Сақтар туралы жазба деректер, сақтардың зерттелуі

І. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2
ІІ. Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3.6
Сақтар туралы жазба деректер, сақтардың зерттелуі ... ... ... ... ... ... ... ..7.8
Сақтардың саяси жағдайы, қоғамдық құрылысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9

Сақтардың әдет.ғұрпы, салт.сана, діни наным.сенімдері ... ... ... ... ... ...10
Сақтардың шаруашылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
ІІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12.13
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
Сақтар – тарихта ереке өшпес із қалдырған жоғары тайпалардың бірі. Деректерге сүйенсек сақтар еңбеккор, жауынгер халық. Сол кездегі жасалған құрал-жабдықтар өз кезінде үлкен жаңалык болды, алайда олар адам баласының дамуына байланысты дамудың жаңа кажеттіліктерін қанағаттандыра алмады. Өмірдің өсуі алға қарай жылжуы, қалайда болсын кажетті жаңалықтарды ашып отыруды талап етеді. Адам баласы өміріндегі үлкен бip жаңалық темірден жасалған құрал-жабдықтардың жасалуы болды. Жауынгер халыққа бұл үлкен жетістік болды.
Кавказ Оңтүстік Ресей, Украина жерлерінде алғаш рет темір б.д.б. X-VIII ғасырда пайда болады. Ал темірден жасалган қару-жарақ, құрал- саймандардың тарихына қарағанда, Кос өзен - Тигр, Евфрат бойындағы елдер мен Египет жеріндегі жұртшылык б.д. бурынгы 111-11 мыч жылдардын езжде бтгеч Темір-құрал-саймандар, Қазақстан территориясында б.д.б. VIII-VII ғғ. жасалган. Оған жазба деректерде белгілі болып жүрген атақты сақ, сармат сияқты тайпалардың обаларынан табылған семсер, қанжар т.б. Teмip заттар толық дәлел. Өмірде темірдін қызмет eтуін Ф.Энгельс Teмip семсер, Teмip балта, темір соқа заманы дел атады, Адам баласының тіршілігінде темірдің кызмет жасауы адамзат коғамының бip қадам болса да алға баскандығын көрсетті. Сондықтан да темір алу, оны пайдалану оңайға соқпады.
1. Таным тармақтары (Құрастырған алғы сөзін жазған Қ.Салғарин). А„ 1998.
2. Акишев К.А. Курган Иссык. М., 1978.
3. Акишев К.А., Кушаев Г.А. Древняя культура саков и усуней долины реки Или. А., 1963.
4. Акишев К.А. Идеология саков Семиречья (по материалам кургана "Иссык") КСИА, 1987
5. Акишев К.А. Искусство и мифология саков. А., 1984
6. Кадырбаев М.К. Некоторые итоги и перспективы изучения археологии раннего железного века Казахстана. Сб., "Новое в . археологии Казахстана" А., 1968.
7. Артамонов М.И. Сокровища саков. М.1973
8. Вишневская О.А. Культура сакских племен Низовьев Сырдарьи в VI- \/ в.в до.н.э "Труды Хорезмской археолого-этнографической экспедиций" т.8. 1973.
9. Геродот. История в девяти книгах. Л. 1972.
        
        Ж о с п а р
І.
Кіріспе.....................................................................
..............................................2
ІІ. Негізгі
бөлім.......................................................................
..............................3-6
Сақтар туралы ... ... ... ... ... қоғамдық
құрылысы.......................................9
Сақтардың әдет-ғұрпы, салт-сана, діни наным-
сенімдері.......................10
Сақтардың
шаруашылығы.................................................................
.........11
ІІІ.
Қорытынды...................................................................
..............................12-13
Қолданылған
әдебиеттер..................................................................
....................14
К і р і с п ...... ... ... із қалдырған жоғары тайпалардың
бірі. Деректерге сүйенсек сақтар еңбеккор, жауынгер ... Сол ... ... өз ... ... жаңалык болды, алайда олар адам
баласының дамуына байланысты дамудың жаңа кажеттіліктерін ... ... өсуі алға ... ... қалайда болсын кажетті жаңалықтарды
ашып отыруды талап етеді. Адам ... ... ... бip жаңалық темірден
жасалған құрал-жабдықтардың жасалуы ... ... ... бұл ... ... ... Ресей, Украина жерлерінде алғаш рет темір ... ... ... ... Ал ... ... қару-жарақ, құрал-
саймандардың тарихына қарағанда, Кос өзен - Тигр, Евфрат бойындағы ... ... ... ... б.д. ... 111-11 мыч ... езжде
бтгеч Темір-құрал-саймандар, Қазақстан территориясында б.д.б. VIII-VII ғғ.
жасалган. Оған жазба деректерде белгілі болып ... ... сақ, ... ... ... ... ... қанжар т.б. Teмip ... ... ... ... ... ... Ф.Энгельс Teмip семсер, ... ... соқа ... дел ... Адам ... ... ... жасауы адамзат коғамының бip қадам болса да алға ... ... да ... алу, оны ... ... ... ... деректредегі зерттеулерге келер болсақ, көптеген
грек, рим ... ... ... ... ... ... темір қорытуда "шикідей үрлеу" (сыродутный) тәсілін қолданғанын
дәлелдеді. Сақтарды зерттеуде көптеген ғалымдар ат ... ... ... ... ... ал ... ... және көптеген ғалымдар.
Бұл тақырыпты орындаудағы басты мақсатым, ... ... ... ... әдет – ... – дәстүрін, наным –
сенімдерін, ... ... ... ... ... ашып көрсету.
Сақтар туралы жазба деректер, сақтардың зерттелуі
Археологтар өздерінің ... ... ... ... ... өмір ... ру-тайпалардың ішінде аты-жөні жақсы
сақталған тайпалардың бірі – сақтар. Археологиялық зерттеулерге және ... ... ... ... ғғ. сақ тайпалары Орта Азия және
Қазақстан ... ... ... ... ... бойынша, Орта Азия мен
Қазақстан территориясын мекендейтін көшпелі ... ... ... ... ал гректің атақты тарихшысы Геродот (б.д.б. 484-425 жж.) ... ... деп ... Олай ... да жөні бар. Қара ... ... ... тұратын скифтер мен сақ тайпаларының ... ... ... ... Ал ... ... тек жергілікті
айырмашылықтары болмаса, шаруашылықтарының көпшілік жағы ұқсас. Сонымен
қатар сақ ... Еділ ... ... ... мен ... Жайық
өзендерінің бойындағы Савромат-сармат ... бір ... ... жазба деректері бойынша сақ тайпалары үш үлкен тайпаға бөлінеді:
І.тиграхауда сақтары - ол ... ... ... сақтар; ІІ хаомаварга
сақтары - жүзімнен (хаом-жүзім) сусын қайнатушылар;
ІІІ. парадарайя ... - ... арғы ... ... ... ұғымды
берген. Сақ тайпаларының маманы ғалым К.Ақышев ... көп ... ... ... ... ... отырып, жазба деректердің археологиялық
деректермен дәлелденетіндігін көрсетті. Ташкент аймағында, Солтүстік
Қырғызстан, Оңтүстік ... және ... ... ... ... өмір
сүрген. Оған екінші бір дәлел, Есік обасынан табылған алтын ... ... ... ... см. ... ... ... кигендігін
дәлелдейтін және бір айғақ Бехистун жартасындағы және Перселолдағы Ксеркс
сарайының алдына салынған Иран патшасына салық ... ... ... ... шошақтығы да жазба және археологиялық деректердің ... ... ... сақ ... шын ... ... ... күмән келтірмейді. Ал теңіздің ар жағындағы сақтарға
Арал теңізінің шығыс жағасындағы. ... ... ... ... ... сақ ... жатқызуға болады. Оларды жазба деректерде
дайлар, аргиппейлер. исседондар т.б. деп те атайды. Хаомаварга сақтары Орта
Азия ... ... ... ... ... ... онда ... оның суынан сусын жасайтыдығы ерте орта ... ... ... ... антикалық авторлары Страбон (б.д.б I ғ-б. д. I ғ) Птолемей
(б.з. I ... ғ.) ... ... ... Орта Азия мен
Қазақстанның табиғи жағдайы мен олардың әдет-ғұрпы, ... ... ... ... ... ... ... елімен қатар, скифияны да
білген , ол Еділден Балқаш қөліне дейінгі кең-байтақ ... ... ... бұл ... өте ... ... ... даусыз. Бұдан
сақтардың кең байтақ ... алап ... ... болады. Сондықтан
оларың үш түрінің айтылуы бекер болмаса керек.
Страбонның Жағрафия атты еңбегінен сақтар ... ... ... жөн. ... бұл көшпенділер қара пайым, инабатты, кішіпейіл
жандар, бұларда зәлімдік, ... ... ... ... Ал ... ... бостандықты, еркін жүруді, тәуелсіз болуды қалады. Мұндай жағдай
біздің халқымыздың бойындағы бүгінде бар ... ... ... ... ... бір ... ... жазуы бойынша көшпенділер кейбір
ұлтшылдардың жазып жұргендеріндей, қарақшылар емес, не ... ... ... ... сол үшін өз жерлерін жер шаруашылы ғымен айналысатындарға
беріп, олардан алынатын тиісті алым- салықтың дұрыс қайтарылмауына қарсы
соғысады. Алым-салықты алғанның өзінде баю үшін ... ... ... өтеу үшін ғана тырысатын еді деп жазады.
Б.д.б. II ғасырдан бастап тарихымыздың көне ... ... ... де рөлі зор. ... тарихшыларының еңбектеріне қарағанда,
қытайдың көне жазба ... Іле ... ... ... ... ... және "Хан" ... сақтар туралы деректер хабарланады.
"Хан" ... ... ... ... ... жағындағы сақтар елінің
әдет-ғұрыптары киім киісі усындарға ұқсас келеді. Жайылым мен суат қуалап,
көшіп жүреді. Олардың тегі ежелгі ... ... ... өңір ... ... ... ... жыужылар Іле езені алқабынан қуып
шыққаннан ... Сақ ... ... ... ары өтіп кетті» деп
жазылған. Алайда осы екі тайпаның айтылатын жерлерге Хан ... ... ... ме жоқ әлде бұрыннан осында өмір сүріп келе жатқан
тұрғылықты тайпа ма? Осы жағы "хан ... ашып ... ... ... ... ... ... археологиялық
ескерткіштеріне жүргізген зерттеу жұмыстары бұл тайпалардың көрсетіліп
отырған аймақта -УІ-У ғғ ... өмір ... ... ... ... ауданындағы Нұрсай мыс кенінің жұртының табылуы (Ши жиа археопогиялық
жұмысы кезінде) Іле езені алқабынан табылған мыс ... ... ... ... ... 1000 жыл шамасында сақтарда ... ... ... мәдениетінің дамығандығын көрсетеді.
Кытай деректеріндегі ерекше атап өтетін ... бір ... ... ... ... ... ... өз мемлекетін кұрғандығы белплі.
Олар ең жоғарғы билеушісін «Сәй, ваң» (патша) деп аталған ... ... ... ... мен парсы деректеріндегідей сактардың мемлекеттік
дәрежеде өмір сүргендігін дәлелдей туседі. Ал ... ... ... ... ... ... ... алтын киімді адамдар патшалардың
зираттары екендігін археологиялык жағынан дәлелдеп отыр. Сондыктан да сақ
дәуірінде мемлекеттік ... ... деп ... ... ... бар.
Дәуірдің тарихнамасы. Мұндай обалар туралы орыстың атақты ғалымдары
Г.Ф ... ... В В ... ... ... жазған. Олардың
обалар туралы пікірлері Қазақстан темір ескерткіштері жайында жазылған
алғашкы ғылыми-зерттеу жұмыстарын ... ... ... ... болмаймыз.
Соңғы кезде темір дәуірінің археологиялық ескерткіштеріне А. X.
Марғұлан атындағы ... ... ... ... ... ... ... бірлескен жұмыстарының арқасында Шығыс
Қазақстанда Алтай тауының Қазақстан жағында Берел обаларына жүргізіп келе
жатқан жұмысы үлкен ... ... Ал ... ... ... ... ... жұмысы сарматтардың алтын обасын ... ... ... ... ... ... ... жаңалық қосылды. Шығыс
Қазақстанда Шілікті ... ... ... А.Т. ... ... алтын адамның табылуы халқымыздың тарихына қосылған
үлкен жаңалық болды.Сақтардың антролологиялық жағындағы өзгерістер. ... ... ... ... ... бұл ... сақ айпаларының
пішіндері де европоидтық екендігіне ешбір талас жоқ.
Алайда сақтардың ... неге ... ... түсе ... сұрақ тууы мүмкін. Сақ тайпаларының обаларынан ... ... ... ... бет ... ... артуы, маңдайдың тік
еңсесінің өсе түсуі, ... ... ... ... көз ... болуы дами түседі. Мұндай өзгерістер сақ тайпаларының құрамында
аздап болса да монғолоидтық қоспа пайда болғандығын ... ... ... ... Сақ обаларынан алынған бас
сүйектердің пішіндерінің (морфологиялық) ерекшеліктеріне талдау жасағанда,
олардың арасында генетикалық тығыз байланыстың жақындығы ... ... ... ... ... ... ... орталық Қазақстандағы ру-тайпалардың бас сүйектерінде өте
аз.О. Смағұловтың пікіріне ... бұл ... ... ... ... Оның үстіне ертедегі темір дәуірінде жекелеген
монғолоидтық топтар араласқан. ... ... ... ... ... ... ... Алтаймен, Оңтүстік Сібір жерлерінен келген
монғолоидтық ... ... ... ... Әсіресе таулы Алтай
тайпаларымен тығыз ... ... ... ... ... болған. Мұндай
араласудың нәтижесі оңтүстік Қазақстандағы Түгіскен, Молалы обаларынан
алынған бас сүйектерден де монғолоидтық белгілер ... ... ... ... ... ... ... сақ
тайпаларының келбеттеріндегі монғолоидтық белгілер, Орталық Азиядағы ғұн
тайпаларының Қазақстанға басып кіруі, араласуы нәтижесінде ұлғая ... ... ... философ ғалымы Анахарсис. (б.д.б. VIII).
Ғалымның туған, қаза болған жылдары белгісіз. Тарихта "Скиф ... ... ... ... әулетінен шыққан, анасы эллиндік. Анахарсис
ежелгі грекияда сол кездің атақта ... ... алып ... аты ... ... ... ... "Тарих" атты еңбегінде
және атақты философ Платонның "Мемлекет" атты еңбегінде кездеседі. Платон
Анахарсисті Гомер, Фалеспен қатар ... ал ... бір ... ... ... бірі" деп есептеген. Анахарсис грекияның ғылым мен білімнің
орталығы ... ... ... ... ... кемеңгері Солонмен де жақын
дос болған. Анахарсистің аты басқа да көптеген философтардың еңбектерінде
кездеседі. Әсіресе Диоген Лаэртский өзінің ... ... ... ... атты ... ... ... нақыл сөздерінен
келтірген. Оның дерегіне қарағанда "Басқа пәле тілден", "Татымсыз достан,
адал бір дос ... ... ... ... ... ұрлап-жырлауы үшін
арнайы жасалған орын" деген сиақты т.б. даналық сөздері бізге жетіп отыр.
Ғалымның 800 ... ... ... ... ... ... неміс
тілінде жарияланған. Ғалымның аты тәуелсіздігіміздің арқасында тарихымызға
еніп отыр. ... оның ... ... өз атынан шығарып
халымыздың игілігіне айналдыру ... ... ... ... ... патшасы Кир, Мидия патшасы Крезбен б.з.б. 558-529 ... ... ... ... Кир ... массагеттерді өзіне
бағындаруды ұйғарды. Кир сөйтіп, Сақ жеріне басып кірді. Алайда ... ... ... ... сақ ... тұтқиылдан бас салады. Кир
де, әскерлері де ... ... ... аңыз осы кезде шықты. Кирдің
Орта Азиядағы ... ... І ... ... 521-486 жж/
жалғастырды. Парсылар сақтарды аз уақыт бағындырады. Б.з.б. 6 ғ. соңы 5 ғ.
басында (500-449 жж) ... ... ... ... сақ ... ... ... Б.з.б. 490 жылғы грек-парсы әскерінің Марафон
жерінде болған соғысында ... ... ... ... қарсы соғысты.
Б.з.б. 4-ғ. 30-ж. Александр Македонскийдің грек ... ... ... Дарий Кодоманның армиясын талқандап, Орта Азияға басып ... ... ... ... ... ... Сыр ... бекіну үшін,
Шеткі Александр деген қала салады. ... ... ... , ыстық
табиғатқа шыдамаулары, Александрдың аурып ... ... ... ... ... Александр б.з.б. 323 ж. сүзектен өлді. Оның ала-құла
империясы ыдырап кетті.
Геродоттың жазуына қарағанда парсы патшалығы мен сақ ... ... ... болып тұрған. Сондай соғыстың бірінде сақтардың
әйел патшасы Томиристың баласы парсы ... ... ... ... ... өзін-өзі өлтіреді. Бұл жағдайды естіген әйел патша Кирге сен
менің баламды ашық майданда жеңбей, алдап қолға түсірдің, ... ... егер ... ... болсаң саған "Күн" атынан ант етемін, мен
сені қанға тойғызамын ... ... ... ... ... жеңіп, оның
денесін тапкызып, адам қаны толтырылған меске салып, сен тірі ... ... ... енді ... ... ... деп Сырдарияның суына ағызып
жіберсе керек. Бұл деректен байкалатыны Парсы ... ... ... пен ... тең ... ... жеңіске жетуінен сақтардың да
мемлекеттік дәрежеде өмір сүргендігін керсетеді.
Парсы жазба деректерінде де ... мен ... ... ... соғыс жағдайлардың болып тұрғандығы байқалады. Оны ... ... мына ... анық ... "Мен өз ... шошақ
қалпак киетін сақтардың еліне қарсы соғысқа аттандым. Оларды ... ... ... қолға түскен қолбасшысы Скунқаны алып келді. Сақтар
дінсіз екен, мен Ахурамаздаға сыйынушы ... Сол ... ... ... ... жазаладым. Бұл хабардан да сактардың шошақ қалпақ киетіндері және
белгілі болды. Екінші "в ... ... ... сөз ... мемлекеттік
дәрежеде болғандығын және айқындай түседі.
Грек тарихшысы Поллиен массагет сақтардың парсыларға ... ... бір ... жайындағы әңгімені келтіреді сақтардық Шырақ
есімді жас жігіті өзінің денесін пышақпен тілгілейді де, парсыларға қашып
барады. Сөйтіп ол өзін сақ ... ... ... адам ... Өз ... ... кек алғысы кетінін мәлімдеп, Шырак жауларды
сусыз шөлге апарады, олардың көбі қырғынға ұшырайды.
Алайда кейбір деректерге ... ... ... ... қарсы соғыска қатысқан. Мәселен б.з.б VI ... ... ... ... ... сақ тайпаларының жеңіл атты әскерлері Гавгамелы
маңындағы ұрыста парсылармен бірігіп гректерге ... ... з.б. IV ... 30 ... ... ... басшылығымен парсыларды жеңіп, Орта Азияға баса көктеп кіре
бастайды. Олар Самарканды (ол кезде ... деп ... ... Сырдарияға
қарай бет алады. Алайда гректер баса көктеп кіруіне Орта Азия ... ... ... ... Александр Македонскийдың
әскерлеріне Оңтүстік Қазақстанды ... ... ... түрде шайқасты. Александр Македонский өз әскерлерімен Сырдариядан
өтпек болған кезінде сақ жауынгерлерінің жебесі тиіп жараланады. ... ... ... ... ... олардың тылында көтеріліс шығып,
оны Спитаман деген сақ басқарады. Ол массагет- ... ... ... сол ... аты ... ... деп ... македондық-грек
әскерлерін бірнеше рет жеңіліске ұшыратады. Алайда, Александр Македонский
көтеріліс шілердің арасына жансыздарын жіберіп, ... ... ... тартып алады. Сөйтіп, үш жыл бойы кескілескен ұрыстың арқасында ғана
гректер Орта Азияның кейбір тайпаларымен халықтарын ... ... Ал ... ... ... ... өздерінің тәуелсіздігін
сақтап қалған.
Кола дәуірінің соңғы кезінде алгашкы қауымдық қатынастар ыдырай
бастаса, Teмip ... ... бұл ... аяқталады. Мұньң басты ceбeбi,
мыс пен кола өндірудің дамуы, қоғамдық еңбек бөлінісінің күшеюі. Алғашқы
үлкен аталық ... ... олар ... ... ... айналады. Мұндай отбасылардың өзіндік меншік түрлері ... ... ... және ... ... мал ... лығыньғ дамуы,
металлургия өндірісінің жандануы қоғамның дамуына әсер етіп, қосымша
өнімнің ecyiнe, ... ... ... және жеке ... қорлануына
мүмкіндік туғызады. Ал мұндай жағдайдың қалыптасуы қауым мүшелерін тәуелді
болуына әкеп соғады. Бұдан мүлік теңсіздігі пайда ... ... ... ... ... ... қауымдың меншік сақталып, малға отбасылық
жеке меншік күшейе түседі. Темір дәуіріндегі ру-тайпалардың ... ... ... отбасылар тобынан немесе көшпелі қауым, тайпалар
одағынан құралған. Содан біртіндеп үлкен аталық әулетке айналып отырған.
Бұлардың өсіп - ... ... ... ... ... ... аталған. Енді бұл көшпелі және жартылай көшпелі қауымдардан ру-
тайпа және ... ... ал ... ... үйымдар құрыла
бастаған. Бұдан тайпаның қоғамдық ... ... ... ... Бұл жағдай темір дәуірінде әскери-демократиялық құрылыстың
баскару жүйесін қалыптастырады. ... ... ... ... жаңа ... ... І ... ортасында тайпалык одақтардан қазақ жерінде
алғашкы мемлекеттік ... ... ... ... оңтүстік, шығыс және
орталық аудандардағы тайпапардың көбі ... ... ... ... және ... ... ... тайлалар алғаш Савромат кейіннен
Сармат тайпасының одағына біріккен. Олардың сайланып қоятын көсемдерінің
(патша) қолында ... әрі ... ... және ... ... болған.
Жетісудан, табылған алтын киімді адам (Eciк. ... ... ... т.б. ... жерленген патшалар - сақ дәуіріндегі мемлекеттік
баскару жүйесі көрсететін басты дәлелдер.
Қазақ ... ... ... мен ... ... ... даму ... бірнеше жүздеген жылдарға созыған. Ол шаруашылықта
мал өcipyдің басым болуына, таптык құрылымның нак ты ... ... баяу ... байланысты болды.
Сақтардың әдет-ғұрпы, салт-сана, діни наным-сенімдері.
Сақтар аспан денелеріне ... Оны ... ... ... ... ант етемін деуі, Сақтардың күнге табынтанын байқатады. Тарих атасы
Герадоттың жазба деректерінде сақ ... ... ... ... ... ... ... пісіруі сияқты іс- әрекеттерінен көптеген
мағлуматтар қалдырған. Мәселен Сақтар киізден тігілген шошақ қалпақ, штан
киіп қолдарына айбалта, садак, ... ... ... ... ... Мал ... қой, жылқы, сиыр малын көп өсіреді, ал шошқаны
есірмеген, керек болса өз жерінде ондай жануардың мұлде болмауын тілеген.
Аса бір ... ... ... малдың қарнына өз етін салып оны жерге кеміп
үстіне от жағып пісіретін. Мұндай жағдай қазақтарда да ... және ... ... киіз ... ... тас ... оған су ... үстіне кендір
(өсімдік) салып монша жасау. Қазақтар қызған тастың үстіне адыраспан салып
булап моншаға түскен. Мұндай ... ... ... тереңінен соңғы кездегі
қазақтарға дейін келуін бұлардың арасында этникалық байланыстың үзілмей
келгендігін байкау киын емес. Герадот ... ... арба ... тиеп алып ... ... де ... Ал ... зерттеулерде
қазақ жеренің жартастарындағы суреттерде түйе, огіз, жылкы қосып жүк артып
немесе киіз үй тігіп алып ... ... ... ... Мұндай жағдайды
ХУ-ХУІ ғғ қазақтар да көшіп жүрген деп Фазлаллах та ... ... ... ... ... парсы деректерінен де кездестіруге
болады. Мәселен: Дари «Мен өз әскерлеріммен шошақ қалпақ киетін сақтарға
қарсы соғыстым» деген сөзінен тек тигрехауа ... ғана ... ... ... да ... ... дәлелдел отыр. Ал Даридін сақтар
дінсіз ... мен ... өз ... ... деуі ... парсыпарға
наным-сенім жағына, ешбір ұксас еместігін көрсетеді. Бұдан байқалатыны
сақтардың иран ... ... ... ... ... бір ... ... табылған күміс зереннің сыртындағы жазудың түрік тілдес
екендігін түрік ... ... ... ... Ондағы "Халықта азық-
түлік (мол-болғай)! дегені - ... ... ... ... ... ... ... қарамастан әлі болса да кейбір ғалымдар
сақтарды парсы тілдес деп ... бұл ... ... ... ... ... және соңғы
ортағасырдағы жазба деректер сақтар мен ... ... ... ... анық ... тұр. ... да ... қазақтардың
тікелей ата тегі екендігіне ешбір дау ... ... ... ... ... малдарын суы мол, шөбі шүйгін жайылымы жақсы жерлерге көшіп-
қонып жүріп өсірген. Жайылымы ... ... ... жайласа, ал қыс
айларында қыстауға қыстап, мал басын қыстың суық күндерден сақтап, жартылай
көшпелі мал ... ... ... ... егін шаруашылығы тез ... ecіп ... бipгe ... отырған. Сондай-ақ бұл дәуірдің шаруашылық
құрылысында ... аң ... ... ... ... да болған.
Б.з.д. 2-мыңжылдыктың соңы мен 1-мыңжылдықтың басында қазақ жерінде
қуаңшылық күшейіп, табиғи су ... ... ... азаяды. Мұндай
жағдай егіншіліктің дамуына да, мал басының өсуіне әсерін ... ... бұл ... ... жолы ... жер ... ... түсінеді.
Соның салдарынан мал шаруашылығы сулы алқаптарға көшіп,
жартылай көшпелі мал шаруашылығы мен суармалы егін ... ... ... туғызды.
Шаруашылықтың жандануы темір дәуіріндегі коғамның өндіргіш
күштерінің дамуына қосылған үлкен ұлес болды. Еңбек өнімділігі ... ... ... ет, сүт, ... жүн, ... енімдерінің молаюына мүмкіндік
берді. Басы артык ... ... ... ... мен ... арасында
айырбас сауда дами бастады.
Темір дәуірінің тұрғындары мал өсіруде-суыққа төзімді тебіндеп жайылатын
жылқы мен қойды көп ... ... ... ... ... жесе –
тамағы, кисе-киімі, ішсе-сусыны, баспанасы мен уйі мулкі болған. Ал сақтар
жылқы есіруде дуние ... ... ... ... тұрған. Малдың
бұл турінің көбеюі қоғамның дамуына зор әсер ... ... жай ... ... шаруашылықта, соғыста және ... ... және ... ... ... ... рөл ... жылқының екі түрлі тұқымын өсірген: Біріншісі-жылқының ... етті түрі ... ... ... төзімді жылқы. Соңғысы кең
тараған ... ... ... жабы (берік) тұқымына ұқсас. Бұдан ... ... ... ... ... (Екібастұз ауд) табылған сақ
жауынгерлері мен ақсүйектері мінген шоқтығы биік ... ... да ... ... тњрі ... ... ... да табылған.
Қ о р ы т ы н д ... ... ... жіті ... оның бар асылы мси жасығын
тарих ... ... ұлы кљш алға ... ... ... өмір көші - бұл. Осы дәуір көшінің әрбір дауылды, жауынды,
алдамшы сағымды кезеңдерін бастан ... ... ... ... ... тәуелсіздік күнін аңсаумен болды. Бабаларымыздың жүріп өткен жолы
- бұған куә.
Аға ұрпақтың осынау ерлік жолы, өзінің ұлтық, салт-дәстүрін сақтаудағы
әр ... ... ... мен ... ... ұрпаққа үлкен сабақ.
Елдік, азаттық, тәуелсіздік жолындағы осынау сан ... ... - ... ел ... ... тарихына ой жүгіртсем, тәуелсіздік үшін күрес
жолы көз ... ... жол - ... көзінің қарашығындай сақтап, найзаның
ұшымен, біліктілік ісімен арыстанша алысқан ерлік ... ... ... ... қорытындылай келе мен тағы да сақтар тарихынан бір үзік сыр
айтқым келеді.
Парсы патшаларының үстемдігі Орта Азияда 200 ... жуық ... ... ... ... даласын мекендеген сақтар өз тәуелсіздігін сақтап қала алды.
Дарий І-ші қайсар сақтарды ... үшін Арал ... ... ... үйіп-төгеді. Оның үстін-үстін жіберген әскерлер б.з. д.
517 жылы жеңіліске ұшырайды. Тек шамалы ғана парсы әскері еліне ... бір жан алып жан ... ... тек қана ... ... ... өзі Арал (Окса) теңізінің жанындағы сусыз қу ... ... ... ... жайратады.
Грек тарихшысы Полненнің айтуы бойынша өз елінің тәуелсіздігі үшін ... ... ... ... ... айламен өз дегеніне көндіру үшін өз-
өзін жаралайды. Сөйтіп далада қансырап жатқан оны парсылар тауып ... ... ... ... ... ... ... сол себепті де
сақтар оны жазалап, соңында өлтірмек болғандыктан кашып кұтылдым дейді.
Парсылар оған имандай сенігі енді жол кљрсетуді ... ... ... ... ... ... көрсеткен жолымен бірнеше күн бойы келе жатқан
парсы әскерлері сусыз далаға тап болады. Шырақ ... ... ... да ... ... де ... ... Мұны түсініп үлгерген
парсылар қайсар рухты Шырақты әбден қинап өлтіреді... Ал ... ... ... соң мұң ... ... ... қашкан әскердің азғантай
бөлігі ғана еліне жетеді.
Ал сонау ықылым заманнан бері ... ... ... ... сөз
тіркесіне айналып кетеді. Қазіргі кездің өзінде де ауыл арасында қазақтар
жол сұраған кездері өз ... ... ... жол сілтеп жібермес пе
екенсің?!»- деп жатады...
Қолданылған әдебиеттер
1. Таным тармақтары ... алғы ... ... ... А„ 1998.
2. Акишев К.А. Курган Иссык. М., 1978.
3. Акишев К.А., Кушаев Г.А. ... ... ... и усуней долины реки
Или. А., 1963.
4. Акишев К.А. Идеология саков Семиречья (по материалам ... ... ... ... К.А. ... и мифология саков. А., 1984
6. Кадырбаев М.К. Некоторые итоги и перспективы изучения археологии раннего
железного века ... Сб., ... в . ... ... А., ... ... М.И. Сокровища саков. М.1973
8. Вишневская О.А. Культура сакских племен ... ... в VI- \/ ... ... ... ... экспедиций" т.8. 1973.
9. Геродот. История в девяти книгах. Л. 1972.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан жеріндегі тайпалар9 бет
Мәліметтер қорын басқару жүйесі (МҚБЖ). Негізгі ұғымдар. МҚБЖ - нің функционалды мүмкіндіктері. МҚБЖ - мен жұмыс істеу негіздері20 бет
Ежелгі дәуір әдебиеті туралы ақпарат19 бет
Ерте мемлекеттік құрылымдар13 бет
Ерте темір дәуіріндегі тайпалық одақтар мен көне мемлекеттік құрылымдар9 бет
Көшпенді түрік тілдес халықтар өркениеті зерттелу дәрежесі4 бет
Сақ тайпалары5 бет
Сақ тайпаларының мәдениетi21 бет
Сақ тайпаларының орналасуы66 бет
Сақ тайпалық одағы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь