Клеткааралық қосылыстар

1. Клеткааралық қосылыстар жалпы шолу
2. Клеткааралық байланыстар.
3. Жай клеткааралық байланыстар.
a) Демосомалар
b) Саңылау тәрізді байланыс немесе нексустар
c) Синапстық байланы
4. Клеткааралық мембраналар
Пайдаланған әдебиеттер
Клеткалар бір-бірімен жанасқан кезде олардың плазмалеммалары өзара байланысқа түседі. Бұл байланыстар кезінде клеткааралық косылыстар түзіледі (13-сурет). Клеткааралық қосылыстар эмбриональды даму барысында көпжасушалы ағзалардың және ұлпалардың түзілуі кезінде пайда болады. Клеткааралық қосылыстар қарапайым және күрделі деп бөлінеді. Қарапайым қосылыстар кезінде көршілес клеткалардың плазмалеммасы тіс тәрізді өсінділер береді. Бір клетканың осындай тісшесі екінші клетканың тісшелерінің арасына барып қадалады (тісшелі қосылыс) немесе өзара байланысқан интердигитациялар, яғни, саусақты қосылыстар түзеді. Көршілес клеткалардың аралығында әрдайым 15-20 нм клетка аралық кеңістік болады. Күрделі қосылыстар өз ретінде адгезиялы, тұйықтағыш және өткізгіш деп бөлінеді. Адгезиялы қосылыстарға десмосома, жартылай десмосома және тіркестік белдігі (таспа тәрізді десмосома) жатады. Десмосома көршілес плазмалеммаларға қатысты, өзара 25 нм-дей клеткааралық кеңістікпен бөлініп, гликопротеин тәрізді жұқа фибрилді затпен толтырылған екі электронды тығыз бөлшектерден тұрады. Десмосома пластинкаларының цитоплазмаға қараған беттеріне, шаш шпилькаларына ұқсас кератин тонофиламенттері жабысады. Сондай-ақ, клеткааралық кеңістік арқылы екі пластинканы байланыстыратын клетка аралық талшықтар өтеді.
Жартылай десмосома – тонофиламенттері бар бір пластинкадан тұрады, клетканы базальді мембранаға қосады. Тіркестік белдігі немесе таспа тәрізді десмосома – клетканың апикальды бөлімінің жанынан клетканың барлық бетін жауып тұратын “таспа”. Талшықты затпен толтырылған клеткааралық кеңістіктің ені шамамен 15-20 нм. “Таспаның” цитоплазмалық беті тығыздалған және актинді филаменттердің жиырғыш шоғымен бекітілген.
Тығыз қосылыстар немесе бекіту зоналары клетканың апикальды беті арқылы ені 0,5-0,6 мкм белдік тәрізді өтеді.
1. Гистология және эмбриология негіздері/Мұхит Нұрышев/28-29, 34-35 беттер
2. Цитология, эмбриология және гистология/ Ж.О.Аяпова/ 8-9 беттер.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министірлігі
Семей мемлекеттік педагогикалық институты
Жаратылыстану факультеті
СӨЖ
Тақырыбы: ... ... ... ... ... 2011 ... ... қосылыстар жалпы шолу
* Клеткааралық байланыстар.
* Жай клеткааралық ... ... ... ... ... ... ... Синапстық байланы
* Клеткааралық мембраналар
Клеткааралық қосылыстар
Клеткалар бір-бірімен жанасқан кезде олардың плазмалеммалары өзара байланысқа түседі. Бұл ... ... ... косылыстар түзіледі (13-сурет). Клеткааралық қосылыстар эмбриональды даму барысында көпжасушалы ағзалардың және ұлпалардың түзілуі кезінде пайда болады. ... ... ... және күрделі деп бөлінеді. Қарапайым қосылыстар кезінде ... ... ... тіс тәрізді өсінділер береді. Бір клетканың осындай тісшесі ... ... ... арасына барып қадалады (тісшелі қосылыс) немесе өзара байланысқан ... ... ... ... түзеді. Көршілес клеткалардың аралығында әрдайым 15-20 нм ... ... ... ... ... ... өз ... адгезиялы, тұйықтағыш және өткізгіш деп бөлінеді. Адгезиялы қосылыстарға ... ... ... және ... белдігі (таспа тәрізді десмосома) жатады. Десмосома көршілес плазмалеммаларға қатысты, өзара 25 ... ... ... ... гликопротеин тәрізді жұқа фибрилді затпен толтырылған екі электронды тығыз бөлшектерден тұрады. Десмосома пластинкаларының цитоплазмаға қараған беттеріне, шаш ... ... ... ... ... ... клеткааралық кеңістік арқылы екі пластинканы байланыстыратын клетка аралық талшықтар өтеді. Жартылай ... - ... бар бір ... ... ... ... мембранаға қосады. Тіркестік белдігі немесе таспа тәрізді десмосома - клетканың апикальды ... ... ... ... ... ... ... "таспа". Талшықты затпен толтырылған клеткааралық кеңістіктің ені шамамен 15-20 нм. "Таспаның" цитоплазмалық беті тығыздалған және ... ... ... шоғымен бекітілген. Тығыз қосылыстар немесе бекіту зоналары клетканың апикальды беті арқылы ені 0,5-0,6 мкм белдік тәрізді өтеді. Тығыз қосылыстар ... ... ... ... арасында клеткааралық кеңістік пен гликокаликс мүлдем болмайды. Екі мембрананың ақуыз молекулалары өзара байланыстар жасайды, сондықтан тығыз қосылыстар ... ... өте ... Бір ... ... эллипс пішінді ақуыз бөлшектерімен жасалған мембрананың ішкі моноқабатында орналасқан айдаршалар торы ... ... ... нексус немесе саңылаулы байланыс және синапс жатады. Олар арқылы бір клеткадан екіншісіне суда ерігіш кіші молекулалар ... ... ... адамдар мен жануарлардың көпшілік клеткалары біріккен. Нексус қосылысы кезінде көршілес екі ... ... ... ені 2-4 нм ... ... Екі плазмалемма өзара әрқайсысы 6 ақуыз суббірліктерден ... ... 9 нм қуыс ... ақуыз құрылымдары - коннексондар арқылы байланысады.
Клеткааралық байланыстар.
Көп клеткалы жануарлар организімдерінің органдары мен ұлпаларының құрамындағы клеткалардың ... ... ... ... деп ... ... ... құрылымдар құрайды.
Клкткааралық байланыстардың бірнеше түрлерін ажыратуға болады: жай клеткааралық байланыс (құлып және ... ... ... ... ... ... лента тәрізді десмосомалар, саңылау тәрізді байланыс.
Жай клеткааралық байланыстар.
Қабат құрайтын клеткалар ерекше құрылымдарды құрамастан өзара байланысады. Бұрынғы клеткалардың байланысы жай ... ... ... ... Екі ... плазмалемаларының арасында 15-20нм клеткааралық кеңістік болады. Жай байланыстан басқа клеткаларды өзара байланыстырып бекітетін ... ... ... Ол деп ... ... Бұл әдісте бір клетканың мамбранасының ойысына тегіс байланыс эпителиалдық ұлпалар да көп ... ... Екі ... ... плазмалық мембраналары мейлінше жақындап, бір-біріне жабысып қалыңдығы 2-3нм бір жалпы қабат құрайды. Байланыстың бұл аймағы ... мен ... ... ... ... ... апикальдық жиегінде болады.
Демосомалар - эпителиалдық клеткалардың көбіне тән. Демосома арақашықтықтары 30-50мкм екі көршілес клеткалардың плазмалық мамбраналардың ... 0,5 мкм - дей екі ... ... ... ... ... ... астында клетканың ішінде орналасқан тонофибрилалар бекитін тығыз пластинка болады. Клеткааралық кеңістікте кейде цементтеуші зат ... ... ... ... ... ... жағдайда жанасатын клеткалардың демосомалары бір-біріне тығыз беттеспейді, арасында сұйық ағатын клеткааралық кеңістік болады. Электронды микроскопта ... ... ... ... ... ... орналасқан кұңгірт дақ болып байқалады. Демосомалардың функциясы - клеткалардың өзара бекіту.
Саңылау тәрізді ... ... ... ... ... ... ... тікелей жеткізуге қатысатын құрылым. Байланыстың бұл түріне екі көршілес клеткалардың плазмалық мембраналарының арақашықтықтары ... ... ... ... ... ... деп аталатын құрылыммен байланысқан. Коннексон - ... ені 2нм ... бар, ... массасы 20 мыңдай коннектин белогінен ... ... ... ... ... ... ... зоналарында клеткалардың функциялық ерекшелігіне байланысты 10-20-дан коннексондар болады. Көршілес клеткалардың плазмалық мембранасындағы ... ... дәл ... ... ... жүйе ... ... иондар мен төменгі молекулалы заттардың бір клеткадан екінші клеткаға ... ... ... ... ... ... ... байланыс арқылы белоктар мен нуклейн ... өте ... ... ... Байланыстардың бұл түрі нерв ұлпасына тән. Екі нейрондардың арасында және нейрон мен рецептор немесе эфектор арасында кездеседі. Нейрондар арасында бұл ... 1987 жылы ... ... оны синапс деп атаған. Бір элементтен екінші элементке қозуды немесе бөгеуді біржақты өткізуге мамандалған екі ... ... ...
Плазмодесмалар. Клеткааралық байланыстың бұл типі өсімдіктерде кездеседі. Плазмодесмалар көршілес екі клеткны байланыстыртын жіңішке түтік тәрізді ... ... Осы ... шектейтін мембрана көршілес клеткалардың плазмалық мембраналарына ауысады. Плазмодесмалар клетканы бөліп тұратын клеткалық қабырғаны тесіп өтеді. ... ... ... ... плазмодесмалар көршілес клеткалардың гиолоплазмасын байланыстырып тұрады. Плазмодесмалардың маңызы зор. Құрамында қоректік заттар, иондар және ... ... бар ... ... ... қамтамасыз етеді. Сонымен бірге плазмлдесма арқылы клеткаоларға ... ... да ... ... ... ... ... бетінің құрылысын анықтаумен бірге клетканың ішінде мембрананың күрделі жүйесі ... ... ... мембрананы құраушы негізгі химиялық қосылыстар липидтер мен белоктар. Мембраналардағы липидтер, фосфолипидтер, гликолипидтер мен ... ... ... мыңдаған түрлі белоктар болады. Мембраналарда ферменттік белоктар , рецепторлар, электрондарды тасымалдаушылар т.т. ... ... ... негізгі рөл атқаратын глобулалы құрылысты интеграциялық және жартылай интеграциялық белоктар.
1935 жылы Давсон мен ... ... ... ... екі ... арасында орнадасқан липидтікбиқабаттан тұрады екен деген жорамал жасаған. Электронды микроскоп арқылы байқалған клеткалық структуралардың бірі - екі ... ... ... ... мен ... ... ... тұратын үшқабатты мембрана. Үшқабатты клеткааралық мембрана элементарлық мембрана деп аталады. Бұл құрылым Даниелли мен ... ... ... сәйкес келеді. 1959 жылы Робертсон сол кездегі жиналған мәліметтерді біріктіріп элементарлық мембрананың құрылысы жөніндегі гипотезпны ұсынды. Бұл ... ... ... ... қалыңдығы 7,5 нм шамасында, электрондық микроскопта үш қабатты болып ... ... ... ... белоктың екі қабатының ортасында орналасқан. Жаңа деректердің пайда болуына ... бұл ... ... ұшырады. Мұздатып - жару әдісі мембранада липидтік биқабатқа барып ... ... оны ... ... ... ... ... анықтайды. Мембрананың метаболизмдік белсенділігі неғұрлым жоғары болса, соғұрлым онда ... көп ... ... ... 75% - ке дейін белок бар хлоропластың мембраналарында бөлшектер көп, ал 18% белокты аксонның миелин қабықшасында белоктар мүлдем болмайды.
1972 жылы ... мен ... ... ... - мозайкалық моделін ұсынған. Бұл модель бойынша \, сұйық липидтік биқабатта белок молекулалары мозайкалар құрайды. Осы модельге ... ... ... ... ... ... бірақ та бұнда ол қозғалмалы құрылым болып алынған, липидтік қабатта ... ... ... ... ал ... цитоплазмадан келетін микрофиламенттер оларды қозғалтпай бір орнында ұстап тұрады. Липидтер өз ... ... ... қозғалып тұруы да мүмкін. Элементарлық мембрана барлық организімдердің клеткаларына тән универсалдық биологиялық құрылым. Алғаш рет ... ... ... зерттеген кезде Шван клеткаларында байқалған.
Пайдаланылған әдебиеттер
* Гистология және эмбриология негіздері/Мұхит Нұрышев/28-29, 34-35 беттер
* www.google.kz
* ... ... және ... ... 8-9 ...

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Клетканың морфологиялық құрылысы24 бет
Цитология лекция тест және бақылау сұрақтары глоссарий оқу құралы46 бет
Тірі ағзалардың өзара теріс және оң қарым – қатынас9 бет
Өсімдік жасушаларын биосинтездік өнеркәсіпте пайдалану6 бет
Өсімдік жасушаларын биосинтездік өнеркәсіпте пайдалану жолдары9 бет
N (Азоттың) және P(Фосфордың) биологиялық ролі, медицинада қолданылатын қосылыстар4 бет
«d-Элементтердің координациялық қосылыстары. Кристалдық өріс теориясы. Лигандтар өрісі теориясы. Кристалдық өрістің тұрақтану энергиясы»4 бет
Азоттың маңызды қосылыстары5 бет
Ағаш қосылыстардың негізгі түрлері, бөлу принципі, желім түрлері, желімдеу технологиясы5 бет
Бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь