Зейін психологиясын зерттеген ғалымдардың ой пікірлері

Кіріспе 2
1. Зейін психологиясын зерттеген ғалымдардың ой пікірлері 3
1.2 Зейін туралы психофизиологиялық теориялар 5
2. Зейіннің негізгі түрлері 7
2.1 Зейін қасиеттерінің сипаттары 11
3. Зейінің бұзылуы 13
3.1 Зейінді дамыту 14
Қорытынды 17
Пайдаланған әдебиеттер тізімі 18
Зейін - психологиялық феномен, ол туралы пікірталастар ғасырлар бойы жалғасып келеді. Ғалымдардың бір қатары зейін тәуелсіз үрдіс ретінде өмір сүре алмайды, ол тек қана кез келген психикалық үрдістің немесе адам іс-әрекетінің бір жағы ретінде көріну деп тұжырымдайды. Басқалары зейінді тәуелсіз үрдіс, өзінің ерекшелігі бар, олар анатомиялық және физиологиялық өзін басқаратын құрылымына сүйеніп басқа таным үрдістерінің міндетін атқыруын, динамикасын және психикалық ахуалдың ерекшеліктерін қарастырғанда маңызы бар екенін айтады.
Зейін барлық психикалық құбылыстарға қатысы бар, оны зейіннің динамикалық сипаты (шоғырлануы, тұрақтылығы, көлемі, бөлінуі т.с.с.) арқылы зерттеуге болады. Зейін – сезім мүшелері арқылы бір ақпаратты іріктейтін басқаларды елемейтін (саналы немесе санасыз) үрдіс. Зейін деп — адам санасының белгілі бір затқа бағыттала тұрақталуын көрсететін құбылысты айтады. Дәлірек айтқанда, зейін дегеніміз айналадағы объектілердің ішінен керектісін бөліп алып, соған психикалық әрекетімізді тұрақтата алу. Мысал келтірейік. Оқушы математикалық есептер шығарып отыр. Ол бұған соншама үңілген, мұнысы психикалық кейпінен жақсы көрінеді (бала көзін қадайды, шұқшия үңіледі, демін ішіне тартады т. б.). Оқушы есептің шығару жоспарын ойлайды, оның бірінен кейін екіншісін шығарады. Есеп шығарып болып, азғантай үзілістен кейін тарихты, одан соң географияны оқуға көшеді. Сабағын оқып болғаннан кейін, түрлі нәрселермен айналысады. Осы көріністердің бәрінде де бала әрекеттің әрбір түріне өз зейінін ұйымдастырып, басқа объектілерден ойын бөліп отырады. Осындай түрлі кезеңдерде бала психикасының белгілі бір объектіге бағыт алып және сонда азды-көпті тұрақтап отырғанын көруге болады.
1. Жарықбаев Қ. « Психология » Алматы 1993.
2. Сәбет Бап-баба. «Жалпы психология» Алматы 2004
        
        Мазмұны
Кіріспе 2
1. Зейін психологиясын зерттеген ғалымдардың ой пікірлері 3
1.2 Зейін туралы психофизиологиялық теориялар 5
2. Зейіннің негізгі түрлері 7
2.1 Зейін қасиеттерінің сипаттары 11
3. Зейінің бұзылуы 13
3.1 Зейінді дамыту 14
Қорытынды 17
Пайдаланған ... ... - ... ... ол ... пікірталастар ғасырлар бойы жалғасып келеді. Ғалымдардың бір қатары зейін тәуелсіз ... ... өмір сүре ... ол тек қана кез ... ... үрдістің немесе адам іс-әрекетінің бір жағы ретінде көріну деп тұжырымдайды. Басқалары зейінді тәуелсіз үрдіс, өзінің ерекшелігі бар, олар анатомиялық және ... өзін ... ... ... ... таным үрдістерінің міндетін атқыруын, динамикасын және психикалық ахуалдың ерекшеліктерін ... ... бар ... айтады.
Зейін барлық психикалық құбылыстарға қатысы бар, оны зейіннің динамикалық сипаты (шоғырлануы, тұрақтылығы, көлемі, бөлінуі т.с.с.) арқылы зерттеуге ... ... - ... мүшелері арқылы бір ақпаратты іріктейтін басқаларды елемейтін (саналы немесе ... ... ... деп -- адам ... ... бір ... ... тұрақталуын көрсететін құбылысты айтады. Дәлірек айтқанда, зейін дегеніміз айналадағы объектілердің ішінен керектісін бөліп алып, ... ... ... ... алу. ... ... ... математикалық есептер шығарып отыр. Ол бұған соншама үңілген, мұнысы психикалық кейпінен жақсы ... ... ... ... ... ... демін ішіне тартады т. б.). Оқушы есептің шығару жоспарын ойлайды, оның бірінен кейін екіншісін шығарады. Есеп ... ... ... ... кейін тарихты, одан соң географияны оқуға көшеді. Сабағын оқып ... ... ... нәрселермен айналысады. Осы көріністердің бәрінде де бала әрекеттің әрбір түріне өз зейінін ұйымдастырып, ... ... ойын ... ... Осындай түрлі кезеңдерде бала психикасының белгілі бір объектіге бағыт алып және сонда азды-көпті тұрақтап ... ... ... ... ... ... ғалымдардың ой пікірлері
Адамға тән әрекеттің кез келген түрінде зейін орын алмаса, оның ... ... ... Орыс педагогикасының атасы К.Д. Ушинский (1824-1870) зейіннің маңызын былайша көрсеткен еді. ... ... ... ... ... ... ... еді. Өйткені адам өз өмірінің әрбір кезеңдерінде бір нәрсені қабылдайды не есіне түсіреді, бірер нәрсені қиялдайды, бір ... ... ... Ал ... ... өз ... ... дербес кездеспейтін, қайта солармен бірлесіп келетін психикалық әрекеттің айрықша бір жағы, сананың ерекше ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Сезім зейінді күшейте түсуге не оны бөліп ... ... ... ... бір ... ... сезім туғызып зейінді күшейтеді де, ал көрші кластан естілген ән-күй сабақ тыңдап отырған баланың зейінін төмендетеді. Ерік, ой, қиял ... де ... ... әсер етіп ... Павлов, егер ми қабығының бір алабында қозу ... ... ... ... ... қалған алаптарында тежелу процестері пайда болатындығын айтқан. Мәселен, адам бар ойымен іске қызу берілсе, басқа нәрселер туралы жөнді ... ... Осы ... мидың бір алабында күшті процесі болып жатады да, айналасындағы алаптарда тежелу болады (теріс индукция ... ... ... орыс ... академик А.А.Ухтомскийдің (1875-1942) доминанта теориясы бойынша да жақсы түсінуге болады. Сыртқы дүниенің көптеген тітіркендіргіштерінің ... ... миға ... әсер ... де, мидың бір алабын қаттырақ, күштірек қоздырады, осындай алапты доминантадеп атаған. Мидың осы күшті ... ... ... алаптардағы әлсіз қозу процестерін өзіне тартып алып отырады. Осыдан мидың күшті ... ... онан ... ... Мәселен, қызық кітапқа беріле оқығанда адамға кейбір ... ... ... ... қайта олардың біздің ойымыздың күшеюіне жәрдемдесетіні байқалады. Сондықтан адам бар ... ... ... оқыған кезде қасындағы бөгде тітіркендіргіштерден (мысалы, сағат маятнигінің соғуы ... ... ... Бұл ... басқа нәрсеге көңіл аудармай, үңіліп отырған әрекетімізге мейлінше беріле түсуге жәрдемдеседі. Өйткені, жоғарыда айтылғандай, мидағы басыңқы қозу әлсіз ... ... ... ... ... алып, солардың есебінен күшейіп отырады. А.А.Ухтомскийдің доминанта теориясының ... ... ... ... онан сайын толықтыра түседі.
И.П. Павловтың оптимальдық қозу алабы теориясы ... ... ... физиологиялық тұрғыдан өте жақсы түсіндіреді.
Қозу процесі ешқашан да ми ... ... ... ... өйткені онда әр уақытта қозу пайда болатындай жағымды жасалып отырады. Оптимальдық қозуы бар осы алап -- ми ... ... ... ырықты зейіннің физиологиялық негізі. Бұл жөнінде И. П. Павлов былай дейді: . Ұлы физиолог оптимальдық қозу үнемі қозғалыста болатындығын айта ... оның мида ... ... өзі ... ... да ... ... деп түсіндірді. Мидағы тежелулердің бірінен екінші сапқа түсуі, біреулерінің күшейіп, алдыңғы сапқа шығуы осы ... қозу ... ... ... ... қозуы бар алап (өзара индукция заңы) мидың басқа бөліктеріндегі ... ... ... адам ... бір ... ... ... да, ол қалған объектілерді байқамайтын болады. Оптимальдық қозу алабын екінші сигнал жүйесінен шыққан сигналдар ... ... ... ... ми ... осындай алаптардың бір-біріне ауысуын тездетіп отыратындығын, сайып ... ... ... ... ... болатынын жақсы көрсетеді.
1.2 Зейін туралы психофизиологиялық теориялар
Зейіннің ... ... ... Челпанов Г. И. (1914), Ланге Н. Н. ал, психофизиологиялық бағытта доминанта туралы ілімді Ухтомский А. А. ... ... әрі ... ... ... А. А. доминанта принципін дамытудың әдіснамалық негізі ретінде Н. Е. Веденскийдің идеясын, Шеррингтонның жалпы жолымен, конвергенция принципін және деген ... ... ... ... тарихында зейіннің моторлық теориясына үлкен орын беріп, құрастырған Н.Н.Ланге. Ол өзінің еңбегінде ос мәселе туралы жазды. Н.Н.Ланге ... ... ... тек қана оның бейімделуге қозғалысы деп есептемейді, еріктік зейін ол түйсіктің қозғалыстық және еске ... ... ... ... ... ... ... теңестірді, өзінің зерттеулерінде зейіннің моделін физикалық шамалардың негізінде ... ... ... ... Ол ... ... ... деп түсінді, бірақ онымен келісуге болмайды.
Адамға тән әрекеттің кез - келген түрінде зейін орын алмаса, оның нәтижелі болуы қиын. Ушинский К. Д. ... ... ... ... еді: . ... ... ... тобына жатқызу дұрыс болмас еді. Өйткені адам өз өмірінің әрбір сәттерінде бір нәрсені қабылдайды не есіне түсіреді, бірер нәрсені ... ... ... ... әсер ... Сезім зейінді күшейте түсуге не оны бөліп ... ... ... ... негіздерін И.П. Павлов ашқан жүйке үрдістерінің өзара ... ... ... ... ... ... егер ми қабығының бір алабында қозу үрдісі пайда болса, осымен байланысты ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, адам бар ойымен іске қызу берілсе, басқа жөнінде ойлай ... Осы ... ... бір ... ... қозу үрдісі болып жатады да, айналасындағы алаптарда тежелу үрдісі болады.
Зейіннің физиологиялық негіздерін орыс физиологы, академик А.А ... ... ж.) ... ... ... түсіндіреді. Сыртқы дүниенің көптеген тітіркендіргіштерінің ішінде біреуі миға ... әсер ... де, ... бір ... ... ... қоздырады, осындай алабты доминанта деп атайды. Мидың осы күшті қозғыш ... ... ... әлсіз қозу үрдістерін өзіне тартып отырады. Осыдан мидың күшті қозған алабы одан ары күшейеді. Мәселен, ... ... ... ... ... ... ... тітіркендіргіштердің бөгет жасамайтыны, қайта олардың адамның ойының күшеюіне жәрдемдесетіні байқалады. Сондықтан адам бар зейінін қойып кітап оқыған кезде қасындағы ... ... ... ... Бұл ... ... ... көңіл аудармай үңіліп отырған әрекетімізге мейлінше беріле түсуге жәрдемдеседі. Өйткені, жоғарыда айтылғандай, мидағы басыңқы қозу әлсіз тітіркендіргіштерден болған қозуларды ... ... ... ... ... ... ... Ухтомскийдің доминанта теориясының мәнін И.П. Павловтың дейтін теориясы одан әрі толықтыра ... И.П. ... ... қозу ... теориясы ырықты зейіннің табиғатын физиологиялық тұрғыдан өте жақсы түсіндіреді. Қозу үрдісі ешқашанда ми ... ... ... ... онда әр ... қозу ... ... жағымды жасалып отырады. Оптималдық қозуы бар осы алап - ми қабығының шығармашылық бөлімі, ырықты ... ... ... Бұл ... И. П. ... ... ... .
Ұлы физиолог оптималдық қозу үнемі қозғалыста болатындығын айта келіп, оның мида ауысып отыруының өзі зейін бағытының да өзгеріп ... деп ... ... бірінен екінші сапқа түсуі, біреулерінің күшейіп, алдыңғы сапқа шығуы осы оптималдық қозу алабының жұмысы болады. Оптималдық қозу алабы бар алаб ... ... ... ... күшейтеді. Мұндай жағдайда адам зейіні бір жерге күшті шоғырланады да, ол қалған объектілерде байқалмайтын болады
2. ... ... ... зейін кейбір зерттеулерде пассивті зейін, енді бір ... ... ... деп ... Бұл ескі ... ... да мәні ... зейіннің ерекшелігін көрсетеді.
Пассивті зейін объектіге бағытталған санын шоғырландыру үшін ерік ... ... емес ... ... Ал ... ... эмоциялық деп атау зейіннің объектісі және соған байланысты көңіл күй мен эмоциялар, қызығулар, мақсат-мүдде арасындағы ... ... ... ... ... деп ... ... бір объектіге бағытталып, соған шоғырлануын айтамыз. Сан қилы тітіркендіргіш ішінен күші басым тітіркендіргіш зейінді ... ... ... ... қатар тұрған кітаптар арасынан мұқабасы қызыл кітап бірден көз тартады. Мұның ... ... ... ... әсер ету ... күшті екендігінде. Осы орайда мәнерсіз бірқалыпты айтылған сөз басқалардың назарын ... ... ... ... ... ... ... зейіндерін жақсы ұйымдастыра алу оқуды жақсы үлгеріміне әсер ететін фактор ретінде болды. Сонымен ... ... ... ... ... ықпалы да болады.
Арнайы талдау бойынша зейіндері кең, тұрақты және жақсы бөле алатын оқушылардың, зейіндері тар, тұрақсыз және ... бөле ... ... ... ... ... ... алатындары көрінді.
Зейіндерінің қасиеттері төмен дамыған оқушылардың үлгерімдері және қылықтары жайлы әңгіме ... ... ... ... ... ... өзгерістерін өзі ұғына алуы қажет. Ондай болу үшін, өзін, тұлғалығын, білімдері, икемділіктері және дағдыларының ... ... ... ... кемшіліктерін талдап үйренуі тиісті. Бастысы, оқушы болашаққа жоспарын ертеректе қандай болғанымен, не білетінімен салыстыра ұйымдастыруы болады.
Осылай өзін-өзі бақылау, өз бетінше ... мен ... ... ... ... тек қана ... - өзінің даралығына, қылығына тұлғалық ерекшеліктеріне зейінінің дамуы негізінде ғана болады. Өзін-өзі бақылауды ұйымдастыра, өзінің іс-әрекетін және қылықтарын ... ... ... ... ұйымдастыруда таным әрекеттерінің ішінде зейіннің қасиеттері ерекше әрі маңызды орында. Әсіресе бақыланатын объектіге сананы бағыштап шоғырландыру және қажет уақыт ... ... ... ... ... ... ... зейіннің жоғарыда аталған қасиеттерімен дәнекерленеді.
Дегенмен зейін туралы жалпы айту ... ... Оның ... ... мен ... тәуелсіздігі біржағының жақсы басқаларының нашар дамығанын көрсетеді.
Бірақта, бірін-бірі алмастыратын және толықтыратын жайлар кездеседі.
Зейіннің күшті жақтары оқу - тәрбие үрдісінде т. б. ... ... ... ... ... алғы ... ... негізгі орындаушы міндеттерді өзіне алады.
Зейіннің іс-әрекеттегі бақылаушы ... ... ... ... П. Я. ... ... тұжырымдарында жеке адамның еріктік сферасын дамытудың ерекше маңызды рөл атқаратынын атаған. Оның пайымдауынша ерікті ... мен ... - ... ... ... өте ... үрдіс.
Ерікті амал - мазмұны тұрғысынан өте күрделі психологиялық әрекет.
Ондай әрекет ... ... ... ... ... ... ... ұмтылу (дайындық кезеңі);
- мақсатқа жету мүмкіндіктерін түсіну (мақсат қою);
- ниет-тілектердің пайда болуы;
- ниеттер тартысы және оның бірін ... ... келу үшін ... ... ... ... келген шешімді орындау.
Еріктің осы аталған кезеңдері зейіннің келесі сапалық жақтарымен тығыз байланыста болған көптеген зерттеулерден белгілі.
Ал ... ... ... ... ... ... ... алады. Кез келген тітіркендіргіштің адам зейінін өзіне аударуы оның әсерлілігіне байланысты. Сондай-ақ, тітіркендіргіштердің жаңалылығы да еріксіз зейін тудырады. Мәселен, жаңа ... ... не ... ... жаңа нөмірін көріп қалсақ, оған еріксіз назар саламыз. ... ... ... ескеріп, сабақта түрлі көрнекі құралдарды пайдалану жемісті нәтижелер бермек. Әсер етіп ... ... ... мен аяқталуы - ырықсыз зейінді тудырудың қайнар көзі.
Адамның ... ... ... ... ... ырықсыз зейін тудырады. Мысалы, бояуы қанық заттар, құлаққа жағымды әуенді ... хош ... ... т.б. ... таңдандырып, сүсіндіретін құбылыстар да зейінді өзіне ырықсыз аударады. Көркемөнер ... да адам ... ... ... етуі де ырықсыз зейін тудырып, танымдық үрдістер мен ойлау әрекетін күшейте түседі. Ырықсыз зейіннің тұрақты болуы адамның ықылас-ынтасы мен ... ... ... ... ... ... ... зейін деп те аталады. Мұндай атаулардың бірі сананың белгілі объектіге шоғырлануындағы адамның шешуші рөлін көрсетеді. Сананың әрекеті белгілі бір ... ... ... бір ... бағытталуын ырықты зейін дейміз. Ырықты зейіннің психологиялық мазмұны адамның іс-әрекетіндегі алға қойған мақсатымен, ерік күшімен байланысты. ... ... ... ... жүргізуші, ғалым алдын-ала мақсатын белгілеп, оны орындап шығу үшін соған саналы әрекетін бағыттайды. Олай етпеген жағдайда мақсатты ісінен нәтиже шығару ... ... ... ... бәрі де балалардың ырықты зейінін қалыптастырып, дамытып ... ... ... Бұл үшін оқу ... балалардың шама шарқына қарай қызықты етіп ұйымдастыруға тиісті. Талпыныстың нәтижелі болуы баланың өзіне ... ... ... ... ... жас ерекшеліктеріне қарай түрлендіре жүргізіп, әр түрлі іс-әрекет жасатып, ... ... ... ... аударып отыру керек.
Жұмыс орнының қолайлы болуы - ырықты зейіннің тұрақты болу шартының бірі. Жұмыс ... ... ... бөгде тітіркендіргіштер алаңдатпау керек. Мысалы, сабақ үстінде айтылған артық сөз баланың белсенді жұмыс істеп отырған көңілін бөледі.
Ырықты зейінді ... ... ... шарты - адамның психологиялық күйі. Шаршап шалдығып отырған адамның зейіні тұрақсыз болады. Адамның сырқаты, жан қинайтын ... ... тағы ... ... ... сапасын нашарлатады. Ырықты зейінді күшейту үшін сөз арқылы қайталап ... алға ... ... ... болады. Әрқилы жағдайларда жұмыс істей білумен адамның міндеттері де ... ... ... ... ... етеді. Адамның күрделі мәселелерді шешу, жаңа терминдермен шетел тілін меңгеру - ... бәрі де ... ... арқылы іске асады.
Үйреншікті зейін - зейіннің ерекше түрі. Атынан көрініп тұрғандай, ол ... ... ... ... ... ... ... әрі құнды болып саналатын объектіге адам санасының шоғырлануы.
Үйреншікті зейіннің өзіндік ерекшеліктері бар. Ол қызығу негізінде ... ... ... қасиетіне емес, адамның тіршілік мақсатына сәйкес мүдделі әрекетіне байланысты. Мұндағы маңызды жағдай - істің нәтижесі.
Әрекет кезінде ... ... ... ... - ... өзіндік ерекшеліктері мен еңбектену әдеттерінің жемісі. Кейбір адамдар ауыр деген ... өзін аса ... - ақ ... - ... жүріп тындыра береді. Мұндай жағдайларда ырықты зейін үйреншікті зейінге оңай ауысады. Ондайда адам шаршағанын да байқамай қалады.
Зейіннің жоғарыда қарастырған үш түрі де ... алма ... ... ... ... ... және ішкі ... түрлері. Объектісінің орналасу жағдайына орай, зейін сыртқы және ішкі болып екіге бөлінеді. Зейінді меңгеру мен оның ... ... ... ... үшін ... және ішкі ... ... дене әрекетін меңгеріп, реттеуге бағытталған. Мұны перцептивті зейін деп атайды. Ішкі ... - ... ішкі ... ішкі ... ... Зейіннің бұл түрі адамға ғана тән. Ол жануарларда болмайды, өйткені, олар өз жан - ... ... ... біле ... Сыртқы және ішкі зейіндер бірін - бірі тежеп отырады. ... ... және ішкі ... бір ... ... ... ... объектілері: сезімдер, елестер, ойлар. Бұлар адамның сыртқы қимылдары, еріннің жыбырлауы, жеке ... ... ... дене ... ... ... ... арқылы байқалады. Ішкі зейіндер сана мен өзіндік сананың дамуы үшін қажетті шарт. Онсыз адам болашақ қимыл - қозғалыстарын, олардың нәтижесін ... ... ... ... ой ... әрекет жасау ішкі зейіннің жетілуімен байланысты. Ішкі зейін қалыптаспайынша, адамның ақыл-ой, эстетикалық жағынан дамуы мүмкін емес. Жеке ... ... ... үшін ... бағалау мен бастан кешкендерге, көтерілген қылықтарға зейін аударып, талдау жасау саналы әрекетті жетілдіре түседі.
Ұжымдық зейін - бір сыныптағы ... ... ... ... бір ... түріне жұмылдыру. Мұндай әрекетке мұғалімнің сабақ түсіндіруі жатады. Бір ... ... ұзақ ... бойы бір ... ... ... емес. Бірен-саран оқушының зейіні басқа нәрсеге ауып кетуі мүмкін.
Мақсатты іске ұмтылған ұжым ішінде зейіні ... да ... ... жеткіншектің іс-тәжірибелері ерекше орын алады.
Даралық зейін өз міндетін ... әр ... ... бағдарлап, зейінін шоғырландырады. Бұл зейіннің кісі өзі оқығанда, есеп ... ... ... аса ... ... ... ... тұлғаның объектіге қатынасы ретінде айқындалып, осы түсінікті ерекше пікір талас етті. Осы орайда ағылшын эмпирикалық ... ... - ... өз ... ұсынды. Олар зейінді тіпті психология жүйесінде де енгізбеген. Олар үшін тұлғаның да объектінің де мәні ... тек ... ... және ... ... ... да олар үшін зейін мәнсіз.
2.1 Зейін қасиеттерінің сипаттары
Психологиялық сөздіктерде зейін - адам санасының белгілі бір объектіге бағытталып, шоғырлануы деген ... ... ... ... зейінді болуы немесе болмауы біршама қылықтарынан, жүріс-тұрысынан ... ... ... ... ... әр ... әр түрлі дәрежеде көрінеді. Зейін мынадай ерекшеліктермен сипатталады: көлемі, бөлінуі, шоғырлануы, тұрақтылығы, ... ... - ... бір ... ... ... саны. Зейін көлемін анықтау үшін тахистоскоп аспабы қолданылады.
Зейін көлемін анықтау үшін уақыттың 1/10 секунд ішінде 10-12 бірліктерден тұратын ... ... неше ... ... ... ... Осы уақыт ішінде көріп қабылдау әбден жеткілікті, ... ... ... ... ... түрде бейнелеуге уақыт аздау.
Сыналушы адам тек бірнеше объектілердің ғана атын атап, өзгелерін жөнді ... ... ... адам ... көлемі өзара байланыссыз 4-6 бірлікке тең.
Егер әріптерден мағыналы сөз ... онда ... ... саны ... ... ... бұл ... сөздің өзі тұтасқан бір объект болады да, ... сөз ... орны ... ... ... ... ... алмайды. Объектілерді топтастыру арқылы зейіннің көлемін ұлғайту топтың жеке қасиеттерін байқап, аңғара білуге кедергі болмауы керек.
Зейіннің бөлінуі деп адамның кез ... ... ... зейіннің бір мезгілде бірнеше объектіге бағытталуын айтады. Бір мезгілде өлең жаттап, әрі ... қосу мен ... ... есеп ... ... ... оңай емес ... бірден байқаймыз. Мұндайда бір әрекет екінші әрекетке кедергі болады. Іс-әрекет үрдісінде зейін бір-ақ нәрсеге ауады. Себебі оның физиологиялық негізі-ми ... ... қозу ... ... ... ... іс-әрекетінде адам өзінің зейінін бөле білуді жетілдіріп, тәрбиелеуі ... жас ... өз ... ... объектіге бөле алмағандықтан, сыныптағы оқушыларды жекелеп көре алмайды. Сабақ айтып тұрып, қате ... де, ... ... ... де ... ... мүмкін.
Мұғалім назары өзі айтып тұрған материалға ғана ауады. Дегенмен, ұстаздық тәжірибесі біртіндеп жетіле түскендіктен, оның оқу материалын меңгеруі мен ... ... ... ... оған ... де ... сыныпты толық меңгеретін болады. Әрбір нәрсеге зейін аудару іс-әрекет үстінде дамып, бірті-бірте ... жеке ... ... ... ... ... - адам ... белгілі бір объектіге айрықша бағытталуы. Зейіннің шоғырлануы оның көлемімен, ... де ... ... ... бағытталған объектілер саны неғұрлым аз болса, шоғырлану соғұрлым күшті болады. Іс-әрекетті дәл және ойдағыдай орындау үшін ... ... ... білу қажет. Мәселен, математикадан есеп шығарып отырған оқушы зейінін тек есептеуге, таңбаларға ғана аудармаса, онда ол есепті дұрыс ... ... ... ... ... ... - қозудың оптималдық ошағы туғызатын, бір уақытта пайда болатын теріс индукция. Индукция тудыратын тежелу есебінен ми ... аз ғана ... ... ... ... ... деп оның объектіге бағытталып, ұзақ уақыт бойы шоғырлануын айтады. Зейіннің бұл ... ... ... ... ... т.б. ... ... Зейіннің алаңдауы тұрақты зейінге қарама-қарсы сипат. Ол зейін толқуынан көрінеді.
Физиологиялық тұрғыдан алғанда, ... ... ... ... клеткалары бір тобының ұзақ мерзім бойы қозу жағдайында болуы оның күштілігін байқатады. ... ... ... ... ... жүйке қызметінің жалпы типтік ерекшеліктері байқалады.
Зейіннің ауысуы деп оның бір объектіден екінші объектіге арнайы көшуін ... ... ... ... ... - оның ... түрде болатындығы. Алаңдау кезінде адам бір объектіден ... ... ... ал ... ауыстыру белгілі мақсатқа байланысты өзгереді.
Іс-әрекет кезінде адам ... жаңа ... ... ... бір ... басқа объектіге не сол объектінің бір жағынан екінші жағына ауыстырып отырады. Зейіннің бұл қасиетінің физиологиялық негізі - қозудың ... ... ... жаңадан жасалуы. Зейіннің ауысуы жүйке үрдістерінің қозғалғыштығына - қозу мен тежелудің тез ... ... ... Жүйке үрдістерінің баяулылығы зейіннің ауысуын күрделендіреді.
Зейіннің ауысуы объектінің ерекшеліктеріне де байланысты. Алғашқы сабақта математикадан бақылау жұмысын орындаған оқушының келесі ... ... ... ... қиынға соғады. Өйткені, олардың санасында әлі де деген ойлар тұрады. Зейінді күшті тітіркендіргіштерден әлсізге ауыстыру ... да қиын ... ... ... ... үшін ... объектінің қажеттілігі мен оған қызығуды жандандыру қажет.
Зейіннің қасиеттері ... ... ... ... ... және ... үйлесімді болуына тәуелді болып отырады.
3. Зейінің бұзылуы
Көре алатын және көре алмайтын, нашар көретін және жартылай көретін балалрда аурудың әсерінен немесе ... ... ... ... Ауру ... ... ... қорғаныш механизм қосылады, ал жалыққанда біріншісі қосылады екен. Емдеу кезінде немесе демалғанда аурудың, ... ... ... ... ... ... қайтуы байқалады. Ал жазылғанда зейін және оған тән қасиеттер қалпына келеді.
Зейіннің әлсіреуі ... ... ... ... ... ... жалығушылықта әсіресе жүйке жүйесінің тозуында, қатты қобалжулардың нәтижелерінде, ұзақ уайым-қайғы болғанда немесе ақыл-ойға шамадан тыс күш ... ... ... жағдай бас жарақат алғанда, жұқпалы аурумен ауырғанда уланған жағдайлардан кейін пайда болу мүмкін.
Оқушыны зерттегенде сабақ ... оның ... ... ме, оқу ... ... ше? Ұзақ ... күндерден кейін зейінділігі жақсарады ма, жоқ па? Қандай пәндерде оның зейінділігі төмен екендігін анықтау маңызды. Мұндай ... ... - алу ... және ... ... дұрыс ұйымдастыруға көмектеседі.
3.1 Зейінді дамыту
Л.С. Выготский зейінді адамның пайда болу ... ... және ... ... ... ... ... байланысты атап өтті. Олар - 1.зейіннің табиғи даму жолы; 2. ... ... даму ... ... ... мәселесін дамытудағы маңызды ғылыми жетістіктері зейін мәселесіне әлеуметтік және генетикалық тәсілдерін іске асыруы. Ол ... ... ... ... ... функцияларының бағыттылығын кеңейту, зейінді дамытудағы сөздің ролі және зейінді ойлаумен ... ... мән ... ... ... қолдаушы психологтар Л.С. Выготский, оның оқушылары А.Н. Леонтьев, А.Р. Лурия, солармен қатар Б.Г. Ананьев және С.Л. ... 1926 жылы Л.С. ... ... ... ... теория жүйесінің терминдерімен былайша түсіндірді: .
П.Я. Гальперин (1974), өз зерттеулерінде ... ... ... яғни ... ала құрастырылған үлгімен бақылау формасы ретінде іске асырылатын зейін, деген қорытынды жасады.
Оқу іс-әрекетіне байланысты зейіннің ырықты және үйреншікті ... яғни ... ... ... ... ... ... Н.Ф. Добрынин, И.В. Страхов, О.Ю. Ермолева т.б. Осы аталған зерттеушілердің еңбектерін негізге ала отырып, біздің ... ... ... ... ... ... ... (сынақ), шкалалар қолданылды. Зерттеу материалдарын өңдеуде статистикалық есептеулер ... ... ... ... ... , - деп ... ... балалардың оқу материалын анық және есеп бере алатын ... ... ... әрі дәл ... іс-әрекетте бақылауды қамтамасыз етеді.
Мұндай фактілер психология ғылымында зейіннің ... ... ... дәлелдейді. Зейіннің физиологиялық табиғатын түсіну үшін И.М. Сеченовтың, И. П. Павловтың, А.А. Ухтомскийдің, П.К. ... ... ... ... ішінде В. Вундт зейін мәселесін сана психологиясымен байланыстарады, У. Джемс зейіннің түрлерін зерттеді, Э. Б. ... ... ... ... қарастырады, Т. Рибо зейінді эмоциямен ұштастырады, А. Трейсман зейінді мәтіннің семантикалық сипатымен байланыстырып зерттеді.
Ал ... ... ... психологтарынан зейін теориясын зерттегендер Л.С. Выготский, П.Я. Гальперин, Н.Ф. Добрынин, А.Н. Леонтьев, И.В. Страхов, Д. Н. Узнадзе .
Балаларда ... ... ... ... ... саңылауы байқала бастайды. Ырықты зейін үлкендердің ықпалымен, балаларға түрлі талаптарды орындатып үйретуіне орай дамып отырады (тазалық сақтау, ойыншықтарын, киім-кешектерін ... ... ... ... білуге баулу т. б.).
Мектеп жасына дейінгі балалардың зейінінің қалыптасуында ойын әрекеті ерекше орын алады. Ойын арқылы бала түрлі объектілерді ... ... ... ... ... мен ... ... ажыратып, оларға назар аудара бастайды. Балаларда зейіннің түрлі қасиеттері (көлемі, бөлінуі, тұрақтылығы т.б.) ... ... ... бәрі ... ... ... -- ... зейінін оқу-тәрбие процесінің талаптарына байланысты жүйелі түрде қалыптастырып ... ... орын ... ал ... -- ... ... ... негізгі тұлға. Бұрын ойыннан басқаға көңіл бөлмей келген бала оқуға ... ... ... ... ... ... дейін отыруға оның шыдамы жетпейді. Олардың алғашқы кезде сабақтың аяқталуын асыға күтіп отыратындары да осыдан. Балада ырықсыз зейіннің ... ... ... ... де ... Мәселен, бірінші сынып оқушылары түрлі нәрселерді санағанда, көбінесе олардың сыртқы формасына, бояуына көңіл аударады да, ең ... ... -- есеп ... ұмытып кетеді. Бұл жастағы балалардың зейініндегі екінші бір ерекшелік зейін көлемінің өте тар ... ... осы ... ... ... ... ... Ол сабақты бала ұғымына түсінікті, тіл жағынан жеңіл етіп берсе, көрнекі құралдарды тиісінше пайдаланса, бала зейіні бір объектіге ... ... де, ... ... ... болады. Оқушы зейіні негізінен сабақ үстінде тәрбиеленеді. Сабақтың әрбір минуты бала зейінін билеп алмайынша, мұғалімнің сөзі оның көкейіне қонбайды, ... ... Бір ... ... зейінсіз өткен сабақ өзінің мақсатына жете де алмайды. Зейінді дамытуда әрбір мұғалімнің еске алатын кейбір шаралары мына ... ... ... ... ... ... ... оларда зейіннің жоғары түрлерін дамыту естен шықпайтын ... Бұл ... К. Д. ... ... ... .
2. Бүкіл сыныпқа не жеке оқушыларға берілетін тапсырмалар дәл, анық, қысқа болып ... Бала ... ... де ... үйде, далада) байқағыштыққа тәрбиеленуі тиіс.
4. Зейінді күшті және тұрақты ететін құбылыстың бірі -- ерік. Сондықтан ... ... ерік ... ... отыру қажет.
5. Төменгі сынып оқушыларының жүйке жүйесінің әлде де болса, қоймағандығы еске алынсын. Олардың шаршап кетпеуін қадағалау, орынсыз ... ... ... әр ... пәндерді күнделікті сабақ кестесіне талапқа сай орналастыру ... ... де ... ... ... бар шаралар.
Оқушылардың зейінін дұрыс қалыптастыруға мұғалімнің жеке басының үлгі-өнегесінің де маңызы зор. Егер мұғалімнің өз зейіні дұрыс ұйымдаспаған ... ... ол ... ... ... сабағына, біресе сыныптағы оқушыларға алаңдап, нені бастап, нені қойғанын есінен шығарса, ондай мұғалім оқушылардың ... ... ... ... Мұғалім балаларға сабақ үстінде зейінін дұрыстап аудара алмаса, іске ынтасыз, ұқыпсыз кіріссе, ... ... да ... нәтиже шығара алмайтын болады. Мұғалім: дейтін болса, бұл алдымен оның сабақты дұрыс ұйымдастыра алмауының нәтижесі, өз жұмысындағы ... ... ... ... ... ... үрдістерден айырмашылығы өзіндік іс-әрекеттік нәтижесінің болмауында. Сонымен бірге зейінсіз ешқандай іс-әрекеттің тиімді орындалуы мүмкін емес. К.Д. ... ... ... іс - ... ... ... және ... болуы үшін адам ең алдымен өзінің ой - ... ... ... ... мен сол ... нысанына тоқтата білуі қажет. Зейін, әдетте, адамның бет, дене ... мен ... ... Сырттай зейінді тыңдап отырған оқушыны зейінсізінен айруға болады. Ал кей ... ... ... ... ... адам санасындағы ойлар мен бейнелерге де бағытталады.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
* Жарықбаев Қ. > ... ... ... ... Алматы 2004
* https://www.topreferat.com

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Зейін теориялары және олардың физиологиялық ерекшеліктері (Н.Н.Ланге, В.В.Вундт, И.П.Павлов, А.А.Ухтомский)5 бет
Анатомия мен физиология ғылымдарының қысқаша даму тарихы4 бет
Арал теңізі туралы ғалымдардың түсініктері3 бет
Инновациялық топырақ өңдеу жүйесі3 бет
Микотоксикоздар және микотоксикоздар тудыратын аурулар7 бет
Мұнайдың табиғи пайда болуы9 бет
Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. Түркітаным тарихы туралы қысқаша мәлімет6 бет
Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері.20ғ басындағы түркітану тарихы6 бет
Физика (грек. physike, physis – табиғат)-2 бет
Шығыс және грек ойшылдарының қоғамдық пікірлері6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь