Біржан-айтыскер ақын

1) Өмірі және өскен ортасы.
2) Біржан.айтыскер ақын.
3) Қорытынды.
Қолданылған әдебиеттер
Қазақ даласын әнімен тербеген, рухы асқақ, тағдыры мұңлы, артына өлмес мұра қалдырған ХІХ ғасырдың өнер жұлдыздарының бірі – Біржан сал Қожағұлұлы.
Біржан табиғатты көркем, сылдырап аққан бұлағы, айнадай жарқыраған көлдері, сыңсыған сұлу орманы бар Бурабайдай аңызға толы өлкеде, көк күмбезді Көкшетауда, атасы Қожағұл ауылында Жөкей көлінің маңында 1834 жылы дүниеге келген. Біржан үш ағайынды еді, Ағалары Ержан мен Нұржан атакәсібі мал бағумен ғана айналысқан. Ал Біржан болса, Тәңірінің берген өнерімен елден ерекше болып өседі. Бала бойындағы талантты тани білген атасы Қожағұл Біржанды өз бауырына басып, тәрбиелейді.
Ел – жұртына сыйлы Қожағұл жақсы – жайсаңдармен араласып, билік айтып, шешендік таныта жүріп, сезімтал немересі Біржанды қыранша баулиды. Бала Біржан ауыл молдасына барып білім алады. Біржанның балалық шағын академик Ахмет Жұбанов былай деп сипаттайды: «Біржан жасынан өзгеше мінезді, әуесқой, әңгімеге құмар, сезімтал болатын... Ауылға келген әнші, жыршы, күйші болса, соны жағалайды. Тіпті көрші ауылда бүгін ән салады екен ... десе, оған да кетіп қалады». Осы бір қасиетінен-ақ болашақ ақын, алты қырдан ән салатын әнші, айтыс өнерінің дүлдүлі Біржан салдың шырқар биігінің алғашқы баспалдағын көруімізге болады.
Біржанның осыншама әсершіл, сезімтал, зерек болып өсуіне, біріншіден, көзі қарақты, көкірегі ояу, сөйлер сөзге шешен Қожағұл атасының ықпалы болса, екіншіден, ақын-әншінің ұстазы – туған халқы мен Көкше өңірінің көрікті табиғаты десек қателеспейміз.
Көкше – қазақ жеріндегі өнер мен зиялылықтың ұясы. Ол ұядан талай өнер саңлақтары, ғалымдар мен қоғам қайраткерлері шыққан.
Жастайынан-ақ алмас қылыштай жарқылдап өскен Біржанның бір бойында тоғысқан әншілік, айтыскерлік, ақындық өнері мен сал-серілік қасиеті оның атақ-даңқын бүкіл қазақ сахарасының түкпір-түкпіріне жеткізді. Радиосы, техникалық аспабы жоқ алыс өлкелерге Біржан әні таралды. Сал Біржан, әнші Біржанды көруге асық болған халқы «Біржан көрші ауылға келіпті» деген хабарды естісімен-ақ тайлы-таяғы қалмай сол ауылға барып, Біржан әнін өз аузынан естуге құмартқан.
1) Ысмайылов Е. Ақындар. Алматы, 1956.
2) Жұбанов А. Замана бұлбұлдары. Алматы, 1975.
3) Бес ғасыр жырлайды. Алматы, 1989.
        
        М.Х.ДУЛАТИ АТЫНДАҒЫ КӨП САЛАЛЫ КОЛЛЕДЖ.
ТАҚЫРЫБЫ: ... ... ... ... 1 ... ... ... ГУЛМИРА.
ТАРАЗ – 2010.
Жоспар.
1) Өмірі және өскен ортасы.
2) Біржан-айтыскер ақын.
3) Қорытынды.
Өмірі және өскен ортасы.
Қазақ даласын әнімен тербеген, рухы асқақ, ... ... ... ... ... ХІХ ғасырдың өнер жұлдыздарының бірі – Біржан ... ... ... ... ... бұлағы, айнадай жарқыраған
көлдері, сыңсыған сұлу орманы бар Бурабайдай аңызға толы өлкеде, көк
күмбезді Көкшетауда, атасы Қожағұл ауылында Жөкей көлінің ... 1834 ... ... ... үш ... еді, ... ... мен Нұржан атакәсібі
мал бағумен ғана айналысқан. Ал Біржан болса, ... ... ... ерекше болып өседі. Бала бойындағы талантты тани білген атасы Қожағұл
Біржанды өз бауырына басып, тәрбиелейді.
Ел – ... ... ... ...... араласып, билік айтып,
шешендік таныта жүріп, сезімтал немересі Біржанды ... ... ... ауыл ... барып білім алады. Біржанның балалық шағын академик
Ахмет Жұбанов былай деп ... ... ... ... ... ... ... сезімтал болатын... Ауылға келген әнші, жыршы,
күйші болса, соны жағалайды. Тіпті көрші ауылда бүгін ән салады екен ...
десе, оған да ... ... Осы бір ... ... ақын, алты
қырдан ән салатын әнші, айтыс өнерінің дүлдүлі ... ... ... ... ... ... ... осыншама әсершіл, сезімтал, зерек болып өсуіне, біріншіден,
көзі қарақты, көкірегі ояу, сөйлер ... ... ... ... ... ... ... ұстазы – туған халқы мен Көкше өңірінің
көрікті табиғаты десек қателеспейміз.
Көкше – қазақ жеріндегі өнер мен зиялылықтың ұясы. Ол ұядан ... ... ... мен ... қайраткерлері шыққан.
Жастайынан-ақ алмас қылыштай жарқылдап өскен Біржанның бір бойында
тоғысқан әншілік, айтыскерлік, ақындық өнері мен ... ... ... ... қазақ сахарасының түкпір-түкпіріне жеткізді. Радиосы,
техникалық аспабы жоқ алыс өлкелерге Біржан әні таралды. Сал Біржан, әнші
Біржанды көруге асық болған халқы ... ... ... ... ... ... тайлы-таяғы қалмай сол ауылға барып, Біржан әнін өз
аузынан естуге құмартқан.
Біржанның шығармашылық ... ... бір ... – ұлы ақын ... қонақ болып баруы еді. Осы оқиға, яғни Біржанның Абай аулына арнайы
ат басын бұруы сахараның айрықша жаңалығы болады. Қарасөздің зергері ұлы
Мұхтар ... ... ... ... осы бір ... ... ... Сал Біржанның салтанаты, халықтың ықылас-пейілі, Абайдың
Біржанға көрсеткен құрметі ... ... ... ... ... осы бір тұсы қарасөзбен емес, өлеңмен жазылғандай әсер
қалдырады.
Біржанның шығармашылық өміріндегі жарқын күндері-оның Абай ауылына
барғаны. Көмейіне ән ұя салған Біржан салға сол ... ұлы ... ... еткені кәміл. Соның бір айғағы – сазгер Біржан Абайдың «Мен көрдім
ұзын қайың құлағынан» атты өлеңіне ән ... ... ... сазы ... өзгеше, өзіндік үні мен болмыс-бітімін сақтаған.
Әнші Біржанның ақын Абаймен шығармашылық байланысының нәтижесі – бір
ғана ән емес, өмірлік сабақ ... ... ... тәрбие болар өнегелік
тәлім.
Біржан жастық шақ, жас дәуренін думанды да қызықты өткізеді. Атасы
Қожағұлдың дәулетінің арқасында ел аралап, қонақ күтіп, мырзалықпен де ... ... Жасы егде ... шағында денсаулығы нашарлап, үйінен ұзап
шықпайтын болады. Ғұмыр бойы елінің алақанында болып, сауық-сайран, той ... гүлі ... сал ... бұл ... оңай ... жоқ. ... күйге түсті. Ағайын – туыстары алпыстан асқан шағында «қартайдың»
дегенді желеу етіп, ауылдан алты ... ... ... ... еркіндікке
ұмтылған текті өнерпазды текке кінәлап, «жынданды» деп киіз үйдің
керегесіне ... ... ... ... ... ашу – ызасын келтіріп,
жаралы жолбарыстай бұлқындырды. Бір кезде – жұрты әз өнерін әспеттен
төбесіне көтерген аяулы ақынның ... ... ... ... ... үміті – ұл – қыздарына арнап зарлана мұң шағу ғана...
Теміртас, Асыл, Ақық қалдың зарлап,
Ежелден қалмақ па екен ... ... ... ... дүғай сәлем,
Дұғасын оқи берсін біздерге арнап...
Теміртас, Ақыл, Ақық балдан тәтті,
Қинауға салады екен адамзатты.
Үкідей желпіндірген, ... ... ... ... атақ – ... алты ... жайылған өлең мен әннен ... ... ... ақыны, ақиық әнші, сал Біржан ... ... төзе ... 1897 жылы 64 ... қайтыс болады.
Біржан – айтыскер ақын.
Қазақ ауыз әдебиетінің бір саласы – айтыс өлеңдері. «Айтыс» деген
сөздің мағынасына ... ... екі ... сөз ... сөз ... т.б ... ... өзара сөз түрінде де, өлең түрінде де
болған. Әдебиетте сөз болатыны – көбінде өлең түріндегі айтыстар.
Айтыстың бірнеше түрлері бар. «Қыз бен ... ... ... ... айтысы және «Ақындар» айтысы.
Осылардың ішінен қазірге дейін жеткені – «Ақындар» айтысы. Ақындар
айтысы – айтыс өлеңдерінің ... ең ... ... ғасырда ақындар айтысына араласқан жүз елуден аса адамның
өмірбаяндық ... ... ... ... ... ... Бұл деректер ХІХ ғасырда ақындар айтысының ерекше дамығанының
дәлелі. ХІХ ... ... ... ... ... Орынбай, Балта, Біржан,
Әсет, Рысжан, Майкөт, Сабырбай, Сара, Кеншімбай, Нұрпейіс, ... ... ... ... ақын ... халқының айтыс өлеңдерінен ойып орын алатын, көркемдік дәрежесі
жоғары айтысы – «Біржан мен ... ... ... ... Сара атты ... әрі ... ақын қыздың бар екенін, оның сан жүйріктерді сөзбен
буғандығын ақын Біржан ... Ал ... ... оның ... әнші, ақын
екендігін Сара да естіген. Бұлар бір-бірін көрмесе де, сырттай таныс,
көрісіп, айтысуды арман етіп жүреді.
Біржан бір жолы ... ... ... ... ... ... ... келсе, Сара үйінде жоқ екен. Біржанның алдынан Сараның
шешесі мен сіңлісі шығады, олармен бір – екі ауыз сөз ... ... ... ... ... оны ... сол ауылға тартады.
Бұл кезде Сара жиналған көпшіліктің алдында қажы атасына:
... Қажыеке, сізге айтарлық арызым ... ... ... ... ... ... ... отыр екен. Осы тұста Біржан келіп: «Бұл үйде Сара бар ма,
шықсын бері», - деп хабар салады, жұрт ... ... ... екі ... да ... ... ... күні бүгін қалыбында,
Екі жыл отыз беске келгеніме, -
деуіне қарағанда, Біржан Сарамен Отыз жеті жасында айтысқан. Екі ... де ... ... ... Қырандай аспандаймын желді күнгі,
Даусымның көтерілер шықса тері.
Болжаған жер шарасын майталманмын,
Жасымнан маған мәлім қыз не дері.
Алтын ... ... ... жоқ ... ... сөз бедері...
Ақ иық мұзбалықпен жерге түспес,
Кең қолтық арғымақпын ... ... ... өзін ... ... ... ... теңейді.
Ақын қолданған көркемдегіш сөздер сөзді ойнатып, айшықтандыра түседі.
Бейне асыл ақ сандығын ашқандай. Біржанның тілі ... ... ... жұп-жұмыр. Ақын өлеңінің өткірлігін, әнінің әсемдігі мен әсерлігін
аспандағы аққулардың жүз ... ... ... Бұл ... бейнелі
теңеулерді табан астында табатын шеберлік – ақын талантының куәсі. Айтыс
өнерінің шырқау биігіне шығу, әрине, ... ... ... ... ... ... Ол ... да мықтылығына байланысты. Айтыс өлеңді
оқып отырып, жеңіс Сара жағында болуы тиіс деп отыратын тұстар да бар.
Мысалы:
Арыстан, сол Ниязбек іздеп ... ... ... та қобызбенен түк қылған жоқ,
Оңай ма сендей сорлы бейшараға... –
дейді. Айтыста осындай ... ... ... Сара ... дай ... ... ... уытты тілі тиген жерін күйдірердей. Ақын Біржан
Сараның әдемілігіне, ақындығына көңіл толып, жоғары бағалайды. ... ... ... осы сөзің,
Тастүлек түрымтайдай екі көзің...
Шіркін-ай, мұндай жүйрік туармысың,
Сөйлейсің алтындай ғып сөздің жезін.
Қанатын күн шалмаған ақ ... ... ... ізін...
Кемітер дұшпан шіркін қай жеріңді,
Адамзат озар емес бір басыңнан, -
деп сүйсіне мақтап, шын бағасын береді.
Айтыскерлердің бар мақсаты – ... Осы ... ... ... спорт
түріне де ұқсайды. Біржан ақын Сараның өнерін ардақтай отырып, осындай
сөзге жүйрік ақын ... елі ... ... екен деп, тың тақырып бастап
кетеді.
Біржан аяқ астынан Сараға:
Шақыртып, осында алдырт күйеуінді,
Көрейін таңдап қосқан сыңарыңды, -
дейді. Сан ... ... ... ... ... де осы еді...
Тағдыры аянышты ақын Сара дәл осы жерде жеңілгенін мойындайды.
... Адамға жол бермеген есіл тілім,
Күн өтпей желпін ұшқан ... ... ... ... ... ... өтті күнім.
Өзі білер деуші едім жақсылардың,
Ақыры қайғы болды енді мұным.
Сіздерге сенетұғын сорлы ... ... ... ... ... ... қамығады, басына теңдік беруін сұрайды. Өзімен теңдес әріптесінің
қайғысына ... да ... ... пен ... ... ... ей, ... -
деп аяушылық білдіреді.
Бүкіл қазақ баласы білетін «Біржан – Сара ... ... екі ... ... ғана емес, әлеуметтік теңсіздікті, әйел теңсіздігін көтерген
саяси мәні бар өнер ... ... ... ... ... ... ... салдың сан қырлы өнерінің
рухани өмірі ғасырлар бойы жасайды.
Қорытынды.
Біржан сал үш бірдей өнер иесі – асқақ үнді ... ... ... Ол ... ... ... дамытып, халық музыкасын өз
шығармашылығымен биік белеске көтерген аса дарынды халық композиторы.
Біржан салдың лирикалық ... өзі өмір ... ... әлеуметтік,
адамгершілік, мәселелері алға тартылып, адам жанының нәзік сезім-күйлері
шертіледі, оқушысына ... ... ... ... әсер ... ... «Айтбай», «Ақтентек», «Алтын балдақ», «Ғашығым»,
«Бірлән» шығармалары өзіндік көркемдік шешімін тапқан тамаша туындылар. Ал
«Ләйлім Шырақ» немесе «Көлбай – Жанбай» ... ... ... көркем бейнелерін сомдаған шығармалар.
Біржан әнші, сазгер, орындаушылығымен қатар өте ... ... ... да ... мен ... ... ... айтыс үлгілерінің
ішіндегі ең таңдаулысы. Біржанның өлеңдері, әндері бірнеше рет кітап ... Оның ... ... ... ... ... ... мен Сара айтысының негізінде композитор Мұқан Төлебаев
«Біржан–Сара» ... ... ... ... Е. ... Алматы, 1956.
2) Жұбанов А. Замана бұлбұлдары. Алматы, 1975.
3) Бес ғасыр жырлайды. Алматы, 1989.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Біржан сал5 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбаев Құнанбайұлы4 бет
Айтыс, оның түрлері мен көркемдік ерекшеліктері5 бет
Жабаев Жамбыл (1846-1945)5 бет
«АСЫЛ МҰРА» Қазақтың аса көрнекті композиторы, қоғам қайраткері, КСРО халық артисі Мұқан Төлебаевтың туғанына 100 жыл (1913-1960 ж.) Лекция25 бет
Арқаның дәстүрлі ән мектебі13 бет
Ақан сері10 бет
Біржан мен Сара операсы жайлы3 бет
Біржан сал және оның ақындық айналасы50 бет
Біржан сал Қожағұлұлы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь