Сақтардың мәдениеті туралы

Кіріспе

1. Сақтардың мәдениеті
2. Сақтардың мифологиясы.Сақтардың аспан әлемі жөніндегі символикалық түсінігі.

Қорытынды

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Б.з.д I мыңжылдықтың бас кезіндегі Қазақстандағы көшпенді тайпалар үстемдігін «ерте темір ғасыры», «ежелгі көшпенділер заманы», «сақ заманы» деп атау қалыптасқан. Сақтар - Еуразия даласындағы көшпенді тайпалардың ортақ атауы.
Сақтар Ұлы даланың алғашқы көшпенді тайпалары еді. Сақтар әлем тарихында терең із қалдырған, ежелгі дүниеге кеңінен әйгілі болған халық болатын. Сақтар көшпенділердің жоғары деңгейде дамыған өркениетін қалыптастырды. Сақтар адамзат қоғамы үшін аса маңызды мәдени құндылықтар қалдырды. Сақ тайпаларының мәдени ошақтары Қазақ жерінің барлық аймақтарында қалыптасқан. Мәселен, Орталық Қазақстандағы сол кезеңнің мәдениеті Тасмола мекеніндегі аса ірі археологиялық ескерткіштер орны бойынша тасмолалық деген атау алды. Оны басқаларының ішінен бөлектеуге ескерткіштерінің ерекше түрі – «мұртты қорғандар», «тас тізбекті қорғандар» негіз болды. Ал Арал маңындағы ескеткіштері ішінде Шірік-Рабат қалашығының орны мен Баланды кесенесін атап өтуге болады. Сондай-ақ сақ дәуірінен бүгінгі күнге жеткен аса құнды ескерткіштер Шығыс Қазақстандағы Берел қорымынан табылды.Ал ең ерекше ескертіш әлемді таң қалдырған мәдени тарихи қазына Есік қорғанынан табылған «Алтын адам» моласы. Антропологтардың анықтауынша бұл қорғанда жерленген адамның жасы 17-18 шамасындағы жауынгер, ал тегі сақ. Ол мол алтынмен өрнектелген салтанатты киім киген. Басында әртүрлі өлшемдегі алтын жапырақшалармен әшекейленген 150-ге жуық әшекеймен өрнектелген ,әшекейде барыстың, таутекенің, арқардың, жылқының, құстардың бейнелері бар. Әлемге әйгілі болған бұл тарихи олжаны археолог К. Акышев зерттеген.
Міне, мұның бәрі сақ мәдениетінің дамуы өте жоғары дәрежеде болғанын айшықтап тұр. Б.з.д 7-6 ғасырларда қалыптасып, Сібір, Қазақстан, Орта Азия, Шығыс Еуропаның оңтүстігіндегі тайпалар арасына таралған «аң стилі» сақ өнеріндегі айрықша белгі болды.Бұл белгі киім-кешекті, ыдыс-аяқты, қару-жарақты, тұрмыстық бұйымдарды әшекейлеген сан алуан аңдар мен жануарлардың бейнелері еді.
1. Қазақстан тарихының дәрістер курсы. Аманжолов К.
2. Қазақстан. Ұлттық энциклопедиясы. 1 – том.
3. Көне түріктер. Л.Н.Гумилев.
4. Түркі халықтарының тарихы. Аманжолов К.
5. Қазақстан тарихы. Очерктер
6. Сақ тарихы мен мәдениеті. М.Ш. Өмірбекова,2004
7. Қазақстан тарихы. Г.В.Кан, Н.У.Шаяхметов,2007
8.Ұлы дала тарихы. Маданов, Мусин,1994
9.Евразийский нард саки. Алматы,2006
10.Тарихи таным: ежелгі халықтар, тайпалар, рулар, жер тұтқан қалалар. Қожабекұлы Б.А.,1994
        
        Кіріспе
Б.з.д I мыңжылдықтың бас кезіндегі Қазақстандағы көшпенді тайпалар үстемдігін , , деп атау қалыптасқан. Сақтар - Еуразия ... ... ... ... атауы.
Сақтар Ұлы даланың алғашқы көшпенді тайпалары еді. Сақтар әлем тарихында терең із қалдырған, ... ... ... ... ... халық болатын. Сақтар көшпенділердің жоғары деңгейде дамыған өркениетін қалыптастырды. Сақтар адамзат қоғамы үшін аса ... ... ... ... Сақ ... ... ошақтары Қазақ жерінің барлық аймақтарында қалыптасқан. Мәселен, Орталық Қазақстандағы сол кезеңнің мәдениеті Тасмола мекеніндегі аса ірі ... ... орны ... ... деген атау алды. Оны басқаларының ішінен бөлектеуге ескерткіштерінің ерекше түрі - , ... ... Ал Арал ... ескеткіштері ішінде Шірік-Рабат қалашығының орны мен Баланды кесенесін атап өтуге болады. Сондай-ақ сақ дәуірінен бүгінгі күнге жеткен аса ... ... ... ... ... ... табылды.Ал ең ерекше ескертіш әлемді таң қалдырған мәдени тарихи қазына Есік қорғанынан табылған моласы. Антропологтардың ... бұл ... ... ... жасы 17-18 шамасындағы жауынгер, ал тегі сақ. Ол мол алтынмен өрнектелген ... киім ... ... әртүрлі өлшемдегі алтын жапырақшалармен әшекейленген 150-ге жуық әшекеймен өрнектелген ,әшекейде барыстың, таутекенің, арқардың, жылқының, құстардың бейнелері бар. Әлемге ... ... бұл ... ... ... К. ... зерттеген.
Міне, мұның бәрі сақ мәдениетінің дамуы өте ... ... ... айшықтап тұр. Б.з.д 7-6 ғасырларда қалыптасып, Сібір, ... Орта ... ... Еуропаның оңтүстігіндегі тайпалар арасына таралған сақ өнеріндегі айрықша белгі болды.Бұл белгі киім-кешекті, ыдыс-аяқты, қару-жарақты, тұрмыстық бұйымдарды әшекейлеген сан ... ... мен ... ... еді. Олар жай ғана ... ... жоқ, ... эстетикалық талғаммен әшекейленген. Сақтардың материалдық мәдениетінің көптеген элементтері қазіргі халықтардың игілігіне ... ... ұзын ... мен ... ... ... қалып, одан қазіргі ерлер мен әйелдер киімдерінің негізін құрайтын шалбар мен қамзол келіп шықты. ... ... ... ... мен ... төбелі киіз бас киімдерінен - қазақ қалпағының қазіргі ... ... ... ... ... - Ұлы дала - ... мен Қытай арасындағы өркениеттің өзіндік дербес ошағы болғанын сақ мәдениеті көрсетеді. Ұлы даланың өркениеті - әлем ... ... ... ... ... мемлекеті ежелгі қазақ даласындағы мемелекеттіліктің қайнар көзі болып табылады.
Сақтардың мәдениеті
САҚ МӘДЕНИЕТІ -- ерте ... ... ... мен оған ... ... мекендеген тайпалар қалдырған археологиялық ескерткіштер жиынтығы. Бұл тайпалардың тарихы бізге сақ ... ... көне ... және грек ... деректерінен жеткен. Археологиялық зерттеулер Қазақстандағы Сақ мәдениеті жөнінде (б.з.б. 7 -- 3 ғ-лар) неғұрлым толығырақ ... ... 1930 ... соңында басталған зерттеу жұмыстары іс жүзінде 1946 жылдан кейін ғана кеңінен ... ... ... ... ... ... Шығыс Қазақстанда Сақ мәдениеті ескерткіштері ашылды, көптеген қорымдар, ғұрыптық орындар, т.б. жәдігерлер қазылып, зерттелді. Жетісудағы Есік (Алтын ... ... ... мен ... ... Сырдың төменгі ағысындағы Ұйғарақ қорымы, Орталық және Солтүстік Қазақстандағы Тасмола мәдениетінің обалары, Шығыс Қазақстандағы Берел, Шілікті қорымдары, т.б. көптеген ... көне ... ... ... ретінде танымал. Кең байтақ аумақтарға тарағандықтан, әр өлкенің мәдениетін зерттеудің өзіндік жүйелері қалыптасқан.
Сақ мәдениеті Карпат,Дунай, ... ... ... ... ... ... дейінгі аймақтарда қалыптасты
Сақ өнерінің зерттеушілері, бірінші жағынан, оның Иранның Ахеменид және Бактрияның көркем өнерімен, екінші жағынан, ... Чжоу мен Хань ... ... ... байланысты болған деп есептейді.
Мәдениеттің мұндай тұтастығын сақ шеберлерінің бейнелеу өнеріндегі байланстырамыз. Сақ мәдениетінің синониміне айналды. ... ... мен ... ... соңғы жылдары жүргізілген қазбалар Луристан қоласының жаңа нұсқаларын: жер ... ... ... ... басы ... ... бар ... бүркіттердің стильдендірілген бастары, жыртқыштар бұғылар,аттар мен түйелер бейнесін тауып берді.
Сақ шеберлері кескіндеме, қолөнер бұйымдарында талғаммен үйлесімді ... ... ... ... бере ... стилін" 3 кезеңге бөлуге болады:
* Біздің заманызға дейін VIII -- VII ... -- ... ... ... ... ... сақтамай, қозғалмайтын бейнеде кескінделуі;
* Біздің заманызға дейін VI -- IV ... -- ... ... ... ... ... сақтап, қозғалыста, реалистік түрде бейнеленуі;
* Біздің заманызға дейін III -- I ... -- ... ... ... ... ... бейнелеу, жекелеген элементтердің өрнекке ауысуы (құстың тұмсығы, мүйізі және т.б.)
Тарих, археология ғылымдарында сақтардың хайуанаттық нақышының шығу тегіне байланысты екі түрлі ... ... ... ... ... бұл ... ең ... Алдыңғы Азиядан бастау алған, оның сақтар арасында қалыптасуына сақтардың ... 7 ғ-да ... ... ... жорық жасауы әсер еткен десе, К.Ақышев, С.Киселев, С.Черников, т.б. зерттеушілер ... Азия ... ... ... ... бұл ықпал б.з.б. 6 ғ-дың соңына таман, ... ... ... ... бой ... ... (дәл осы кезде сақтарға мүлдем тән емес арыстан, фантастикалық ... ... ... ағаш немесе құдай бейнесі бар геральдик. композициялар, лотос түйіні немесе оның гүлі ... ... ... ... да пайда болады). Олар аңдық стильдің шығу тегі жергілікті ортамен, далалық тайпалардың соңғы қола ... ... ... деп ... ... өнер ... аң мен ... немесе қиялдан туған құс пен жануардың арпалысындағы күрделі композицияда пен нышаны алда тұрады. Ежелгі адам өзін ... ... ... ... құбылыстарын бейнелеу осындай рәміздік ойды білдіретін күрделі композицияларды ... ... Аң мен ... ... ... ... ... сәттерін аса бір нәзіктікпен бейнелеп, табиғилықты сақтаған.
Сақтардың түрлі мәндерде қолданып, белгілі рәміздік ұғымды білдірген. Аңдардың жануарларға атылған сәті ... аң ... ... ... ... ... ... орын алады
Ежелгі сақтардың бейнелеу өнерінде қалыптасуының басты себебі, адамдар аңдар мен ... ... ... деген қиялдан туған болу керек. Ежелгі адамдар мифсіз өмір сүрмеген. Табиғаттың тылсым күштері мен ... ... ... ... ...
Сақ шеберлері қолданған негізгі элементтері: бұғы, арқар, таутеке, лотос ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі Орта Азия, Сібір, Еуропа халықтарының бейнелеу өнерінің негізін қалаған.
... ... ... Азия мен ... ... жасаған кезде танысқан, оңтүстік әсерлерімен пайда болған. Дәл осы кездері осы арада ... ... ... ... ... ... келеді. Бұл образдар бұғы, қошқар, түйе, барыс, жолбарыс, бүркіт сияқты жергілікті жануар бейнелерімен сіңісіп кетеді.
Сақ мәдениетінің ... ... ... ... ... обасын айтуға болады. Бұл обаны қазу кезінде диаметрі 120 м, биіктігі 3 м орасан зор құрылыс - оба ... ... ... аса ... ағаш конструкциясын тапты: оның дәл ортасында жуан бөренелерден қиылған көлемі 8х8 м үлкен там, ал оның ... ... 4,4х3,7 м тағы бір там бар ... Сол ... ағаш ... ... көсем жерленіпті, оның жанында тағы бірнеше еркектің - ... ... мен ... ... жатыр, тегі олар өз еріктерімен көсемі соңынан о дүниеге аттанса керек. Айналаға радиус бойынша орнатылған тамдар ... ... ... 160 ат ... Барлық аттар құла және жирен түсті яғни ... мен ... ... ... ... ... Оба бағы заманда тоналыпты, бірақ археологтар үлесіне де көп олжа ... түрі ... ... ... ... ... келетін әлемдегі ең үлкен қола қаптырма, арқарлардың бейнелері, сабы қабан ... ... ... өңіржиек, жебелер табылды. Оба б.з.д.8 ғ тұрғызылған, сақ өнерінің одан кездескен заттары ең ескі дүниеліктер болып табылады. Соған қарап ... Азия ... ... ... болжам жасауға болады. Оған дәйекті негіз бар, осы арада оның бастаулары да бар. ... қола ... ... ... ... жануарлар бейнелерін жасаған. Бұғыларды, бұқаларды бейнелейтін тасқа ... ... ... ... ... белгілі бір діни наным-сенімге байланысты ұғымды білдіреді. Жыртқыш жануарлар мен құстардың бейнелері қару-жарақтарға немесе атқа ерекше күш беретін ... ... ... ... жекелеген бейнелерінен басқа олардың топтасқан (синкретикалық) бейнелері де кездеседі. Бұл бейнелер ... ... ... ... Есік ... табылған "Алтын адамның" бас киімі жылқы, құс, таутеке, барыс, т.б. топтасқан бейнесінде алтын қапсырмалармен ... ... ... ... зерттеу темір дәуірі көшпелілерінің идеологиясы мен діни түсініктері туралы мағлұмат береді.
Әлемді таң қалдырған таңғажайып тарихи ескерткіш, сақ ... ұлы ... бірі ... - ұлы дала ... ... ... сақ тайпаларының мәдениетін, тарихын, мифологиясын, жазуын, өнерін, әлеуметтік ... ... ... ... аса ... ... 1969-1970 жылдары тарих ғылымдарының докторы, академик Кемел Ақышев бастаған археологтар ... ... ... ... Алматы қаласынан 50 шақырым жердегі Есік қорғанынан 4 мыңнан астам ... ... ... ... барыс, бұлан, таутеке, арқар, жылқы, түрлі құс бейнелерін беретін хайуанаттар стилі деп аталатын скиф-сақ зергерлік өнерінің үздік ... ... ... ... бас ... ең ... ... Таудың мәңгілік қар-мұз басқан шың құздарын мекендеуші жануар тәңірге бір ... ... деп ... ... ... ... ... тауешкі, антилопа т.б.) жер әлемінің символы ретінде олар ... ... ... ... сенімі өлімге әкелетін өмірдің тіршілігі үнемі жаңғыру арқылы тұрақты түрде жаңарып тұратынына әкеп саяды. бас киімі хайуандар, өсімдіктер және ... ... ... әшекейлерден тұратын күрделі де үйлесімді композиция. Әсемдікті көрсетіп тұрған жан-жағындағы төрт жебе, әлемнің төрт жағын бейнелейді. Олар сабы ... ... ... ... ... оралған және жоғары жағы жапырақ тәрізденіп, ортасы қуыс болып келген. Бұл бас киімдегі жебе тәрізді әшекейлер әлемнің төрт ... ... Ал ... ... ... ... жоғарғы әлемді білдіреді. Сақ тайпаларының мифологиялық бейнелерінің бірі - жылқы болып есептелінген. Бас киімде ... ... екі ... ... ... Ол - кәдімгі мініс жануары, әлем аймақтарының бірінен-біріне өтудің ... ... ... ... ... жеткізуші, дүниені жалғастырушы буын. Сонымен қатар, жылқы адамдар ... мен ... ... ... дәнекер болған және ол өзінің иесіне өлімнен кейінгі сапардан соңғы мақсатына жетуіне көмектеседі деген. Сақ жауынгері бас ... дәл ... ... ... ... ... ... - сыннан өткен дос, жолдас, соғыс қаруы, ата-бабалар дүниесімен қарым-қатынас құралы ретінде көрінеді. Сонымен қатар салтанатты рәсімдік, ... және ... ... ... ... ... бейнелері негізінен көк аспанның нышаны болып есептеледі. Құс бейнелері нақтылықты, дәлме-дәл мергендікті, жылдамдық пен тегеурінділікті де ... ... ... ... пен ұшқырлық болсын деген тілектен туындаған. Құстың ерекшелігі, олар бір ... яғни ... ... нышаны, ал екінші жағынан, бұл құстардың табиғаты, яғни биологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... және ... тек Құдай ғана мекендейді, ал оған құс қана ұшып жете алады деген ұғымдар ... ... құс ... ... нышаны да болып есептелген. Таудағы барыс - бұл образ жоғарғы әлем - ... ... ... ... ... ... мен адамдар әлемін байланыстырушы- деген мағына береді. Жауынгер идеалын кейіптейтін барыс бейнесі ер жүректіліктің, тәкаппарлықтың, еркіндіктің және патшалық ... ... ... есептелген. Осыған байланысты еліміздің болашаққа ұмтылысын білдіретін барыс образы мемлекетіміздің елдік рәміздерінен лайықты орын алып ... ... ... де кездеседі. Ол ірі де мықты мүйізі бар ... ... ... ... ... аймағымен байланысты болған. Оны өмір бәйтерегімен, әлем өзегімен байланыстырады. жердегі рухты , яғни ... ... ... ... ... ... Тау ешкісі құрбандық жануары, Құдайлар және жоғарғы әлемнің жануары ретінде қабылданғанБас киімнің артқы жағындағы табиғат көрінісін тау ... ... ... тұр.Ежелгі кезде адамдар әлемді тауға ұқсатты, сондай-ақ Құдайлар ... деп те ... Ол ... ... аң ... шыққанда сақтап жүреді деп сенген. Ал алтынды қасиетті металл ретінде күн шуағына теңеді және бұл ... ... хан ... ... домалақ жүзік сияқты үш оратылған алтын алқа, екі ... ... бас ... ... ... материалы мен көркі оның көшпелі ақсүйек өкілдерінің сән-салтанаттық киімінің ең ... ... бірі ... көрсетіп тұр. Үстінде үшбұрышты алтын жапсырмалармен тағылған қысқа қамзол, көкірегінің тұсы, жеңі ... ... ... Бұл ... басты идея - көк аспан идеясы, яғни күн ... мен ... ... киімге тігуге арналған тесіктері бар. Бұл киімді ұсақ, жұқа шытыралармен безендіру, күнделікті тұрмыста киюге арналмаған. Мұндай ұсақ бұйымдар жерлеу ғұрпына ... ... ... ... ұғымы бойынша алтын мәңгі өмірді, қуаттылықты білдірген. Бір ... ... ... бір топтың өкілін білдірсе, екіншіден, бағалы металл ретінде күн ... ... ... ... және ... жерленген адамды мәңгілік өмірге жетеледі. Қысқа қамзол - ... ауыр ... ... ... аңға ... ... сонымен қатар 16 тоға бұғы бейнесінде жапсырылған. Белдікті безендірген шығыршық және ... ... бас. Оған ... ... және ... ... қасқырды бейнелеген.
Жазу мәдениетінің сол кезде жоғары дамығандығын, күміс тостағандағы жазу дәлелдейді. 26 таңбадан тұратын, Қазақстан жерінен табылған ең көне ... ... ... ... бар. Солардың бірі: ғалым лингвист Алтай Аманжоловтың оқуы бойынша:

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сақтардың ескерткіштері. Тасмола мәдениеті, Бесшатыр обасы, Есік қорғаны11 бет
Сақтардың мәдениеті10 бет
Сақтардың мәдениеті мен өнері21 бет
Сақтар тағылымы мен тәрбие тәлімі11 бет
Академик Ә. Х. Марғұланның ғылыми еңбектерін пайдалана отырып, археология мұражайының тарихын, экспозицияларындағы алатын орнын және тарихи-мәдени заттық және рухани құндылықтарымызды жинап, зерттеп, сақтауда, Мемлекеттік «Мәдени мұра» бағдарламасын жүзеге асыруда көрсетіп отырған қомақты үлесін ашу68 бет
Қазiргi кезеңде материалдық мәдениет және тұрмыс ескерткiштерiн сақтау және насихаттау33 бет
Қазақ халқының дәстүрлі мемлекеттік және құқықтық мәдениетінің алтын қорынан сақталған қымбат қазыналар16 бет
1920—1930 жылдардағы қоғамдық-саяси өмір. Қазақстандағы мәдени революция3 бет
XVIII ғасырдың екінші жартысы мен XIX ғасырдағы Қазақстан мәдениеті9 бет
XX ғ. 50 жж. Қазақстанның саяси-әлеуметтік жағдайы және экономикасы мен мәдениеті6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь