Түрксібтің салынуы

Кіріспе 3

Түрксібті салу идеясының тууы 4
Түрксібтің салынуы 6
М.Тынышбаевтың Түркістан.Сібір темір жолы құрылысына сіңірген еңбегі (1927.1930) 9

Қорытынды 15

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 16
Енді Қазақстан темір жолы даму тарихын Отан тарихында алатын орны қарастырылатын болса, XIX ғасырдың соңғы ширегі мен XX ғасырдың басында царизмнің отарлық саясаты өзінің шырқау шегіне жетті. Царизмнің үлкен аумақты отарлауы және тиімді басқару үшін, сонымен қатар өздеріне керекті шикізат көздерін игеріп, оның өнімдерін орталық Ресейге жеткізетін тиімді жол бұл темір жол болды. Бұған қоса ағылшындардың Ауғанстанды басып алуы. Ресейдің Орта Азиядағы геосаяси жағдайында қауіп төндіргендіктен, темір жол салу Ресей империалистері үшін ауадай қажет болды. Сондықтан XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Қазақстан мен Орта Азия территорияларында бірнеше стратегиялық маңызы бар: Сібір, Орта Азия, Орынбор-Ташкент темір жол желілері салынды. Бұл темір жол желілерінің ішінде Қазақстан үшін маңыздысы Орынбор-Ташкент темір жолы болды. Сондықтан Қазақстан темір жолының тарихы осы Орынбор-Ташкент темір жолының іске қосылуынан басталады.
Орынбор-Ташкент темір жолы Қазақстанның әлеуметтік-саяси және экономикалық өміріне елеулі өзгерістер әкелді. Темір жол саламыз деген желеумен Орталық Ресейдің мұжықтарды көшіріп әкелу одан сайын күшейе түсті. Сонымен қатар қазақтар байырғы заманнан көшіп-қонып жүрген жерлерін темір жол саламыз деп тартып алынды. Онсыз да ушығып түрған жер мәселесі одан сайын қиындай түсті. Темір жол құрылысы Қазақстандағы алғашқы жұмысшы кадрларын қалыптастырды. Сонымен бірге кедейленген қазақ шаруалары - жатақтар күн көру үшін осы темір жол құрылыстарына жалданып, өз күнін көрді.
1. Геллер М. История Российской империи. М., 1997. 3 т. - с.174.
2. Нусупбеков А.Н. Формирование и развитие Советского рабочего класса в Казахстане. Алма-Ата, 1966.- с.18.
3. Фридман Ц.Л. Иностранные капиталы в промышленности дореволюционного Казахстана. Алма-Ата: Казгосиздат, 1960.- с.14.
4. Есенғарин.Н.Қ, «Қазақстанның атақты теміржолшылары», Алматы 2004
5. «Қазақстан тарихы», 3 том, «Атамұра» баспасы, Алматы 2002
6. Қойгелдиев.М, «Алаш қозғалысы», Алматы .1995 .
7. Құстаев Б, «Отанымыздың тарихы туралы саяси әңгіме», «Білім» баспасы, Алматы . 1993.
8. Омаров А.Ж. «Қазақстан теміржолдарының тарихы» Алматы 1997ж.
9. «Түрксибтің жаңашылдары» Түркістан-Сібір темір жолындағы озаттардың жұмыс тәжірибесі туралы мақалдар жинағы. Алматы 1956 ж.
10. Түркістан-Сібір темір жолына 20 жыл. Алматы 1950ж.
        
        ЖОСПАР
Кіріспе 3
Түрксібті салу идеясының тууы 4
Түрксібтің салынуы 6
М.Тынышбаевтың Түркістан-Сібір темір жолы құрылысына сіңірген ... ... ... 15
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 16
Кіріспе
Енді Қазақстан темір жолы даму тарихын Отан тарихында ... ... ... XIX ... ... ширегі мен XX ғасырдың ... ... ... ... ... шегіне жетті. Царизмнің үлкен
аумақты отарлауы және тиімді басқару үшін, сонымен қатар өздеріне ... ... ... оның ... ... ... жеткізетін тиімді
жол бұл темір жол болды. Бұған қоса ағылшындардың Ауғанстанды басып алуы.
Ресейдің Орта Азиядағы геосаяси ... ... ... ... ... ... империалистері үшін ауадай қажет болды. Сондықтан XIX ғасырдың
соңы мен XX ... ... ... мен Орта Азия ... ... ... бар: Сібір, Орта Азия, Орынбор-Ташкент темір
жол желілері салынды. Бұл темір жол желілерінің ... ... ... ... темір жолы болды. Сондықтан Қазақстан темір
жолының тарихы осы Орынбор-Ташкент темір жолының іске қосылуынан ... ... жолы ... ... ... ... ... өзгерістер әкелді. Темір жол саламыз деген
желеумен Орталық Ресейдің мұжықтарды көшіріп ... одан ... ... ... ... ... байырғы заманнан көшіп-қонып жүрген жерлерін темір
жол саламыз деп тартып алынды. Онсыз да ушығып ... жер ... ... ... ... ... жол құрылысы Қазақстандағы алғашқы жұмысшы
кадрларын қалыптастырды. Сонымен бірге ... ... ... ... күн көру үшін осы ... жол құрылыстарына жалданып, өз күнін
көрді. Бірақ олар ... ... ... немесе қара ... ... жол ... ... ... ... көбінесе
көшпелі өмірден отырықшы өмірге көше ... Олар ... ... сол ... жолда тұрақты жұмыс істеді.
Түрксібті салу идеясының тууы
Патша үкіметі Қазақстанды жаулап алу барысында, ... ... ... темір жол салып, оны ... ... ... жалғастыруды көздеді. Бұл елімізді қоршай отырып, тұқырта
ұстауды және Қазақстан мен Орта Азия байлығына қызығып отырған ... да ... ... ... саясаттың нәтижесінде дүниеге келген еді.
Бірақ еліміздің батыс және ... ... ... жол ... ол
бағытты шығыс бөлігі арқылы Сібірмен қосу ісі аяқталмай қалған еді.
Түркібті салу, яғни Жетісу мен ... ... ... ... салу ... жылы ... болған еді. 1896 жылдың 15 қазанында Верный (қазіргі
Алматы) қаласының думасы темір ... ... ... ... ... комиссия құруға шешім қабылдады. Осы ... ... ... ... ... ... болған қазақ инженері М. ... Ол ... ... ... арналған барлық экспедицияларға да
қатысқан болатын. Мұндай экспедициялар (1906 жылы Голембиовский, 1913 жылы
Панфилович, 1914 жылы ... 1926 жылы ... ... және ... ... ... ... өлкені ғылыми-геологиялық, техникалық,
экономикалық тұрғыдан жан-жақты зерттеген еді. ... ... ... ... ... өлке ... қырсырына жетік білгір-
инженердің пікір-ұсыныстары әрдайым басшылыққа алынатын.
Түркістан мен Сібірді жалғастыратын темір жол салу ... ... ... ... ... ... еді. Жол ... территорияларды зерттеу, сол
кезден бастап-ақ жүргізіле бастаған болатын. Мәселен, 1906 жылы ... ... ... ... ... және ... ... жартысын
зерттеген еді. Бұдан кейінгі жылдары да жалғасын тапқан бұл ... ... ... айтылды. Зерттеудің нәтижесінде жол
трассасының түрлі варианттары өмірге келеді. ... ... ... ... ... жобалар жасалынды. Жолдың Қордай асуы арқылы
Пішпекке немесе Пішпектен айналып өтіп, Шоқпар асуы ... ... ... сол ... ... ... ... айтыс туғызған еді. Бұл пікір-
таласқа қатысушылар негізінен, өз ... ғана ... ... ... ... әкелер пайдасы назардан тыс қалған еді.
Жалпы, құрылысты салу күрделі ... ... ... ... Әсіресе құрылыс салынатын аймақтың климат жағдайы өте ауыр, қысы
қатты суық, жазы ыстық, ... ... ... еді. ... ... ... да қолайсыз (таулы жоталардың, қыраттардың
көптігімен, құмды шөл ... ... ... ... ... ... ... болатын. Осындай объективті себептерді ескермейінше, ... ... ... еді. ... ... ... жеңілдету
үшін жасалған әрбір техникалық ізденістерге, енгізілген әрбір ... ... ... зор ... көрсетеді. Оның құрылыс жұмысына
байланысты таза техникалық сипаттағы көптеген ... ... ... маманының магистралдың төселген әрбір рельс-жолындағы қолтаңбасын
дәлелдей алады. М.Тынышбаев алып ... ... ... қызу араласқан
еді. Оны әсіресе, жол салу барысында үнемі кездесетін ... ... ... ұлтының мүддесі тұрғысынан шешуге тырысқан батыл
іс-әрекеттері айрықша аша түседі.
Тарихтың аса ... әрі ... ... дәл осындай елім деген
ерлердің арқасында республиканың экономикалық әлеуетінің негізі қаланып,
көмір ... ... ... ... ... ... жая бастады.
Т.Рысқұлов ірі өнеркәсіпті қалыптастырудың маңызын талай мәрте айта жүріп,
елді индустрияландыру кезеңінде алып ... бой ... ... ... ... ... Оның ... мен
белсенді түрде қолдау көрсетуінің нәтижесінде Қарағанды ... ... ... кен орнын игеру басталды, Балқаш мыс қорыту комбинатының,
Шымкент ... ... ... ... ...... ... қолға алынды.
1926 жылғы қарашада КСРО Мемлекеттік жоспарлау комитеті ... ... ... ... ... экономикалық қисындылығы
мен тиімділігін, Қазақстанның, Ресейдің, бүкіл Орталық Азияның экономикасын
дамытуға оның ... ... ... жан-жақты негіздеп берген нақ ... ... ... ... ... ... ... зор
мүмкіндіктерін ашып берді, сөйтіп Қазақстанды ... ... ... ... ... БОАК мен ... ХКК-ның 1930
жылғы 1 мамырдағы ... ... ... ... ашу туралы”
қаулысында “РКФСР Үкіметі ... ... ... ... ... орынбасары Т.Рысқұлов жолдас басқарған Түрксібке ... ... ... ... атап ... ... ... салынуы
Патша үкіметі кезінде көптеген талас-тартыс тудырған бұл істі аяқтауды
Кеңес үкіметі қолға алды. Ол ... ... ... темір жолы
атауына қайта ие болды. Бұл жолды салу 1927 ж. қайта қолға ... ... ... ... ... ... үкімет оған үлкен мән беріп отырды.
1928 ж. желтоқсанда БК(б)П ОК ... ... ... ... туралы мәселе арнайы ... Ал 1929 ... ... ... ... бұқаралық және мәдени-ағартушылық жұмыстар ... ... ... ... нығайту мақсатында мұнда Солтүстік
және Оңтүстік деп аталған екі аудандық партия комитеттері құрылды. 1929 ... ... КСРО ХКК ... ... ... ... ... Кеңес
үкіметі құрылыстың оңтүстік және солтүстік бөліктерін 1930 ж. аяқтап, 1932
ж. пайдалануға беруді ... ... ... ... ... ... В.С.Шатов тағайындалды. РСФСР үкіметі
жанынан Түрксіб құрылысына көмектесетін арнайы комитет құрылды. Оны РСФСР
Халық комиссарлар Кеңесі төрағасының ... ... ... жылы көктемнен бастап Түрксіб темір жолын салу басталды. Алғашқы
айлардан-ақ маманданған жұмыс ... ... ... ... сезіле бастады. Ресейден, Украинадан жұмыс іздеп ... ... ... ... жоқ, түрлі әлеуметгік топтардан
шыққандар болатын. Бұлардың пайдасынан зияны басым түсті. Қажетсіз ... қай ... ... да ... миграциялық процесті тоқтату қиынға
соқты. Жеке дара ағылған, белгілі бір ... ... ... ... ... ... айналысуы көлемді қаржыны қажет етті.
Мұның өзі, бұрын ... мен ... ... ... өлкеде
қиындықпен салынып жатқан құрылыс жұмысына кедергі болып ... өте ... ... жұмысшылары мен келімсектер арасындағы
байланыстардан да байқалды. Темір жолдың бойындағы қазақ ... ... ... тұрғындар арзан жұмыс күші болып табылса да, олар
келімсектермен ... ... ... ... ең ... ... ... жалақы мөлшері де, келімсектерге қарағанда
анағұрлым төмен болды. Қазақ ... мұңы ... ... үзбей
жазылып тұрса да, тиісті шешімі табыла бермегені де байқалады.
Құрылыс жұмыстарына бірнеше ұлт өкілдерінен ... 100 ... ... Қысы-жазы, ауа-райының қолайсыздығына қарамастан еңбек еткен
олар, сөз жоқ, ерліктің ... ... ... қиын да ... ... ... ... еншісінде көбірек болды. Соның нәтижесінде
патша ... ... орта ... 150 метр ғана ... ... ... салу ... заманында 1500 метрге дейін жетті. Ертіс, Іле, Аягөз, Шу,
Қаратал және т.б. ... ... ... де ... ... Түрксіб
темір жолы жоспарда белгіленген бес жылдан екі жыл бұрын, яғни үш жылда
салынып бітті. Құрылыстың ... ... ... 155 км, ... — 185 км, ал 1929 ж. — 432 км ... ... жол ... Бұл
жұмыс жылдамдығы күніне орта есеппен 2,5 км деген сөз еді. 1927—1929
жылдары ... ... 506 км жол ... ... ... ... ... 1930 жылы 28 сәуірде «Айна Бұлақ» стансасында Сібір мен
Қазақстанды екі үлкен ... ... ... ... таяқ қағылып,
жол уақытша пайдалануға берілді. 1 мамырда Түрксиб бойынша тегіс қозғалыс
ашылды және Алматыға Мәскеуден бірінші ... ... ... ... ауысуындағы Үкіметтік мекемелердің көшуі
Түрксиб бойынша поездардың тұрақты қозғалысының басталуы қарсаңында болды.
Көшу 1929 жылы мамыр айында ... ... ... ... ... мұрағаты «Қазақстан астанасын Алматы қаласына көшіру ... жылы ... ... ... ... ... ... «городская
ветка» аталды) және қаладан «Алматы» стансасына дейін шоссе аяқталды.
Ал Түрксіб 1931 жылдың ... ... ... ... ... ... Жалпы ұзындығы 1445 километрге созылған бұл темір ... ... ... зор ... дау жоқ. ... ... мынаны да
ескеруіміз қажет. Патша заманындағы ... бұл ... ... жол да
негізінен еліміз аумағындағы шикізатты шетке тасу, ал ... ... ... келу үшін ... етті. Қазақстан сонымен Кеңес Одағының да ... ... ... бірі болып қала берді. Ал салынған
өнеркәсіп ... мен ... ... ... ... ... тасылатын
шикізат көлемін көбейте түсті. Мәселен, 1929/30 шаруашылық жылдары 1928/29
жылдармен салыстырғанда Қазақ жерінде өндірілген тас ... — 1,4 есе, ... 1,3 есе, мыс кені — 2,5 есе, ... ... ... — 2,3 есе көп
өндірілді. Түрксібтің салынуымен республикамыздағы жүк тасымалы 1928 жылғы
2902 мың тоннадан 1932 ж. 8888,4 ... ... яғни 3 ... ... ... құрылыс материалдарын тасу — 10 есеге, тас көмір мен кокс — ... ... ... — 2 ... артты. Осылайша ... ... ... құрылыс болып жарияланған Түрксібтің өзі
кеңестік тоталитарлық орталықтың біржақты ... ... ... ... ... ... жолы ... сіңірген еңбегі (1927-
1930)
М.Тынышбаев "Түрксіб - артымда қалатын ескерткіш" деп бекер айтпаған
болатын. Түрксіб тарихының ең күрделі кезеңінде ... ... ... Ол ... ... ... органының белді мүшесі болумен бірге,
Түрксібтің оңтүстік қанатында түрлі жауапты қызметтер атқарды. ... ... ... ... ... ... 6-
зерттеу бөлімшесінің бастығы, Түрксіб темір жолын салуға байланысты Жетісу
Көмек комитеті мен Жетісу ... ... ... ... және т.б. ... ... қызметінің толық емес тізімі ғана.
Осыған байланысты туындайтын ... ... ... басшылық
жасасады. Комитет құрылыстың оперативтік және әкімшілік ... Оның ... ... - ... уақытылы қаржыландыру, жұмыс
күшімен қамтамасыз ету, ... ... ... ... Жәрдемдесу
комитетінің төрағасы - ... ... ... ... ... ... құрамына қосымша енгізілген болатын. Бұл ... ... ... ... саяси науқанды бастап кеткен Ф.И.Голощекин,
Т.Рысқұловтың ұсынысына барынша кедергі жасап ... ... ... М.Тынышбаевтың Қазақстаннан шыққан білгір маман, инженер-жолшы
екенін дәлелдеп, оны Жол Қатынасы Халық Комиссариатының Құрылыс ... ... ... оның, 1927 жылы 30 қаңтарда Қаз ССР ХКК жанындағы Түрксібке
Жәрдемдесу комитетінде жасаған баяндамасына ... Бұл ... ... ... ... губерниясының болашағына, оның ... ... ... ... Онда ... тікелей губерния
территориясымен ... оның ... ... ... ... ... ... ұшырататын күшті қуат көзі болып табылатыны
айтылды. ... өзі, ... ... "шикізат қорын молайтатындығын,
сөйтіп ірі өндеуші өнеркәсіптердің (ұн тартатын, былғары ... ... ... ... мал ... (қан мен сүйектен) тыңайтқыш
жасайтын, жеміс-жидек пен көкөніс ... ... ... мен ... ... кең ... жаюына мүмкіндік бере алады". Сонымен бірге
баяндамада, Жетісуда қант қызылшасының ... ... мен оған ... қамтамасыз етуге күші келетіндігі де дәлелденеді. М.Тынышбаев,
шаруашылықтың ... ... ... ... жаңа ... ... ... мен КСРО халық шаруашылығында өзіндік орны бар
экономикалық алыпқа әкелетінін айтып, темір ... ... өте ... ... Реті ... айта кету ... Түрксібті насихаттау
оның жоғарыдағыдай маңыздылығын елге, әсіресе ... ... ... ... ... ... асқан. Баспасөз бетгерінде орыс
және қазақ тілдерінде түрлі тақырыптарда, ... ... ... ... ... қазақ халқы үшін маңыздылығы" және т.б.
мақалалар жариялау ... ... ... ... ... ... ... баяндамасында тағы басқа да көптеген қызықты
ұсыныстар бар, ... ... де ол, ... ... ... ... оның, Батыс Қытайдың шикізат қорын пайдаланып, оның
рыногына КСРО өнеркәсіп ... ... ... ... да ... ... батыс бағытқа қарай бұру, Алматы қаласының (астана ... ... ... саяси-әкімшілік, экономикалық, мәдени орталыққа
айналатындығынан, жолды тікелей қала ... ... ... ... қаласынан барлық жағынан қолайлы Алматыға көшіру, қалада сейсмикалық
станция салу, су энергиясын тиімді ... ... ... ... ... ... Ресейдікінен сапасы жоғары цемент заводын қайта құрып,
құрылыс пен халық шаруашылығына қолдану және т.б. ... ... ... ... ... М.Тынышбаевтың баяндамасының маңыздылығын,
ұлттық техникалық ... ... ... ... ойлары да көрсетеді.
Мұны М.Тынышбаев ұлттық мамандар туралы партия саясатын алға тарта ... бұл ... ... ... ... ... айтады. Яғни,
"ҚССР Еңбек Халық Комиссариатына, КСРО ... ... ... ... ... келіп жатқан жұмыссыз-келімсектер ағынын (Жетісу,
Сырдария губернияларында, Қырғыз автономиялық республикасында толып кеткен)
тоқтатуға тез шара ... ... ... ... сұрау, есесіне республиканың
жергілікті халқын құрылыс жұмысына тарту арқылы ұлттық техникалық кадрлар
дайындауға кірісу".
Оның баяндамасындағы ... ... ... құрылысты
салумен бірге жүзеге асқанын сол ... ... ... ... ... "Еңбекші қазақ", "Тілші", "Джетысуйская
искра" газеттеріндегі түрлі мақала, хабарламалардан, М.Тынышбаевтың есімі
көрсетілмесе де, оның ... ... ... ие ... ... өзі ... Түрксібті салумен қоса, Жетісу ... ... ... ... ... ... ... баяндамасындағы соңғы мәселеге бүдан кейінде тоқталған
болатын. Жалпы, кадр-жұмысшы мәселесі Түрксібтегі басты өзекті мәселелердің
бірі болған. ... ... бұл ... ... ... ... орыс ... табының комегі нөтижесінде шешімін тапты
деп тұжырымдалатыны белгілі. Бірақ нақты өмір шындығының басқаша ... ... ... ... баспасөзден көруге болады.
М.Тынышбаевтың бұл мәселемен құрылыс салынбай ... ... ... ... көрінеді. Ол жұмысшы-кадр мәселесіндегі
қиындықтан шығудың жолын табуға тырысты. Оны Мәскеудегі ... ... ... ... есепті баяндамаларында көрсетеді.
Мәселен ол, сондай жазба есебінің бірінде, ... ... ... іс ... былай деп жазады: "Жоғары оқу орындарында, арнаулы орта
мектептерде оқитын қазақ жастары ... ... ... ... қайтуға
қаржы таба алмай, көрінген мекеменің есігін ... ... ... ... ірі ... бір үзім ... ... сәттері жиі
кездеседі. Осы бір келеңсіз көріністі ... ... ... ... бар. Ол - салынып ... ... ... ... ... ... ... инженері одан әрі, Турксиб
құрылысына қазақ жастарын орналастыруды айтып, оны ... ... ... ... ... жасайды: "І-студенттен әрбір құрылыс бөлімшесіне,
3-студенттен оңтүстік және ... ... ... ... 20
студент); 2) Қазақ округтік жергілікті транспорт бөліміне - 1 студент, 1-
студенттен әрбір ... (6-7 ... 3) ... бөліміне 1-2
студенттен; 4) Ташкент техникумынан - уездік Су шаруашылығы басқармасына -
1, губерниялық Су шаруашылығы басқармасына -2, ... Су ... - 3 ... - 15); 5) ... ... оқитын студенттерді
осындай жолмен губерниялық Жер бөлімдеріне, Жерге орналастыру жөніндегі
Халық Комиссариаты ... ... 6) ... факультетінде
оқитындарды Денсаулық сақтау Халық Комиссариаты басқармасына және ... ... ... ... 7) Губерния бөлімдерінеде жаз
айларында 1-2 студенттен жұмысқа алуды ... ... бәрі ... ... жас күштермен толықтыруға, халықпен байланыс
жасауға, жалпы, жергіліктендіру саясатының өмірге ... ... ... еді". ... бұл ... өте ... бастама екенін аңғару
қиын емес.
Ол Түркістан-Сібір темір жолы құрылысының ... ... күші ... ... да ерекше ынталылық танытқан болатын. Нағыз іскер маман, тәжірибелі
инженер екені осы мәселеден де ... Оның ... ... жұмысшылар
қазақ халқы өкілдері болуының құрылыс үшін тиімділігі өте зор. ... ... ... киіз ... ат-көліктерінің болуы, өз
малдарының өнімдерін пайдаланатындары, отындарының ... ... ... ... ... ... күшті қажет етпей, үкіметтен көмек
күтпей-ақ қыстауларына ... ... қара ... ... Жетісу темір жолының құрылыстарында сыннан өтуі, арзандығы және
т.б. артықшылықтары бар. ... ... ... ... ... ... айтып оның себептерін де көрсетеді. Келімсек-
жұмысшыларға жазғы ... ... ... ... азық-түлік, отын-су
керектігі, қыс түсісімен оларды құрылыс есебінен елдеріне қайтару ... ... ... ету, ... ... ... ... шыдамсыздықтары, талап қойғыштары артық шығынды қажет
етеді. Сондықтан да, оның ... тек ... ... ... ғана ... шақырту керек. Ол бұл туралы баспасөзде ... ... ... ... ... ... қоюды жазады.
Журналистерге құрылыс жұмысы туралы сұхбатында да, осы ... ... ... ... ... ... ... тырысады. М.Тынышбаевтың
осылайша экономикалық жағынан тиімсіздігімен түсіндіре отырып, ... ... ... ... аяқ ... ... ұмтылуы,
өзінше Кеңес үкіметінің саясатына жасаған орынды наразылығы болатын. Ол
маманданған кадрларды да Қазақстанның өз ... ... ... ... Ол үшін ... ... ... қысқа мерзімді
курстар ашу, жұмыс күшіне байланысты көптеген қиындықтарды шешер еді ... ... ... ... осы ... ... болатын.
Бұл авторы М.Тынышбаев болған Шоқпар варианты үшін ... ... еді. ... ... жолы ... ... беттері болып
саналатын Шоқпар варианты, қазақ инженерінің төл туындысы ... ... ... қабылданған бұл мәселенің де өзіндік тарихы бар.
Кеңес үкіметі Түрксібті салу ... ... ... ... салуға
кіріскеннен кейін де, зерттеу жұмысы тоқтаған жоқ. Өйткені бұрынғы зерттеу
жұмыстарының қорытындысы, әлі де ... ... ... ... ... ... Ғылым Академиясы жанынан шығарылған екі гидрогеологиялық, төрт
геологиялық, бір сейсмикалық және тағы бір ... ... ... ... ... ... ғалымдары, академиктер
А.И.Карпинский, А.Е.Ферсман, А.Ф.Иоффе, Л.С.Бергтың қатысулары зерттеу
экспедицияларының беделін дәлелдейді. 1927 жылы ... - 8, ... 6 ... ... ... ... ... аса қиын жағдайда
жұмыс істеді. Олар қыстың қатты суығында, жаздың аңызақ ыстығында тау-тасты
кезіп, өлкенің ... ... мол ... ... ... комитетінің мәжілісте-рінде зерттеу жұмыстары туралы тыңғылықты
есептер беріп тұрды. Әкесінің осы кездегі жұмысы туралы Дина ... деп ... ... ... ... дала ... кететін. Ол қыс
демей, жаз демей Түрксіб тартылатын өңірді ... ... ... ... болатындықтан үнемі тотығып жүретін".
Ел ішінде М.Тынышбаевты Түрксібпен бірге қосып айту себебі де, ... ... ... халық жадында сақталуында болса керек.
Қорытынды
Түрксіб магистралінің республика ... жол ... ... орны қомақты
екендігі белгілі. Түрксіб құрылысымен бірге Қазақстанның кең байтақ жеріне
жаңа да жарқын ... ... ... ... ... ала ... жыл ... уақыттай бұрын 1931 жылы пайдалануға ... ... ел ... ... ... айтарлықтай болғандығы сөзсіз. Темір жол
құрылысында бұрынғы Кеңес Одағының түкпір-түкпірінен келіп жұмыс істеген ... ... ... ... қазақстандықтардың болғандығын бүгінгі ұрпақ
мақтаныш тұтады. Ірі қоғам қайраткерлері – Тұрар ... ... және ... ... ел ... мәңгілік алтын әріппен
жазылып қалды. Бұл орайда Түркістан-Сібір ... ... ... ... ... ... 1946-1949 жылдары Түрксібтің ... ... ... ... Омаровтың есімін ерекше атап айту қажет. Ұлы Отан
соғысынан ... ауыр ... ... пен ... ... үлгісін
көрсеткендер қатарының аз болмауы құптарлық жәйт.
М.Тынышбаевтың ірі техникалық маман ретінде танылған кезі де ... ... Ол ... ... ғана ... ... ... зәру болған 20-
30 жылдары, тұтас Түркістан өлкесіндегі бірден-бір техникалық маман ... және ... мен ... ... ... жол құрылысындағы, Қызылорда, Алматы қалаларын ... ... ... ... ... ... ... қомақты
үлесі туралы көптеген деректер сақталған. Өкінішке орай, саяси көзқарасты
алдыңғы орынға қойған Кеңес ... ... ... ... ... жоқ. ... алғашқы инженерінің зор еңбегі қасақана
ұмыт ... ... ... бес жылдық тарихы бар Түрксіб теміржолының
салынуына ... ... ... М.Тынышбаевтың осы жол тарихына арналған сан
алуан еңбектерде есімі де аталмауы бұл пікіріміздің дәлелі.
Пайдаланылған ... ... ... М. ... ... империи. М., 1997. 3 т. - с.174.
2. Нусупбеков А.Н. ... и ... ... ... ... ... ... 1966.- с.18.
3. Фридман Ц.Л. Иностранные капиталы в промышленности дореволюционного
Казахстана. Алма-Ата: Казгосиздат, 1960.- с.14.
4. ... ... ... ... Алматы 2004
5. «Қазақстан тарихы», 3 том, «Атамұра» баспасы, ... ... ... ... қозғалысы», Алматы .1995 .
7. Құстаев Б, «Отанымыздың ... ... ... әңгіме», «Білім» баспасы,
Алматы . 1993.
8. Омаров А.Ж. «Қазақстан теміржолдарының тарихы» Алматы 1997ж.
9. ... ... ... ... жолындағы озаттардың
жұмыс тәжірибесі туралы мақалдар ... ... 1956 ... ... ... ... 20 жыл. ... 1950ж.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мойнақ су электр станциясы салынуына байланысты Шарын өзені аңғарының табиғаты мен жануарлары әлемінде болуы ықтимал өзгерістер25 бет
Ресейлік ғалым ядролық сынаққа тыйым салынуын сынайды9 бет
Түркі тілдерін салыстырмалы-тарихи тәсілмен зерттеу6 бет
Түркі тілдерін салыстырмалы-тарихи тәсілмен зерттеу. 2.Салыстырмалы-тарихи зерттеу (XYIII-XIX ғғ.) Европа, Ресей ғалымдарының зерттеулері5 бет
Түркі тілдерін салыстырмалы-тарихи тәсілмен зерттеу. салыстырмалы-тарихи зерттеу (xyiii-xix ғғ.) Европа, Ресей ғалымдарының зерттеулері5 бет
Түркі тілдерінің салыстырмалы гарамматикасы24 бет
Қазақ және түрік антропонимдерінің мәнін, олардың этномәдени табиғатына тереңдеу арқылы тарихи сабақтастығын анықтап, екі тілдегі кісі есімдерінің көне түркі негізін орхон - енисей, талас және т. б. ескерткіштеріндегі жазбалар арқылы тауып, салыстырып, ұмытылып бара жатқан көне лексемалармен тіркескен антропонимдерді жаңғырту және қолданысқа енгізу52 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері"3 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері."6 бет
"Түркі тілдерінің жіктелуі."6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь