығы,  ағзаның
иммундық күштерінің  әлсіреуіне әкеледі  де үнемі жаттығу жасауға мүмкіндік
бермейді.  Осы жағдайға байланысты спорт тәжірибесінде арнаулы тағам
қоспалары пайда болып, кең қолданысқа ие болды. ... ие ... дене ... және ... ... ... мен ... ББҚ қолдану керектігі еш дау тудырмайды.
Қорыта айтқанда, ББҚ - өсімдік, жануар немесе минеральды шикізаттардан
алынатын табиғи ... оған ... және ... ... да, ... ... ... алынатын өнім. Олар адам ағзасына қажетті
алмаспайтын тағамдық заттармен қамтамасыз ету (толыққанды ақуыздар немесе
бөлек аминоқышқылдар және ... ... май ... ... минералдар және микроэлементтер, т.б.)
мақсатында  және ағза жүйелері мен  мүшелеріндегі физиологиялық қызметтерді
реттеу үшін (органикалық қышқылдар, гликозидтер, сапрониндер) тағам
өнімдерінің,  көптеген сусындардың құрамында ... ... ... ... ББҚ - ... ... болып екіге бөлінеді. Нутрицевтиктер – бұл, алмаспайтын
тағамдық заттар немесе табиғаты жағынан туыс,  тағамның алғызаты болып
табылады. ББҚ – ның бұл тобын тағам ... ... ... бұл ... ... зерттеліп, биологиялық орны мен
физиологиялық  қажеттілігі анықталған.
     Нутрицевтиктерді күнделікті тамақтануда қолдану төмендегі
жағдайларға мүмкіндік береді:
- эссенциальды тағамдық ... ... ... тез ... жою;
- анық бір адамның тамақтануында: жас-шамасына, жынысына, дене
жүктемесінің белсенділігіне, сондай-ақ, жеке индивидуум метаболизмінің
генетикалық детерменирленген  ерекшеліктерінің салдарынан, оның
биоырғақтарына, тіршілік ету ... ... ... эмоциональды күйзеліс т.б.)
байланысты өзгеретін жеке қажеттіліктерді максимальды ескеру қажет.
- ауру ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, дерттің салдарынан  бұзылған метаболиттік
жолдарды айналып өту және  оларды түзету;
- жасушалық ферментті ... ... ... ... ... ... және ... аймақтарда өмір сүретін халықтың
ағзасының  сыртқы ортаның қолайсыз факторларының әсеріне жалпы және арнайы
емес төзімділікті арттыру;
- ең алдымен ферменттік жүйелерге әсер ету, жеке ... ... ... ... және улы заттардың
байланысын тездетіп, күшейтіп ағзадан шығарып тастау.
   Нутрицевтиктерді қолдану – семіздік, қант ... ... ... ... ... иммунотапшылық жағдайлар, жүрек-тамыр
жүйесі аурулары, тірек-қимыл аппаратының дегенеративті өзгерістері секілді
кең ... ... ... алу және ... емдеу тәсілі болып
табылады.
   ББҚ – ның келесі тобы – парафармацевтиктер деп аталады. Бұл,
құрамында биофлавоноидтар, органикалық қышқылдар, гликозидтер, биогенді
аминдер, реттеуші олигопептидтер, ... ... және ... ... ... бар өнім ... ... Парафармацевтиктер
елесі бағыттарда жұмыс атқарады:
-      жеке жүйелер мен мүшелердің қызметтік белсенділігін
физиологиялық  реттеу;
-      ағзаның компенсаторлы бейімделетін адаптациялық реакцияларын
дамытатын жүйелерді белсендендіру;
-      жүйке жүйесімен  жоғарғы жүйке ... ... ... ... ... ... аталған қасиеттері адам ағзасын
өзгерген экстремальды жағдайларға бейімдеп, әр түрлі ауруларда қосымша емді
қамтамасыз етеді. Бұл ... ... ... ... кеңейте
түседі.
   Парафармацевтиктерді қолдану көбінесе қауіпсіз болып
келеді.  Парафармацевтиктердің қабылдайтын мөлшерінің диапазоны дәрілермен
салыстырғанда едәуір кең болып табылады. Дәрілерге қарағанда улы және
жанама әсерлері өте аз ... ... ... адам ... жүйелер мен мүшелердің қызметін қалпына келтіреді. Дегенмен
парафармацевтиктерді қолдануда, оның жеке құрылымдарын көтере алмаушылық
орын алатынын ескеру ... Бұл ... ... өнімдеріне де тән қасиет.
    Парафармацевтиктер тағамдық құндылығы жоқ тағамның табиғи
құрылымдардың  көзі болып ... ... олар ... жекелеген
жүйелері мен мүшелерінің қызметін реттейтіндіктен, бұл құрылымдары
тамақтанудың алмаспайтын факторы ретінде қарастырған жөн.
   Сондықтан,   спортшылардың нутрицевтиктер қатарына жататын ББҚ - ... емес ... де ... ... ... әсем
үйлесімін тауып, күйзелістік факторлардың әсер етуіне қарамастан, өз
қабілеттерін айтарлықтай арттыруға мүмкіндік алады.
 
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Шабдарбаева. М. С. Омаров. С. Қ , ... ... ...
2011ж
2. Б.К.Торгаутов. М.Ш. Сералиева “ Жалпы гигиена” шымкент- 2009 ж.
3. Р.С.Бектұрғанов, М.Ш.Сералиев “Жалпы гигиена” пәнінен тәжірибелік
сабақға арналған нұсқаулық. Шымкент-2010 ... ... ... ... “Гигиена” алматы-2010 ж.
5. www.google.ru
Ингредиенты:
- 500-550 мл кефира; 
- 250 мл молока;
- 2 домашних яйца; 
- 1,5-2 стакан. муки; 
- 2-2,5 ст.л. ... ... ... 1ч. лож, ... масло растительное.
 
Рецепт приготовления:
1) В кастрюлю выливают кефир, и подогревают его на слабом огне до ... (не ... быть ... ... яйца, соль, сахар, соду и перемешивают. 
3) Затем порционно добавляют просеянную муку (в 3 ... ... ... не было ... ... ... до кипения и аккуратно, тоненькой струйкой, вводят в
основную массу, при этом непрерывно помешивая. 
5) Если тесто получилось ... ... ... добавить еще немного
муки. 
6) Затем добавляют 2 ст.л. масла.
7) Лучше всего выпекать блины на ... ... если нет ... то тогда следует использовать сковородку с тефлоновым
покрытием, предварительно смазав её ватным тампоном с растительным маслом.

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Рекреация ұғымы сұрақ-жауап түрінде196 бет
Азық-түлiк тауарларының сапасы және оның бақылауының қамтамасыз етуi5 бет
Алиментарлық аурулар, олардың алдын алу35 бет
Аспазшылық технологиясы бөлімінің сабақтарын жүргізу әдістемесі18 бет
Ауыр еңбекпен және спортпен айналысатындардың тамақтану ерекшелігі3 бет
Бала емізулі әйелдер мен жүкті әйелдердің тамақтануы8 бет
Балаларды тамақтандыру7 бет
Баланың ас қорыту жүйесі15 бет
Биологиялық белсенді заттар жайлы9 бет
Денсаулық туралы ғылым5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь