Найман мемлекеті

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
Найман мемлекеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
Пайданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
Қазақстан территориясында көптеген мемлекеттер өмір сүрді, солардың бірі – Найман мемлекеті. Соған қоса, Керей ұлыстары мен Қыпшақ хандығы сияқты мемлекеттер өмір сүрді (XI ғасырдың басы – 1219). Бұл мемлекеттерді Түрік қағанатының заңды жалғасы деуге болады. Себебі Түрік қағанатындағы халықтар кейін осы мемлекеттердің құрамына кірді. Олардың қоғамдық-саяси құрылысы, шаруашылығы мен тұрмысы, мәдениеті, діни наным-сенімдері де ұқсас болды.
Наймандар – қазақ халқын құраған ежелгі түркі тайпалардың бірі. Наймандар тайпасының тегі туралы мәселе ертеден-ақ тарихшылардың пікірталасын тудырып келді. Бірқатар зерттеушілер (И.Я. Шмидт, А.М. Позднева, Д.Оссон, В.В. Бартольд, В.П. Васильев, т.б.) Наймандардарды моңғол, басқалары (Рашид әд-Дин, Х.Ховарс, П.Поуха, А.Бобривников, Г.Е. Грумм-Гржимайло, Н.А. Аристов, С.Аманжолов, Ә.Марғұлан) түркі тегіне жатқызды. Қазіргі уақытта олардың түркі тектес екендігі толық дәлелденген. Көптеген зерттеушілердің пікірінше “найман” атауы моңғолша “сегіз” деген сөзді білдіреді. “Оғыз тайпасынан шыққан наймандар түркі тілдес халық болды. Олар 8 ғ-дан бастап “сегіз оғыздар”, кейінірек “цзбу-бу” одағын құрап келді. “Найман” сөзі оларға көрші халықтардың берген атауы” деп жазды Л.Л. Викторова.
1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жылы. VI том
2. Маргулан А., Найман // Казахи, Л., 1930
3. Бейсенбайұлы Ж., Қазақ шежіресі, А., 1994
4. Муканов М.С., Этническая территория казахов в XVІІІ – начале XX веков, А.-А., 1991
5. Викторова Л.Л., К вопросу о найманской теории происхождения монгольского литературного языка и письменности (ХІІ – ХІІІ вв.) // Уч. зап. ЛГУ, Серия востоковедческих наук, вып. 12, ғ305, 1961
6. Әбілғазы Баһадүр, Түрік шежіресі, А., 1992
7. Рашид ад-Дин, Сборник летописей, т. 1, кн. 1, 2, М., 1952
8. Қазақстан тарих энциклопедиясы. Алматы 2006
        
        Жоспары
Кіріспе...............................................................................................................................3
Найман мемлекеті............................................................................................................4
Қорытынды.....................................................................................................................13
Пайданылған әдебиеттер...............................................................................................14
Мәселе өзектілігі: Қазақстан территориясында көптеген мемлекеттер өмір сүрді, солардың бірі - ... ... ... ... ... ... мен Қыпшақ хандығы сияқты мемлекеттер өмір сүрді (XI ғасырдың басы - 1219). Бұл ... ... ... ... ... ... ... Себебі Түрік қағанатындағы халықтар кейін осы мемлекеттердің құрамына ... ... ... ... ... мен ... мәдениеті, діни наным-сенімдері де ұқсас болды.
Наймандар - қазақ халқын құраған ежелгі түркі тайпалардың бірі. Наймандар тайпасының тегі туралы ... ... ... пікірталасын тудырып келді. Бірқатар зерттеушілер (И.Я. Шмидт, А.М. Позднева, Д.Оссон, В.В. Бартольд, В.П. ... т.б.) ... ... ... ... ... ... П.Поуха, А.Бобривников, Г.Е. Грумм-Гржимайло, Н.А. Аристов, С.Аманжолов, Ә.Марғұлан) түркі тегіне жатқызды. ... ... ... ... тектес екендігі толық дәлелденген. Көптеген зерттеушілердің пікірінше "найман" атауы моңғолша "сегіз" деген сөзді білдіреді. "Оғыз ... ... ... ... ... ... болды. Олар 8 ғ-дан бастап "сегіз оғыздар", кейінірек "цзбу-бу" одағын құрап келді. "Найман" сөзі оларға көрші халықтардың берген атауы" деп ... Л.Л. ... ... ... ... - көне жұрттардың бірі, малы мен басы көп өскен халық". "Селенга тас жазуы" деп аталатын 750 ж. ... ... ... "Ляо ши" ... (8 ғ.) ... туралы мәліметтер кездеседі. Сегіз оғыз жұртын әуелі "найман аймақ" ("сегіз тайпа") деп 10 ғ-да қидандар атай бастаған ... ... бар. ... ... ... дәуірлеуі бұл сөздің негізгі атау орнына қолданыла бастауына одан әрі жағдай ... ... бұл ... 10 ғ-дан "найман" деп атала бастаса да, 13 ғ-ға дейін бұрынғы "сегіз" аты қосарлана айтылып келгенін алға тартады. Қазақ халқының ... ... ... ... Орта ... ... ... құрамындағы наймандардан: терістаңбалы (кейде елата), сарыжомарт (ергенекті найман), төлегетай деген рулар бірлестіктері тарайды. Терістаңбалыдан:мәмбет, рысқұл; cарыжомарттан: балталы, бағаналы, көкжарлы, бура ... ... ... ... ... аталық (кейбір деректерде кенже), садыр. Келесі бір шежіре нұсқасында наймандардан тоқпан, елата, өкіреш таратылады. Елатадан: келбұға мен кетбұға тарайды.
Найман ... ... ... Найман хандығы, 11 - 13 ғасырларда Қазақстанның шығысында өмір сүрген. Негізгі ... ... ... ... Алтай мен Хинган таулы өлкесін қамтыды. ... ... ... ... ... солтүстігінде қырғыздар, шығысында Орхон, Селенга бойын алып жатқан керей, меркіттермен және оңт-нде Ұйғыр, Ся жұртымен іргелес тұрды. ... ... ... ... ... 1143 ... бастап белгілі. Найман мемлекеті 12 ғасырдың аяғында билік еткен Инаныш Білге Бұқа хан тұсында нығайды. Ұлы Жібек жолында ... ... ... көрші елдермен саяси, сауда байланыстары жақсарды. Рашид әд-Дин "Наймандардың ... ... ... ... ... саны көп, ... де қуатты болды" деп жазды. Найман мемлекетінің хандары ... ... ... Белгілі тайпа билеушілері, батыр, қолбасшылары хан кеңесінің құрамына кірді. Хан ұлыс ... бас ... ... ... іс ... ... хан жарлықтары хатқа түсіріліп, оған ханның төрт бұрышты алтын мөрі (таңба) басылған. 12 ғасырдың аяғынан бастап Найман мемлекетінің хандары ... ... деп ... ... ... соң, оның екі ұлы Таян хан мен ... хан таққа таласып, Найман мемлекетін екіге бөлді. Екі иелікке бөлінген ұлыстың әрқайсысы өз алдына дербес әрекет ... ... ... Бұл ішкі ... дағдарыс Шыңғыс ханәскери күшінің артуымен тұстас келді. Шыңғыс хан және ... ханы ... хан) ... қол 1199 жылы ... ... 1204 жылы Таян ... ұлысын басып алды. Олардың Жамұқа бастаған тайпалар одағының күшімен бірігіп, моңғолдарға қарсы тұрмақ болған әрекеттері нәтижесіз аяқталды. Жетісу жеріне ... ... ... ... ... ... күшейтуге тырысқан Таян ханның ұлы Күшлік ханды Шыңғыс ханның Жебе ... қолы ... ... ... ... ... тарих тұғырынан тайды. Найман мемлекеті жұртының бір бөлігі моңғолдарға бағынышты болып, ата ... ... ... (Ертіс, Зайсан, Марқакөл), қалғандары оңт. батысқа (Жетісу,Сарыарқа, Сыр бойына) ... ... Олар осы ... ұлыстар мен халықтардың құрамына енді (қ. Наймандар). Найман мемлекетінің тұрғындары негізінен көшпелі мал шаруашылығымен айналысты. Кейбір деректерде наймандардың ... ... ... ... ... егіп келгені туралы мәлімет кездеседі. Найман мемлекеті Орта Азия шығысындағы ... ең ... ... ... ... Іле, ... ... дейінгі кең өлкеде Ақбалық, Шамбалық, Қаялық(Қойлық), Бесбалық, Найман Сум қатарлы қалалар салды. "Тамғалы тас" ескерткіші олардың жазу мәдениеті болғандығын дәлелдейді. Олар ... ... ... қолданған. Сегіз оғыздар Түрік қағандығының шығыс бөлігінде орналасты. Шығыс Түрік қағандығы ыдырағаннан кейін олар біраз уақыт Ұйғыр қағандығының, кейіннен ... ... ауып ... ... (Ляо ... қол ... қарады. Осы кезде сегіз оғыз атауының орнына наймандар сөзі орнықты. 12 ғ-дың бас кезінде қидандар Цзинь әулетінен (шүршіттер) жеңіліп, Жетісуға ... ... ... жеке ұлыс ... ... ... ... 12 ғ-дың 2-жартысында олар Орт. Азиядағы ең күшті, жетекші ... ... ... ... ... елдермен дипломат. қарым-қатынас орнатты (қ Найман мемлекеті). Осы кезеңдегі жазба деректерінде наймандар батысында қаңлы, қыпшақ, шығысында керей, ... ... ... оңт-нде ұйғыр, таңғұттармен шекаралас, қоңсылас болғаны айтылады. Найман мемлекеті құлап, халқы Шыңғыс хан империясына бағынған соң, олардың біраз бөлігі байырғы ... ... ... ... ... ... Үгедей ханның ұлысына қарады. Шапқыншылықтан ығысқандары Балқаш төңірегіне, Алакөл маңына, Сыр, ... ... ... ... 15 ғ-да едәуір бөлігі Әбілхайыр ханның, кейіннен ... ... ... ... болды. Қалған бөлігі Қазақ хандығын құраған негізгі тайпалармен бірге Моғолстан жеріне ауды. 16 - 17 ғ-ларда ... ... ... Атбасар, Ырғыз аймақтарында өмір сүрген. М.Шайбанимен бірге Мауераннахрға ауған наймандар Сырдарияның төм. ағысындағы Балық пен Мерв ... ... ... ... жүзден аса жыл маңызды рөл атқарды. 1620 - 25 ж. ... ... үшін ... ... кейін наймандар бас сауғалап бір тобы қырғыздарға, бір ... ... ... ... ордасына, енді бірі Бұхар хандығына бағынды. М.Тынышбаевтың айтуынша, 1680 ж. наймандардың бір тобы ... ... ... Арыс пен Сырдария өңірін,Қаратау сілемдерін қоныстана бастаған. ... ... ... сұлама" жылдарында наймандардың көпшілігі қырылып, қалғаны Самарқанд, Бұхар өңірлеріне ығысады. 1726 ж. наймандар Ресей шекарасына ... ... ... ... қол ... өткен. Ол қайтыс болғаннан кейін Абылай билігіне қарай бет бұрып, Алакөл, Зайсан, ... ... ... орын ... Олар қазақ халқының жоңғарларға қарсы ұлт-азаттық күресіне белсене қатысты. Қазақ қолы 1750 - 60 ж. ... мен ... ... азат ... ... Қара ... Бұқтырмаға дейінгі бұрынғы ата мекенінің бір шетіне ие ... ... ... ... ... Бұл ... 1810 ... дейін жалғасты. 1917 ж. Ресей үкіметі жүргізген санақ бойынша Ресей және Қытай империяларының құрамында 830 мыңдай наймандар өмір ... Орт. ... ... ... ... башқұрт, т.б. халықтарының құрамына енген. Найман туралы ... оны ... ... ... дейін созылып жатқан Ұлы Даланың Ертіс пен Орхон өзендері аралығында ежелден ... ... ... ... ... Ол - ... жыл санауымызға дейінгі екінші ғасырлардан бастап дәуірлеп, Орта Азиядан Сары өзенге дейінгі байтақ аймақты жайлаған Хунну (ғұн) ... ... жыл ... бастапқы ғасырларында қытай жазбаларында деген атпен әйгеленген байырғы киіз ... ... ... ... ... бір сынығы. Әбілғазы жазуынша: . Бұл ел VI-VII ғасырлардағы айбынды Түрік ... ... ... ... ата ... ... ... ғалымы әрі қайраткері Қ.Сартқожаұлының дәлелдеуінше, , тайпасы түрінде көрініс береді. Бірсыпыра ғалымдардың дәлелдеуінше, сөзінің көне Түрк ... бір ... ... ... ... ( - ... - ... сан есім). Ал моңғолша сегіз деген сөз. Сегіз оғұз жұртын әуелі ( ) деп Х ғасырда моңғол тілдес ... атай ... ... ... ... империясының дүниеге келіп дәуірлеуі, бұл сөздің негізгі атау орнында қолданыла бастауына одан әрі жағдай жасаған еді. Зерттеушілер бұл тайпа Х ... деп ... ... да, ХІІІ ... дейінгі бұрынғы аты да қосарлана байқалып келгенін де ортаға тартады. ... ... ... ... ... ... ... өңірді қоластына бағындырып, наймандарға да біраз уақыт билік ... Лияу ... (Ұлы ... ... тарихы туралы жазылған жылнамаларда (Х ғасыр) наймандар батысында ... ары) ... ... ... ... Тола және ... өзенлерінің алқабы) керей, меркіт, теріскейінде (Селеңгеннің салалары) қырғыз, ... ... ... ... ... ... айтылады.
Рәшид-ә-диннің мен көрсетуінше, Арғұн өзенінің Хайлар деп ... ... мен ... гол өзені алқабында қоңыраттар мекендеді. Екінші мыңжылдықтың бас кезінде осы ... ... ... ... ... ... дейінгі аралықта (Онон, Керуленөзендерінің алқабы) хунну, дунхулардың бір сынығы болып табылатын түрк-моңғол жұрттары да қанатын жайып өсіп жатты. Ол тайпаларға ... ... ... ... тілі деп ен ... ... сөйлейтін Қидан (осы сөзден атауы шыққан) ... ... мен ... тым ... ... Түрк ... қақ ... жатқан осы жұрттардың соңыра моңғол тілді атанып кетуінің де бір себебі - түп-тегі Ішкі Моңғолиядан шыққан сол ... жегі ... ... кеткен жойқын ассимиляйиясына тығыз қатысы бар болуы да ғажап емес. (Мұндай мысалды алыстан іздеудің қажеті де жоқ. Орыс тілі ... ене ... ... ... ... қазақтың жартысына жуығының орыс тілді болып шыға келгені көз алдымызда ғой). ХІІ ғасырдың басында Ұлы Қидан (Лияу( ... ... ... ... бөлігі Жетісу мен Орта Азияға өтіп, Қарақытай мемлекетін құрғаны белгілі (1140-1213). Олар ... ... ... ... кетті. Ал сол ғасырдың соңына таман Онон, Керулен алқабын жайлаған тайпалардың арасынан ... ... жас ... ... қият ... лау етіп ... , аз уақытта-ақ маңындағы елді ұйыстыра алған моңғол мемлекетіне айналды. Моңғолиялық қазақ ғалымы И.Қабышұлы Темүжинге Шыңғыс (Жеңіс, ... ... ... ... сол ... ... ханы Торы (Торғыл( екенін айтады. (Торыны оған ... ... яки, бір ... ... ... бойынша Уаң хан деп те атайды. Өзі үлкен бір елдің ... әрі ... ... ... ... ... Торы бұл есімді , жарым ырыс>> қылып айтса айтқан шығар. Алайда ... хан ... ... ... ... ... ... (тата, тетан) мен Қоңыратты қоластына бағындырып алғаннан ... ... ... ... ауыз ... ... ... Торыны (Уаң ханды) туған жерінен безіндіріп, ақыры ол найман қарауылдарының қолынан кездейсоқ қаза ... Ал ... ... ... ... ханмен шайқастары тарихи жылнамаларда жан-жақты жазылып қалған бір хикая.
Темүжиннің әкесі Есүкей батырдың тұсында Найманелін Инанығ Білгі қаған билеген еді. - ... - ... ... ... сөз. Сол ... ... ... наймандар Қидан мемлекетінің (қарақытайлардың) қармағынан құтылып, бостандығын ... Ол ... ... ... ... екі ... байбұқа (қосалқы аты - Тай, Таян. Қидандар оған Дауаң) (деген атақ берген, сол сөз ... ... ... мен ... ... түседі. Ақыры ағайынды екеу арасындағы араздық ұлысты ... ... ... Тай хан ... ... ... орнында жазық аймақты, Бүйрек таулы өңірді мекендейді. Наймандар мен шыңғыс хан әскерінің алғашқы шайқасы 1199 жылы Алтай ... ... ... маңында өткен еді. Онда Шыңғыс керей ханы Торының шақыруымен одақтас ... ... ... Сол жолы ... хан ... жеңіліп, өзі Енесай қырғыздарына қашып құтылады. Арада үш жыл өтпей жатып, олар тағы да шайқас ... бас ... ... бұл жолы да Шыңғыс хан мен Уаң ханның тізе қоса қимылдауы Бүйрек ханның ойсырай жеңілуіне мәжбүр ... Ол ... әзер ... тағы да ... ... ... ... Шыңғыс ханның керейлермен жауласып, Торы ханның (Уаң ханның) түбіне жеткенін жаңа айттық. Оны өлтірген Бүйрік ханның ағасы Тай ... ... ... Сол ... көзі анық ... Тай ... ... кернеп: , - дейді. (). Сонда Тай ханның кіші шешесі Кербез: - дейді. Тай хан ... әлі де ... ... ... ... қатаған, дүрбет тайпалары және бұрын талқандалғанкеррейлер мен татарлардың біраз блігімен одақ құрып, Шыңғыс ханға қарсы жорыққа ... ... бұл ... ... ... ... ... одақтастар әскеріне тұтқиылдан шабуыл жасап, оларды тас-талқан етеді. Тай хан соғыста қаза тауып, оның ұлы ... аман ... ... ... бұл ... ... ... жүргенағасы Бүйрек ханға келіп паналайды. Осыдан кейін ... ... ... қонысы моңғолдың қоластына қараған. Тай ханның кіші шешесі Кербез (Күрбесу) ханымды Шыңғыс хан ... ... , - деп ... ... етіп алғандығы жазылады.
Қанаттас отырған ірі көршілері наймандар мен керейіттерді осылайша жеңгеннен кейін бұл ... енді ... ... ... ... күш те ... еді. Аз уақытта ол қазіргі моңғол жеріне сәйкес келетін аймақты түгел бағындырып алды., 1206 жылы киіз туырлықты көшпелілер Онон ... ... ... , Шыңғысты Моңғол империясының ұлы ханы етіп ... ... ... сол ... ... ... ... 200 мың, керейлер 600 мың, наймандар 800 мың болған екен деген дәйек айтады). Осы құрылтайдан кейін Шыңғыс хан ... ... әлі де ... ... ... ... ... жүрген Бүйрек ханға жорыққа аттанады. Ол бұл кезде ештеңеден хабарсыз Ұлық тау қойнауындағы Сақсу ... ... аз ... аң аулап, сейіл құрып жүрген еді. Қас қылғандай нөпір әскер дәл оның үстінен түседі де, тұтқынға алынып, ата жауы сол ... оның ... ... Оған ... ... ... аман қалған елді ертіп Ертіске қарай қашады. Алайда Шыңғыс хан наймандарға бұл жерде де тыныштық бермейді. 1208 жылы Ертіс жағасында ... мен ... ... ... ... қылады. Одан кейін бұл тайпалар Жетісуға қарай босады.
Күшлік хан Бесбалық, Тұрфай аймағы ... ... бір ... ... да ... ... мемлекетінің Орта Азияға келіп жаңғырған түрі Қарақытай империясының астанасы Баласағұнға жетеді. Бұл дәуірде Жоңғар тауынан Иранға дейінгі аймақ осы ... ... (ұлы ... ... Наймандардың Таян сынды ханының баласы Күшлікті Гөрхан сарайында ілтипатпен қарсы алады. Жилугу Гөрхан оған қызын беріп, жақын адамдарының бірі етеді. Бұл ... ... ... ... ... ... оған бағынышты боп келген Хорезм елінің елінің дәуірлей бастаған да кезі еді. Шамасы Гөрхан ... ... ... тиіс ... өз мүддесіне пайдалануды көздеген де болуы керек. Әрі Күшліктің де оған осы тектес уәде бергенін біз Рәшид-әд-диннің , ... атты ... ... Күшлік хан Жилугуге: , - дейді. Гөрхан мұны мақұл көріп, оған қару-жарақ, қаражат береді. Әрине Таян ханның ұлы ... хан ... ... келіпті деген хабар осы маңға Шыңғыс ханның қаһарынан ығысып келген наймандарға қатты әсер етті. Олар тез ... ... ... ... ... ... ... айналды. Бұл жағдай енді Күшлікті Гөрхан билігін тартып алу ниетіне итермеледі. Және сол кезде талайдан андысулы Мұхаммед Хорезмнің Гөрханға қарсы ... ... мұң ... ... те ойын ... ... боп ... әміршісіне қарсы қымилды бастап жіберді. Жасанған әскер қойсың ба, Күшлік көп ... өз ... ... тағына отырды. Осылайша Шыңғыс хан әскерінен күйреген (1204 жыл) Найман ... ... ханы ... ... жыл өтпей жатып, Қарақытай империясының билігін өз қолына алған. Тарихи деректерде наймандар мен керейлердің несториан дінін ... ... бір ... ... ... ... хан Жилугудің қызы Күнкеге үйленгенннен кейін несториан дінінен шығып, будда дініне (пұтқа табынушылық) кіреді. Ол кезде ... ... ... дені ... дінін ұстанатын болғандықтан, Күшлік хан тарапынан олар деген ... ... да ... ... ... ... қуып жіберген найман ханы Күшліктің байтақ Түркістан аймағында бұлайша дәуірлеп отырғанынан ... хан сірә ... ... Тек ол бұл ... Қытайды жаулап алу жорықтарының басы-қасында жүрді. Сол жорықтан қайтысымен, Шыңғыс хан 1218 жылы Күшлікке қарсы ... ... Жебе ноян ... күшті әскерін жіберді. Жебе ноян Қарақытай еліне жетісімен, ... дін, ... ... ... ... ... де өзіне мұсылмандарды қарсы қойып алған Күшлік шайқастарда шыңдалып келген моңғол әскерлерінің екпініне төтеп бере алмады. ... ... ... ... ... ... ... Бірақ Жебе ноян оны қойммай қуалап жүріп, ақыры Сарыкөл маңында қолға ... ... ... ... ... Шыңғыс ханға қарсы жиырма жылдай уақытқа созылған қан ... ... ... ... ... мемлекетінің күйреуі атамекендерінде қалың отырған бұл елдің құрамына кірген рулардың ... кең ... ... ... ... ... ... әсер етті. Олардың біраз бөлігі байырғы қоныстарына жақын Ертіс, Алтай алқабында орнығып ... ... ... ... ... ... қол ... қарады. Шапқыншылықтан ығысқандары Балқаш төңірегіне, Алакөл маңына, Сыр, Ырғыз алқабына орналасты, оңтүстікте Орта Азия хандықтары ... ... ... ... ... наймандар ХV ғасырдың соңында Мұхаммед Шайбани ханның ықпалында болды. 16 ... ... ... ... Қобыз би, Жолым билер әмір жүргізді. Найман Назар би Балхты биледі. Нұраталық көшпелілерді найман Ахметәлі басқарды. Шайбан тұқымы Бабаханның бір ... ... ... би болды. Шежіреші Әбілғазы найман Сопырмырзаның 1604 жылы оның ... Араб ... ... ... үшін ... бірі болғанын тілге тиек етеді. Осы мысалдардан-ақ наймандардың Орта Азия аймағында қабырғалы күштердің бірі ретінде әрекет еткенін ... қиын ... Бұл ... ... ... ... сіңісіп, өзбек, қарақалпақ қауымдастығының бір тармағы болып кетті. Өзбектерде қазақ-найман, қарақалпақта бағаналы, ... ... бүйе ... күн найман, мырза найман, жуанбұт найман руларының кездесуі сол араласудың бір ... ... 1720 ... ... шапқыншылығынан кейін Орталық Қазақстандағы Тоқырауын алқабынан Алтай мен Жоңғар тауларына дейінгі ... ... ... ... ... 1810 жылы Қарқаралы мен Шыңғыстайды тастап оңтүстікке қарай сырғуы олардың соңғы қоныс аударуы болған еді. Осы тарихшы ... саны 1917 ... ... ... мен Қытайдағы руластарын қосқанда 830 мың адам төңірегінде деп көрсетеді. Орта жүз елдері арасында дәл наймандардағыдай мол ... ... ... ... ірі ... ... ғана емес, кейде жеке руларының өзі де дербес ұран-таңбаға ие. Дәл осы ерекшеліктің өзінде оның сонау бірінші мыңжылдықта деп ... ... ... ... болуы да ғажап емес. - демек, найман жұрты осынша тайпадан құралған. ... ... ... олар ... анық ... ... деректерге сүйенсек, - қазақ шежірелерінде айтылғандай жеке ... аты ... ... ... шығармашылығы оны түп бабаның есімі етіп, өзін найманбыз ... бар руды ... ... ... ... ... басқа елдерден келіп сіңіскен жұрттар бар болса да) сол ғана тарқатып қояды.
Қорытынды
Қорытындылай ... ... ... ... ... ерекше рөлдерін атқарды. Олардың саясаты, тактикалық стратегиялары мәнге ие болды. Осыдан ала, наймандар осы қазақ ... ... орта ... ... ең ... саны ... көп ру ... табылады. Осылайша, 11-13 ғасырларда Қазақстанның шығысында өмір сүрген іргелі мемлекет. Найман мемлекеті жайлы көп ... бар, ... ... ішінде Рашид-Ад-Дин: "Наймандардың хандығы қадірлі, қуатты, халқының саны көп, әскерлері де жауынгер еді" деп жазады. Алғашқы биліктері осы 1143 жылдан ... ... Іщкі ... ... ... ... ... болды, яғни Инанч Білге хан қайтыс болғаннан кейін, оның ұлдары ... Таян хан мен ... хан ... талас жүргізеді, осы жағдай кезегінде Найман мемлекеті екіге ... ... жеке дара ... ... Осыны Шыңғыс хан көріп, жағдайды пайдалана барып, Найман мемлекетін басып алуға аттанады, содан Таян ханнан да, ... ... да ... ... ... ... ... Шыңғыс ханның қас жауы Жамұқамен күш біріктіргенде де, монғол әскерлеріне қарсы тұра алмады. Таян ханның ұлы - ... ... ... кетіп, қайта мемлекетті тізеден көтеруге тырысады, бірақ Шыңғыс ханның жауынгері Жебе оны өлтіреді. ... ... ... ... ыдырап, тарих сахынасынан шығып кетеді. Наймандар жайлы дереккөздерді қарасақ, "Найман деген сөз - ... ... ... деген сөз, сегіз рудан тұрғандықтан деп айтылған". Ескі заманда найман көп ел болған, ... хан ... Таң, ... ... ... екі хан ... екі бөлініп тұрды. Шыңғыс екі ханды да өлтіріп, елін шапқанда, найманның бір бөлегі күнбатысқа қашып барып, осы ... ... ... ... болып қалған наймандар - соның нәсілі. Найман мемлекеті - ... ... ... егер ішкі ... ... ... Шыңғыс хан жорығына қарсы тұрып елін сақтап қалғанда, мүмкін, ... ... ... ... еді - ... ... аламыз.
Пайдаланылған әдебиеттер
* : Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев - Алматы Бас ... 1998 жыл. : ... ... / Бас ... Ә. ... - ... Бас редакциясы, 1998 жылы. VI том
* ... А., ... // ... Л., ... Бейсенбайұлы Ж., Қазақ шежіресі, А., 1994
* Муканов М.С., Этническая территория казахов в XVІІІ - начале XX ... А.-А., ... ... Л.Л., К ... о ... ... ... монгольского литературного языка и письменности (ХІІ - ХІІІ вв.) // Уч. зап. ЛГУ, ... ... ... вып. 12, ғ305, 1961
* Әбілғазы Баһадүр, Түрік шежіресі, А., 1992
* Рашид ад-Дин, Сборник летописей, т. 1, кн. 1, 2, М., ... ... ... ... ... 2006

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Орта ғасырдағы Қалмақ пен Найман мемлекеті9 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
Монғол мемлекетінің құрылуы23 бет
Моңғол дәуірі тұсындағы Қазақстан10 бет
Найман, керейт, қоңырат, жалайыр , меркіт тәрізді түрік тайпаларының қалытасуы27 бет
Түркі және монғол көшпелі қоғамы: саяси – әлеуметтік және этникалық байланыстар мәселесі (VI-XIII ғғ.)119 бет
Шыңғыс Хан империясының заңдары, құрылымы мен ұйымдастыру принциптері27 бет
Шыңғыс хан мемлекетінің нығаюына түрік тайпаларының ықпалы6 бет
Қазақстан Республикасының мемлекет және құқық тарихы166 бет
Қазақстан тарихы32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь