Протозоа дүние тармағы

Протозоа дүние тармағы (protos – бiрiншi, zoon – жануар) бiр клеткалы организмдердiң түрлi топтары.
Қазiргi уақытта, су бар жердiң барлығында қарапайымдыларды кездестiруге болады. Олардың 50000 астам түрлерi белгiлi. Әр қарапайым организмдi жеке протоплазма деп қарастыруға болады және ол тiршiлiкке тән барлық функцияларды орындай алады. Қарапайымдылар протоплазма құрылымының күрделiгiмен ерекшеленедi. Көптеген қарапайым формаларда (мысалы, Amoeba proteus) протоплазма аз дифференцияланған және спецификалық функцияларды орындайтын органеллалар саны аз. Филогенетикалық дамыған қарапайымдылардың құрылысы (мысалы, paramecium coudatum) өте күрделi. Протоплазмада, әртүрлi функцияларды орындайтын органеллалардың саны көбейедi.
Протозоа дүние тармағының өкiлдерi клеткалық құрылым деңгейiне жатады. Қарапайымдылардыбейнелейтiн, бионт ретiнде, ядросы және цитоплазмалық барлық құрылымдары бар клетка болып табылады. Цитоплазмада кез-келген жануар клеткасына тән әртүрлi органоидтар (эндоплазмалық тор, рибосомалар, Гольджи аппараты, лизосомалар, центриольдер және т.б.), сонымен қатар, тек қарапайымдыларға тән органоидтар, мысалы, түрлi жалған аяқтары, кiрпiкшелер мен талшықтар, клеткалық ауыз қуысы, клеткалық жұтқыншақ, ас қорыту және зәр шығару вакуольдерi, трихоцисттер, сезiм аппараттары кездеседi.
Қарапайымдылардың бионты, коректену, тыныс алу, зәр шығару, қозғалу қызметтерi арқылы қоршаған ортамен барлық қарым-қатынастарын iске асырады.
        
        ПРОТОЗОА ДҮНИЕ ТАРМАҒЫ
Протозоа дүние тармағы (protos - бiрiншi, zoon - жануар) бiр клеткалы ... ... ... ... су бар ... ... ... кездестiруге болады. Олардың 50000 астам түрлерi белгiлi. Әр қарапайым организмдi жеке протоплазма деп қарастыруға болады және ол тiршiлiкке тән ... ... ... ... ... ... құрылымының күрделiгiмен ерекшеленедi. Көптеген қарапайым формаларда (мысалы, Amoeba proteus) протоплазма аз ... және ... ... ... органеллалар саны аз. Филогенетикалық дамыған қарапайымдылардың құрылысы ... ... ... өте ... ... ... функцияларды орындайтын органеллалардың саны көбейедi.
Протозоа дүние тармағының өкiлдерi клеткалық құрылым деңгейiне жатады. Қарапайымдылардыбейнелейтiн, бионт ретiнде, ядросы және ... ... ... бар клетка болып табылады. Цитоплазмада кез-келген жануар клеткасына тән әртүрлi органоидтар (эндоплазмалық тор, рибосомалар, Гольджи аппараты, лизосомалар, ... және т.б.), ... ... тек ... тән ... ... ... жалған аяқтары, кiрпiкшелер мен талшықтар, клеткалық ауыз қуысы, клеткалық жұтқыншақ, ас қорыту және зәр шығару вакуольдерi, трихоцисттер, ... ... ... ... ... ... алу, зәр шығару, қозғалу қызметтерi арқылы қоршаған ортамен барлық қарым-қатынастарын iске асырады.
Клетка дербес тiршiлiк ететiн жеке ... ... ... және ... ... ... Әр түрдiң тiршiлiк циклi бiрнеше даму кезеңдерiнен және ұрпақтардан тұрады.
Қарапайымдыларды тек ... ... деп ... болмайды. Бұл патшалық тармағында клетка құрылымының, бiр клеткадан бастап аз және көпклеткалыларға дейiн ... ... ... ... және ... түзейтiн вольвоксты кездестiруге бола
ВОЛЬВОКС
Вольвокс, клеткалары бiр-бiрiмен өзара байланысқан, көпклеткалы организм. ... екi ... ... 1) зат алмасу, ас қорыту, қозғалу қызметтерiн атқаратын соматикалық клеткалар және көбею қызметiн атқаратын генеративтi клеткалар.
Протозоа ... ... ... ... ... ... болып табылады. Колониальды формалар және вольвокстың колониялары төменгi тканьдi организмдерге бастама бердi.
Жоғарғы сатыдағы жануарлардың клеткасы бiр ғана арнайы ... ... ... ... ... жануарлардың клеткасын қарапайымдылардың клеткасымен салыстырса, оның құрылысы қарапайымдалған, бiрақ спецификалық ... ... өте ... ... ТАБИҒАТТАҒЫ ЖӘНЕ АДАМ ӨМIРIНДЕГI МАҢЫЗЫ
Саркодалылар көптеген теңiз ... ... ... Iзбес, бор және шөгiндi жыныс қабаттары фораминифералардың сауыттарынан тұрады. Тамыраяқтылардың ... ... ... ... ... үшiн, ... және пайдалы қазбалар iздестiруде қолданады.
Талшықтылар органикалық заттың алғашқыпродуценттерi ретiнде биосфераның ... зат ... ... рөл ... ... ... организмдер. Көптеген түрлерi су қоймаларының ластану дәрежесiн анықтауда биологиялық индикаторлардың қызметiн атқарады. Кейбiр түрлерi су ... ... ... ... түрлерi эктопаразиттiк және эндопаразиттiк тiршiлiк етуге байланысты қауiптi патогендi организмдер болып саналады. Мысалы, дизентерия немесе амебиаз iшектiң ауруын тудыратындизентериялық амеба; ... ... ... ... және жануарларда трипаназомоз ауруларын тудыратын қанда паразиттiк тiршiлiк ететiн трипаносомалар; терiнi зақымдайтын лейшманиялар, несеп-жыныс жолдарын зақымдайтын трихомоностар, iшек ... ... ... ... ... ... ... немесе паразиттiк тiршiлiк ететiн қарапайымдылар. Жер бетiнде кең тараған жануарлар тобы.
Саркомастигофоралар типiнде ... ... ... ... және көпклеткалы организмдер кездеседi.
Саркомастигофоралар типi екi класқа бөлiнедi: Саркодалылар және Талшықтылар. Талшықтылар ... ... ... ... бердi. Саркомастигофоралар типiне жалаңаш және сауытты амебалар, теңiз радиоляриялары мен ... ... және ... талшықтылар және паразиттiк түрлер жатады.
Типтiң негiзгi белгiлерi:
Жануарлардың бiр ... ... ... ... ... ... ... жалған аяқтар немесе талшықтар атқарады. Кей жағдайларда осы органоидтар бiрге кездесуi мүмкiн немесе бiр-бiрiн алмастыруы мүмкiн.
Саркомастигофоралар типiнiң өкiлдерi теңiздерде, тұщы ... ... ... және ... ... ететiн түрлерi де аз емес.
Екiге бөлiну арқылы көбейедi, ... ... ... ... ... ... ... класының өкiлдерi гетеротрофты организмдер, ал Талшықтылар класының өкiлдерi гетеротрофтылар және автотрофтылар.
Саркомастигофоралардың маңызы. Саркодалылар көптеген ... ... ... кiредi. Iзбес, бор және шөгiндi жыныс қабаттары фораминифераның сауыттарынан тұрады. Тамыраяқтылардың түрлерiн геологиялық қабаттардың жасын анықтау үшiн, мұнай және ... ... ... ... ... ... алғашқы продуценттерi ретiнде биосфераның биологиялық зат айналымында негiзгi рөл атқарады. Мысалы, планктонды организмдер. Көптеген түрлерi су қоймаларының ластану дәрежесiн ... ... ... ... ... ... түрлерi су қоймаларын тазартады. Саркомастигофоралардың көптеген түрлерi эктопаразиттiк және эндопаразиттiк тiршiлiк етуге байланысты қауiптi патогендi организмдер ... ... ... дизентерия немесе амебиоз iшектiң ауруын тудыратын дизентериялық ... ... ... ... ... және ... ... ауруларын тудыратын қанда паразиттiк тiршiлiк ететiн трипаносомалар; терiнi заөымдайтын ... ... ... ... трихомоностар, iшек қызметiн бұзатын лямблиялар.
АМЕБАЛАР ОТРЯДЫ
ҚАРАПАЙЫМ АМЕБА
Iрi амеба (200-800 мкм) тұщы суларда тiршiлiк етедi, олар ... ... ... ... жұқа ... ... ... Жалған аяқтары арқылы жылжиды. Жалған аяқтары бiрнеше болып ... дене ... ... ... ... және асқорыту вакуольдер, экскреторлы түйiршiктер және симбиотикалық балдырлар көрiнедi.
Дене пiшiнi тұрақсыз, ... ... ... су ... шар тәрiздi пiшiнге ие.
Қоректену әдiсi - фагоцитоз, пиноцитоз есебiнен суды сiңiредi. ... ... ... ұсақ бiрклеткалы жануарларды ұстауы мүмкiн (гетеротрофты қоректену әдiсi).
Ас қорытуы - ... ... ... ... iшiнде.
Көбеюi -- жыныссыз жолмен, яғни екiге бөлiну арқылы көбейедi.
Цистiлену - қолайсыз жағдайларда ... ... ... ... ... күйде амебалар ұзақ уақыт бойы тiршiлiгiн сақтап (айлар бойы), қайтадан белсендi тiршiлiкке көше ... ... ... ... тұщы ... ... бентосты жануарлар, су қоймалардың түбiнде тiршiлiк етедi. Бұл түрдiң едәуiр ... ... және ... ... да тiршiлiк етедi.
Бақалшақты амебалардың ерешелiгi денесi бақалшақпен ... ... ... ... және жалған аяқтары шығады. Жалған аяқтардың көмегiмен олар қозғалады.
Бiреулерiнiң бақалшағы қатты органикалық заттардан түзiлсе, екiншiлерiнiң цитоплазманың бөлiндiсiнен және ... ... ... ... ... мүк ... ... Көбеюi жыныссыз, екiге бөлiну арқылы жүредi.
АМЕБА ОТРЯДЫ
ДИЗЕНТЕРИЯЛЫ АМЕБА (Entamoeba histolytica)
Дизентериялы амеба, ... ...... ... ... ... дизентерияның қоздырушысы болып табылады. Алғаш рет бұл амебаны орыс ғалымы Л.Ф.Леш (1875) сипаттаған.
Амебаның гаметалары адам ... ... ... ... ұзақ ... бойы ... сақтайды. Адам организмiне түскен төрт ядролы гаметалар өте қауiптi. Гаметалар суға, ... ... асқа ... ... ... ... ... заттарға түседi, сонан соң адамның аузына түседi. Осы заттармен олар қарын мен iшекке барады. Бұл ортада гаметаның қабығы еридi. Әр ядро ... ... ... ... ... түзейдi, одан ұрпақ клеткалар пайда болады.
Амебалар адамның тоқ iшегiнде ешқандай зиян келтiрмей ... ете ... ... ... ... ... ұлпалық патогендi түрлерге айналып, iшектiң қабырғасына енiп ... ... мен ... ... ... ... ... жаралардан қан арқылы бауырға, өкпеге, миға және де ... ... өтiп, адам ... ... iрiңнiң жиналуын тудыра алады.
Амебиаз және дизентериялық амебалар Кавказда, Киыр Шығыста, Орта Азияда жиi ... ... ... - ... су ... ... ... Формалары геометриялық әртүрлi ұсақ теңiз саркодолылар. Түрдiң саны 7-8 мыңға жетедi. Олар тереңдiгi 8000 метрге жететiн су түбiнде де ... Олар ... iшкi ... ... ... ядро ... капсуламен, тармақталған және тармақталмаған өсьтiк жiпшелерiмен аксоподияларменерекшеленедi. Радиоляриялардың көптеген түрлерiнiң цитоплазмалрында, оларды өттегiмен қамтамасыз ететiн және қорек көзi ... ... ... ... балдырлар (зоохлореллалар - жасыл және зооксантеллалар - сарғыштау) тiршiлiк етуi мүмкiн.
Радиоляриялардың геологиялық қабаттардың жасын ... ... ... ... ... ... ... күрделi. Қазiргi түрлердiң саны 1000 асады. Олардың ... ... ... ... және ... ... кездеседi. Көптеген тесiктер арқылы бақалшақтан ризоподиялар (ұзын жiнiшке жалған аяқтар) шығады.
Жынысты және жыныссыз жолмен көбейедi, тiршiлiк циклiнде ... ... ... Фораминифералардың көпшiлiгi су қоймалардың түбiнде тiршiлiк етiп, ұсақ организмдермен қоректенедi. Тек кейбiр ... ғана ... ... кiрiп су ... ... ... ... кембрий кезеңiнен табылған көптеген теңiз қалдықтарының құрамына кiредi. Олар әктастың, бордың қабаттарын түзедi. Фораминифераларды мұнай және басқа да ... ... ... үшiн, ... қабаттардың жасын анықтау үшiн қолданады.
КҮНТӘРIЗДIЛЕР КЛАСС ТАРМАҒЫ
Күнтәрiздiлер тұщы су қоймаларында тiршiлiк етедi. Оларшар ... ... ... бiр ... ... ... ... минеральдi қаңқасы жоқ. Кейбiр теңiз күнтәрiздiлер кремний тәрiздi қаңқа түзедi. Жыныссыз көбеюi, бөлiну жолымен жүредi, ... ... ... ... нәтижесiнде де көбейе алады.
ТАЛШЫҚТЫЛАР КЛАСЫ
ЕВГЛЕНАЛАР ОТРЯДЫ
ЖАСЫЛ ЕВГЛЕНА
Эвгленалар жасыл түске боялған, бiрталшықты қарапайымдылар. Олар тұщы су ... ... ... ... ... алады. Қараңғыда эвгленалар түсiн жоғалтып, автотрофты қоректену әдiсiн тоқтатып, ... ... ... ... ... ... өт өзегiнде, ұлтабарында, ащы iшегiнде паразит түрiнде тiршiлiк етедi. Паразиттiң екi ядросы, 8 ... ... ... аппараты бар, екi жақты симметриялы болады.
ВОЛЬВОЦИДТЕР ОТРЯДЫ
ВОЛЬВОКС
Вольвокстар тұщы суларда тiршiлiк ететiн көпжасушалы ... ... ... ... ... етедi. Вольвокстардың денесiнiң құрылымы, олардың түрлерiне байланысты, 500 ден 14 мың клеткалардан тұрады.
Вольвокстардың пiшiнi шар ... және ... ... екi ... ... ... ... қозғалатын, тiрек) және репродукциямен байланысты генеративтi (көбею). Вольвокстың клеткаларының ... ... ... хроматофоралар бар.
Вольвокстар жынысты және жыныссыз жолмен көбейедi. ... тек ... ... ... ... ... ... Вольвокстың дамуы мен құрылымын бiлу, ткань мен көпклеткалылардың шығу тегiн, сонымен қатар ... ... ... жануарлардың жеке дамуының пайда болуын түсiнуде маңызы зор.
ИНФУЗОРИЯЛАР ТИПI
Инфузориялар типiнiң өкiлдерiнiң құрылысы ... және ... ... де ... ... кең ... түрлерiнiң бiрi - инфузория - туфелька. Оның протоплазмасында спецификалық функцияларды орындайтын күрделi органеллалар ... - ... ... су ... ... Оның пiшiнi созылыңқы. Клетка жұқа пелликула қабатымен қапталынған. Пелликуланың астында эктоплазманың түссiз қабаты орналасқан эктоплазмада кiрпiкшелер шығатын кинетосомалар ... ... мен ... ... ... ... ... деп аталатын микрофиламенттер орналасқан. Олардың жиырылуының нәтижесiнде инфузория-туфельканың ... ... Оның ... ... ... ... бөлiмiнде перистом орналасқан. Ол тарылып жұтқыншаққа айналады, жұтқыншақ клеткалық ... ... ... аяқталады. Эндоплазмада ас қорыту вакуольдерi түзiледi. Қорытылмаған заттар экзоцитоз процесiнiң нәтижесiнде қылаулатқыш арқылы шығарылады.
Эндоплазмада екi ... ... ... Олар ... ... дененiң алдыңғы және артқы бөлiмдерiнде орналасады. Әр жиырылғыш вакуольдiң айналасында цитоплазмадан су келiп тұратын бiрнеше ... ... бар. ... ... ... каналға жiбередi, ал орталық вакуоль сыртқа шығарады. Артқы жиырылғыш вакуоль жиi жұмыс жасайды, себебi жұтқыншақ аймағында интенсивтi эндоосмостың ... ... көп су ... ... және көп клеткалы жануарларға сипаттама
01.03.2013, 13:34
Бір клеткалылар - Protozoa морфологиялық ... бір ... ... бола ... физиологиялық жағынан әрұайсысы өз алдына жеке организер, себебі тірі организдерге тән зат ... ... ... ... ас ... зәр ... ... алу, көбею, өсу, ортаға бейімделу қызметтерін дербес атқара алады. Осыған байланысты бір клеткалыларда ... ... ... ... ... мен ... қызметтері күрделіленген. Солардың ішінде бірклеткалылардың күрделіленуінің негізгі үш ... ... 1 - ... ... санының өсуі немесе полиплоидиялану. Полиплодиянудың арқасында клеткалар физиологиялық жағынан қабілеттеу, өз өлшемдерін және жұмыс ... ... ( ... сәулелілер - Radiolaria класс тармағында); 2 - клеткадағы ядролар санының өсуі немесе полиэнергидтеру. Полиэнергдттенудің арқасында ... саны ... ... ... мен ... ... ерекшелігіне қарай генративті және вегативті ядролар бөлінеді, генеративті ядро тек қана көбею, ал вегетативті - клетканың ... ... ... атқарады (миксоспоридиялар, опалининалар, инфузориялар ); 3 - клеткалардың санының өсуі немесе колониялану. ... ... ... клеткалар бір бірінен ажырамай, тығыз орналаып, эллипс немесе шар пішіндес ... ... ... құрылымы мен атқаратын қызметерінің ерекшеліге қарай соматикалық және генеративті клеткаларға бөлінеді. Генеративті клеткалардан макро және микрогометалар түзіледі, ал ... ... ... ... ... ... атқарады ( пандорина, эвдорина, вольвокс туыстарында). Осындай ... бір ... ... колонияльді формалары көп клеткалыларға бастау жасайды. Эволюциялық Тұрғыдан қарағанда көп клеткалы жануарларың арғы тегі ... бір ... ... ... жоқ.
Көп клеткалылардың ( metazoa ) негізгі сипаты: денесі дифференцияланған көп клеткалылардан және үш ұрық жапырақшаларынан - эктодерма, эндотерма, ... ... ... үш ... көп ... ... дамыған кезінде қалыптасады. Ұрықтың дамуын барлық көп клеткалы жануарларға тән. Ұрықтану кезінде ааталық және аналық екі гаметалар қосылып зигтаны түзейді, ... ... ... жеке дамуы - онтогенезі басталады. Зигота бөлшектеніп бір - біріне ... ... ... деп ... ... тобын құрайды, ал осылардан бластула деген бір қабатты ұрық түзіледі. Бластула шар тәрізді, ішкі қуысы бластоцель деп аталады, бұл ... ... ... ... болғаннан кейін дамудың екінші кезеңі - гаструляция немесе екі қабатты Ұрықтың дамуы басталады. Ұрықтың екінші қабаты, бластула ... ішкі ... ... ... ... пайда болады. Гаструляция әр түрлі әдіспен жүре алады: инвагинация ( ... бір жақ ... ішкі ... қуысына жиырылу арқылы еінші қабат түзеді ); ... ... ... ... ... өз орнынан бластоцель қуысына ауысып, екінші қабатты құрайды ); эпиболия т. б. Гаструланың екі ұрық жапырақшасының біреуі - ... ... ... ... - ... ішкі ... Осыдан кейін эктодерма эәне эндотерманыңаралығынан клеткалардың үшінші мезодера қабаты ... де, ... ... бастайды.
Төменгі сатыдағы көп клеткалы жануарлардың ( губкалар, ішек - қуыстылар, ескектілердің ) ересек формалары қос ... ... ... ... ... құрылымын, арасындағы морфофизиологиялық, филогенетикалық байланыстарын, эволюциялық сатысын көрсету үшін оларды типтерлен жоғары ірі топтарға жіктестірген.
Көп ... ( Metazoa ) ... үш ... үсті ... ... ... Eumetazoa.
Phagocytellozoa - алғашқы қарапайым құрылысты көп клеткалылар. Жануарлар дүниесінің арғы тегінің белгілерін осы уақытқа дейін сақтап ... ... Бұл ... ... ашылған тақталылар - Plcoozoa - типі құрайды.
Parazoa - төменгі ... көп ... ... дене ... ... ... нерв ... болмайды. Осыларға губкалар -Spongia - типі жатады.
Eumetazoa - нағыз көп клеткалылар. Олардың ... ... нерв ... нерв жүйесі жақы дамыған. Eumetazoa қатарындағы жануарлар мүшелерінің белгілі ретімен орналасуына немесе дене симметриясына байланысты екі үлкен бөлімге ... ... ( ... ) - Radiata және ... (екі жақты) - Bilaterata - симметриялы жануарлар.
Сәулелі симметриялы жануарлардың денесі эктодерма, ... ... ... ... қос ... - ... деп те атайды. Бұларға ішекқустылар - ... ... - ... - ... ... - бір ... өте ұсақ, микроскоп арқылы көрінетін жәндіктер. Морфологиялық жағынан қарағанда қарапайымдылар бір клеткалы ... ал ... ... ... ... ... өмір ... жеке организм,тірі организмге тән зат алмасу, қозғалу, тітіркену, ортаға бейімделу, ас ... , зәр ... ... алу, даму т.б. ... ... ... пішіні және мөлшері алуан түрлі болып келеді, Олардың мөлшері 3-4 микроннан бірнеше миллиметр шамасынды болады.
Мысалы, ... ... ... 1,5 ... құрлысы көп клеткалылардың клеткасының құрлысымен бірдей - цитоплазмадан, ядродан және органоид бөлшектерінен құралған. Цитоплазма екі қабат ... ашық ... ... - ... және ... ... ішкі - ... Қоймалжың сұйық цитоплазмада көптеген органоиттар орналсқан: метохондриялар, эндоплазмалықтор, ... ... ... т.б. ... ас ... ... ... тұрады, олар ас қорту ферменттершн шығарып, қореқ заттады қорытады.Органикалык ... ... ... ... ... және ... жолымен өтеді. Тұщы суларда тіршілік ететін қарапайымдыларда жиырлығыш вакуолі зәр шығару осмос қысымын реттеу және тыныс алу ... ... ... ... зат ... ... ... болған несеп заттар сыртқа жиырылғыш вакуолі арқылы шығарылады. Тұщы суда тіршілік ететін қарапайымдылардың цитоплазмасындағы тұздың және басқа ... ... өзін ... ... концентрациясын әлдеқайда жоғары болғандықтан, осмос қысымына байланысты сыртқы ортадағы су ... ... ... ал ... вакуоль артық суды үнемі сыртқа шығарып тұрады, соның нәтижесінде клетка жарылмай бірқалыпты түрде сақталынады. Судың құрамындағы ... ... ... ... ... су ... ... газы шығарылып тоырады, осылайша тыныс алу процесі жүреді.
Цитоплпзмпның ... ... ядро ... ... ... біреу, сондай-ақ екі, көп ядролы қарапайымдыларда жиі кездеседі. Ядрода қабықша,ядро ... және ... ... ... ... ... жетілген.Олар ,жалған -аяқтары яғни псевдоподиялары-pseudopodia (латынша pseudo - жалған , poda - аяқ) және жіп ... ... мен ... ... ... және жынысты жолымен көбейеді.Жыныссыз көбеюінде клетканың негізгі бөліну тәсілі-митоз.
Жынысты көбеюі аталық және ... ... ... бір-бірімен қосылуы арқылы өтеді,осындай процесті - копуляция деп атайды. Копуляция нәтижесінде ұрықтанған ... ... ... ... ... ... ол екі гаплойдты жыныс клеткаларының қосылуы нәтижесынде түзіледі. Жыныс клеткаларының мөлшері мен пішіні әр қилы болады. Аталық және аналық гаметалардың ... және ... ... болса,бұлардың қосылуын - изогамия копуляциясы деп атайды, ал үлкендеу келген аналық гамета - ... ... ... гамета - микрогаметамен қосылса-анизогамия копуляциясы деп атайды. Қарапайымдылар коньюгациясы (ядроның қосылуы) ұрпақ алмасуы, шизогония, гаметагония, ... ... ... бір ... - қолайсыз жағдайларда (су кеуіп қалса, мұзға айналса, ... ... т. б.) ... ... қалың қабық шығарып, цистаға айналады. Циста күйінде қарапайым ұзақ ... ... ... ... жағдай болғанда клетка циста кабығын тастап әрекетті тіршілікке кіріседі.
Қоректену тәсіліне қарай қарапайымдылар екі топқа бөлінеді:автотрофты және гетеротрофты.Автотрофты қарапайымдылар (жасыл эвглена,вольвокс т.б) ... ... ... ... жәрдемімен синтездеу арқылы алады. немесе фотосинтез арқылы қоректенеді. Гетеротрофты қарапайымдылар дайын органикалық заттармен ... ... көк ... ... ... Кейбір гетеротрофты қарапайымдылар және паразиттік тіршілік ететін қарапайымдылар дайын органикалық ... ... ... ... ... арқылы қоректенеді. Мұндай қоректену тәсілін сапрофиттік қоректену деп ... ... ... ... ететін қарапайымдылардың кейбір түрлері және паразиттер: трипаносома, лейшмания, трихомонас, ... ... т. б. ... ... ... ... және гетеротрофты тәсілімен қоректене алады,бұларды миксотрофты жәндіктер деп атайды. Мысалы, жасыл ... - ... 70 ... ... ... белгілі,тұщы суларда, теңіздерде, ылғалды топырақтарда кең тараған және жануарлар мен ... ... ... ... ... ... 5 ... бөлінеді.
Негізгі бөлім - сүліктер класы
Тіршілік ететін 400 түрі ... ... ... ... ... ... қанымен қореқтснстін эктопаразиттер. Сүліктерде сегменттер саны тұрақты, параподиялары, кылтандары болмайды. Бас ... және ... ... ... жок. ... алдыңғы және артқы жағында сорғыштары дамыған. Целом қуысы редукцияланып, ... ... ... Ішкі ... арасы паренхимаға толы. Көпшілігі гермафродиттер, тікелей (личинкасыз) дамиды.
Құрылысы мен ... ... дене ... ... ... ... ... Денесі арқа-кұрсақ жағына қарай қысылған, ұзындығы 20 ... ... ... жінішке сегменттері ішкі ірі сегменттеріне сәйкес емес. Әдетте бір ішкі сегментіне 3-5-ке ... ... ... ... сәйкес келеді. Сүліктердін денесі 33 сегменттен (Асаnthobdella отрядында - 30) ... ... ... ... ... ... ... артқы жетеуі - артқы сорғышты құрайды. Параподиялары, қылтандары, қармалауыштары және ... жоқ, тек ... ... ... ... 5 ... ... болады, бұл олардың азқылтанды кұрттарға жақындығын көрсетсді.
Денесі тығыз кутикуламен капталған, оның астын кілегейлі без ... бай ... ... ... ... ... түбінде көптеген түрлі түсті түйіршіктелген пигментті клеткалары шашыранқы орналасқан. ... түсі - осы ... ... Эпителидің астында сақина тәрізді әрі өте күшті дамыған ұзына бойы бұлшықеттер орналасқан. Сонымен катар дорзо-вентральды бұлшықеттері де ... ... ... ... ... целом қуысы нашар дамып, жіңішке түтікшеге, лакунарлык жүйеге айналған, тек қана ... ... ... ғана ... күйінде целом сақталып калған.
Ас қорыту жүйесі - алдыңғы, ортанғы және артқы ішектер. Алдыңғы сорғышының түбіңде орналасқан ауыз ... ауыз ... одан ... ... ... кұрылым ерекшеліктері негізгі систематикалық белгілер. Тұмсықты сүліктерде (Rhynchobdellida) жұткыншақта етті түтік немесе ... ... Ол ... ... ... ... қадалуға кабілетті. Жақтылар отрядынын (Gnathobdellida) ауыз қуысыңда үш хитинді тістері болады, біреуі арқа және екеуі ... Олар ... ара ... ... құрайды. Қоректелу кезінде сүліктер жағымен (тістерімен) иесінің терісін тесіп, сол жерден қанды сорады. Жұткыншаққа бір клеткалы сілекей ... ... ... сүліктің (Нігado medісіnalis сілекей бездері гирудин (Ніrudin) деп ... ... ... ... бар ... ... зат ... шығарады. Сүліктер жаралаған жерден канның көп уақытқа дейін тоқтамай ағатыны осы гирудиннің бөлінуінен. Осыған байланысты сүліктін ішегіне түскен қан ... айға ... ... жіңішке әрі қысқа өңеш арқылы ортаңғы ішекке жалғасады. Ортаңғы ішектен тұйықталған бірнеше бүйірлік қалталары тарайды (медициналық сүлікте 10-11 жұп). ... ... бар ... ... ... деп те ... Осыған сүліктің сорған қаны жиналып, сақталады. Қалталардың ... жұбы ... ... дейін созылып жатады. Ортаңғы ішек артқы ішекке жалғасып, ол артқы сорғыштың үстінде орналасқан аналь тесігімен аяқталады.
Кейбір еркін тіршілік ететін ... ұсақ ... ... шығару жүйесі - метанефридиялы. Бір ... ... ... ... ... дененін бүйір жағында метамерлі орналасқан. Бұл түтіктер нефропора (шығарғыш тесіктер) арқылы сыртқа ашылады. Медициналық сүлікте 17 жұп ... ... ... негізгі ерекшелігі - нефростома (кірпікшелі воронка) мен нефридиялық түтігі ... ... ... де ұшы ... ... ... ... несеп заттар оның кабырғасы арқылы нефридия түтігіне осмостық жолымен сіңіріледі де, ... ... ... ... ... ... ... синустың (целомның калдығы) ішіне, жіңішке жағымен тұйықталған резервуарға ашылады.
Целом калдықтарынан қабырғаларында дән тәрізді ... ... ... деп ... ... ... клеткаларға ұксас.
Тыныс алу мүшесі дамымаған, бүкіл денесімен, ал ... ... ... ... ... ... дене сегменттерінің бүйіріндегі орналасқан желбезектері арқылы тыныс алады.
Қан айналу жүйесі целомға байланысты әр ... ... ... ... ... ... целом қуысы сақталып, ішіндегі жатқан ұзын арқа және кұрсақ қан тамырлары са-қиналы тамырларымен жалғасып, тұйықталған. Тұмсықты (Rhynchobdellida) ... ... ... ... ... редукция-ланып, оның қалдығы 4 ұзына бойы созылған түтіктер немесе ... ... ... болады: арқа, кұрсақ және екі бүйірлі, Олар бір-бірімен ... ... ... торымен байланысады. Арқа және құрсақ лакунаның ішінде арқа және кұрсақ қан тамырлары бар, ал екі бүйір лацуналары қан ... ... ... ... ... ... ... затын дене бойымен өткізіп отырады. Сөйтіп тұмсықты сүліктердің қан тамырлары мен лакуналар жүйесі сақталады. Ақырында, жақты (Gnathobdellida) сүліктер отрядының ... қан ... ... ... қан ... лакунарлық жүйе атқарады . Лакунарлық жүйенің сұйық заты қан сияқты қызыл (еріген гемоглобині болуынан) және ... ... ... ... ... қан айналу жүйесі мен целомның арасын-дағы байланыс субституцияға негізделіен ... ... ... алмастыру), Демек, пайда болу жолы әр түрлі, бірақ физиологиялық жағдайы бірдей екі ... ... - бір ... ... оның ... ... ... ауысуы.
Нерв жүйесі буылтық құрттарға тән жұп жұтқыншақ үсті, жұтқыншақ асты ганглиядан, екі жұтқыншақ айналасындағы коннективтен және кұрсақ тізбегінен ... Нерв ... дене ... нервтер таралады. Құрсақ тізбегі 20 және одан да көп ганглиялардан тұрады, әрқайсысы бір сегментке сәйкес. ... асты ... 4 ... ... ал ... ... ірі 7 ганглияныц қосылуынан пайда болған.
Сүліктерде кен тараған сезім мүшелерінің бірі - ... ... бір ... ... ... ... ... бүршігі деп те атайды) мүшелер. Бокал тәрізді мүше - ұзынша келген сезгіш эпителиальды клеткалар, бұларға нерв ұштары жалғасады, ... ... ... сүлік сол арқылы сезеді. Сезгіш эпителиальды клеткалар тобын сыртынан ... ... бар ірі ... ... Бокал тәрізді мүшенің қызметі әлі зерттелмеген, бірақ химиялық әсерді сезеді деп болжайды.
Көптеген сүліктерде алдыңғы ... ... ... ... ... біршама бөлігі көзге айнала алады. Көздері 1-5-ке дейін жұп болып, дененің алдыңғы бөлімінде орналасады. ... ... ... пигментті бокал түрінде болады . Бокалдың ішінде толып жатқан ірі көру клеткалары болады. Терінің астындағы паренхимада орналасқан көздің бокалдары сыртынан қара ... ... ... ортасынан көру нервтері өтеді, әрбір көру клеткасына нервтің ұшы жалғасады. Осындай ... ... көру ... жарық пен қараңғыны ғана ажыратады.
Жыныс жүйесі - гермафродитті. Медициналық сүліктің (Hirudo medicinalis) аналық жүйесі ұрық қапшығының ішінде орналасқан, тек бір жұп ... ... ... одан ... жолы ... қысқа жатынға косылады. Жатын кең бұлшықетті кынапқа ... ... ... ... ... ... шағылыс мүшесінің жанында ашылады.
Аталық жыныс жүйесіндегі 9 жұп аталық бездері тұкым капшық-тарының ішінде, денесінің ортаңғы бөлігінде ... ... ... қапшықтарының әрбіреуінен жіңішке ұрық түтікшелері тарайды, олар оң және сол ... ұрық ... ... Ұрық ... ... ... үштен бір бөлігіне келіп домалақтанып ұрық қалтасын түзейді. Екі ұрық жолы осы ... ... ... тақ ұрық шашатын түтігіне ұласады. Түтік бұлшыкетті шағылыс мүшенің ішінде ... ... ... ... ... бүрку түтігіне қосымша бездер ашылады. Сүліктердің кейбір түрлерінде (Наеmеntaria Glossіphonia) шағылыс мүшесі дамымаған. Бұл жағдайда сперматозоидтар ... ... ... ... деп аталатын сопақша келген калташаның ішіне шығарылады. Аталықтары сперматофораны сүліктің аналық жыныс тесігіне жабыстырады иемесе ... ... ... ... ... ... жатынға түсіп. жұмырткаларды іштей ұрықтандырады. Барлық сүліктердің жұмыртқаларының ұрықтануы іштей өтеді. Ұрықтанған жұмыртқаларын сүліктер пілләніц ... ... ... ... ... аралығында белдеуше аймағы болады (медициналық сүлікте 9-10-сегментінде). ... ... тері ... ... ... ... ... тұрады. Медициналық сүліктің ұзындығы 2 см-ге дейін жететін пілләнің ішнде 20-ға жуық ... ... ... су ... ... су ... кездеседі. Helobdella stagnalis, Pratoclepsis tessellata - ның пілләсі құрсағына жабысқан.
Жұмыртқаларының бөлшектенуі ... өте ... ... детерминативті жолмен өтеді. Ұрықтарының даму сатысында кірпікшелерінің, целом қуысының болуы ... ... олар ... кетеді. Ересек формасынын калыптасуына Д бластомераның ұрпағы маңызды қызмет атқарады. Осылардың 5 жұп ірі телобласт клеткаларынан 10 ұзын алқап клеткалары ... ... ... ... алқап, екеуінен кұрсақ нерв тізбегі, калған алтауынан эктодерма ... ... ... ... сүліктер азқылтанды кұрттарға ұксас. Еке-уінде де тұқым бездері тұқым қапшығының ішінде орналасады, жүмыртқаларын пілләнін ішіне салады, дамуы ... ... ... ... олигохеттерде сырттай (пілләнін ішінде), ал сүліктерде іштей өтеді.
Классификациясы. Сүліктер класы екі класс тармағына бөлінеді: ежелгі немесе ертедегі сүліктер - ... және ... ... - ... ... КЛАСС ТАРМАҒЫ
Денесінің алдыңғы сегменттерінде қылтандары бар. Целом метамерлі бөлшектерге бөлінген, қан айналу жүйесінің қан тамырлары жақсы жетілген. ... бір ... ... - ... ... ... сүліктер отряды - Аcаnthobdellida.
Албырт (лосось) балықтарының сыртқы паразиттері, солтүстік өлке көлдерінде, Сібір және ... ... Бір ғана ... ... ) бар. Денесі 30 сегментті, ұзындығы30 мм, жуандығы3 мм. Негізгі түрлері: Аcаnthobdellida. ... және ... ... ... КЛАСС ТАРМАҒЫ - ЕUHIRUDINEA
Қылтандары жоқ- Целом куысы редукцияланып лакуна, синус түрінде қалған. Қаң жүйесі де редукцияланып, оның ... ... ... ... ... скі отряд жатады: түмсықты сүліктер - Rhynchobdellida және жақты сүліктср - ... ... ... - ... ... еркін жүзетін және паразиттік тіршілік ететіи сүліктер ... ... ... ерекше. Ол ауыздан уақытша сыртқа шығып корегіне кадалуға кабілетгі. ... ... ... ... ... Негізгі тұқымдастары: Ichthyobdellidae, Glossiphonidae.
Балық сүліктері - (Ichthyobdellidae) ... ... ... ... көп зиян ... Бұлар теңіздерде, тұщы суларда кең тараған. Негізгі өкілдері: балық сүлігі - ... ... ... балықтардың желбезегіне жабысып қанын сорады. Ұзындығы 20-50 мм, ... ... ... ... диск тәрізді, денесінсн айқын бөлініп тұрады . Көл, өзен, тоспа суларда кездеседі. Pescicola caspica - ... ... ... ... және ... балықтардың паразиттері, ұзындығы8 ммшамасында. Сystobranchys fasicatus- жайынның, С. mammillatus - налимнің паразиті. Тrachelobdella ... ... ... (Іле ... кең тараған каяз бен маринканың паразиті.
Жалпак сүліктер ... ... ... әр ... ... және ... жануарлардың паразиттері. Ргоtосlepsis туысының өкілдері кұстардың жұтқыншағы мен кеңірдегінде паразиттік тіршілік етсді. Haementeria соstata - ... ... algira- ... О - ... ... сүліктер өз ұрпағының дамуына камқорлык жасайды. Жұмыртқаларын денесімен жауып немесе жас ... ... алып ... ... ... ... және ... туыстары жатады.
Жақты сүліктер отряды
Ауыз қуысындағы үш хитинді тістері - ... ара ... ... ... ... ... ететін және паразитті формалар. Негізгі тұқымдастары: Gnathobdellidae, Herpobdellidae
Жақты ... ... ... негізгі өкілі медициналық сүлік - Ніrudo medicinalis. Қоғалы көлдерде, өзен қайырларында, тоспаларда, ағын ... ... ... ... суларында өте көп. Yenзындығы 120-150 мм, алдыңгы және ... ... ... жетілген (98, А-сурет). Омыртқалы жан-уарлардың қанымен коректенеді.
Медицинада кейбір ... ... ... ... ... ... бар. Мұны ... дейді. Сүліктің 15-ке жуык түрі емге пайда-ланылады.
Медициналық сүлікті гипертония, склероч, инсульт, көз, тері ауру-ларын емдеуге қолданады. Сүліктің гирудин затынан ... ... және ... ... сүліктердің бірі - жылқы сүлігі (Limnatis nilotica). Ол сумен бірге жүтылып жұтқыншаққа, кеңірдекке жабысып, қанның тоқталмай ... ... ... ... ... Бұқарада кездеседі.
Қан сормайтын сүліктердің ішінде жалған жылқы ... ... ... ... тұщы ... кең ... Олар моллюскалармен, құрттармен насекомдардың личинкаларымен қоректенетін жыртқыштар.
Наemadispa туысының өкілдері құрлықта тіршілік етіп, адамның және сүтқоректілердің қанын сорады.
Жұткыншақты ... ... ... өкілдері жыртқыштар - ұсақ құрттармен, насекомдардың личинкаларымен қорек-тенеді. Үлкен үшқырлы жұтқыншағы болады. Артқы сорғышы ... Тұщы ... жиі ... Қара теңіз, Каспий жағалауларында да мекендейді.
Сүлікпен емделу - ... ... - ... ... бір жолы һәм Алла ... ... ... да оның жаратушының жазасы ретінде ғана қарастыруға болмайды. Ол арқылы Жаратқан Ие күнәларды кешіретіндігіне үмітпен қарау қажет. ... ... ... ... ем ... ... Жаратушы Хақ Тағала былай дейді: (Фуссилат, 44) және .
Сүлікпен емдеу 1980 жылдарға дейін халық емі деп саналып келді. Ал 1998 ... бері ... ... ... емге ... ... жұрт арасында деп атаған. Ол туралы халық арасында аңыз да сақталған. Ертеде Сүлеймен пайғамбар алыс ... ... аяғы ісіп келе ... соң, ... ... ... аяғын салып демалады. Сол арада мызғып кеткен пайғамбар ояна ... ... ... де кетіп, бойындағы ауырлықтың да жоғалғанын және денесі жеңілдеп ... ... Тек ... ... ... ... мен ... ғана қан ағып жатқандығын көреді. Риза болған Сүлеймен пайғамбар құрттың арқа тұсынан ... ... ... арқа ... ... ... төрт ... іздерінен қалған белгі деген бұл аңыз бүгінге жеткен.
Кейінгі зерттеулердің нәтижесінде сүлікпен емдеу жаңа ғылыми ... ... ... сүлік салуды деп атайды. Және оны арнайы мамандар ... ... ... ... ... Олар: жоғары қан қысымы, стенокардия, миокард инфаркті, инсульт, тромбофлебит, қан тамырларының кеңеюі, трофикалық ойық жара, көтеу, бронх демікпесі, глаукома, бас ... ... ... ... ... ... ... колит, простатит, белсіздік, бедеулік, эндометриоз, семіздік, аналық бездер, иоликистозы, жабысқақтар, парадонтоз, есекжем, ... ... және ... ... ... ... инфаркт пен инсульттің алдын алу, қанды уыттар мен қалдықтардан тазарту, организмді жасарту т.б.
Сүліктің организмді жасартатынының тағы бір дәлелі өздері сүлік ... ... ... ... ... ... ... сүлік сілекейінің тағы бір қасиетін тапты. Нақтырақ айтқанда, соңғы кезде сүлік сілекейі дәрі-дәрмек, косметика жасауға ... ... ... ... ... дәрі бар. Ол инфаркт, инсульт, тромбоз секілді ауруларға қолданылады. Бұл химиялық заттардан жасалған пре - ... ... ... кері ... көп. Ал дәл ... дәрі ... үшін сүліктің сілекейінен алынатын зат - табиғи, сондықтан бұл дәрінің адам организміне кері әсері жоқ. ... ... ... жасалған косметикалық заттар аллергия тудырмайды.
Бұл жәндіктің емдік қасиетінің сыры биологиялық белсенді заттарға бай, түрлі ферменттерден тұратын сілекейінде.
Сондай-ақ тек ... қана емес дені сау адам да ... бір рет ... ... ... қаны ... ... жасаратындығы анықталған. Емдеуге көбінесе белсенді аш сүліктер пайдаланылады. Сүлік ... 15 ... қан ... үлгереді.
Сүлік салған адам үш күн диета ұстау керек. Және мүмкіндігінше сүт өнімдерінен бойын аулақ ұстап, жеміс-жидек, көкөністер ... ... ... т.б) ... ... қан ... - гемофилия, ауыр дәрежедегі қаназдық, ауыр дәрежедегі қан қысымы, жүктілік, кахексия, қатерлі ісіктер, жіті ... ... ... және ... адам бұл емді ... ... деп танылса, сүлік салдыруға болмайды.

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Билер соты7 бет
Психология ғылымының, пәнінің жалпы мәселелері мен негізгі даму кезеңдеріне толық сипаттама73 бет
«Алматы газ тармағы» жшс-нің жарғылық капиталын қалыптастыру мен есебін ұйымдастыру18 бет
Іске қатысушылардың сотқа келуін қамтамасыз ету16 бет
Адам өлтірудің қылмыстық-құқықтық сипаттамасы59 бет
Адам өмірі Қазақстан Республикасының Қылмыстық Заңымен қорғау объектілері ретінде18 бет
Адам өміріне қарсы қылмыстар23 бет
Ауырлатылған жағдайда кісі өлтіру63 бет
Денсаулықты сақтау саласындағы қылмыстар21 бет
Жерге жеке меншік құқығы мен жер пайдалану құқығы16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь