Психика туралы түсінік, оның даму эволюциясы

Психика (гр. psychikos — ішкі сезім, көңіл-күй) жинақтайтын рухани бірлестігі. Психика биологиялық эволюцияның жемісі және жалғасы. Психика сыртқы құбылыстар мен заттардың көрінісін белсенді және озық түрде бейнелейді. Негізінде психика заттық ортаның дұрыс бейнесін және тіршілік иесінің өз ортасына бейімделетін бағдарын құрайды. Психиканың рефлекторлық сипаты оның объективті жағдайға тәуелділігін, қабылдау жүйесі құрамының қимыл атқару заңдылығын білдіреді. Психиканың рефлекторлық табиғатын алғаш И.М.Сеченов дәлелдеді. Адамның психикасы оның қимыл-әрекетін реттейтін және қоғамдық қатынасқа бейімдейтін жаңа құрылымның — сананың негізін құрайды. Осыдан адам психикасының дамуының жеке тұлғалық және әлеуметтік зандылығы қалыптасады.
Психика —
• 1) объективті шындықты түйсік, қабылдау, елестету, сезім, ерік, ойлау арқылы белсенді бейнелейтін мидың жүйелі қасиеті;
• 2) адамның жан-дүниесінің сапалық күйі мен сипатын жинақтайтын рухани бірлестігі.
Психиканың екінші сатысында адамның мінез-құлқы мен іс-әрекетін өзінше ұйымдастыратын және оқиғаның өткенін, бүгінін және болашақ күйін реттей алатын қабілет қалыптасады. Адам өткен оқиғаны есінде сақтайды, бүгінгі күйін қобалжу актісімен, ал болашақтағы мүмкін жайын үміті, мақсаты, арманы, түс көру арқылы жеткізе алады. Психика — биологиялық эволюцияның жемісі және жалғасы. Психика сыртқы құбылыстар мен заттардың көрінісін белсенді және озық түрде бейнелейді. Организм осы фактор арқылы әр нәрсенің ерекшелігіне сай қимыл-әрекет жасауға және ортаға бейімделуге мол мүмкіндік алады. Негізінде психика заттық ортаның дұрыс бейнесін және тіршілік иесінің өз ортасына бейімделетін бағдарын құрайды. Адам психикасы іс-әрекеті нәтижесін әрдайым ортаның жағдайымен салыстыра отырып, индивид ахуалын қайтарымды байланыста ұстауға мүмкіндік алады, оның түсінік сезімін ықшамдайды. Психика жүйке жүйесін тітіркендіретін әсерді заттың бейнесіне түрлендіреді, мінез-құлыққа ынта-ықылас дарытады. Психиканың рефлекторлық сипаты оның объективті жағдайға тәуелділігін, қабылдау жүйесі құрамының қимыл атқару заңдылығын білдіреді. Психиканың рефлекторлық табиғатын алғаш И.М Сеченов дәлелдеді. Адамның психикасы оның қимыл-әрекетін реттейтін және қоғамдық қатынасқа бейімдейтін және құрылымдық-сананың негізін құрайды. Осыдан адам психикасының дамуының жеке тұлғалық және әлеуметтік заңдылықтары қалыптасады
1. Жарықбаев Қ. «Жантану негіздері». Алматы, 2002 ж.
2. Алдамұратов Ә. «Жалпы психология». Алматы, 1996 ж.
3. Жұмасова К. С. «Психология». Астана, 2006 ж.
4. Алдамұратов А. «Қызықты психология». Алматы, 1999 ж
5. Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. - Алматы: Жеті жарғы, 2008.
6. Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
№1Алматы қазақ мемлекеттік гуманитарлық педагогтік колледжі
Психика туралы түсінік, оның даму ... ... 1. ... ... елестету, ойлау, сезім, ерік және т.б. түрінде шынайы өмірді бейнелеу түрінде көрсететін мидың қызметі; адамның өзіне тән сапалы ... ... ... ... үдерісі мен тілдің дамуы арқасында пайда болуымен байланысты психиканың жоғары нысаны -- адам санасы.
* 2. Адамның ... ... оның ... ... ... ... ... (гр. psychikos -- ішкі сезім, көңіл-күй) жинақтайтын рухани бірлестігі. Психика биологиялық эволюцияның жемісі және ... ... ... ... мен ... ... ... және озық түрде бейнелейді. Негізінде психика заттық ортаның дұрыс бейнесін және тіршілік иесінің өз ... ... ... ... ... ... ... оның объективті жағдайға тәуелділігін, қабылдау жүйесі құрамының қимыл атқару заңдылығын білдіреді. Психиканың рефлекторлық табиғатын алғаш И.М.Сеченов ... ... ... оның ... ... және қоғамдық қатынасқа бейімдейтін жаңа құрылымның -- ... ... ... ... адам ... дамуының жеке тұлғалық және әлеуметтік зандылығы қалыптасады.
Психика --
* 1) ... ... ... ... елестету, сезім, ерік, ойлау арқылы белсенді бейнелейтін мидың жүйелі қасиеті;
* 2) адамның жан-дүниесінің сапалық күйі мен сипатын ... ... ... ... ... ... мінез-құлқы мен іс-әрекетін өзінше ұйымдастыратын және оқиғаның өткенін, бүгінін және ... ... ... ... ... ... Адам өткен оқиғаны есінде сақтайды, бүгінгі күйін ... ... ал ... ... ... ... мақсаты, арманы, түс көру арқылы жеткізе алады. Психика -- биологиялық эволюцияның жемісі және жалғасы. Психика сыртқы ... мен ... ... белсенді және озық түрде бейнелейді. Организм осы фактор арқылы әр нәрсенің ерекшелігіне сай ... ... және ... ... мол ... ... Негізінде психика заттық ортаның дұрыс бейнесін және тіршілік иесінің өз ... ... ... ... Адам ... іс-әрекеті нәтижесін әрдайым ортаның жағдайымен салыстыра отырып, индивид ахуалын қайтарымды байланыста ұстауға ... ... оның ... ... ... Психика жүйке жүйесін тітіркендіретін әсерді заттың бейнесіне түрлендіреді, мінез-құлыққа ынта-ықылас дарытады. Психиканың рефлекторлық сипаты оның ... ... ... ... ... құрамының қимыл атқару заңдылығын білдіреді. Психиканың рефлекторлық табиғатын алғаш И.М Сеченов дәлелдеді. Адамның психикасы оның ... ... және ... ... ... және ... ... құрайды. Осыдан адам психикасының дамуының жеке тұлғалық және әлеуметтік заңдылықтары қалыптасады
Адам психикасының физиологиялық негіздері
Адамның психикалық әрекеттердің, ақыл-ой санасының ағымдарын, ... даму ... білу ... олардың жүйке саласының, мидың құрылысын, оның әрекетін білу керек. Психика - ерекше ұйымдасқан материя - мидың қасиеті ... ... ... болады. Психика айрықша ұйымдастырылған жоғарғы материяда болады. Ал, жоғарғы материя дегеніміз-ми, жүйке саласы. Жүйке саласы психиканың негізі ... оның ... ... өсіп ... ... ... өсіп ... отыратынын да жақсы біле алмаймыз. Жүйке саласы психикалық әрекеттердің негізі. Жүйке сала түрлі химиялық заттардан бездермен бірге, адамның жан қуаттарын ... ... ... Ол ... ... сыртқы дүниенің арасындағы қатынасты басқарады. Егер жүйке саласы болмаса, адамның барлық әрекеттері байланыспай, үлеспей бір ... ... ... етер еді. ... ... ... ... дүниемен қатынасы дұрыс болмай оны тануға, өзгертуге, түрлі-түрлі бейнелер туғызға мүмкіндік ... еді. ... оның ... ... ... өте ... ... зерттеуде сан алуан әдістер пайдаланады. Соның кейбіреуілері мыналар:
1. салыстырмалы физилогия ғылымының фактілерін зерттеу.
2. эксперименттік жизология фактілерін зерттеу.
3. ... ... ... зерттеу.
4. құрсақтағы ұрықтың жүйке саласының өсіп дамуын зерттеу.
Осы әдістер арқылы адамның ... ... ... ... психикаға әсері бар екендігін шешуге болады. Яғни ми мен психиканың қандай байланысы бар екені зерттеледі.
Айтып өткеніміздей, адам психикасы дамуының негізгі ... ... ... ... ... ... ... түсіндіру теория турғысынан алғанда қате болып табылады және ... ... ... ... ... ... бұл ... педагогқа көпе-көрнеу пассивті роль бөлінеді. Маркстік педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы адамның психикалық даму заңдары әлеуметтік жағынан сабақтас, даму ... ... өмір сүру ... мен тәрбиесінің күрделі жиынтығымен анықталады деген түсінікті басшылыққа алады.
Бұлай болған жағдайда дамудың биологиялық шарттарының, тұқым қуалаушылықтың, бала организмі дамуының ... ... оның ... дамуындағы ролі қандай?
Адамның психикалық іс-әрекеті -- өте күрделі құрылым. Оның ерекшеліктері алдымен баланың тіршілігі және тәрбиесімен сабақтас. ... ес, ... ... ... қабылдау және адамға тән басқа да жоғары психикалық функциялар биологиялық тұқым қуалаушылық жолмен қалыптасып, берілмейді. Бұл ... ... даму ... ... ... жетіле түсуіне мүмкіндік береді.
Адамның өмірде қалыптасатын күрделі психикалық іс-әрекеті (ойлау, сөйлеу) мен неғұрлым ... ... ... ... қозу мен ... процестерінің арақатынасымен ерекшеліктері) ажырата білу керек. Психикалық іс-әрекет өзіне басқа да көптеген компоненттермен қоса осынау қарапайым функцияларды да ... ... ... ... ... мен жоғары дыбыс айырғыштығының, математикалық ойлауы мен кеңістік анализі және синтезі функциялары арасындағы байланыс белгілі. ... ... деп ... ... ... ... адамның сыртқы жағдайлар әсерімен қалыптасатын күрделірек іс-әрекеттердің құрамына кіреді.
Ми қызметінің тұқым қуалай берілетін ерекшеліктерінің бірі -- ... нерв ... типі деп ... Ол нерв ... күшін, қимылын және тепе-теңдігін сипаттайды. Алайда, дамудың психологиялық және ... ... бұл ... да бір ... ... өзі ... жеке басының құрылымы мен оның даму процесінің күрделі жүйесіне еніп және ... ... ... ... ... нерв ... жоғары қозғалғыштығы бір жағдай-ларда тез ойлаудың, іс-әрекет тәсілін қайта құру мүмкіндігінің ішінара негізі болса, екінші ... ... пен ... да ... ... ... ... қуалай берілетіні функциялар психикалық даму процесінің кейбір жақтарына әсер етуі мүмкін. Бірақ та ... ... ... ... саналмайды. Даму процесінің негізгі мазмұны мен механизмдері ... ... ... анықталады. Солардың арасында жетекші болып балаларды оқыту мен тәрбиелеу жағдайлары есептеледі.
Ал адамның іс-әрекетінде ақылсыздық деп ... ... іске ... ... ... ... ... өзін соларға тапсыратынын айтамыз. Сондықтан ақылсыздық кезде де адам әдептіліктен шығып кетпейді. Нағыз санасыздықты біз жануардан ғана ... ... ... та, ... те, ... та, ... та жоқ. Адам ... жағдайында да оншалықты құлдырап төмендемейді. Өйткені, адам ... ... ... ... ... ... ... бағытталып отырады. Міне, бұл адам психикасы жануарлар психикасынан әлдеқайда жоғары екенін көрсетеді. Австриялық психоаналитик З. Фрейд санасыз, ойсыз инстинкт, айталық, ... ... ... ... да ... ол ... бағынбайды деп дәлелдемек болды. Оның ойынша, түрлі ұяттылық, әдептілік дегендер жасанды, тек қоғамда ғана қолданылатын тәртіп ... ал адам ... ... ... оның ... жиып ... нағыз ұятсыздық, тағылық халге түседі дейді. Бұл, әрине, адамгершілікке ешбір сыймайтын, адамдық қасиеттері аяққа басып, оны хайуан ... етіп ... ... Біз З. ... ... ... ... Оның ойлары А. Шопенгауэр, Ф. Ницшеден жоғары екенін ... ... ... ... ... ... ... мойындайды. Бәрін ырыққа бағындырды. Ал Зигмунд Фрейд ақылсыздықты (нерационализм) дәлелдей отырып, оның ... сана ... ... ... өзі де ... ... ... адамда, жоғарыда айтылғандай, екі түрлі құбылыс бар дейді З. Фрейд. Бірі - (id) ... ... ... - (ego) ... Ego id ti қыспақта ұстайды, оған ерік бермейді дей келіп, З. Фрейд өзі -- ті ... ... Мұны ол ... ... ... болатын. Сондықтан, З. Фрейдтің үлкен ғалымдығына қарамастан, оның дәл осы тұжырымын мойындауға болмайды.
Р. Авенариустың ... сана ... ... ... ол - ... ... ... сырттан келген дайын құбылыс. Сондағы деген адам, оның саңасы, сезімі, ал ... - ... ... Одан соң ол және ... ... бар ... Осы ... түп негізі, оның ойынша , ал өмір сүре алмайды. Бұл, әрине, субъективті ... ... Ал ... ... ... керісінше бағынышты. Сол сияқты ... ... ... ... дүниенің бейнесі, соның жаңғырығы, рухани сәулелі екенін жоғарыда талдап көрсеттік.
Адам бойындағы барлық күшін объективті дүниеден алады. Соны сезіну, тану, білу ... ... ... ... ойын ... ... ... сананың сан қилы саяси, философиялық, ғылыми, көркем әдебиеттің, діни қорытындылардың ... - ... ... көзі сол объективті дүние, қоғамдық болмыс, өмірдегі түрлі іс-әрекет, шешілмеген, шиеленіскен мәселелер. Ал ... ... ... керек. Ондай мәселелерсіз ой да шарықтамайды, дүние де толақ түсінілмейді, оны зерттеу де мүмкін емес. Ғылыми жаңалықтар, данышпандық ... ... ... жан-дүниеңді қозғайтын ән, тәтті күйлер - осылардың бәрі мидың жұмыс нәтижесі. Бірақ осындай өмір талабына қайтару үшін көп ... ... ... ... ... ... жаңа ... жасау қажет.
Сонымен, сана дегеніміз - объективті дүниенің адам миында пайда болатын субъективтік бейнесі, сәулесі. Бірақ ол жай ... ... ... ... ... ...
Бұдан миллиондаған жыл бұрын біздің жерде тек өлі табиғат қана болған, ешқандай жанды ағза болмаған. Одан ... ... ... ... мен ... пайда болды. Жер бетінде тіршіліктіқ пайда болуы - материя дамуының жаңа ... ... ... ... ие ... ... бірі - ... яғни сыртқы тітіркенуден ағзаның әсер алуы. Мәселен, Мимоза өсімдігін алатын болсақ, оған қол ... ол ... ... алады. Бұдан тіршіліктің бар екенін білуге болады. Жер үстінде ... ... бола ... Бұл - ... жануарлардың жүйке жүйесінің психикалық қасиеті. Жануарлардың нерв жүйесі мен миы күштірек дамыған сайын, олардың психикасының дәрежесі де ... ... ... Ол адамда неғұрлым күшті дамыған. Материяның бірте-бірте дамуы тірі ... өмір ... ... ... ... - психиканың тууына әкеліп жеткізді.
Инстинктер
Жануарлардың биологиялық дамуы мен жүйке жүйесінің түрліше құрылымына қарай оларда мінез - құлықтың әр түрлі ... ... ... Осы ... ... ... ортамен байланыс жасайды, табиғи қажетін өтеу жолында тіршілік етеді, материалдық ... ... ... тиісінше жауап қайтарып бейімделіп отырады.
Инстинкт, көбінесе, дамудың төменгі сатысында тұрған жануарларда кездесетін мінез-құлықтың қарапайым нәсілдік формасы. Мұны қазақша деп ... ... ... ... ... ... ... болатын инстинкт-организмнің белгілі тіршілік жағдайында, өскен ортасына әбден көніккенін көрсететін ... ... ... араның омартасы, құстың ұясы, көртышқанның іні т.б. өте , жасалынады. Бірақ осы мысалға қарап, бұл айтылған жәндіктер мен ... ... ... бар ... болмайды, өйткені инстинктік амалдардың бәрі- тұқым қуалау жолымен жасалынады.
Олар өздерінің тұрақтылығымен, оралымсыздығымен ерекше көзге түседі. Мәселен, тауықтың ... ... ... ... ... тас салса да, мерзімді күні біткенге дейін ... ... ... ... ... ... тауықтың, я басқа құстың жыныс безі гормондары қозып, осындай күйге түседі. Инстинктер ... бір ... ... өтіп ... ... ... шартсыз рефлекстердің тізбегі дей келіп, инстинктердің басты түрлеріне (жыныс, тамақ, өмірін сақтау т.б.) ... ... ... ... ...
Жануарларда дағды дара тәжірибенің нәтижесінде қалыптасқан. Азақтардың малға бас білдіру, мады ... деп ... де осы ... Ми қабығының құрылымы неғұрлым күрделі болса, жануарларда дағдының қалыптасуы де оңайырақ, тезірек ... ... ... ... өзгермелі, мінез құлықтың икемді түрі. Сондықтан да айуан ... тез ... ... кете алады. Орыстың атақты аң үйретушісі В.Д.Дуров өз аңдарына кітап , , , ... ... мен ... ... ... ... 1919 жылы ... аңдар бұрышын Дуров "шартты рефлекстердің фабрикасы>> деп атаған.
В.Д.Дуров осындай табысқа И.П.Павлов ... ... ... Өйткені В.Д.Дуров жануарларды жаттықтырып, үйрету үшін әр түрлі сигналдарға ... ... ... ... цирк ... келтірілген поезға тышқандар жапа тармағай бастайды. ... көк ... сұр ... ... вагондарға ақ тышқандар кіріп орын алады. Тышқандарды осылайша жаттықтырып үйрету ісі оларды тамақтандыру арқылы жүргізілді (сұр ... көк ... ақ ... ... ... тамақтандырылады). Тамақтандыруды сан рет қайталанғаннан кейін, вагондардың белгілі бір түрі мен ... ... ... ... шартты рефлекстерді қалыптастырады. Түйсік, қабылдау процестерінің күрделіне түсуі, заттардың қасиеттерімен қатар байланыстарын да ... ... ... ... есте ... ... ... - психикалық дамудың осы сатысында тұрған жануарлардың мінез-құлығының басты ерекшеліктері. Жануар интеллекті
Жоғары ... ... ... ... деп ... ... мінез құлық көріністерін байқауға болады. Мінез- құлықтың осындай түрі маймылдарға жасалған эксперименттен сан рет ... ... ... ... ... ... ... оның қолы жетпейтін жерге іліп қойса, маймыл жемісті алғысы келіп секіреді, бірақ оған қолы жетпейді. Бір кезде оның көзі ... ... ... ... Енді ол ... ... әкеліп, үстіне шығып көреді де, әлде де қолы жетпейтіндігін байқайды. Сонан соң бірнеше жәшікті әкеліп, бірінің үстіне бірін қойып ... ... ... ... ... ... ... Маймылдың осы қылығында қандай да болмасын бір мәселені шешуге ұқсас көрініс бар. ... ... ... алда ... ... жеңе ... ... туып отырады. Интеллект айуанның жеке өзіне ғана тән ... оның ғана ... ... ... ... жануарлар пайдаланбайды, бұған басқа жолмен жетеді. Бұл айуанның кез келген уақытта ( қалағанда) айналысатын әрекеті емес. Олардың ортаға ... ... пен ... ... ... де, интеллект онша жетекшілік рөль атқармайды. Мінез - құлықтың (интеллект) осы түрі айуанға түрлі сатылы, ... ... ... ... ... ... ... да олар интеллектік амалға бара бермейді. Интеллект жануарлар ... ең ... ... И. П. ... ... ... де ассоциациялардан (үрделі жүйке байланыстарынан) тұратындығын, бірақ мұның бірінші сигнал жүйесінің ... ... ... атап көрсетті.
Маймыл интеллектісінің өрісі тар, олардың интеллектісі, көбінесе, өрінетін көзге көрінетін нәрселерге байланысты ғана туып ... ... ... жатқан таяқты есебінде кездейсоқ пайдаланады, оны кейіннен керек болып қалар деген сақтап қоюды да ... ... ... ... интеллект оның миының маңдай бөлігінің жақсы дамуына байланысты. Егер маймыл миының осы бөлігін алып ... ... ... ... ... ... алмайды. Эволюциялық басқыштың түрлі сатыларында тұрған айуанда психиканың бір формасы (инстинкт, дағды, интеллект) үстем болғанмен, оның басқа ... де ... ... ... буын ... (өрмекші, құрт құмырсқа) инстинкт үстем болғанмен, оларда дағды да өсіп жетіле ... ... өзі де ... мен ... ... ... ... психикасының қандай түрі болмасын сыртқы ортаның жағдайына икемделуді ғана қамтамасыз етеді. Бұлардың ... ... ... ... ... ... ...
Қолданылған әдебиеттер:
* Жарықбаев Қ. . ... 2002 ... ... Ә. . ... 1996 ... ... К. С. . ... 2006 ж.
* Алдамұратов А. . Алматы, 1999 ж
* Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. - Алматы: Жеті жарғы, 2008.
* ... ... ... сөздігі. -- Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы психология213 бет
"Атмосферадағы оттегі эволюциясы және фотосинтез."9 бет
«Абай жолы» романындағы тарихи шындық эволюциясы7 бет
«омыртқалылардың эндокриндік және жүйке жүйесінің эволюциясы» тақырыбы бойынша тесттік бақылау3 бет
Автоотмосферадағы оттегі эволюциясы және фотосинтез9 бет
Аграрлық қатынастар олардың мазмұны мен эволюциясы23 бет
Адам эволюциясына әсер ететін факторлар8 бет
Адамзат қоғамының эволюциясы32 бет
Аспан әлеміндегі ең көп таралған объектілер - жұлдыздардың эволюциясы10 бет
Астрономиялық объектер эволюциясының информациялық – энтропиялық критерийлері61 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь